Reader

EPISTOLA AD GALATAS. CAPUT IV.

« Dico autem: Quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub tutoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Quoniam autem estis Filii Dei, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra[ nostra] clamantem: Abba, Pater. 218 Itaque jam non est servus, sed filius. Quia si filius, et haeres per Deum. Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii serviebatis. Nunc autem cum cognoveritis Deum( imo cogniti estis[ sitis] a Deo), quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Dies observatis, et menses, et tempora et annos. Timeo[ vos] ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut ego, quia et ego sicut vos, fratres, obsecro vos, nihil me laesistis. Scitis autem quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis jampridem et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis; sed sicut angelum Dei accepistis me, sicut Christum Jesum. Ubi est ergo beatitudo vestra? Testimonium enim perhibeo vobis, quia si fieri potuisset[ posset], oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Aemulantur vos non bene, sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper, et non tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Dicite mihi, qui sub lege vultis esse, legem non legistis? Scriptum est enim quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera. Sed qui de ancilla secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt per allegoriam dicta. Haec enim sunt duo testamenta. Unum quidem in monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Sina enim mons est in Arabia: qui conjunctus est ei, quae nunc est Hierusalem, et servit cum filiis suis. Illa autem quae sursum est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra. Scriptum est enim:« Laetare sterilis quae non paris. Erumpe et clama, quae non parturis: quia multi filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum.» Nos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii sumus. Sed quomodo tunc is qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus. Non enim haeres erit filius ancillae, cum filio liberae. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit.» EXPOSITIO.

Dixerat quidem non amplius opus esse paedagogo, sed causam non posuerat quare. Quam hic subdit, dicens: Licet vos modo unum in Christo paedagogo non egeatis, tamen dico quod vos jam indiguistis, sicut videtis quod, quantocunque tempore secundum dispositionem patris parvulus est, hic qui est haeres futurus quanto tempore, sive XX, sive XV, parvulus est. Licet sit destinatus haeres, tamen nihil differta servo, quia saepe constringitur, et verberatur a tutore suo: Cum, id est quamvis, futurus sit dominus omnium, nihil differt, sed pupillus ille est sub tutoribus, qui tuentur haereditatem ejus, ne violenter auferatur, et sub actoribus qui causas pro eo agunt, et de haereditate ejus disponunt. Est utique sub illis usque ad tempus quod praefinitum est a patre suo, id est, quandiu pater suus constituit eum esse alieni juris. Consuetudo enim erat usque ad XXII annos puerum esse sub patrono, ne dissiparet illicite substantiam suam. Quia Paulus non adaptat omnem similitudinem, bonum est ut adaptemus singula. Quanto tempore( hoc enim fuit a primo homine usque ad Christum) hic qui est futurus haeres, scilicet Judaicus populus: cui erat repromissa salus, quandiu hic haeres est parvulus omni tempore usque ad Christum, in cognitione Dei parvulus fuit, et cum parvulus est, nihil differt populus ille a servo. Si enim praecepta sibi faceret, vitabat poenam; sin autem, torquebatur ut servus asperrime; nihil interim differt a servo, licet sit futurus dominus omnium bonorum haereditatis; sic populus ille pressus servitute legis, si de lege transiret ad fidem, constituendus erat dominus coelestis haereditatis. Parvulus nihil differt a servo, sed est sub tutoribus et actoribus, id est sub lege quae tutatur eum per praecepta: et agit pro eo per sacrificia. Est utique sub illis usque ad tempus quod 219 praefinitum a Deo Patre in quo tempore de servitute legis transferretur ad libertatem fidei. Et quemadmodum parvulus haeres sub tutoribus et actoribus est, ita et nos cum essemus parvuli in cognitione Dei, eramus non liberi, sed servientes sub elementis, id est sub legalibus. Quia sicut puer per elementa alphabeti transit ad cognitionem litterarum, sic per legem transeundum erat ad cognitionem Dei, in fide habendam. Elementum dicitur vel quasi elevamentum; per hoc enim ad scientiam quis elevatur. Vel quasi elimentum, ab elimo, elimas, etc. Vel quasi hylementum; hyle enim materia. Eramus sub elementis mundi, id est, quae lex et mundana promittebat, et carnalia docebat.

Prius sic parvuli eramus. At ubi, id est postquam, venit plenitudo temporis, sive tempus plenitudinis: plenitudo ideo, quia quaecunque exspectata fuerant in anteactis saeculis, tunc fuere completa; tunc enim perfecta justificatio, quae antea non fuerat; tunc praesens et plena salvatio, quam ante diem illum exspectabat Abraham cum caeteris sanctis. Vel aliter: Postquam venit plenitudo, id est finis et consummatio temporis, quod constituerat primum praeterire Deus, tunc misit Deus Filium suum. Cum Filius Dei ubique totus et praesens esset, hoc mittere nihil aliud fuit, quam quod eum qui invisibilis erat, in forma servi visibilem exhibuit. Filium dico, quem adeo humiliavit, ut factum ex muliere, id est ut eum qui infactus et sempiternus erat, facturam novam ex muliere vellet suscipere. Factum etiam sub lege, quia sub lege vixit, et legem implevit, dum hostia pro illo data fuit. Ideo sub lege, ut pretio sanguinis dato redimeret eos qui erant sub lege. Nisi enim sub lege fieret, legemque teneret, a lege liberare, et legem destruere non posset, sicut oportuit ut mortem gustando, mortem destrueret. Ut redimeret, et ut redempti reciperemus adoptionem filiorum, id est essemus filii suscipientes adoptionem, id est haereditatem aeternam, quam nobis gratia Dei adoptavit. Ubi ait factum ex muliere, quaeritur, cum ubique Deus totus esset, quomodo magis fuerit in utero Virginis. Cujus rei ponunt sancti similitudinem hujusmodi, quod, sicut anima, dum est in corpore, corpus ipsum sensificat, regit et vivere facit; segregata a corpore, alibi quidem tota similiter est, nec tamen ibidem officium facit: ita divinitas, licet alibi tota sit, ut in utero Virginis, non tamen sequitur quod idem operetur alibi quod in utero Virginis. Superius notasse debuimus quod, quemadmodum parvulus ille, si prius quam veniat ad maturos annos moritur, haereditatem amittit; sic qui de lege ad maturitatem fidei transire noluerit, expers fit haereditatis.

Dicerent Galatae: Vos quidem, Judaei, recipietis adoptionem filiorum: sed quid proderit nobis? Ad hoc Paulus: Non solum nos sumus filii, sed quod vos gentiles similiter estis filii. Probat hoc quod Deus misit Spiritum Filii sui, id est eumdem quem Filius habuit, vel quem Filius dedit. Misit, dico in corda nostra, id est meum et vestra, Spiritum dico clamantem, id est clamare nos facientem: Abba, Judaeos; Pater, gentiles. Et quandoquidem utrique filii sumus et clamamus. Itaque jam non est aliquis servus, sed filius. Quia si Filius, erit etiam haeres beatae haereditatis. Et quod ita futurum sit, testor vobis per Deum. Vel ita: Haeres erit per Deum, id est per misericordiam Dei, non per legem. Nunc reducit eis ad memoriam priorem statum, quem habuerunt in cultura idolorum, probans pro nihilo idola dimisisse, si legem accipiunt. Lex enim jam est idololatria ex quo venit gratia. Quia qui legem putat esse ad justificandum necessariam, derogando Deo, quod Dei est, legi attribuit, quemadmodum idololatrae attribuebant quod Dei erat, idolo. Nunc etiam si legem accipiunt, deterius erit quam prius; tunc enim per ignorantiam, nunc vero scientes et prudentes manum mittent in ignem. Littera sic jungitur: Nunc estis filii, sed tunc quidem ante conversionem serviebatis his qui non erant dii. Et si per opinionem, 220 non tamen per naturam. Tunc sic serviebatis, sed nunc, cum cognoveritis Deum, contra hoc quod ait ignorantes; et dicens cum cognoveritis Paulum dixisse eos et corrigo, imo cum vos cogniti, id est approbati estis a Deo, quomodo, id est qua ratione convertimini iterum, quia olim in eodem eratis, ad elementa, id est ad illa legalia infirma, id est etiam tempore suo impotentia justificare quemlibet; et etiam in illa infirmitate egena, id est alieno auxilio egentia. Hoc enim tantulum quod faciebat[ fiebat] nisi per auxilium futurae fidei non poterat, quibus elementis modo servire vultis et denuo. Lex enim amodo vobis erit idem, quod idolum fuit olim. Vere convertimini ad legem; nam vos jam observatis dies, id est Sabbata; observatis etiam menses, id est innovationes lunae; et tempora, id est jejunia Hebraeorum, in temporibus statuta; observatis etiam annos, id est septimum annum, et jubilaeum more Hebraeorum.

Et quia sic agitis, timeo vos, id est nihil adeo in vobis timeo sicuti vos. Timeo, inquam, ne forte( quod cito contingere potest) laboraverim in vobis sine causa, id est sine fructu utilitatis. Sed ne me frustra laborasse contingat, estote sicut ego, non curantes legalia, quia et ego fui olim legalis sicut vos esse vultis, et deserui. Modo videte, quam insipienter hoc velitis. Vel ita: Estote sicut ego, quia ego sum sicut vos, gentiliter vivens. Imponebatur Paulo ab illis pseudo, quod odio haberet Galatas, et ideo non aperuisset illis omnem veritatem. De quo modo excusat se, et laudat eos de priori conversatione, in qua se multum benignos exhibuere Paulo. Ideo etiam sic blanditur, quia post pauca verba asperius est eos aggressurus. Littera sic jungitur: Estote sicut ego, et obsecro vos ut sitis fratres mei, piam affectionem habentes erga me; nihil enim laesistis me in aliquo. Quare ego odiens vos debuerim subticuisse veritatem. Nihil me laesistis; sed scio( et vos bene scitis) quia evangelizavi vobis per infirmitatem carnis; non tamen spiritus, quia si infirmabar et contemptibilis eram secundum carnem, in virtute Spiritus per miracula fortis apparebam. Praedicavi per infirmitatem: nec pauco tempore, sed jam pridie, quod taedio vobis esse posset mea infirmitas. Et cum tanta me premeret infirmitas, vos tamen non sprevistis cum praedicabam, neque respuistis, cum primum ad praedicandum veneram, tentationem vestram factam in carne mea. In infirmitate enim mea tentabat vos Deus, quasi diceret: Si infirmitatem Pauli abjiciunt, rei sunt. Si benigne suscipiunt, digni sunt. Respuere plus est quam spernere, sicut penitus abjicere magis est quam patiendo contemnere. Non me sprevistis, sed excepistis me sicut angelum Dei, et sicut Christum Jesum. Et cum per hoc appareat nullam odii, sed multam esse causam dilectionis, male sentit qui suspicatur inimicari vobis. Et quia in exceptione mei adeo benigni fuistis, ergo ubi est beatitudo vestra, qua sic prius Evangelio obediatis? Et vere beatitudo, quia ipse testimonium perhibeo vobis, quod si fieri posset eruissetis oculos vestros, et dedissetis mihi. Posse fieri intelligit quod opportunum est fieri.

Et quia tanta vi dilectionis mihi devincti eratis, ergo nec credendum est quod ego factus sum inimicus vobis. Quod ideo putatis quia sum dicens verum vobis. Si veritatem reticerem, et vos blandimentis palparem, sic me judicaretis amicum. Ego non sum inimicus vobis; sed illi aemulantur, id est diligunt vos non bene; sed ideo quia volunt vos a fide Christi excludere, ita ut, postquam vos plenius in errorem suum duxerint, vos aemulemini illos, et exigant a vobis imperiose quod voluerint. Sed nolite aemulari illos; sed aemulamini et me et quemlibet bonum, nec aliquando in malo, si forte suadeam, sed semper in bono; et non tantum cum praesens sum apud vos aemulamini me, sed etiam cum absens fuero. Idem quod superius probavit, scilicet legem nos esse tenendam, adhuc probat per verba ipsius ejusdem legis. Sicut enim postea ostendit veniente 221 libertate fidei repudianda est servitus legis. Littera sic jungitur: Aemulamini me, et quemlibet bonum. Illos vero ne aemulemini; quod si eos aemulari vultis, o filioli mei, dicite mihi. Illuc usque pendet constructio: Eos qui prius erant filii secundum integritatem fidei, diminutive filiolos appellat, quia volentes adhaerere perversis, plurimum diminuti erant in bono filiationis. Filioli mei, quos ego parturio, id est de quorum instructione, maximo conatu laboro. Parturire enim dicitur labor ille, quem in emisione pueri mater patitur, priusquam puer extra mittatur. Quos parturio iterum; olim enim cum infideles eratis, multum laborem habui in vobis. Parturio et laboro in vobis, donec in Christo reformemini in fide cujus reformati estis, quia illis pseudo saltem consensistis. Nec ait donec reformemini, sed donec Christus formetur in vobis. Christus enim deformatus est, et formam suam perdidit in vobis seductis. Vel, deformatus est in vobis, id est in similitudine vestri. Audientes enim alii quomodo fidei Christi detrahitis, dicunt exemplo vestro insufficientem esse ad salutem fidem Christi.

Ut magis eos deterreret, aggravavit dictum dum ait donec formetur Christus, quem, quasi diceret, deformastis. Filiolos vos appello; sed, licet absens, dicam filiolos. Tamen modo vellem esse praesens apud vos, et sic mutare vocem meam, quia si modo vos appello filiolos, praesens dicerem vos alienos detrahentes Deo, et multa alia opprobria. Quae Paulus licet diceret, si praesens esset, noluit tamen in Epistola scribere, sciens Epistolam permansuram, et de correctione eorum confidens, quorum improperium durare noluit; et merito, cum essent corrigendi. Si apud vos essem, mutarem vocem, ideo quoniam nunc confundor, id est verecundor in vobis. Laudaveram enim fidem vestram apud alias Ecclesias, quae, audientes corruptionem vestrae fidei, aestimant me reum mendacii, et super hoc erubesco. Vos filioli mei, dicite mihi. Vel, si placet, non oportet illuc usque protendere sic continuando: Aemulamini me, quod utique debetis, quia vos estis filioli mei quos iterum parturio, etc. Sententia verborum non mutatur. Et quia confundor in vobis seductis, modo dicite et respondete mihi: Vos qui sub lege vultis esse, non legistis vos legem? Complexionem facit illis utrinque; ferientem, quia si legem non legerunt, stultum est transire ad illud quod nesciunt. Si autem legerunt, cum eadem lex veniente fide prohibeat se teneri, plurimum desipiunt qui eam tenere volunt. Alterum tamen membrum complexionis exsequitur, hoc est, si legem legerunt.

Dicerent illi: Quid inde si legem legimus? Ideo quaero an legistis quoniam ipsa lex se non esse tenendam aperte innuit. Scriptum est enim in lege quoniam Abraham habuit duos filios. Multos quidem filios habuit Abraham, sed de his duobus conveniens figura fuit ad fidem et legem. Haec autem verba non eadem inveniuntur in Genesi; sed aeque valentia. De quibus duobus filiis Moyses totum ad finem usque descripsit, quod non fecit de caeteris. Quia Paulus non secundum singula allegoriam sequitur, bonum est ut eisdem verbis eam aperiamus. Abraham qui interpretatur pater multarum gentium, habens duos filios, id est duos populos, significat Deum habentem duos filios, Gentilem scilicet et Judaeum. Non tamen quod singuli eorum sint filii Dei, nisi qui in utroque populo, digni fuerint inventi. Duos filios habuit Abraham, unum de ancilla, id est Ismael de Agar, et unum de Libera, id est Isaac de Sara. Filius de ancilla significat Judaicum populum, filium ancillae, id est legis, qui bene dicuntur filii ancillae, qui velut servi serviebant timore poenae et amore carnalium in carnalibus. Filius autem liberae significat populum fidelem, qui in libertate fidei Deo ex dilectione servit, non ex timore nec propter temporalia, sed propter aeterna. Et licet uterque esset filius Abrahae, tamen diverso 222 modo nati. Qui enim fuit de ancilla, scilicet Ismael de Agar, hic natus est secundum carnem, quia et Agar juvencula erat et fecunda. Similiter legalis populus natus est de ancilla, id est de lege secundum carnem, quia et in carnalibus et amore carnalium serviebat; si peccaret, statim in carne puniri timebat. Filius autem qui fuit de libera, scilicet Isaac, de Sara natus est non secundum carnem. Sara enim vetula erat et sterilis, sed per repromissionem Dei. Deus enim, sicut pie promiserat, virtute sua nasci facit filium de sterili et decrepita. Similiter populus fidelis, qui fuit de libera, id est natus ex fide, quae libera est per dilectionem, non sicut ex ancilla per timorem. Hic populus natus est per repromissionem, quia Deus misericorditer promiserat se per fidem facere salvationem. Ideo erat per repromissionem, quia non servit Deo desiderio carnalium, quae videt, sed amore spiritualium quae nemo vidit, sed per solam repromissionem Dei habiturum se confidit.

Quae omnia, scilicet Abraham habuisse duos filios, hunc de ancilla secundum carnem, hunc de libera per repromissionem, haec omnia dicta sunt per allegoriam, id est per alium intellectum quam sit litteralis hic habendum. Ipse tamen non singulorum allegoriam exsequitur, nisi solum de ancilla et libera. Vere sunt dicta per allegoriam. Haec enim, id est ancilla et libera, sunt, id est significant, duo Testamenta, Vetus et Novum. Unum quidem Testamentum, id est legem generans filios in servitutem, quia et timore poenae et pro carnalibus serviebant. Illud unum dico datum in monte Sina; ibi enim lex data fuit in deserto. Sina interpretatur mandatum, et per montem altitudinem superbiae accipimus, ut dicamus generans in servitutem in monte Sina, id est in superbia mandati. Judaei enim, qui soli legem habebant, superbiebant, dicentes se populum Dei, alios non populum, sed canes. Unum Testamentum datum est in monte Sina, quae est Agar, id est quod Testamentum significat Agar. Relatio bona est per quae, quia sequitur proprium feminini generis. Agar interpretatur alienatio, ex ipso nomine innuens Vetus Testamentum alienandum esse et destruendum. Idem significavit hoc quod non in terra repromissionis, sed in deserto datum fuit, quod nunquam per opera hujus legis venturi essent in veram terram repromissionis. Vere in servitutem, nam Sina est mons in Arabia. Per hoc enim quod, dum essent in captivitate, accipiebant hanc legem, significabatur quod lex in captivitate data generabat eos in servitutem; nunquam per opera legis venturos in libertatem. Idem allegoricus innuit intellectus. Arabia enim humilitas vel afflictio interpretatur. Unde sic dicimus: Sina mons est in Arabia, id est mandatum, et superbia est in afflictis seu, quod idem est, humiliatis. Per hoc enim quod superbiebant de mandato, et saepissime velut mali servi affligebantur per legem, apparet quod lex illa generasset eos in servitutem. Sina mons est in Arabia, qui mons conjunctus est, id est assimilatus ei Hierusalem, id est Judaico populo videnti Deum, quia aliae gentes tunc temporis nesciebant Deum. Hierusalem dico, quae nunc est, id est quae in praesentibus videt, et colit Deum non in spiritalibus, et ideo non visura in futuro.

Mons ille conjunctus est, non quod radices ejus porrigantur usque Hierusalem, sed assimilatus Judaeis, quia per montem Sina significatur superbia eorum, qua de mandato superbierunt. Per Arabiam significatur afflictio eorum, qua peccantes per legem affligebantur more servorum. Ei, Hierusalem, quae nunc est, et quae servit timore poenae, non amore. Servit dico cum filiis suis, id est cum proselytis, qui de gentilitate in circumcisionem transeunt. Vel servit tota insimul Synagoga cum filiis suis propriis. Hic illo genere servitutis, hic alio. Hierusalem quae nunc est servit, sed illa Hierusalem quae est sursum, id est non carnalia, sed spiritalia appetens, haec est libera, quia non ex timore, sed servit ex dilectione: 223 nec temporalia quaerit, sed aeterna. Haec est Ecclesia fidei, quae superior Hierusalem est mater nostra. Ecclesia enim nos genuit in libertatem fidei. Vere libera; nam laetatur, erumpit et clamat: Vere mater; nam filii ejus multi. Quod sic ait: Libera est mater nostra. Nam sic de ea scriptum est in Isaia: Laetare tu. Sara sterilis, quae modo non paris; erumpe et clama, quae non parturis, id est quae nec de pariendo laboras. Ideo laetare, quia magis multi filii tui desertae Sarae quam sint filii ejus Agar, quae nunc habet virum. Habebat Agar Abraham cohabitatione, non tamen dilectione. Carebat Sara Abraham cohabitatione, quem tamen habebat dilectione, quia colebat et diligebat eam ut legitimam uxorem. Isaias, qui post longa saecula fuit ab Abraham, frustra sic loqueretur de Sara et Agar. Ad litteram, quare sic intelligendum est? Vere libera est, nam sic ait Isaias: O tu sterilis Ecclesia! Quia quaedam steriles, quae postea pariunt per gratiam, ut eadem Sara et Elizabeth, ideo addit: Tu sterilis, quae non paris, laetare animo. Erumpe etiam exteriori gaudio et clama, id est invita alios ad congaudendum tibi. Tu dico quae non solum non paris, sed nec etiam parturis, id est spe carens in tempore legis de pariendo, non conaris. Probavit quod sit libera; probat etiam quod sit mater. Littera tamen respondet ad proximum. Ideo laetare, etc., quia filii desertae, id est Ecclesiae, quae in tempore legis cohabitatione a Deo derelicta fuit non dilectione. In tempore etiam legis magis dilexit Deus libertatem fidei quam servitutem legis.

Filii, inquam, desertae magis multi sunt quam sint filii ejus legis, quae nunc habet virum. Tunc enim lex multos generabat, sed qui fideles erant, ut Moyses et prophetae, videntes duritiam eorum, nec saltem cogitabant eos de spiritualibus docere, quos quotidie in carnalibus mandatis videbant transgressores esse. Lex quidem tunc habebat virum, id est Deum cohabitatione, non tamen dilectione. Duae matres sunt: altera libera, altera ancilla. Sed nos fratres, ego et quicunque fideles, sumus filii, non servitutis, sed promissionis, id est per promissam gratiam Dei, secundum, id est in similitudinem Isaac, qui non lege carnis, sed virtute divini promissi natus fuit. Ostendit nos esse natos in similitudine Isaac, quia eadem signa quorum figura praecessit in illo, videntur hodie in filiis Ecclesiae. Et tamen adversatur conjunctio litterae, hoc modo: Licet simus filii promissionis, tamen quomodo tunc in tempore Abraham, hic qui secundum carnem natus fuerat, id est Ismael, persequebatur eum qui secundum spiritum natus est, scilicet Isaac. Ismael enim natu major verberabat Isaac adhuc tenerum; quem videbat dominum sibi et haeredem futurum. Ita etiam fit nunc, quod qui carnales sunt persequuntur, spiritales et affligunt, et quia sicut Isaac affligebatur ab Ismael, ita et nos spirituales affligimur a carnalibus. Itaque, fratres, per hoc apparet quod non sumus filii ancillae; fuimus quidem servi olim sub lege, sed jam sumus filii liberae, id est gratiae. Sed interserit quaedam dicens: Qui secundum carnem sunt, persequuntur nos, sed non est curandum; ipsi enim ejicientur, et nos in haereditatem introibimus.

Quod sic ait: Quid dicit Scriptura? In eodem Moyse invenitur quia, cum Sara vidisset Agar et puerum ejus superbientes contra se et Isaac, ait ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus. Similiter filii gratiae dicunt: Domine, ejice ancillam, id est legem, et filium ejus, id est Judaicum populum. Non enim filius ancillae, id est legis, haeres erit in promissa beatitudine cum filio liberae, id est fidei, quemadmodum filius Agar ancillae non fuit haeres cum filio Sarae liberae. Itaque, fratres, jam non sumus filii ancillae( sicut expositum est), sed liberae, qua libertate, id est per hanc libertatem quam habemus, Christus habens eamdem liberavit nos per eam.