Reader

LIBER QUARTUS. 59 EPISTOLA PRIMA. HERMINAFRIDO [mss. HERMAFRIDO] REGI THORINGORUM THEODORICUS REX. Dat illi in matrimonium neptem suam, quae laudatur; et renuntiat se equos, quorum pulchritudo describitur, nec non et alia munera ab eo missa libenter accepisse.

Desiderantes vos nostris aggregare parentibus, neptis[ Ac., neptem] charo pignori, propitia Deitate, sociamus; ut qui de regia stirpe descenditis, nunc etiam longius claritate imperialis sanguinis fulgeatis. Mittimus ad vos ornatum aulicae domus, augmenta generis, solatia fidelis consilii, dulcedinem suavissimam conjugalem; quae et dominatum jure vobiscum impleat, et nationem vestram meliore institutione componat. Habebit felix Thoringia, quod nutrivit Italia litteris doctam, moribus eruditam, decoram non solum genere, quantum et feminea dignitate; ut non minus patria vestra istius splendeat moribus quam suis triumphis. Quapropter salutantes vos gratia competenti, indicamus nos venientibus legatis vestris impretiabilis quidem rei, sed more gentium suscepisse pretia destinata, equos argenteo colore vestitos, quales decuit esse nuptiales. Quorum pectora vel crura sphaeris carneis decenter ornantur; costae in quamdam latitudinem porriguntur; alvus in brevitate constringitur; caput cervinam reddit effigiem, imitantes velocitatem cujus videntur habere similitudinem. Hi sunt sub pinguedine nimia mansueti, magna mole celerrimi, aspectibus jucundi, usibus gratiores; incedunt enim molliter, sessores suos insanis festinationibus non fatigant; quiescitur potius in ipsis quam laboretur; et compositi delectabili moderatione, agilitate norunt continua perdurare. Verum hunc, quamvis nobilissimum gregem, belluasque morigeras, vel alia quae direxistis eximia, victa cognoscitis: quando omnia jure superat, quae decus regiae potestatis exornat. Destinavimus et nos quidem, quae principalis ordo poscebat; sed nihil majus persolvimus, quam quod vos tantae feminae decori copulavimus. Adsint vestro divina conjugio, ut sicut nos causa junxit affectionis, ita et posteros nostros obliget gratia parentalis.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA II. REGI HERULORUM THEODORICUS REX. Adoptat eum in filium per arma, et dat illi equos, enses, clypeos et reliqua bellorum instrumenta.

Per arma fieri posse filium, grande inter gentes constat esse praeconium: quia non est 60 dignus adoptari, nisi qui fortissimus meretur agnosci. In sobole frequenter fallimur. Ignavi autem esse nesciunt, quos judicia pepererunt. Hi enim gratiam non de natura, sed de solis meritis habent, quando vinculo animi obligantur extranei; et tanta in hoc actu vis est, ut prius se velint mori, quam aliquid asperum patribus videantur infligi. Et ideo more gentium, et conditione virili, filium te praesenti munere procreamus; ut competenter per arma nascaris, qui bellicosus esse dignosceris. Damus quidem tibi equos, enses, clypeos, et reliqua instrumenta bellorum; sed quae sunt omnimodis fortiora, largimur tibi nostra judicia. Summus enim inter gentes esse crederis, qui Theodorici sententia comprobaris. Sume itaque arma, mihi tibique profutura. Ille a te devotionem petit, qui te magis defensare disponit: probat tuum animum, et opus non habebit obsequium. Adoptat te talis, de cujus gente tu potius formideris. Nota sunt enim Herulis Gothorum, Deo juvante, solatia. Nos arma tibi dedimus; gentes autem olim virtutum pignora praestiterunt. Salutantes proinde gratia competenti, reliqua per illum et illum legatos nostros patrio sermone mandamus, qui vobis litteras nostras evidenter exponant, et ad confirmandam gratiam quae sunt dicenda subjungant.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA III. SENARIO VIRO ILLUSTRI, COMITI, THEODORICUS REX. Illi confertur dignitas comitivae patrimonii, et summopere laudatur.

Ad ornatum palatii credimus pertinere aptas dignitatibus personas eligere: quia de claritate servientium crescit fama dominorum. Tales enim provehere principem decet, ut quoties procerem suum fuerit dignatus aspicere, toties se cognoscat recta judicia habuisse. Moribus enim debet esse conspicuus, qui datur imitandus. Facile est qualemcunque sibi deligere; multis autem electum vivere[ ed., videre] decet. Cape igitur per indictionem quartam illustris comitivae nostri patrimonii dignitatem, quam tibi non immerito tribuit regalis auctoritas. Diu namque nostris ordinationibus geminum mutuatus obsequium, et consilii particeps eras, et disposita laudabili assumptione complebas. Subiisti saepe arduae legationis officium; restitisti regibus non impar assertor, coactus justitiam nostram et illis ostendere qui rationem vix poterant cruda obstinatione sentire. Non te terruit contentionibus inflammata regalis auctoritas: subjugasti quinimo audaciam veritati, et obsecutus ordinationibus nostris in conscientiam suam barbaros perculisti. Quid studium tuum longa lucubratione sollicitum, et continui laboris inculpabile referamus obsequium? Usus es sub exceptionis officio eloquentis ingenio: favebat ipse sui delectatus auditor, dum meliora faceres, cum[ forte, quam] recitare coepisses. Pronuntiatio tua nostrum delectabat arbitrium: quia tantum dictantium reficiebas animum, quantum se lassare poterat cura cogitantium. Fuit quoque in te pars altera vitae laudabilis, quod arcana nostra morum probitate claudebas, multorum conscius, nec tamen, cum plura nosses, elatus. Collegis gratia, superioribus humilitate placuisti. Sic omnium pro te factus est unus animus ex magna diversitate sociatus. Carpes certe probatae institutionis gratissimum fructum, quando provectus tuus ita potuit omnes laetos efficere, ut universi in te judicent sua desideria profecisse. Tuere igitur hanc virtutum amabilem praeclaramque constantiam; nostraeque domus auctoritate subnixus, tanto studiosius gratiam quaere, quantum te locum beneficiis respicis invenisse. Tende itaque adhuc bonis actibus tuos ad potiora successus: sciens gratiam nostram in illo semper augeri qui se dignum adepto culmine desiderat inveniri.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA IV. SENATUI URBIS ROMAE THEODORICUS REX. Renuntiat se illustrem virum Senarium ad comitivam patrimonii subvexisse, qui multis laudibus effertur.

Gloriosum quidem nobis est, Patres conscripti, honores passim impendere; sed laudabilius benemeritis digna praestare. Quidquid enim talibus tribuimus, pro generali potius utilitate largimur. Cunctis siquidem proficit recti tenax provectus; nec locus relinquitur injuriae, cum ad bonos pervenit regula disciplinae. Hoc itaque praeclaro desiderio illustrem virum Senarium comitivae patrimonii dignitate subveximus, qui venalitatis obscura animi claritate refugiat, qui calumnia non laetetur, nec patrimonii auctoritate suffultus, de nostro sibi faciat terrore compendium; sed jus aequabile possit tenere cum caeteris, unde nobis placere respicit servientes. Haec de illo futura promittere, praeteritorum facit temporum fides. In ipso quippe adolescentiae flore palatia nostra meritis maturus intravit; et quod robustas quoque fatigat aetates, nullo deceptus novitatis errore, ad imperantis conversus arbitrium, effectum bonarum praestitit jussionum. Nunc ad colloquia dignus, nunc ad exceptiones aptissimus, frequenter etiam in legationis honorem electus, cujus multiplex meritum incertum apud nos reddebat officium. Non enim unius loci vir debet dici, a quo multa videntur impleri. Sed haec amplius commendabat humilitas[ Ac., utilitas], quae tam clara quam rara est. Novum est enim, sub amore principis custodire modestiam: quia gaudia semper animos inquietant; modus etiam raro 61 laetis rebus imponitur, qui magis in tristibus intervenit. Garrula res est laetitia; nec enim prae gaudio potest spiritus contineri. Verum inter haec stupenda meritorum, originis quoque simili claritate resplendet; ut haereas qua parte sit ditior, cum copiosius utraque possideat. Habent ergo sigillatim distributa praeconium, juncta miraculum. Quapropter, P. C., assurgat primaevis introeuntibus cana libertas. Nihil de genio vestro subtrahitur, quando venientium novitas honorabiliter invitatur. Parentes publici de clementia nominati, duplex vos ratio benignitatis invitet: incipiens mereatur gratiam, provectus favorem.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA V. AMABILI VIRO DEVOTO, COMITI, THEODORICUS REX. Statuit ut omnes navicularii Campaniae, Lucaniae, sive Thusciae fidejussoribus idoneis se committant ad victuales species in Gallias fame laborantes devehendas, pretioque distribuendas.

Nullum decet nostras gravanter suscipere jussiones, quae magis utilitates noscuntur extollere devotorum. In Gallicana igitur regione victualium cognovimus charitatem, ad quam negotiatio semper prompta festinat, ut empta largius angustiore pretio distrahantur. Sic evenit ut et venditoribus satisfiat, et illis provisio nostra subveniat. Atque ideo devotio tua praesenti auctoritate cognoscat omnes navicularios Campaniae, Lucaniae, sive Thusciae fidejussoribus idoneis se debere committere, ut cum victualibus speciebus tantum proficiscantur ad Gallias: habituri licentiam distrahendi, sicut inter emptorem venditoremque convenerit. Grande commodum est, cum indigentibus pacisci: quando fames totum solet contemnere, ut suam necessitatem possit expellere[ mss., explere]. Nam cum ambitioni suae serviat, propemodum donare videtur, qui vendit rogatus. Ad saturatos cum mercibus ire certamen est: suo autem pretium poscit arbitrio, qui victualia potest ferre jejunis.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA VI. SYMMACHO VIRO ILLUSTRI, PATRICIO, THEODORICUS REX. Jubet ut filios Valeriani, quos pater studiorum causa Romam deduxerat, in ea detineat; nec liceat eis ante exire quam decreverit.

Rationabiles petitiones supplicum libenter amplectimur, qui etiam non rogati justa cogitamus. Quid est enim dignius quod die noctuque assidua deliberatione volvamus, nisi ut rempub. nostram sicut arma protegunt, aequitas quoque inviolata custodiat? Spectabilis itaque Valerianus in Syracusana civitate consistens, reverti se ad lares proprios supplicavit, qui studiorum causa liberos suos ad Romanam civitatem deduxit. Quos illustris magnificentia tua, ex nostra continens jussione, in supradicta urbe faciat commorari; nec illis liceat ante discedere, nisi hoc noster proloquatur affatus[ ms. Aud., affectus]. Ita enim et illis studiorum provectus acquiritur, et nostrae jussionis reverentia custoditur. Non ergo sibi putet impositum, quod debuit esse votivum. Nulli sit ingrata Roma, quae dici non potest aliena. Illa eloquentiae fecunda mater, illa virtutum omnium latissimum templum. Sentiatur plane, quod charum est[ ed. clarum]; non sine gratia esse creditur, cui habitatio tanta praestatur.

LIBER QUARTUS. 62 EPISTOLA VII. SENARIO VIRO ILLUSTRI, COMITI PRIVATARUM, THEODORICUS REX. Monet eos qui e Sicilia frumentum in Gallias devehebant, naufragium passos esse tristissimum; atque adeo jubet ut quod periit triticum iis reputetur.

Propositum nostrae pietatis est, injuste periclitantium sublevare fortunas: quia quod aliena vi constat impositum, trahere non possumus ad delictum. Iniquum est enim ut hominis vitio deputetur quod ejus voluntate non regitur; et illud imputetur periclitanti, unde raro datur evadere. Atque ideo sublimitas tua prosecutores frumentorum, qui de Sicilia fuerant ad Gallias destinati, lacrymabili nos aditione pulsasse cognoscat, dum susceptum onus promovissent in pelagus, adversis flatibus fuisse susceptum: ubi fatiscente compage trabium, omnia vis undarum absorbuit; nec quidquam miseris de aquarum nimietate, nisi solas lacrymas restitisse. Unde illustris sublimitas tua, praesenti auctoritate commonita, modiationem tritici quam sub hac sorte periisse probaverint, supradictis prosecutoribus sine aliqua faciat cunctatione reputari. Crudelitatis enim genus est, ultra naufragium velle desaevire, et illos ad dispendia cogere, quibus inopem vitam probantur immania elementa[ ms., A. et ed. Niv. et Gam., pericula] cessisse.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA VIII. HONORATIS POSSESSORIBUS ET CURIALIBUS FOROLIVENSIBUS [ ed., FOROJULIENSIBUS] THEODORICUS REX. Decernit ut accepto pretio, e patria sua trabes ad Alsuanum sine ulla mora devehant.

Grave videri non debet, quod nostra ordinatione censetur: quia novimus aestimare, quod vos oportet implere. A nobis quippe potestis rationabiliter custodiri, quibus profecistis non gravati. Proinde devotioni vestrae praesenti auctoritate decernimus, ut accepto pretio competenti, de locis vestris ad Alsuanum trabes sine aliqua dilatione devehatis; quatenus et nostra ordinatio sortiri possit effectum, et perceptis mercedibus nec vos videamini sustinere dispendium.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA IX. OSUIN [ ed., OSUNI] VIRO ILLUSTRI, COMITI, THEODORICUS REX. Constituit ut si qui Maurentio et Paulae patris auxilio orbatis litem intenderint, eos ad curiam regiam mittat.

Innocentiae professio est nostram elegisse praesentiam: ubi nec violentiae locus datur, nec avaritiae vitia formidantur. Maurentius atque Paula, patris auxilio nudati, multorum se injuriis testantur exponi: quorum adolescentia pervia videtur incommodis, cum facile possit subripi vel juvenibus destitutis. Et ideo nostrum merentur praesidium, a quibus se calliditas non abstinet improborum. Proinde sublimitas vestra tenorem praesentis jussionis agnoscens, supra memoratos adultos, si quis jurgantium pulsare maluerit, ad nostrum comitatum noverit dirigendos: ubi et innocentia perfugium, et calumniatores jus possunt invenire districtum.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA X. JOANNI VIRO SENATORI, CONSULARI CAMPANIAE, THEODORICUS REX. Decernit ut edictum promulget in eos qui sponte ad pignorandi se studia contulerint; et jubet ut quisquis, quod repetere debuisset, pignorandi gratia fortassis invaserit, voce juris amittat. Quod si quis solvendo non sit, in eum vult fustibus animadverti.

Foedum est inter jura publica privatis odiis licentiam dare, nec ad arbitrium proprium judicandus est inconsultus fervor animorum. Iniquum quippe nimis est quod delectat iratum. Furentes justa non sentiunt, quia dum commoti animo in vindictam saeviunt, rerum temperantiam non requirunt. Hinc est quod legum reperta est sacra reverentia, ut nihil manu, nihil proprio ageretur impulsu. Quid enim a bellica confusione pax tranquilla distabit, si per vim litigia terminentur[ ms. A., per jura litigia non terminentur]? Provincialium igitur Campaniae atque Samnii suggestione comperimus, nonnullos, neglecta temporum disciplina, ad pignorandi se studia transtulisse, et quasi edicto misso, per vulgus licentiam crevisse vitiorum. His multo acerbiora jungentes, alienis debitis ad solutionem alios trahi, solamque causam probabilem videri, si aliqua debitori potuit in civitate conjungi. O iniquum persuasionis( lege pervasionis. JURET.] errorem. Dividuntur causae germanis: filius obligationibus paternis, si non sit haeres, exuitur; uxor maritalibus debitis, nisi per successionis vincula, non tenetur; et audacia solutionem trahit extraneos, cum absolvant jura conjunctos. Hoc hactenus fieri nostri ignorantia fortasse pertulerit, nunc necesse est remedium de legibus habeat, quod nostram potuit intrare notitiam. Proinde edictalis programmatis tenore comperto spectabilitas vestra ad cunctorum faciat notitiam pervenire, ut quisquis quod repetere debuisset, pignorandi studio fortassis invaserit, voce[ mss., vocem] juris amittat, nec liceat cuiquam sua sponte, nisi obligatum forsitan, pignus auferre. Si vero alterum pro altero, quod nefas dictu est, pignorare maluerit, in duplum cui vim fecit direpta restituat: quia scelera damna plus cohibent, et sola detrimenta cogitant qui pudoris fecere jacturam. Quem vero ab hac redhibitione[ alii, redimitione] foedum patrocinium tenuitatis excusat, pro admissi qualitate facinoris in eum fustuario supplicio vindicetur. Non enim patimur impunitum quod nolumus esse permissum.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XI. SENARIO VIRO ILLUSTRI, COMITI, THEODORICUS REX. Remittit ad eum causam inter possessores Volienses atque curiales diligenti examine discutiendam, nec non et finiendam.

Spes est certa remedii, vota supplicum ad prudentis remisisse judicium; ut per ordinationis beneficium, confusionis abrogetur incertum. Proinde magnitudo tua, cujus ordinationi videtur subjacere provincia, inter possessores Volienses atque curiales causam diligenti examinatione discutiat, quatenus inter eos sopiatur querela, a vobis patefacta justitia. Non enim decet post audientiam vestram negotium trahi, a quo post alios judices debuisset audiri.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XII. MARABADO VIRO ILLUSTRI, COMITI ET GEMELLO VIRO SENATORI, THEODORICUS REX. Illis committit causam inter Archotamiam et Aetheriam nurum ejus juxta leges audiendam, ut mediis sacrosanctis Evangeliis cum tribus honoratis jurisperitis sententiam secundum prisci juris formam proferant.

Propositi nostri est ut provincias nobis, Deo auxiliante, subjectas, sicut armis defendimus, ita legibus ordinemus: quia semper auget principes observata justitia; et quantum probabili institutione vivitur, tantum summis adhuc provectibus aggregatur. Archotamia itaque illustris femina flebiliter ingemiscens, nepotis sui calamitatem tali conquestione deploravit( dum semper aviae cura tenerior est suorum), asserens Aetheriam nurum suam, mariti postposita dilectione, cuidam se Liberio jugali foedere sociasse, et cum ornatior cupit novis thalamis apparere, studuerit prioris viri facultates evertere, allegans ditatam filiorum spoliis, quibus magis decuit congregari. Ideoque nos, qui desideria supplicum consuevimus remittere ad statuta divalium sanctionum, ut nec insinuationem supplicum renuamus, nec adversarii negotium credula facilitate damnemus: sublimitatis vestrae judicio hanc causam legibus committimus audiendam, ut omni incivilitate submota, mediis sacrosanctis Evangeliis, cum tribus honoratis, quos partium consensus elegerit, qui legum possint habere notitiam, quidquid prisci juris forma constituit inter 64 eos, considerata disciplina nostri temporis, proferatis. Quia non decet per vim eos aliquid agere qui ad nostra meruerunt regimina pervenire.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XIII. SENARIO VIRO ILLUSTRI, COMITI PRIVATARUM, THEODORICUS REX. Illi insinuat se decrevisse ut Colossaeo ad Sirmiensem Pannoniam misso, juxta consuetudinem veterem annonae praebeantur.

Emolumenta deesse laborantibus non oportet, ut et bonae spei aditus aperiatur, et desudantium querela justa compensatione claudatur. Atque ideo providentiam nostram, quae omnes reipub. partes sub coelesti favore circumspicit, ordinasse cognosce, ut Colossaeo viro illustri pro laboribus et meritis ad Sirmiensem Pannoniam destinato, juxta consuetudinem veterem victualia praebeantur, quatenus dum memorato viro necessaria fuerint praeparata, locus injustis praesumptionibus abrogetur. Disciplinam siquidem non potest servare jejunus exercitus, dum quod deest semper praesumit armatus. Habeat quod emat, ne cogatur cogitare quod auferat. Necessitas moderamen non diligit, nec potest imperari multis quod nequeunt custodire paucissimi.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XIV. GESILAE SAJONI THEODORICUS REX. Jubet ut cogat Gothos in Thuscia utraque commorantes, debita vectigalia exsolvere, et contumaces puniat.

Magni peccati genus est alienis debitis alterum praegravare, ut quod potest exigi non mereatur audiri. Sua quemque damna respiciant, et is solvat tributum qui possessionis noscitur habere compendium. Atque ideo praesenti tibi auctoritate delegamus, ut Gothi per Picenum sive Thuscias utrasque residentes, te imminente cogantur exsolvere debitas functiones. In ipsis enim initiis comprimendus excessus est, ne foeda imitatio, quasi turpis scabies, paulatim reliquos comprehendat. Si quis ergo jussa nostra agresti spiritu resupinatus abjecerit, casas ejus appositis titulis fisci nostri juribus vindicabis, ut qui juste noluit parva solvere, rationabiliter videatur maxima perdidisse. Qui enim debent ad fiscum celerius esse devoti, nisi qui capiunt commoda donativi? Quando amplius de nostra humanitate recipiunt quam stipendii jure praestetur. Nam si liberalitatis nostrae causa tractetur, nos potius voluntaria tributa solvimus, qui fortunas omnium sublevamus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XV. BENENATO VIRO SENATORI THEODORICUS REX. Statuit ut viginti unum dromonarius robustos in locum defunctorum eligat, viresque eorum probet.

Illustris et magnifici viri comitis Patrimonii suggestione comperimus dromonarios viginti 65 et unum de constituto numero mortis incommodo fuisse subtractos. Unde providentiam nostram, cujus est proprium quod casu subducitur reparare consilio, hoc statuisse cognosce; ut supradictos dromonarios probare sine aliqua dubitatione festines, qui tamen ad hoc opus possint idonei reperiri. Remigum enim labor operosus valentes animo et viribus quaerit, ut confidentia mentis procellis obviare possit undosis. Quid enim audentius quam illud infidum ac vastissimum mare intrare parvo navigio, quod eluctari facit desperationis sola praesumptio? Quapropter jussis te nostris hanc cautelam convenit adhibere, ut querelam de congregatis debilibus non facias, cum nos[ Imp., nec] robustissimos quaesiisse cognoscas.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XVI. SENATUI URBIS ROMAE THEODORICUS REX. Renuntiat se Arigerno comiti, quem ob praeclare gesta laudat, Romanae urbis disciplinam commisisse, et ut illi pareant omnes jubet.

Utilitatis publicae causa, quam noster animus semper spectat, virum illustrem comitem Arigernum, civem pene vestrum, dudum ad Gallias aestimavimus dirigendum, ut ejus maturitate consilii titubantium potuissent corda firmari. Novitatem quippe sollicitam prudentes convenit habere rectores, ut quemadmodum fuerit vitae formatus ordo, sic currat instituta devotio. His rebus ad nostra vota compositis, et gloriam civilitatis retulit, et quod inter vos didicit diligenter ostendens, bellorum insignia reportavit. Quem desideratum, sicut putamus, coetui vestro reddidimus, ut qui vobis longa aetate placuit, nunc gratior fiat, cum eum adjecta bona commendant. Quapropter disciplinae se praefati viri Romanus ordo restituat, ut quod quietis amore praecipitur, devotis animis impleatur; quatenus et excessibus tollatur licentia, et quod optamus maxime, locum nequeat invenire vindicta. Si qua etiam per ejus absentiam culpa provenerit, inter vos justitiae consideratione corrigite, sicut nobilitati vestrae convenit agere, cui semper probitas placet: quoniam nos specialiter injunxisse cognoscite, ut error, qui ab auctoribus suis minime fuerit emendatus, legum districtione resecetur. Pareatur ergo, P. C., viro multis temporibus jam probato, cujus necesse est praedicanda sequi, qui se hactenus sub vestra omnium laude tractavit, et in tanta frequentia nullius reperit adversa judicia.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XVII. IDAE VIRO SUBLIMI, DUCI, THEODORICUS REX. Praecipit ut ecclesiae Narbonensis possessiones ab aliquibus pervasoribus occupatus, restituendas curet.

Definitam rem ab antiquo rege, quam tamen constat rationabiliter esse decretam, nulla volumus ambiguitate titubare: quia decet firmum esse quod commendatur probabili jussione. Cur enim priora quassemus, ubi nihil est quod corrigere debeamus? Atque ideo praesenti tibi auctoritate praecipimus ut possessiones Narbonensis ecclesiae, secundum praecelsae recordationis Alarici praecepta, a quibuslibet pervasoribus occupatae teneantur, aequitatis facias contemplatione restitui: quoniam versari[ mss., adversari] nolumus in Ecclesiae dispendio praesumptiones illicitas, dum nostra deceat tempora sedare confusa. Esto contra talia omnino sollicitus, ut qui es bello carlus, civilitate quoque reddaris eximius. Sic et arma tua, Deo juvante, corroboras, si justitiam mediocribus servare contendas. Improbis enim potuisse resistere, non praevales excusare, quando omnes tibi libenter cedunt, quem gloriosum in bellorum certamine cognoverunt. Ignavus forte audacibus jubere nil possit: nemo plus praesumentibus imperat quam quem sua facta commendant.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XVIII. ANNAE VIRO SENATORI, COMITI, THEODORICUS REX. Decernit ut diligenter inquirat num Laurentius presbyter, effossis mortuorum sepulcris, thesauros invenerit.

Consuetudo est nostrae clementiae, probatae nobis fidei agenda committere, ut cum judices delegamus praedictos tractatu maturo, locum prava nequeat invenire subreptio. Dudum siquidem ad nos multorum suggestione pervenit, Laurentium presbyterum effossis cineribus funestas divitias inter hominum cadavera perscrutatum, concussionemque mortuis intulisse, quem oportet viventibus quieta praedicare. Non abstinuisse perhibetur tam crudeli contagio piis dicatas consecrationibus manus, aurum exsecrabili quaesiisse fertur affectu, quem suam decuisset egentibus dare substantiam, vel sub aequitate collectam. Quod te diligenti examinatione praecipimus indagare, ut si veritati dicta perspexeris convenire, hominis ambitum eo tantum fine concludas, ne possit aurum supprimere, quod eum non licuit invenire. Scelus enim quod nos pro sacerdotali honore relinquimus impunitum, majori pondere credimus vindicandum.

LIBER QUARTUS. 66 EPISTOLA XIX. GEMELLO VIRO SENATORI THEODORICUS REX. Scribit se remisisse ad praesens tempus solutionem siliquatici in frumentis, vino et oleo, ut copiam possit praestare provinciis.

Decet principalem providentiam fessa refovere, ut asperitatem casuum mitiget lenitas jussionum. Non enim sentitur incommodum, si quod per adversitatem constat oppressum, concessa prosperitas ostenderit sublevatum. Siliquatici namque praestationem, quam rebus omnibus nundinandis provida definivit antiquitas, in frumentis, vino et oleo dari praesenti tempore non jubemus, ut haec remissio solutionis copiam possit praestare provinciis, et respirent aliquatenus fessi praesentis salubritate decreti. Quis enim ad vendendum non incitetur largius, cui solita dispendia subtrahuntur? Portus nostros navis veniens non pavescat, ut certum nautis possit esse refugium, si manus non incurrerint exigentium, quos frequenter plus affligunt damna quam solent nudare naufragia. Sit hoc forsitan sub quiete tolerandum, nunc autem, dum provincialibus praestare cupimus, mercium dominis interim consulamus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XX. GEBERICH VIRO SENATORI THEODORICUS REX. Decernit ut unum jugum ecclesiae Constantii episcopi pietate principum collatum et ab usurpatoribus detentum, restituatur.

Si desideramus locum beneficiis invenire, ut titulos possimus nostrae pietatis erigere, quanto magis aliena beneficia intacta volumus defendi, qui propria cupimus sponte largiri, maxime quando et illud conscientiae nostrae reponitur, quod de fisco sub antiqua solemnitate praestatur! Proinde viri venerabilis episcopi Constantii supplicatione comperimus, sacrosanctae ecclesiae ipsius unum jugum, veterum principum pietate collatum, et nunc quorumdam usurpatione violenta retineri. Sed quia nos uti nullum volumus fraudibus suis, praesertim cum in dispendio pauperum detestabili mente versetur, praesenti auctoritate decernimus ut ea quae retro principum constiterint humanitate deputata, supra memorata ecclesia sine aliqua imminutione percipiat, manente poena etiam pervasori, qui et veterum dona et ecclesiae probatur violasse compendia.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXI. GEMELLO VIRO SENATORI THEODORICUS REX. Admonet ut sit ad injuncta sollicitus, necessitate temporis id exigente.

Quamvis efficaciam tuam insistere credamus injunctis, et studiose deflectere quae nobis cognoveris displicere, tamen sollicitum admonitio nostra non deserit, ut instructior reddaris, dum infra scriptis brevibus definita susceperis. Proinde ordinatio nostra nulli videri debet ingrata, cum necessitas temporis excuset onera jussionis. Esto itaque ad injuncta sollicitus, quia licet sit semper adhibenda, maxime tamen utilis est in necessitate custodia. Parebis ergo commonitus, ut sic possis cum provincialibus agere quemadmodum nos eis respicis velle praestare, quatenus securus de nostra gratia consequaris, quidquid sollicitus de pravo studio habere contempseris.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXII. ARGOLICO VIRO ILLUSTRI, PRAEFECTO URBIS, THEODORICUS REX. Narrat se ab eo accepisse Basilium atque Praetextatum magicarum artium fuisse accusatos, et decernit ut quinque senatoribus secum assumptis, adhibito quoque Arigerno comite, hanc causam juris ordine custodito examinet, et si reos compererint, legum districtione plectant.

Intolerabilis excessus est, qui supernae majestatis affectat injuriam, et oblitus pietatis, crudelia sectatur erroris. Quem enim speravit veniae locum, qui reverendum contempsit auctorem? Abscedat ritus de medio jam profanus; conticescat poenale murmur animarum. Versari non licet in magicis artibus temporibus Christianis. Magnitudinis itaque tuae relatione comperimus Basilium atque Praetextatum, artis sinistrae jamdiu contagione pollutos, in accusationem tui examinis personarum intentione deductos. Super qua re nostram te asseris spectare sententiam, ut confidentius fiat quod pietatis nostrae mandat auctoritas. Sed nos, qui nescimus a legibus discrepare, quorum cordi est in omnibus moderatam tenere justitiam, praesenti auctoritate decernimus ut quinque senatoribus, id est magnificis et patriciis viris, Symmacho, Decio, Volusiano atque Coeliano, nec non illustri viro Maximiano, hanc causam legitima examinatione pensetis. Et per omnia juris ordine custodito, si crimen quod intenditur fuerit comprobatum, ipsarum quoque legum districtione plectatur, ut rei abditi atque secreti per hoc vindictae genus a culpis talibus arceantur, quos ad leges trahere non potest incerta notitia. De qua re illustri viro comiti Arigerno praecepta direximus, ut omnium violenta defensione submota, si se occulunt, ad judicium protrahat impetitos, et vobiscum in hac causa residens, nec opprimi faciat innoxios, nec leges sinat evadere criminosos.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXIII. ARIGERNO VIRO ILLUSTRI, COMITI, THEODORICUS REX. Praecipit ut Basilium et Praetextatum magicae artis insimulatos et fuga elapsos quaerat, et repertos ad judicium quinquevirale ducat, quo causam curet discuti et finiri.

Quamvis oporteat commissam tibi disciplinam Romanae civitatis in omnibus custodiri, tamen in eis maxime studiosior esse debes, quae nostra tibi auctoritate delegata cognoscis; ut circa te augeat gratiam custodita justitia, et augmenta sumas nostri judicii, qui nobis hactenus de integritate placuisti. Praefectus igitur Urbis sua nobis relatione declaravit, Basilium atque Praetextatum magicis artibus involutos, impeti accusatione multorum, quos elapsos intimat mentis alienatione custodum. Eos te praecipimus ubicunque repertos ad judicium quinquevirale ducere, quod in praesenti negotio nostra delegavit auctoritas, ubi te residere censemus; ut violenta omnium defensione submota, hanc causam discuti facias legibus et finiri. Et si rei criminis, cujus impetuntur, fuerint approbati, sententiam subeant, quam juris definita sanxerunt. Si vero innocentia eorum detestabili pulsatur invidia, opprimi eos nulla ratione patiaris: quia in omnibus causis, consideratione divina, illud fieri volumus, quod opinionem nostrae pietatis accumulat.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXIV. ELPIDIO [ alii, HESPIDIO] DIACONO THEODORICUS REX. Concedit facultatem aedificandi quibusdam in locis Spoletinae civitatis jam vetustate confectis, modo publico usui non deserviant.

In lucrum cedunt quae benemeritis conferuntur; et de ipso munere magis acquiritur, cum optimis digna praestantur. Petitionis tuae proinde tenore comperimus, loca in Spoletina civitate, quae jam longo situ squalor vetustatis obnupserat, splendorem reparationis expetere; ut rebus antiquitate confusis novitatis facies adulta reddatur; et beneficio tuo rediviva consurgant, quae annositate inclinata corruerant. Quod nos, respectu meritorum tuorum, et impensi longa sedulitate servitii, libenti animo duximus annuendum, ut et votis justa poscentium tribuatur effectus, et civitati reparationis crescat ornatus. Atque ideo petitioni tuae robur praesenti humanitate largimur, ut porticum cum areola post Turasii thermas, si tamen publico usui non deservit, absoluta liberalitate potiaris: quia in licentiam reparationis accipiuntur potius praemia quam donantur. Hac igitur auctoritate suffultus, in supradictis locis aedificandi sume fiduciam; nec aliquam imposterum metuas quaestionem, cum te et civitatis tueatur utilitas, et principis reverenda voluntas.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXV. ARGOLICO VIRO ILLUSTRI, PRAEFECTO URBIS THEODORICUS REX. Statuit ut Petrus genere clarus et senatoriae dignitatis candidatus, voti sui compos fiat secundum priscam consuetudinem.

Constat eum de se praesumere, qui ad sacri ordinis cupit fastigia pervenire. Merita enim suggerunt bonae appetentiae[ ed., apparentiae] nisus, et in qualitate desiderii potest mens honesta cognosci. Quis enim palaestricae artis ignarus in stadium luctaturus introeat? Aut quis certamini misceatur, quod virtutis conscientia non suadet? In ipsis conatibus aegra languescunt, quae meritorum praesumptionibus non juvantur. Praeconiorum ergo professio est, collegium desiderasse summorum; bonumque de se judicium tradit, qui celsae gradus expetit dignitatis. His ergo desideriis pietas se nostra libenter indulget, qui etiam in spem erigimus vota marcentia; ut dum provectus quaeritur, probitatis studia plus amentur. Proinde illustris magnificentia tua Petrum, parentum luce conspicuum, suaque gravitate jam senatorem, in album sacri ordinis secundum priscam consuetudinem curet referri; 68 ut et tanto coetui proficiat numerus, et candidato de sacro ordine crescat ornatus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXVI. UNIVERSIS MASSILIAE CONSTITUTIS THEODORICUS REX. Confirmat immunitatem a principibus illorum regioni collatam, et promittit se eos ab omni gravamine liberaturum, relaxatque eis censum praesentis anni.

Libenti animo antiqua circa vos beneficia custodimus, cum nova utilitatibus vestris praestare cupiamus. Servare quippe terminos ignorat humanitas, et novellis decet blandiri beneficiis, post longa tempora restitutis. Proinde immunitatem vobis, quam regionem vestram constat principum privilegio consecutam, hac auctoritate largimur; nec vobis aliquid novae praesumptionis patiemur imponi, quos ab omni volumus gravamine vindicari. Censum praeterea praesentis anni relaxat vobis munificentia principalis, ut et illa possitis accipere quae vos non contigit postulasse. Ipsa est enim perfecta pietas, quae antequam flectatur precibus, novit considerare fatigatos.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXVII. TEZUTZAT SAJONI THEODORICUS REX. Illi committit Petri tuitionem, quam ab Amara sajone, eo quod Petrum voluisset occidere, aufert; et jubet ut quidquid commodi a Petro acceperat Amara, in duplum restituat, atque de plaga inflicta ad judicium comitis Dudae veniat audiendus.

Detestabilis est quidem omnis injuria, et quidquid contra leges admittitur justa exsecratione damnatur; sed malorum omnium probatur extremum, inde detrimenta suscipere, unde credebantur auxilia provenire. Exaggerat enim culpam in contrarium versa crudelitas, et majus reatui pondus est, inopinata deceptio. Vir spectabilis itaque Petrus admiranda nobis sorte conquestus est sajonis Amarae tuitionem, quam ei contra violentos indulsimus, in se potius fuisse grassatam; ita ut ictum gladii in se demersum aliquatenus postium retardaret objectio: subjecta est vulneri manus, quae ut in totum truncata non caderet, januarum percussa robora praestiterunt: ubi lassato[ Jur., laxato] impetu corusca ferri acies corporis extrema perstrinxit. O exsecrabilem casum! Impugnavit hominem auxilium suum, ut solatii prosperitate subtracta crevit ex defensione necessitas. His multo acerbiora subjungens, ut quasi laesio veniret ad pretium, ita scelus proprium enormi exactione taxatum est. Atque ideo juste in illos pietatis nostrae ira consurgit, qui benigna jussa[ Jur. legit jura] in truculenta ministeria mutaverunt. Nam quae erunt refugia supplicantibus, si et nostra beneficia vulnerabunt? Proinde praesenti jussione censemus, ut quidquid suprascriptus Amara commodi nomine de causis memorati supplicantis accepit, quasi oppugnator ingratus a te constrictus, in duplo ei cogatur exsolvere: quia sub poena restitui dignum est, quod improba temeritate constat extortum. De plaga vero quam educto gladio temerarius praesumptor inflixit, ad judicium comitis Dudae saepe dictus sajo te compellente veniat audiendus; ut secundum edictorum seriem quae male commissa claruerint, sine aliqua dilatione componat. Tuitionem vero postulanti contra inciviles impetus ex nostra jussione salva civilitate praestabis, non exemplo accusati, sed consideratione decenter electi.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXVIII. DUDAE VIRO SENATORI, COMITI, THEODORICUS REX. Illum constituit judicem causae sajonis Amarae, qui vulneraverat Petrum.

Conscientiam probamus, cui judicanda committimus: quia dignus est inter alios sequenda decernere, qui sibi modum visus est legitimae conversationis imponere. Petrus itaque vir spectabilis Amaram sajonem nostrum, qui contrario omine pro ejus tuitione directus est, educto gladio se asserit vulnerasse, defensoremque fecisse, quod vix inimicus potuisset audere. Hoc te et legitima volumus disceptatione cognoscere, et probabili sententia terminare; quatenus nullus tentare ausus sit, quod nobis displicere cognoscit.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXIX. ARGOLICO VIRO ILLUSTRI, PRAEFECTO URBIS THEODORICUS REX. Reprehendit eum quod mandata principis, proprio commodo ductus, nondum expleverit; atque decernit ut jussa sine mora facessat.

Si loci vestri cogitaretur auctoritas, si reverentiae cura Romanae; ultro debueratis expetere, in quibus arguimini. Quid enim praesenti tempore potuistis culmini urbano tam proprium, quam senatus crementa cogitare, quando famae praesulis proficit, quod ordo sacer acquirit? Sed quantum viri clarissimi Armentarii testatur missa suggestio, in contrarium foedo ambitu de mora quaeritis commoda, cujus vos optare debuisse constat augmenta. Quid enim amplius esse possit incongruum, quam nostris jussionibus expeditis supplicantium vota suspendere, et post sacrae praeceptionis affatum, si dici fas est, adhuc 69 regium suspendisse judicium? Sed nos, quibus cordi est post primam culpam non statim desiderare vindictam, ad admonitionem potius jussa convertimus: ne sit nostra districtio nimia, quam lenis patientia non praecedat. Ideoque praesenti auctoritate decernimus, ut jussionibus nostris nulla dilationis calliditas afferatur: quia non habet veniae locum, qui delinquit admonitus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXX. ALBINO VIRO ILLUSTRI, PATRICIO, THEODORICUS REX. Illi conceditur curbae porticus licentia, ut super eam possit novas fabricas construere, dummodo utilitati publicae non officiant aut decori.

Decet quidem cunctos patriae suae augmenta cogitare, sed eos maxime quos respub. sibi summis honoribus obligavit: quia ratio rerum est, ut eum necesse sit plus debere, qui visus est majora suscipere. Porrecta itaque supplicatione testatus es, curbae[ Niv. et Gam., curiae] porticus quae juxta domum Palmatam posita, forum in modum areae decenter includit, superimponendis fabricis licentiam condonari; ut et privatarum aedium habitatio protendatur, et antiquis moenibus novitatis crescat aspectus. Ita fit ut quod per incuriam poterat labi, manentium videatur diligentia sustineri: quia facilis est aedificiorum ruina, incolarum subtracta custodia; et cito vetustatis decoctione resolvitur, quod hominum praesentia non tuetur. Unde nos, qui Urbem nitore cupimus fabricarum surgentium componi, facultatem concedimus postulatam: ita tamen, si res petita aut utilitati publicae non officit aut decori. Quapropter rebus speratis securus innitere; ut dignus Romanis fabricis habitator appareas, perfectumque opus suum laudet auctorem. Nulla enim res est, per quam melius possit agnosci et prudentis ingenium, et largitatis effectus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXI. AEMILIANO VIRO VENERABILI, EPISCOPO, THEODORICUS REX. Illum hortatur ut perficiat aquaeductum quem auctoritate regis susceperat reficiendum.

Ad finem debet perducere, quae prudentum intentio visa est suscepisse: quia sicut perfecta laudem pariunt, ita et vituperationem generant, quae in mediis conatibus aegra deseruntur. Defectus enim rerum aut consilium titubare, aut vires arguit defuisse. Quapropter sanctitas vestra a tali oblocutione refugiens, quae in aquaeductu reficiendo probabili cura ex nostra auctoritate suscepit, celeriter ad effectum faciat pervenire. Nam quid aptius quam ut sitienti plebi provideat aquas sanctissimus ille sacerdos; et humana providentia satiet, quos etiam miraculis pascere debuisset? Imitaris enim antiquissimum Moysen, qui Israelitico populo longa ariditate siccato, de saxi sterilitate copiosos latices eduxit; et ad implendum miraculum, inde fecit currere humidos liquores, ubi erat sicca durities. Tu autem si fontes irriguos saxorum constructione[ ed. Niv. et Gam., constitutione] deducis, hoc labore tuo praestas populis, quod ille miraculis.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXII. DUDAE SAJONI THEODORICUS REX. Significat se accepisse res Tuphae proscripti, apud Joannem sub emissione chirographi fuisse depositas; et praecipit ut uxorem Joannis filiumque ejus Januarium conveniat, et nisi libere eas restituerint, ipsi veniant ad consularem Campaniae juxta leges audiendi.

Cum in omnibus causis velimus justitiam custodiri( quia regni decus est aequitatis affectus), in eis maxime quae fisci nostri nomine proponuntur: ne quemquam detestabilis calumnia in invidiam regnantis affligat. Patimur enim superari salva aequitate per leges, ut inter arma semper possimus esse victores. Nam quem licenter subjectus superat, non debellat adversus. Marini itaque relatione comperimus res Tuphae apud Joannem quondam sub emissione chirographi fuisse depositas. Et quia nobis competere manifestum est quod ad proscriptum poterat pertinere, ideo praesenti auctoritate praecipimus, ut uxorem supradicti Joannis filiumque ejus Januarium moderata exsecutione convenias. Qui si intestata[ ed., intentata] injuste se retinere cognoscunt, aequitatis consideratione restituant: minusve[ id est, sin minus], competenti sponsione praemissa, ad consularem Campaniae veniant legibus audiendi; ut coram partibus positis, te imminente, quod forma continet sanctionum divalium, censeatur. Ita tamen, ut nullo praejudicio, nulla injuria, nullo damno, innocentia praegravetur: ne alienae accusationis invidiam tuam facere videaris offensam.

LIBER QUARTUS. 70 EPISTOLA XXXIII. UNIVERSIS JUDAEIS GENUAE CONSTITUTIS THEODORICUS REX. Confirmat privilegia quae eis leges indulserant

Custodia legum civilitatis est indicium, et reverentia priorum principum nostrae quoque testatur devotionis exemplum. Quid enim melius quam plebem sub praecepto degere velle justitiae, ut conventus multorum disciplinabilium sit adunatio voluntatum? Haec enim populos ab agresti vita in humanae conversationis regulam congregavit. Haec ratio a feritate divisit: ne arbitrio casuali vagarentur, quos regi consilio divina voluerunt. Oblata itaque supplicatione deposcitis privilegia vobis debere servari, quae Judaicis institutis legum provida decrevit antiquitas: quod nos libenter annuimus, qui jura veterum ad nostram cupimus reverentiam custodiri. Atque ideo praesenti auctoritate censemus, ut quaecunque legum statuta monuerunt, circa vos illibata serventur; quatenus quod ad civilitatis[ mss., civitatis] usum constat esse repertum, perpeti devotione teneatur.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXIV. DUDAE SAJONI THEODORICUS REX. Decernit ut loca adeat ubi thesauri latent, et, si inventi fuerint, fisco addicat publico.

Prudentiae mos est in humanos usus terris abdita talenta revocare, commerciumque viventium non dicere mortuorum: quia et nobis in fossa pereunt, et illis in nulla parte profutura linquuntur[ alii, locantur]. Metallorum quippe ambitus solatia sunt hominum. Nam divitis auri vena similis est reliquae terrae, si jaceat: usu, crescit ad pretium, quando et apud vivos sepulta sunt, quae tenacium manibus includuntur. Atque ideo moderata jussione decernimus, ut ad illum locum in quo latere plurima suggeruntur, sub publica testificatione convenias; et si aurum, ut dicitur, vel argentum fuerit tua indagatione detectum, compendio publico fideliter vindicabis: ita tamen ut abstineatis manus a cineribus mortuorum, quia nolumus lucra quaeri quae per funesta possunt scelera reperiri. Aedificia tegant cineres, columnae, vel marmora ornent sepulcra; talenta non teneant, qui vivendi commercia reliquerunt. Aurum enim sepulcris juste detrahitur, ubi dominus non habetur: imo culpae genus est, inutiliter abditis[ Cor. Gam., abdita] relinquere mortuorum, unde se vita potest sustentare viventium. Non est enim cupiditas eripere, quae nullus se dominus ingemiscat amisisse. Primi enim dicuntur aurum Eacus, argentum Indus rex Scythiae reperisse, et humano usui summa laude tradidisse. Quod nos in contrarium negligere non debemus, ne sicut latentia cum laude sunt prodita, ita inventa cum vituperatione videantur esse neglecta.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXV. ACTORIBUS ALBINI THEODORICUS REX. Permittit ut bona Albini, si per aetatem liceat, salvisque justitia et legibus in integrum restituantur, in quibus per pravos contractus gravia passus erat dispendia.

Consulto provida decrevit antiquitas, Minores contractus liberos non habere, ut et insidiantium laquei frustrarentur, et lapsis aetas lubrica subveniret. Obrueretur quippe innocentia, si relaxaretur audacia, essetque cunctis fallendi studium, si fraus subreptitium lucraretur effectum. Et ideo priscae consuetudinis supplicatione porrecta suggeritis patronum vestrum in annis minoribus constitutum, in facultatibus suis potius aggregasse dispendia; dum ignara pueritia contraria gerit, quae profutura putaverit; et nunc id tempus aetatis agere, quo lapsis possimus per ignorantiam subvenire: allegantes, ut quod jura tribuerunt, nostra quoque beneficia largiantur. Atque ideo, si petitio vestra a veritate non deviat, et intra annorum spatia deget, quibus hoc beneficium leges sacratissimae praestiterunt, nihilque est quod jure contra referatur; patronum vestrum solemniter causa cognita in integrum restitui nostra quoque permittit auctoritas. Ita tamen ut omnia secundum justitiam legesque peragantur, quia sic supplicantibus consulere volumus, ut eorum adversarios per injustitiam non gravemus.

LIBER QUARTUS. 71 EPISTOLA XXXVI. FAUSTO PRAEFECTO PRAETORIO THEODORICUS REX. Significat se provincialibus Alpium Cottiarum assem publicum per III indictionem relaxasse, quorum sata transiens exercitus vastaverat.

Providentissimi principis est graviter imminutis relinquere tributariam functionem, ut redivivis studiis ad implenda solemnia recreentur, qui pressi damnorum acerbitate defecerant. Nam si fessis minime relevetur onus, necessitate cernitur jacere prostratus. Melius est enim praesentia damna contemnere, quam exiguo quaestu perpetua commoda non habere. Atque ideo illustris magnificentia tua provincialibus Alpium Cottiarum assem publicum per tertiam indictionem nos relaxasse cognoscat; quos transiens noster exercitus more fluminis, dum irrigat, oppressit. Nam licet pro generali securitate frementi adunatione proruperit, praeteriens tamen istorum culta vastavit. Radit enim semper fluvius alveum suum; et licet molliter egrediens vicina fecundet, illud tamen reddit sterile, quo collectus influxerit. Unde necesse fuit, civica vastatione dejectis porrigere dextram salutarem, nec ingrati dicant se periisse solos pro defensione cunctorum: misceantur potius laetitiae, qui viam Italiae defensoribus praestiterunt. Tributa enim non debent tristes exigi, per quos tributarios feliciter acquisivi. Dicat pro illis noster animus, quod regi non potest imputare subjectus. Emimus nostro dispendio prosperitatem Gothorum: nos necessaria praebuimus, ut hostis vinceretur illaesus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXVII. THEODAGUNDAE ILLUSTRI FEMINAE THEODORICUS REX. Notum facit Renatum conquestum esse, cum judicium contra Inquilinam meruisset, nondum tamen adversarii cessare calumniam: et jubet ut negotium jam finitum in sua curet firmitate permanere, si modo inquilina jure non provocaverit.

Decet prudentiae nostrae curam subjectorum negotiis adhibere custodiam, quia nobis ordinantibus illa fieri debent quae regiam possunt demonstrare praesentiam. Sic enim credimus, quia memor natalium tuorum a te abjicias omne vitiosum, et illa sola diligere possis quae et nos amare cognoscis. Proavorum forsitan oblitterentur exempla, si longi generis minus facta recolantur; similes autem filii patrum praeconia mox sequuntur. Renatus itaque flebili nobis aditione conquestus est, nobis delegantibus cognitores judicatum se contra Inquilinam nomine post longa temporis intervalla meruisse; et excubiis damnisque confecto vestram tandem prospexisse justitiam: nec tamen litigatoris improbam cessare calumniam, dum redivivis litibus tenuitatem insequitur supplicantis; ut non tam vincendi votum, quam adversarii videatur quaesiisse detrimentum. Quapropter si nobis jubentibus judicata cognoscitis, nec constat adversarium provocasse legaliter, finitum jure negotium in sua facias firmitate manere: ne longa quaestio litigantium non tam augeat patrimonia quam evertat; et quod fit ambitu lucri, causa videatur esse dispendii.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXVIII. FAUSTO PRAEFECTO PRAETORIO THEODORICUS REX. Significat Gravasianos atque Pontonates conquestos esse se a Januario et Probo iniquis oneribus ingravatos; decernitque ut nihil aliud solvant quam quod Odoacris tempore consueverant.

Cum omnes reipublicae nostrae partes aequabiliter desideremus augeri, crementa tamen fiscalium tributorum justissimo sunt pensanda judicio: quia servientium imminutio est hujus illationis accessio; quantumque pars illa proficit, tantum se haec a firmitate subducit. Sed a nobis, qui fisci utilitatem stabili volumus diuturnitate consistere, excludenda est dispendiosa semper enormitas: ne augmento suo tumens summa deficiat, incipiatque magis deesse, quia immaniter visa est accrevisse. Proinde illustris magnitudo tua Gravasianos atque Pontonates nobis supplicasse cognoscat, a Januario sed et Probo discussoribus, iniquis se oneribus ingravatos; cum sterilitas jejuna locorum nulla sibi augmenta fieri patiatur. Repugnante siquidem natura, quaelibet cedit industria; nec prodest studium laboris impendere, quem ubertas loci non cognoscitur adjuvare. Ibi potest census addi, ubi cultura profecerit. Inde et varia tributa, quia non est agrorum una fecunditas. Atque ideo consuetudinem eis pristinam censemus esse revocandam; ut sicut Odoacris tempore tributa solverunt, ita et nunc ab eis publicis utilitatibus serviatur; et si quid amplius probatur adjectum, consideratione defectarum virium submovemus. Nolumus enim tale aliquid indici, quod sit necesse removeri.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XXXIX. THEODAHADO VIRO ILLUSTRI THEODORICUS REX. Scribit Domitianum expostulasse, quod possessiones ejus summa cum injuria fuerint occupatae; et praecipit ut, imminente Duda sajone, direpta omnia curet sine aliqua mora restitui: si tamen invasoribus quid favere crediderit, instructam personam mitti ad aulam imperat, quo partibus utrinque auditis justa feratur sententia.

Inter caeteras quibus humanum genus sollicitatur illecebras, praecipue vitanda est alienarum rerum turpis ambitio: quia in immensum jactata 72 rapitur, si justitiae ponderibus non prematur. Avaritiam siquidem radicem esse omnium malorum et lectio divina testatur, quae tali sorte punita[ mss., potita] est, ut cum multa rapiat, semper egeat: quam propter vicinitatem generis nostri sic in animis vestris coalescere nolumus[ mss. R. et A., quapropter, etc., volumus], ut illi nec initia concedamus. Quid enim faciunt sordes animorum in splendore natalium? Illud te potius decet eligere, quod nos possit ornare. Amali sanguinis virum non decet vulgare desiderium: quia genus suum conspicit esse purpuratum. Corrigamus itaque te per incitamenta praeconii, in quo adhuc non debemus esse districti. Domitius itaque vir spectabilis data nobis supplicatione conquestus est, possessiones juris sui, id est illam atque illam, ab hominibus vestris neglectis legibus fuisse pervasas, dum civiliter oportuerit recipi, si jure videatur exposci. Sed quia de vobis non patimur diutius obscura jactari, qui generis claritate fulgetis, praesenti auctoritate censemus, ut imminente Duda sajone nostro, si momenti tempora suffragantur, occupata nuper cum omnibus quae direpta sunt, supplicanti faciatis sine aliqua dilatione restitui. Et si quid partibus vestris de legibus creditis posse competere, instructam personam ad nostrum comitatum destinare vos convenit; ut intentionibus partium sub aequitate discussis, feratur sententia, quam juris dictat auctoritas. Generosos quippe viros omnia convenit sub moderata civilitate peragere: quia tantum potentibus laesionis crescit invidia, quantum premi posse creditur, qui fortuna inferior comprobatur.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XL. ACTORIBUS PROBINI THEODORICUS REX. Monet se jamdiu praecepisse, ut Basilio possessio Areciretina, quam ab uxore ejus Agapita Probinus emerat, redderetur; modo jubet ut Basilius ipse novis emptorum rationibus quamprimum respondeat.

Districtius aliqua jubere compellimur amore justitiae, dum circa minores fortunas clementiora sunt nostri pectoris instituta. Trahit enim ad misericordiam, qui potuit subdi; et hoc habet beneficium mediocritatis suae, ut probatione salva interim moveat ad dolorem: quia crudelitas[ ed. Niv. et Ac., credulitas] sublevat humiles, premit invidia potiores. Datis itaque precibus allegatis Basilium virum spectabilem nostra dudum praecepta meruisse, ut possessio Areciretina, quam patronus vester a conjuge ejus Agapita juris fuerat solemnitate mercatus, postposita dilatione cum documentis omnibus praedicto conjugi redderetur, dum a suis penetralibus sollicitatam lacrymabili quaestione quereretur uxorem: addentes more nostrae justitiae postea fuisse praeceptum, ut si patroni vestri de causae qualitate praesumerent, ad nostrum comitatum ocius destinarent; ut quae ratione conveniri poterant, velut a justitiae fontibus emanarent. Quapropter si nullo mendacio vitiantur asserta, per officium nostrae sedis Basilium decernimus admoneri; ut si nihil est quod pro suis partibus possit opponere, quominus in hac causa pulsetur, vestris intentionibus responsurus occurrat, seu ad comitatum venire, seu in competenti foro jurgare maluerit: quia nullis necessitatem longinquitatis imponimus, nisi qui suis hoc commodis expedire cognoscunt. In locum siquidem beneficii nostram praesentiam damus; et ideo non decet invitis imponi, quod meretur optari.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLI. JOANNI ARCHIATRO THEODORICUS REX. Declarat se abolere sententiam a vicario urbis Romae contra eum artificio Viviani promulgatum, et eum reddit patriae rebusque omnibus, communitque eum imposterum tuitione Albini patricii.

Propositum regale est pressis labe fortunae pietatis remedio subvenire, et acerbos casus injuriae meliore sorte mutare. Data siquidem supplicatione conquereris, virum spectabilem Vivianum legum artificio, quo callet[ Cor. Gam., calet], elatum, personam tuam objectis criminationibus insecutum; et eo usque perventum, ut indefensus contra juris ordinem vicarii urbis Romae sententia damnareris: nunc autem religiosae mentis affectu odia mundana damnasse, auctorique suo tuum displicuisse periculum. Et ideo, si nullis impugnationibus enervantur asserta, laesionem non patimur miseris inhaerere, quam suis constiterit machinatoribus displicere. Quapropter in abolitum missa sententia, quae a vicario urbis Romae super hac parte noscitur promulgata, patriae te rebusque omnibus nostra reddit auctoritas; nec ullo tempore calumniam super hac parte formides. Sed ne cujusquam forsitan plectenda temeritas in te impetus reparare possit audaciae, patricii Albini, salvis legibus, tuitio te deputata communiet; quia nihil fieri volumus incivile, cujus quotidianus labor est pro generali quiete tractare.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLII. ARGOLICO PRAEFECTO URBIS THEODORICUS REX. Jubet ut restituantur Marciano atque Maximo filiis Volusiani turris circi atque locus amphitheatri, quae sibi erepta, dum deflendae morti patris vacarent, conquerebantur.

Bene principalis clementia suscipit, quos pietas paterna destituit, quia sub parente publico genitoris minime sentiri debet amissio. Ad nos siquidem jure recurrit infantia destituta, quibus universorum hominum proficiunt incrementa. Clarissimorum igitur adultorum Marciani atque Maximi nos querela pulsavit, cum paschalibus diebus paterni luctus essent vulnere sauciati, et in ipso laetitiae tempore soli cogerentur tristitiam sustinere, utilitatem suam pio neglexisse contemptu, cum vel firmae aetati inter lacrymas ista cogitare, genus videretur insaniae. Cessat enim lucri ambitus, cum vacatur ad planctus; nec mens quodlibet aliud capit, cum eam qualitas pietatis impleverit. Hac crudeli subreptione captata turrem circi atque locum amphitheatri illustris recordationis patris eorum detestabili ambitu a vestris suggerunt fascibus expetitum. Quorum insidiatorem non humanitatis ullus revocavit affectus, non similis terruit casus: gravavit infantiam, cui non subvenire, merito pudoris aestimatur esse jactura. Sed nos, qui regulas veterum, qui servamus momenta pietatis, salubri ordinatione censemus; ut si quondam patricius atque magnificus vir Volusianus pater supplicum commemorata loca communi jure possedit, filiis perire non debeant; praesertim cum germen senatorium novis cupiamus beneficiis enutrire, non inter ipsa initia spem adultae aetatis aliqua laesione comprimere. Atque ideo illustris magnificentia tua, si quid tale factum esse meminit, illico noverit corrigendum: ne venerandum examen senatorii ordinis iniqua praesumptione temeretur.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLIII. SENATUI URBIS ROMAE THEODORICUS REX. Decernit ut inquirat in eos qui seditionem commoverant et Judaeorum synagogam concremaverant; atque in auctores paucos, quos potuerit invenire, animadvertat.

Urbis Romanae celebris opinio suo conservanda est nihilominus instituto; nec vitia peregrina capit, quae semper se de morum probitate jactavit. Levitates quippe seditionum, et ambire propriae civitatis incendium, non est velle Romanum. Ideoque in auctoribus facti legum est servanda districtio: ne detestabilis aspectus incendii ad imitationem nefandam vulgi pectora comprehendat. Viri illustris itaque comitis Arigerni suggestione comperimus, Judaeorum querela se fuisse pulsatum, quod in dominorum caede proruperit servilis audacia: in quibus cum fuisset pro districtione publica resecatum, statim plebis inflammata contentio synagogam temerario duxerunt incendio concremandam, culpas hominum fabricarum excidio vindicantes: dum si quis Judaeorum probaretur excedere, ipse debuisset injuriae subjacere, non autem justum fuit ad seditionum foeda concurri, aut ad fabricarum incendia festinari. Sed nos, quibus, Deo propitiante, cordi est perperam commissa dirigere, ut cunctis possit placatis moribus convenire, praesenti auctoritate decernimus, ut causam supra memoratam legitima discussione noscatis, et in auctoribus paucis, quos potueritis hujus incendii reos reperire, habita districtione resecetis: quia nolumus aliquid detestabile fieri, unde Romana gravitas debeat accusari. Illud pari ratione censentes, ut si aliquid sibi contra Judaeos rationabiliter quispiam crediderit suffragari, ad vestrum judicium veniat audiendus; ut quem reatus involverit, censura condemnet. Hoc enim nobis vehementer displicuisse cognosce, ut intentiones vanissimae populorum usque ad eversiones pervenerint fabricarum, ubi totum pulchre volumus esse compositum.

LIBER QUARTUS. 74 EPISTOLA XLIV. ANTONIO VIRO VENERABILI, POLENSI EPISCOPO THEODORICUS REX. Scribit Stephanum conquestum casam sui juris a subditis Ecclesiae, cui praesidebat, fuisse occupatam, quam jubet ut restituat supplicanti. Quod si quid occupatoribus suffragetur, vult instructam personam mitti ad aulam, ubi negotium finiatur.

Invidiosa est contra eum querela, cui sunt reverentiae jura servanda: quia nescio quid admissum grave creditur, ubi contra tales silentium non tenetur. Stephanus siquidem flebili aditione conquestus est, casam sui juris ante decessorem praedecessoremque vestrum[ alii, nostrum] longa aetate possessam, ante hos fere novem menses ab hominibus Ecclesiae, cui praesidetis, despecto civilitatis ordine fuisse pervasam. Quod si ita factum esse cognoscitis, eam justitiae consideratione momenti jure restituite supplicanti. Decet enim a vobis corrigi, quod a vestris familiaribus non debuisset admitti. Verumtamen si partibus vestris in causa possessionis momentaria vel principali justitiam adesse cognoscitis, tractato prius diligenter, inspectoque negotio( quia sacerdotem non decet protendere improbam litem), instructam legibus ad comitatum nostrum destinate personam: ubi qualitas negotii agnosci debeat et finiri. Quapropter sanctitatis vestrae animus non gravetur, nec se fallacibus verbis doleat accusatum: multo major est opinio purgata, quam si desinentibus querelis non fuerit impetita.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLV. COMITIBUS, DEFENSORIBUS ET CURIALIBUS TICINENSIS CIVITATIS, THEODORICUS REX. Jubet ut praestent Herulis navem usque ad urbem Ravennam, et annonas pro diebus quinque.

Ad comitatum supplices Herulos, auctore Deo, nostris venire jussimus constitutis, quibus navis est praebenda subvectio: ne in patria nostra adhuc provinciae suae laborare videantur inopia. Itaque praesenti jussione commoniti, et navis eis usum usque ad Ravennatem urbem, et annonas dierum quinque sine aliqua dilatione praestate, nec aliquid eis necessarium deesse faciatis; quatenus provinciam se deseruisse jejunam de copiae inventione cognoscant, sitque illis uberior peregrina terra quam patria.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLVI. MARABADO VIRO ILLUSTRI THEODORICUS REX. Indicat Liberium suggessisse conjugem suam in judicio fuisse praegravatam. Quod si ita est, permittit ut, aut ab electis arbitris causa discutiatur, aut ad aulam judicandae partes veniant.

Convenit pietatem nostram petitiones supplicum salubri ordinatione disponere: quia subjectorum animi relevantur, quoties moerentium querela componitur. Vir spectabilis itaque Liberius dolenda nobis aditione suggessit, conjugem suam in vestro judicio contra juris ordinem praegravatam. Quod si ita est, remotis praejudiciis, apud arbitros, quos partium consensus elegerit, te imminente, causa legibus audiatur. Quod si illic finis negotii nequiverit inveniri, per instructas personas, si tamen ipsae venire non eligunt, nostro comitatui concurrendi licentiam partibus non negamus: ubi nec redemptio sit forte suspecta, nec insidiosa[ Niv. et Gam., invidiosa] possit nocere calumnia.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLVII. GUDISAL [ ed. GODISCALCO] SAJONI THEODORICUS REX. Significat se accepisse a legatis suis veredos frequentiori cursu fatigari; et quos in utilitatem publicam jusserat custodiri, in usum privatum assumi. Ideo decernit ut nullum Gothum vel Romanum exire Roma patiatur, nisi quem praefectus praetorio et magister officiorum dimiserint; ut qui unum equum invitis illis quibus haec cura mandata est, assumpserit, centum solidos mulctae nomine cogatur inferre; ut etiam nemo plusquam centum librarum onera equo imponat.

Assidua sollicitudine refovenda sunt quae continuis exercitiis subjacere noscuntur. Quemadmodum enim subjecti veredorum necessario sufficiant labori, si permittatur excedi? Incitamentum siquidem improbae praesumptionis est, neglecta custodia. Legatorum itaque nostrorum suggestione comperimus cursuales equos frequenti usurpatione fatigari; et quos nos necessitatibus publicis cupimus custodiri, in usum cognovimus privatae voluntatis assumi. Atque ideo in urbe Roma ordinatione praefecti praetorio et magistri officiorum, quousque utilitas publica suaserit, te residere censemus; ut nullum Gothorum vel Romanorum exinde egredi patiaris, nisi quos praedictarum dignitatum vices agentes forte dimiserint. Et quod nobis frequenter usurpatum esse suggeritur, si quis invitis his quibus haec 75 cura mandata est, veredos praesumere fortassis assumpserit, cujuslibet nationis fuerit vel honoris, per unum equum centum solidos mulctae nomine cogatur inferre; non quod tanti est unius aestimanda jumenti laesio, sed quia grandi damno reprimenda est importuna praesumptio. Nullum praeterea sajonum discursus facere patiaris; sed ad causam quam directus fuerit, uno tantum itinere permittatur accedere vel redire. Quibus in superiorem mulctam cadat interdicta frequentia. Parhipporum quinetiam onera centum librarum nullus excedat. Expeditos enim properare mittendarios volumus, non migrare censemus. Inertiam suam prodit quisquis secum multa portaverit, nec cogitat de celeritate qui delicata se maluerit conversatione tractare. Grues denique pelagus transiturae, parvos lapillos uncis pedibus amplectuntur, ut nec eorum levitas nimio vento rapiatur, nec nativa celeritas iniquis ponderibus ingravetur. Hoc imitari nequeunt qui se ad publicas necessitates electos esse cognoscunt. Et ideo quinquaginta solidorum mulctam jam non veredarius, sed catabulensis incurrat, quisquis ultra centum libras parhippum crediderit onerandum. His autem qui suprascriptarum dignitatum vicibus in Urbe praesunt, te observare praecipimus; quatenus excessus, qui ab illis detectus fuerit, exsecutione tua supradicta condemnatione puniatur. Si quos autem intemperans culpa perculerit, collectam quantitatem per vices agentes mancipibus mutationum volumus applicari; ut cursualis tractus inde habeat remedium, unde hactenus sumpsit incommodum. Mundanis siquidem rebus frequenter nascitur adversitate prosperitas; et homines cum laedere cupiunt, beneficia frequenter impertiunt. Sed omnia sic efficaciter ac diligenter implebis, ut provocati bonis actibus devotioni tuae majora committere debeamus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLVIII. EUSEBIO VIRO ILLUSTRI THEODORICUS REX. Permittit ut per octo menses in Lucaniam secedat, postea Romam rediturus.

Post tumultuosae Urbis sollicitudines taediosas, et observationum molestias ingravantes, magnitudo tua provinciali desiderat amoenitate recreari, asserens occupationum tibi causas praesentibus emersisse temporibus, quibus expeditis rurali desideras suavitate gaudere. Et quia vera illa securitas est, quae nostris jussionibus datur, cum tempus tibi fuerit occupationis emensum[ Ac., emersum], octo mensium inducias in Lucaniae dulces recessus nostra auctoritate concedimus, ut ex illo tempore supputentur, cum te egredi ex Urbe divino favore contigerit. Quibus peractis multorum desiderio ad Romanas sedes venire festina, conventui nobilium, et digna tuis moribus conversatione reddendus.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA XLIX. UNIVERSIS PROVINCIALIBUS ET CAPILLATIS, DEFENSORIBUS ET CURIALIBUS IN SUAVIA CONSISTENTIBUS, THEORICUS REX. Insinuat se rectorem eorum provinciae creasse Fridibadum.

Districtio semper subtrahi non debet regiae jussionis, ut et audaces metus comprimat, et laceratos spes futura refoveat. Plerumque enim denuntiata comminatio plus efficit quam poena componit. Et ideo, Deo auspice, Fridibadum locis vestris praeesse censuimus, qui abactores animalium legitima severitate[ Ac., securitate] coerceat, homicidia resecet, furta condemnet, quietosque vos a sceleratis ausibus reddat, quos nunc praesumptio iniqua dilacerat. Vivite compositi, vivite bonis moribus instituti, nullum natio[ Ac., ratio], nullum promeritus honor excuset. Necesse est vindictae subjaceat qui pravis moribus obsecundat.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA L. FAUSTO PRAEFECTO PRAETORIO THEODORICUS REX. Praecipit ut mittat virum probatae fidei ad Nolanum sive ad Neapolitanum territorium Vesuvii montis incendio vastatum, ut agris ibidem diligenter inspectis, quantum damni passus fuerit possessor, tanto tributariae functionis onere sublevetur. Mire describitur Vesuvii montis incendium.

Campani Vesuvii montis hostilitate vastati clementiae nostrae supplices lacrymas profuderunt, ut agrorum fructibus enudati, subleventur onere tributariae functionis. Quod fieri debere nostra merito pietas acquiescit. Sed quia nobis dubia est uniuscujusque indiscussa calamitas, magnitudinem vestram ad Nolanum sive Neapolitanum territorium probatae fidei virum praecipimus destinare, 76 ubi necessitas ipsa domestica quadam laesione grassatur, ut agris ibidem diligenter inspectis, in quantum possessoris laboravit utilitas, sublevetur; quatenus mensuratae[ Gam., mensurata] conferatur quantitas beneficii, dum modus integer cognoscitur laesionis. Laborat enim hoc uno malo terris deflorata provincia: quae ne perfecta beatitudine frueretur, hujus timoris frequenter acerbitate concutitur. Sed non in totum durus est eventus ille terribilis: praemittit signa gravia, ut tolerabilius tustineantur adversa. Tantis enim molibus natura rixante montis illius hiatus immurmurat, ut excitatus quidam spiritus grandisono fremitu vicina terrificet. Fuscantur enim aera loci illius exhalatione teterrima, et per totam pene Italiam cognoscitur, quando illa indignatio commovetur. Volat per mare magnum cinis decoctus, et terrenis nubibus excitatis, transmarinas quoque provincias pulvereis guttis compluit. Et quid Campania pati possit agnoscitur, quando malum ejus in orbis alia parte sentitur. Videas illic quasi quosdam fluvios ire pulvereos, et arenam sterilem impetu fervente velut liquida fluenta decurrere. Stupeas subito usque ad arborum cacumina dorsa intumuisse camporum, et luctuoso subito calore vastata, quae laetissima fuerant viriditate depicta. Vomit fornax illa perpetua puniceas quidem, sed fertiles arenas, quae licet diuturna fuerint adustione siccatae, in varios fetus suscepta germina mox producunt, et magna quadam celeritate reparant quae paulo ante vastaverant. Quae est ista singularis exceptio, unum montem sic infremere, ut tot mundi partes probetur aeris permutatione terrere, et sic suam substantiam ubique dispergere, ut non videatur damna sentire? Longe lateque pulveres rorat; vicinis autem quasdam moles eructat, et tot saeculis mons habetur, qui erogationibus tantis expenditur. Quis credat tam ingentes glebas usque in plana deductas, de tam profundis hiatibus ebulliisse, et spiritu quodam efflante montis ore consputas, quasi leves paleas fuisse projectas? Alibi cacumina magna terrarum localiter videntur ardere; hujus incendia pene mundo datum est posse cognoscere. Quemadmodum ergo non credamus incolis, quod testimonio potest universitatis agnosci? Quapropter, ut dictum est, talem eligat vestra prudentia, qui et remedia laesis conferat, et locum subreptionibus non relinquat.

LIBER QUARTUS. EPISTOLA LI. SYMMACHO PATRICIO THEODORICUS REX. Illum laudat ob multiplices et praeclarissimas fabricas quas in Urbe et suburbanis construendas curaverat, et petit ut theatrum Pompeii ruinosum sumptibus regis roboret reparetque. Quod theatrum et quae in eo aguntur describuntur.

Cum privatis fabricis ita studueris, ut in laribus propriis quaedam moenia fecisse videaris, dignum est ut Romam, quam domuum pulchritudine decorasti, in suis miraculis continere noscaris: fundator egregius fabricarum, earumque comptor eximius, quia utrumque de prudentia venit, et apte disponere, et exstantia competenter ornare. Notum est enim quanta laude in suburbanis suis Romam traxeris, ut quem illas fabricas intrare contigerit, aspectum suum extra urbem esse non sentiat, nisi cum se et agrorum amoenitatibus interesse cognoscat. Antiquorum diligentissimus imitator, modernorum nobilissimus institutor, mores tuos fabricae loquuntur: quia nemo in illis diligens agnoscitur, nisi qui et in suis sensibus ornatissimus invenitur. Et ideo theatri fabricam magna se mole solventem, consilio vestro credimus esse roborandam, ut quod ab auctoribus vestris in ornatum patriae constat esse concessum, non videatur sub melioribus posteris imminutum. Quid non solvas, o senectus, quae tam robusta quassasti? Montes facilius cedere putarentur, quam soliditas illa quateretur: quando et moles ipsa sic tota de cautibus fuit, ut praeter artem additam, et ipsa quoque naturalis esse crederetur. Haec potuissemus forte negligere, si nos contigisset talia non videre: caveas illas saxis pendentibus apsidatas, ita juncturis absconditis in formas pulcherrimas convenisse, ut cryptas magis excelsi montis crederes, quam aliquid fabricatum esse judicares. Fecerunt antiqui locum tantis populis parem, ut haberent singulare spectaculum, qui mundi videbantur habere dominatum. Sed quia nobis sermo probatur esse cum docto, libet repetere cur antiquitas rudis legatur haec moenia condidisse. Cum agricultores feriatis diebus sacra diversis numinibus per lucos vicosque celebrarent, Athenienses primum agreste principium in urbanum spectaculum collegerunt: theatrum Graeco vocabulo visorium nominantes, quod eminus astantibus turba conveniens sine aliquo impedimento videatur. Frons autem theatri scena dicitur, ab umbra luci densissima, ub, a pastoribus inchoante verno diversis sonis carmina cantabantur. Ibi actus musicus et prudentissimi saeculi dicta floruerunt. Sed paulatim factum est ut honestissimae disciplinae improborum consortia fugientes, verecunda se exinde consideratione subtraherent. Tragoedia ex vocis vastitate nominatur; quae concavis repercussionibus roborata, talem sonum videtur efficere, ut pene ab homine non credatur exire. Erigitur autem in hircinos pedes, quia si quis inter pastores tali voce placuisset, capri munere donabatur. Comoedia a pagis dicta est. Comus enim pagus vocatur, ubi rustici gestientes, humanos actus laetissimis carminibus irridebant. His sunt additae horcistarum loquacissimae manus, linguosi digiti, silentium clamosum, expositio tacita, quam musa Polymnia reperisse narratur, ostendens homines posse et sine oris affatu suum velle declarare. Musae vero Eoa lingua quasi ὁμοῦσαι dicuntur, quod invicem sicut virtutes necessariae sibi esse videantur. His levium pennarum acumina ideo in fronte pinguntur, quoniam 77 earum sensus celeri cogitatione subvectus res altissimas intuetur. Pantomimo igitur cui a multifaria imitatione nomen est, cum primum in scenam plausibus invitatus advenerit, assistunt consoni chori diversis organis eruditi: tunc illa sensuum manus oculis canorum carmen exponit, et per signa composita, quasi quibusdam litteris, edocet intuentis aspectum; in illaque leguntur apices rerum, et non scribendo facit quod scriptura declaravit. Idem corpus Herculem designat et Venerem, feminam praesentat et marem, regem facit et militem, senem reddit et juvenem: ut in uno credas esse multos tam varia imitatione discretos. Mimus etiam, qui nunc tantummodo derisui habetur, tanta Philistionis cautela repertus est, ut ejus actus poneretur in litteris, quatenus mundum curis edacibus aestuantem laetissimis sententiis temperaret[ Cuj. et Forn., repararet]. Quid acetabulorum tinnitus? Quid dulcissimi soni referam varia percussione modulamen? Quod tanta gratia jucunditatis accipitur, ut inter reliquos sensus auditum sibi ad munus summum tunc homines aestiment fuisse collatum, ut aetas subsequens miscens lubrica[ Jur., ludicra] priscorum inventa traxit ad vitia, et quod honestae causa delectationis repertum est, ad voluptates corporeas praecipitatis mentibus impulerunt. Hos ritus Romani, sicut caeteras culturas, ad suam rempub. utiliter trahentes, aedificium alta cogitatione conceptum magnanimitate mirabili condiderunt. Unde non immerito creditur Pompeius hinc potius Magnus fuisse vocitatus. Et ideo sive masculis pilis contineri, sive talis fabrica refectionis studio potuerit innovari, expensas vobis de nostro cubiculo curavimus destinare, ut et vobis acquiratur tam boni operis fama, et nostris temporibus videatur antiquitas decentius innovata.