Lucullus
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat1
101
101
et quaecumque res eum sic attinget ut sit
101
1
101
visum illud probabile neque ulla re impeditum, movebitur. non enim est e saxo sculptus aut e robore
101
2
101
dolatus,
101
3
101
habet corpus habet animum, movetur mente movetur sensibus, ut ei vera multa videantur neque tamen habere insignem illam et propriam percipiendi notam. eoque sapientem non adsentiri, quia possit eiusdem modi existere falsum aliquod cuius modihocverum. Neque nos contra sensus aliter dicimus ac Stoici, qui multa falsa esse dicunt longeque aliter se habere ac sensibus videantur.
101
hoc autem si ita sit, ut unum modo sensibus falsum videatur, praesto est qui neget rem ullam percipi
101
4
101
posse sensibus. ita nobis tacentibus ex uno Epicuri capite altero vestro perceptio et conprehensio tollitur. quod est caput Epicuri? 'si ullum sensus visum falsum est, nihil potest
101
5
101
percipi.' quod vestrum? 'sunt falsa sensus visa.' quid sequitur? ut taceam, conclusio ipsa loquitur: 'nihil posse percipi'. 'Non concedo' inquit 'Epicuro'. Certa igitur cum illo, qui a te totus diversus est, noli mecum, qui hoc quidem certe, falsi esse aliquid in sensibus,, tibi adsentior.
102
102
Quamquam nihil mihi tam mirum videtur quam ista dici, ab Antiocho quidem maxime, cui erant
102
1
102
ea quae paulo ante dixi notissima. licet enim haec quivis arbitratu suo reprehendat quod negemus rem ullam percipi posse, certe levior reprehensio est, quod tamen dicimus esse quaedam probabilia. non videtur hoc satis esse vobis. ne sit; illa certe debemus effugere, quae a te vel maxime agitata
102
sunt: 'nihil igitur cernis,
102
2
102
nihil audis, nihil tibi est perspicuum'. Explicavi
102
3
102
paulo ante Clitomacho auctore quo modo ista Carneades diceret; accipe quem ad modum eadem dicantur a Clitomacho in eo libro quem ad C. Lucilium scripsit poetam, cum scripsisset isdem de rebus ad L. Censorinum eum qui consul cum M'.
102
4
102
Manilio fuit. scripsit igitur his fere verbis (sunt enim mihi nota propterea quod earum ipsarum rerum de quibus agimus prima institutio et quasi disciplina illo libro continetur) — sed scriptum est ita:——
103
103
Academicis placere esse rerum eius modi dissimilitudines
103
1
103
ut aliae probabiles videantur aliae contra. id autem non esse satis cur alia posse percipi dicas alia non posse, propterea quod multa falsa probabilia sint, nihil autem falsi perceptum et cognitum possit esse. itaque ait vehementer errare eos qui dicant ab Academia sensus eripi, a quibus numquam dictum sit aut colorem aut saporem aut sonum nullum esse, illud sit disputatum, non inesse in iis propriam quae nusquam alibi esset veri et certi notam.
104
104
quae cum exposuisset, adiungit dupliciter dici adsensus sustinere sapientem, uno modo cum hoc intellegatur, omnino eum rei nulli adsentiri, altero cum se a respondendo ut aut adprobet quid aut inprobet sustineat, ut neque neget aliquid neque aiat.
104
1
104
id cum ita sit, alterum placere ut numquam adsentiatur, alterum tenere ut sequens probabilitatem, ubicumque haec aut occurrat aut deficiat, aut 'etiam' aut 'non' respondere possit.
104
2
104
†nec ut† placeat eum
104
3
104
qui de omnibus rebus contineat se ab adsentiendo moveri tamen et agere aliquid, reliquit
104
4
104
eius modi visa quibus ad actionem excitemur, item ea quae interrogati
104
5
104
in
104
utramque partem respondere possimus sequentes tantum modo quod ita visum sit, dum sine adsensu; neque tamen omnia eius modi visa adprobari
104
6
104
sed ea quae nulla re inpedirentur.
105
Haec si vobis non probamus, sint falsa sane, invidiosa certe non sunt. non enim cf. p. 42, 10 lucem eripimus sed ea quae vos percipi conprehendique eadem nos, si modo probabilia sint, videri dicimus. Sic igitur inducto et constituto probabili,inducto et constituto probabili Ald. -ta bis et -lia AN2B (om. N1) et.eo quidem expedito soluto libero nulla re inplicato, vides profecto Luculle iacere iam illud tuum perspicuitatis patrocinium. isdem enim hic sapiens de quo loquor oculis quibus iste vester caelum terram mare intuebitur, isdem sensibus reliqua quae sub quemque sensum cadunt sentiet.sentient A1B1 mare illud, quod nunc favonio nascente purpureum videtur, idem huic nostro videbitur, nec tamen adsentietur, quia nobismet ipsis modo caeruleum videbatur mane ravum, quodque nunc qua a sole conlucetquia n. i. tum caeruleum tum ravum videtur quodque nunc a sole conlucet Non. p. 164 (ravum) albescit etvibrat dissimileque estproximo ei ei et Lb. continenti, ut etiam si possis rationem reddere cur id eveniat tamen non possis id verum esse quod videbatur oculis defendere.
106
106
'Unde memoria, si nihil percipimus?' sic
106
1
106
enim quaerebas. quid
106
2
106
meminisse visa nisi conprensa non possumus? quid Polyaenus,
106
3
106
qui magnus mathematicus fuisse dicitur, is postea quam Epicuro adsentiens totam geometriam falsam esse credidit, num illa etiam quae sciebat oblitus est? atqui falsum quod est id percipi non potest, ut vobismet ipsis placet. si igitur memoria perceptarum conprensarumque rerum est, omnia quae quisque meminit
106
habet ea conprensa atque percepta; falsi autem conprendi nihil potest; et omnia meminit Seiron
106
4
106
Epicuri dogmata; vera igitur illa sunt nunc omnia.
106
5
106
hoc per me licet; sed tibi aut concedendum est ita esse, quod minime vis, aut memoriam mihi remittas oportet et fateare
106
6
106
esse ei locum etiam si conprehensio perceptioque nulla sit.
107
'Quid cf. p. 38, 16 ss. fiet artibus?' Quibus?quibus om. A2B iisne quaehis ne quae N iis neque B iis que A2 A 1 ipsae fatentur coniectura se plus uti quam scientia, an iisan his N audis A1 aut iss A2 quae tantum id quod videtur secuntur nec habenthabet A1B1 (om. N) istam artem vestram qua vera et falsa diiudicent? Sed illa sunt lumina duo quae maxime causam istam continent. Primum enim negatis fieri posse ut quisquam nulli rei adsentiatur. at id quidem perspicuum est, cum Panaetius, princeps prope meo quidem iudicio Stoicorum, ea de re dubitare se dicat quamquam A2B2 quem A1B1 quod N omnes praeter eum Stoici certissimamcertissimum A1NB1 putant, vera esse responsa haruspicum add. pl. (post har. Ern.) auspicia oracula somnia vaticinationes, seque ab adsensu sustineat — quod is potest facere velvel Goer. ut A 1NB1 del. A2B2 de iis rebus quas illi a quibus ipse didicit certas habuerint, cur id sapiens de reliquis rebus facere non possit? an est aliquid quod positumposito A p B1 (om. post quo N) vel inprobare vel adprobare possit, dubitaredubitare dav. -ri ANB non possit? an tu in soritis poteris hoc cum voles, ille in reliquis rebus non poterit eodem modo insistere, praesertim cum possit sine adsensione ipsam veri similitudinem non inpeditam sequi.
108
108
Alterum est quod negatis
108
1
108
actionem ullius rei posse in eo esse qui nullam rem adsensu suo conprobet. Primum enim
108
videri oportet,
108
2
108
in quo sit
108
3
108
etiam adsensus (dicunt enim Stoici sensus ipsos adsensus esse, quos quoniam adpetitio consequatur actionem sequi) — tolli autem omnia si visa tollantur.
108
hac de re in utramque partem 5et dicta sunt
108
4
108
et scripta multa †vide superiore†,
108
5
108
sed brevi res potest tota confici. ego enim etsi maximam actionem puto repugnare visis obsistere opinionibus adsensus lubricos sustinere, credoque Clitomacho ita scribenti, Herculi quendam laborem exanclatum
108
6
108
a Carneade, quod ut feram et inmanem beluam sic ex animis nostris adsensionem id est opinationem et temeritatem extraxisset, tamen, ut ea pars defensionis relinquatur, quid impediet actionem eius qui probabilia sequitur nulla re inpediente?
109
109
'Hoc' inquit 'ipsum inpediet, quod statuet ne id quidem quod probet posse percipi'. lam istuc te quoque impediet in navigando et
109
1
109
in conserendo, in uxore ducenda in liberis procreandis, plurumisque in rebus, in quibus nihil sequere praeter probabile. Et tamen illud usitatum et saepe repudiatum refers, non ut Antipater, sed ut ais pressius; nam
109
2
109
Antipatrum reprensum
109
3
109
quod diceret consentaneum esse ei qui adfirmaret nihil posse conprendi id ipsum saltem dicere posse conprendi. quod ipsi Antiocho pingue videbatur et sibi ipsum
109
4
109
contrarium;
109
5
109
non enim potest convenienter dici nihil conprendi posse,
109
si quicquam conprendi posse
109
6
109
dicatur. illo modo potius putat urguendum fuisse Carneadem, cum sapientis nullum decretum esse possit
109
7
109
nisi conprehensum perceptum cognitum, ut hoc ipsum decre-
109
tum qui sapientis esse
109
diceret
109
,
109
8
109
nihil posse percipi, fateretur esse perceptum. proinde quasi sapiens nullum aliud decretum habeat et sine decretis vitam agere possit.
110
110
sed ut illa
110
1
110
habet probabilia non
110
2
110
percepta, sic hoc ipsum nihil posse percipi. nam si in hoc haberet cognitionis notam, eadem uteretur in ceteris; quam quoniam non habet, utitur probabilibus. itaque non metuit ne confundere omnia videatur et incerta reddere. non enim quem ad modum si quaesitum ex eo sit stellarum numerus par an impar sit, item si de officio multisque aliis de rebus, in quibus versatus exercitatus
110
que sit
110
,
110
3
110
nescire se dicat. in incertis enim nihil est probabile; in quibus autem est, in iis non deerit sapienti nec quid
110
4
110
faciat nec quid respondeat.
111
111
Ne
111
1
111
illam quidem praetermisisti Luculle reprehensionem Antiochi (nec mirum,
111
2
111
in primis enim est nobilis), qua solebat dicere Antiochus Philonem maxime perturbatum. cum enim sumeretur unum
111
3
111
esse quaedam falsa visa, alterum nihil ea differre a veris, non adtendere superius illud ea re esse
111
4
111
conoessum quod videretur esse quaedam in visis differentia, eam tolli altero
111
5
111
quo neget
111
6
111
visa a falsis vera differre — nihil tam repugnare. id ita esset, si nos verum omnino tolleremus. non facimus; nam tam vera quam falsa cernimus. sed probandi species est, percipiendi signum
111
7
111
nullum habemus.
112
112
Ac mihi videor nimis etiam nunc agere ieiune. cum sit enim campus in quo exultare possit oratio, cur eam tantas in angustias et Stoicorum dumeta
112
1
112
compellimus? Si enim mihi cum Peripatetico res esset, qui id
112
2
112
percipi posse diceret quod inpressum esset
112
e
112
3
112
vero, neque adhaerere
112
4
112
illam magnam accessionem 'quo modo inprimi non posset a falso', cum simplici homine simpliciter agerem nec magno opere contenderem atque etiam si, cum ego nihil dicerem posse conprendi, diceret ille sapientem interdum opinari, non repugnarem, praesertim ne Carneade
112
5
112
quidem huic loco valde repugnante. Nunc quid facere possum? quaero enim quid sit quod conprendi possit.
113
113
respondet mihi non Aristoteles aut Theophrastus, ne
113
1
113
Xenocrates quidem aut Polemo, sed hi
113
2
113
minores,
113
3
113
tale verum quale falsum esse non possit. nihil eius modi invenio: itaque incognito
113
4
113
nimirum
113
5
113
adsentiar id est opinabor. hoc mihi et Peripatetici et vetus Academia concedit, vos negatis, Antiochus in primis. qui me valde movet, vel quod amavi hominem sicut ille me, vel quod ita iudico, politissimum et acutissimum omnium nostrae memoriae philosophorum. A quo primum quaero, quo tandem modo sit eius Academiae cuius esse se profiteatur. ut omittam alia, haec duo de quibus agitur quis umquam dixit aut veteris Academiae aut Peripateticorum, vel id solum percipi posse quod esset verum tale quale falsum esse non posset, vel sapientem nihil opinari: certo nemo. horum neutrum ante Zenonem magno opere defensum est;
113
6
113
ego tamen utrumque verum puto, nec dico temporis causa, sed ita plane probo.
114
114
Illud ferre non possum: tu cum me incognito adsentiri vetes idque turpissimum esse dicas et plenissimum temeritatis, tantum tibi adroges ut exponas disciplinam sapientiae, naturam rerum omnium evolvas, mores fingas, fines bonorum malorumque constituas, officia describas,
114
1
114
quam vitam ingrediar definias, idem-
114
que etiam disputandi et intellegendi iudicium dicas te et artificium traditurum — perficies ut ego ista innumerabilia conplectens nusquam labar nihil opiner? quae tandem ea est disciplina ad quam me deducas si ab hac abstraxeris? vereor ne subadroganter facias si dixeris tuam; atqui
114
2
114
ita dicas necesse est. Neque vero tu solus, sed ad suam quisque rapiet.
115
115
age restitero Peripateticis, qui sibi cum oratoribus cognationem esse, qui claros viros a se instructos dicant rem publicam saepe rexisse, sustinuero Epicureos, tot meos familiares, tam bonos tam inter se amantes viros: Diodoto quid faciam Stoico, quem a puero audivi, qui mecum vivit tot annos, qui habitat apud me, quem et admiror et diligo, qui ista Antiochea contemnit. 'Nostra' inquies 'sola vera sunt'. Certe sola, si vera; plura enim vera discrepantia esse non possunt. utrum igitur nos inpudentes, qui labi nolumus,
115
1
115
an illi adrogantes qui sibi persuaserint scire se solos omnia? 'Non me quidem' inquit 'sed sapientem dico scire.' Optime: nempe ista scire quae sunt in tua disciplina. hoc primum quale est,
115
2
115
a non sapiente explicari sapientiam? Sed discedamus a nobismet ipsis, de sapiente loquamur, de
115
3
115
quo ut saepe iam dixi omnis
115
4
115
haec quaestio est.
116
116
In tres igitur partes et a plerisque et a vobismet ipsis distributa sapientia est. Primum ergo si planet quae de natura rerum sint quaesita videamus — vel, ut illud ante: estne quisquam tanto inflatus errore ut sibi se ilia scire persuaserit? non quaero rationes eas quae ex coniectura pendent, quae disputationibus huc et illuc trahuntur, nullam adhibent persuadendi necessitatem; geometrae provideant, qui se profitentur non persuadere sed cogere, et qui
116
1
116
omnia vobis quae describunt probant. non quaero ex his illa initia
116
mathematicorum, quibus non concessis
116
2
116
digitum progredi non possunt, punctum esse quod magnitudinem nullam habeat, extremitatem et quasi libramentum in quo nulla omnino crassitudo sit, liniamentum
116
3
116
longitudinem
116
sine ulla
116
4
116
latitudine
116
5
116
** carentem. haec cum vera esse concessero, si adigam ius
116
6
116
iurandum sapientem, nec prius quam Archimedes eo inspectante rationes omnes descripserit eas quibus efficitur multis partibus solem maiorem esse quam terrain, iuraturum putas? si fecerit, solem ipsum, quem deum censet esse, contempserit.
117
117
Quod si geometricis rationibus non est crediturus, quae vim adferunt in docendo vos ipsi ut dicitis, ne ille longe aberit ut argumentis credat philosophorum — aut si est crediturus, quorum potissimum? omnia enim physicorum licet explicare, sed longum est; quaero tamen quem sequatur. finge aliquem nunc fieri sapientem, nondum esse; quam
117
1
117
potissimum sententiam
117
2
117
melius
117
3
117
eliget
117
et
117
4
117
disciplinam? etsi quamcumque eliget insipiens eliget; sed sit ingenio divino: quem unum e physicis potissimum probabit?
117
5
117
nec plus uno poterit. Non persequor quaestiones infinitas; tantum de principiis rerum e quibus omnia constant videamus quem probet; est enim inter magnos homines summa dissensio.
118
118
Princeps
118
1
118
Thales unus e septem, cui sex reliquos concessisse
118
2
118
primas
118
3
118
ferunt, ex aqua dixit constare omnia. at hoc Anaximandro populari et sodali suo non persuasit; is enin infinitatem
118
4
118
naturae dixit esse e qua omnia gigneren-
118
tur. post eius auditor Anaximenes infinitum aera, sed ea quae ex eo orerentur
118
5
118
definita; gigni autem terram aquam ignem, tum ex iis omnia. Anaxagoras materiam infinitam, sed ex ea particulas similes inter se
118
6
118
minutas, eas primum
118
7
118
confusas postea in ordinem 5 adductas mente
118
8
118
divina. Xenophanes paulo etiam antiquior unum esse omnia, neque id esse mutabile, et id esse deum neque natum umquam
118
9
118
et sempiternum, conglobata figura. Parmenides ignem qui moveat, terram quae ab eo formetur. Leucippus plenum et inane. Democritus huic in hoc similis, uberior in ceteris. Empedocles
118
10
118
haec pervolgata et nota quattuor. Heraclitus ignem. Melissus hoc
118
11
118
quod esset infinitum et inmutabile et fuisse semper et fore. Plato
118
12
118
ex materia in se omnia recipiente mundum factum esse censet a deo sempiternum. Pythagorei e
118
13
118
numeris et mathematicorum initials proficisci volunt omnia. Ex is eliget
118
14
118
vester sapiens unum aliquem credo quem sequatur, ceteri tot viri et tanti repudiati ab eo condemnatique discedent.
119
119
quamcumque vero sententiam probaverit eam sic animo conprensam habebit ut ea quae sensibus, nec magis adprobabit nunc
119
1
119
lucere quam, quoniam Stoicus est, hunc mundum esse sapientem, habere mentem quae et
119
2
119
se et ipsum fabricata sit et omnia moderetur moveat regat; erit ei persuasum etiam solemn lunam stellas omnes terram mare deos esse, quod quaedam animalis intellegentia per omnia ea permanet
119
3
119
et transeat; fore tamen aliquando ut omnis hic mundus ardore deflagret.
119
sint ista vera (rides enim iam me fateri aliquid esse veri), conprendi ea tamen et percipi nego. cum enim tuus iste Stoicus
119
sapiens syllabatim tibi ista dixerit, veniet
119
4
119
flumen
119
5
119
orationis aureum fundens Aristoteles
119
6
119
qui ilium desipere dicat; neque enim ortum esse umquam mundum, quod nulla tuerit novo oonsilio inito
119
7
119
tam praeclari operis inceptio, et ita esse eum undique aptum
119
8
119
ut nulla vis tantos queat motus mutationemque moliri,
119
9
119
nulla senectus diuturnitate temporum existere ut hic ornatus umquam dilapsus occidat. tibi hoc repudiare, illud autem superius sicut caput
119
10
119
et famam
119
11
119
tuam defendere necesse erit: mihi
119
12
119
ne ut dubitem quidem
119
13
119
relinquatur?
119
14
120
120
ut omittam levitatem temere adsentientium, quanti libertas ipsa aestimanda est non mihi necesse esse quod tibi est.
120
quaero
120
1
120
enim
120
cur deus, omnia nostra causa cum faceret (sic enim vultis), tantam vim natricum
120
2
120
viperarumque fecerit,
120
3
120
cur mortifera tam multa
120
ac
120
4
120
perniciosa terra marique disperserit.
120
5
120
negatis haec tam polite tamque subtiliter effici potuisse sine divina aliqua sollertia; cuius quidem vos maiestatem deducitis usque ad apium formicarumque perfectionem, ut etiam inter deos Myrmecides aliquis
120
6
120
minutorum opusculorum fabricator fuisse videatur.
121
121
Negas sine deo posse quicquam: ecce tibi e transverso Lampsacenus Strato, qui det isti deo inmunitatem — magni quidem muneris; sed cum sacerdotes deorum vacationem habeant, quanto est aequius habere ipsos deos —: negat
121
opera deorum se uti ad fabricandum mundum, quaecumque sint docet omnia effecta esse natura, nec ut ille qui
121
1
121
asperis et levibus et hamatis uncinatisque corporibus concreta haec esse dicat
121
2
121
interiecto inani: somnia censet haec esse Democriti non docentis sed optantis, ipse autem singulas mundi partes persequens quidquid aut sit aut fiat naturalibus fieri aut factum esse docet ponderibus et motibus. ne ille et deum opere magno liberat et me timore. quis enim potest, cum existimet curari se a deo, non et dies et noctes divinum numen
121
3
121
horrere et si quid adversi acciderit, quod cui non accidit,
121
4
121
extimescere ne id iure evenerit? nee Stratoni tamen adsentior nec vero tibi; modo hoc modo illud probabilius videtur.
122
122
Latent ista omnia Luculle crassis occultata et circumfusa tenebris,
122
1
122
2
122
ut nulla acies humani ingenii tanta sit, quae penetrare in caelum, terram intrare possit. Corpora nostra non novimus, qui sint situs partium, quam vim quaeque pars habeat ignoramus; itaque medici ipsi, quorum intererat ea nosse, aperuerunt ut viderentur, nec eo tamen aiunt empirici notiora esse illa, quia possit fieri ut patefacta et detecta
122
3
122
mutentur. sed ecquid
122
4
122
nos eodem modo rerum naturas persecare aperire dividere possumus, ut videamus terra penitusne defixa sit
122
5
122
et quasi radicibus suis haereat an media pendeat.
123
123
Habitari ait Xenophanes in luna, eamque
123
1
123
2
123
esse terram multarum urbium et montium: portenta videntur; sed tamen nec ille qui dixit iurare posset ita se rem habere, neque
123
ego non
123
ita. Vos
123
3
123
enim
123
4
123
etiam dicitis esse e regione nobis, e
123
5
123
contraria parte terrae qui adversis vestigiis stent contra nostra vestigia,
123
6
123
quos
123
a)nti/podas
123
vocatis: cur mihi magis suscensetis qui ista non aspernor quam is qui cum audiunt desipere vos
123
7
123
arbitrantur? Hicetas Syracosius, ut ait Theophrastus,
123
8
123
caelum solem lunam stellas supera denique omnia stare censet, neque praeter terram rem ullam in mundo moveri; quae
123
9
123
cum circum axem se summa celeritate convertat et torqueat, eadem
123
10
123
effici omnia quasi stante terra caelum moveretur. atque
123
11
123
hoc etiam Platonem in Timaeo dicere quidam arbitrantur, sed paulo obscurius. Quid tu Epicure, loquere: putas solem esse tantulum? 'Egone? nobis
123
12
123
quidem ** tantum'. Et vos ab illo inridemini et ipsi ilium vicissim eluditis. liber igitur a tali inrisione Socrates, liber Aristo Chius qui nihil istorum sciri putat posse.
124
124
Sed redeo ad animum et corpus. satisne tandem ea nota sunt nobis, quae nervorum natura sit quae venarum? tenemusne quid sit animus ubi sit, denique sitne an ut
124
1
124
Dicaearcho
124
2
124
visum est ne sit quidem ullus; si est, trisne partes habeat ut Platoni placuit, rationis
124
3
124
irae cupiditatis, an simplex unusque sit; si simplex, utrum sit ignis an anima an sanguis an ut Xenocrates numerus
124
4
124
nullo oorpore, quod intellegi quale sit vix potest; et quidquid est,
124
mortale sit an aeternum, nam utramque in partem
124
5
124
multa dicuntur. horum aliquid vestro sapienti certum videtur, nostro ne quid maxime quidem probabile sit occurrit; ita sunt in plerisque
124
6
124
contrariarum rationum paria momenta.
125
125
Sin agis verecundius et me accusas 25non quod tuis rationibus non adsentiar sed quod nullis, vincam animum cuique adsentiar deligam - quem potissimum, quem?
125
1
125
Democritum; semper enim ut scitis studiosus nobilitatis fui. urgebor iam omnium vestrum convicio: 'tune aut inane quicquam putes
125
2
125
esse, cum ita conpleta et conferta sint omnia,
125
ut
125
et
125
3
125
quod movebitur
125
corpus
125
4
125
** corporum cedat et qua quidque
125
5
125
cesserit aliud ilico subsequatur, aut atomos ullas, e quibus quidquid efficiatur illarum sit dissimillimum, aut sine aliqua mente rem ullam effici posse praeclaram; et, cum in uno mundo ornatus hic tam sit mirabilis, innumerabilis supra infra dextra sinistra ante post alios dissimiles alios eiusdem modi mundos esse; et ut nos nunc simus ad Baulos Puteolosque videamus
125
6
125
sic innumerabiles paribus in locis esse isdem
125
7
125
nominibus honoribus rebus gestis ingeniis formis aetatibus isdem de rebus disputantes; et, si nunc aut si etiam dormientes aliquid animo videre videamur, imagines extrinsecus in animos nostros per corpus inrumpere. tu vero ista ne asciveris neve fueris commenticiis rebus adsensus; nihil sentire est melius quam tam prava sentire.'
126
126
Non ergo id agitur ut aliquid adsensu meo comprobem,
126
sed
126
1
126
ut eadem
126
quae tu
126
vide ne inpudenter etiam postules non solum adroganter, praesertim cum ista tua mihi ne probabilia quidem videantur. nec enim divinationem quam probatis ullam esse arbitror, fatumque illud esse
126
2
126
quo omnia contineri dicitis contemno; ne exaedificatum quidem hunc mundum divino consilio existimo. Atque
126
3
126
haud scio an ita sit;
126
sed cur rapior in invidiam? licetne per vos nescire quod nescio, an Stoicis ipsis inter se disceptare, cum is non
126
4
126
licebit? Zenoni et reliquis fere Stoicis aether videtur summus deus, mente praeditus qua omnia regantur; Cleanthes, qui quasi maiorum est gentium Stoicus, Zenonis auditor, solem dominari et rerum potiri putat: ita cogimur dissensione sapientium dominum nostrum ignorare, quippe qui nesciamus soli an aetheri serviamus. Solis autem magnitudinem (ipse enim hic radiatus me intueri videtur admonens ut crebro faciam mentionem sui) — vos ergo huius magnitudinem quasi decempeda permensi refertis; ego me, quasi malis architectis,
126
5
126
mensurae vestrae nego credere:
126
6
126
dubium est uter nostrum sit, leviter ut dicam, verecundior?
126
7
127
127
Nec tamen istas quaestiones physicorum exterminandas puto. est enim animorum ingeniorumque naturale quoddam quasi pabulum consideratio contemplatioque naturae: erigimur, altiores
127
1
127
fieri videmur, humana despicimus
127
2
127
cogitantesque supera atque caelestia haec nostra ut exigua et minima contemnimus. indagatio ipsa rerum cum maximarum tum etiam occultissimarum habet oblectationem; si vero aliquid occurrit
127
3
127
quod veri simile vi-
127
deatur, humanissima
127
4
127
conpletur animus voluptate. quaeret igitur haec et vester sapiens et hic noster.
128
sed vester ut adsentiatur credat adfirmet, noster ut vereatur temere opinari praeclareque agi secum putet si in eius modi rebus veri simile quod sit invenerit. Veniamus nunc ad bonorum malorumque notionem; etsed Ald. paulum ante dicendum est. Non mihi videntur considerare cum se cum Lb. physiciphysica Ald. istaistam A1B1 valde adfirmant earum etiam rerum auctoritatem sise Dav. quae inlustriores videantur amittere. non enim magis adsentiuntur nec adprobantassentientur neque approbabunt Ern. lucere nunc quamnunc quam Ald. nusquam AB cum cornix cecinerit tum aliquid eam aut iubere aut vetare, nec magis adfirmabunt signum illud si erunt mensi sex pedum esse, quam solem, quem metirimentiri A 1NB1 non possunt, plus quam duodeviginti partibus maiorem esse quam terram. ex cf. p. 67, 6 quo illa conclusio nascitur: 'si sol quantus sit percipi non potest; qui ceteras res eodem modo quo add. A3F2 magnitudinem solis adprobat is eas res non percipit; magnitude autem solis percipi non potest; qui igitur id adprobat quasi percipiat, nullam rem percipit'. respondebuntrespondebunt Pl. -runt A1NB1 -rint A2B2 posse percipi quantus sol sit: non repugnabo, dum modo eodem pacto cetera percipi conprehendique dicant. nec enim possunt dicere aliud alio magis minusve conprendi, quoniam omnium rerum una est definitio conprehendendi.
129
129
Sed quod coeperam: quid habemus in rebus bonis et malis explorati?
129
1
129
nempe fines constituendi sunt ad quos et bonorum et malorum summa referatur. qua de re est igitur inter summos viros maior dissensio? Et omitto illa quae relicta iam videntur, Erillum qui in cognitione et scientia summum bonum ponit; qui cum
129
Zenonis auditor esset vides quantum ab eo dissenserit et quam non multum a Platone. Megaricorum fuit nobilis disciplina, cuius ut scriptum video princeps Xenophanes quem modo nominavi, deinde
129
2
129
eum secuti Parmenides et Zeno (** itaque ab is Eleatici
129
3
129
4
129
philosophy nominabantur
129
5
129
), post Euclides Socratis discipulus Megareus, a quo idem illi Megarici dicti, qui id bonum solum esse dicebant quod esset unum et simile et idem semper;
129
6
129
hi quoque multa a Platone. a Menedemo autem, quod is Eretria fuit, Eretriaci appellate, quorum omne bonum in mente positum et mentis
129
7
129
acie qua verum cerneretur, Erilli
129
8
129
similia, sed opinor explicata uberius et ornatius.
130
130
Hos si contemnimus et iam abiectos putamus, illos certe minus despicere debemus: Aristonem, qui cum Zenonis fuisset auditor re probavit ea quae ille verbis, nihil esse bonum nisi virtutem nec malum nisi quod virtuti
130
1
130
esset contrarium; in mediis ea momenta quae Zeno voluit nulla esse censuit. huic summum bonum est in is rebus neutram in partem moveri, quae
130
a)diafori/a
130
ab ipso dicitur. Pyrrho autem ea ne sentire quidem sapientem, quae
130
a)pa/qeia
130
2
130
nominatur. Has igitur tot sententias ut omittamus, haec videamus, quae
130
3
130
nunc diu multumque defensa sunt.
131
131
Alii voluptatem finem esse voluerunt, quorum princeps Aristippus, qui Socratem
131
1
131
audierat, unde Cyrenaici, post Epicurus, cuius est disciplinanunc
131
disciplina
131
2
131
notior nec tamen cum Cyrenaicis de ipsa
131
voluptate consentiens. voluptatem autem et honestatem finis
131
3
131
esse Callipho
131
4
131
censuit, vacare
131
5
131
omni molestia Hieronymus, hoc idem cum honestate Diodorus, ambo hi Peripatetici. honeste autem vivere
131
6
131
fruentem rebus is quas primas homini natura conciliet et vetus Academia censuit, ut indicant scripta Polemonis quem Antiochus probat maxime, et Aristoteles eiusque amici huc
131
7
131
proxime videntur accedere. introducebat etiam Carneades, non quo probaret sed ut opponeret
131
8
131
Stoicis, summum bonum esse frui rebus is quas primas natura conciliavisset. honeste
131
9
131
autem vivere,
131
10
131
quod ducatur a conciliatione naturae, Zeno statuit fine esse bonorum, qui inventor et princeps Stoicorum fuit.
132
132
iam illud perspicuum est,
132
1
132
omnibus is finibus bonorum quos exposui malorum fines esse contrarios. Ad vos nunc refero quem sequar; modo ne quis illud tam ineruditum absurdumque respondeat 'quemlubet,
132
2
132
modo aliquem': nihil potest dici inconsideratius. Cupio sequi Stoicos. licetne — omitto per Aristotelem, meo iudicio in philosophia prope singularem — per ipsum Antiochum, qui appellabatur Academicus, erat quidem si perpauca mutavisset germanissimus Stoicus. erit
132
3
132
igitur res iam in discrimine; nam aut Stoicus constituatur
132
4
132
sapiens
132
5
132
aut veteris Academiae — utrumque non potest; est enim inter eos non de terminis sed de tota possessione contentio; nam omnis ratio vitae definitione
132
6
132
summi boni continetur,
132
7
132
de qua qui dissident de omni vitae ratione dissident; non potest igitur uterque esse sa-
132
piens, quoniam tanto opere dissentiunt, sed alter
132
8
132
—: si Polemoneus, peccat Stoicus rei falsae adsentiens (vos
132
9
132
quidem nihil esse
132
10
132
dicitis a sapiente tam alienum
132
esse
132
); sin
132
11
132
vera sunt Zenonis, eadem in veteres Academicos Peripateticosque dicenda. hic igitur neutri
132
12
132
adsentiens
132
13
132
** si numquam, uter est prudentior?
132
14
133
133
Quid cum ipse Antiochus dissentit quibusdam in rebus ab his quos amat Stoicis, nonne indicat
133
1
133
non posse illa probanda esse sapienti?
133
2
133
Placet Stoicis omnia peccata esse paria; at hoc Antiocho vehementissime displicet. liceat tandem mihi considerare utram sententiam sequar. Praecide' inquit, 'statue aliquando quidlibet.' Quid quae dicuntur quom
133
3
133
et acuta mihi videntur in utramque partem et paria, nonne caveam ne scelus faciam? scelus enim dicebas esse Luculle
133
4
133
dogma prodere; contineo igitur me, ne incognito adsentiar, quod mihi tecum est dogma commune.
134
134
Ecce multo maior etiam dissensio. Zeno in una virtute positam beatam vitam putat. quid Antiochus? 'etiam' inquit 'beatam, sed non beatissimam'. deus ille qui nihil censuit deesse virtuti, homuncio hic qui multa putat praeter virtutem homini partim cara
134
1
134
esse partim etiam necessaria. sed
134
et
134
2
134
ille vereor ne virtuti plus tribuat quam natura patiatur, praesertim Theophrasto
134
3
134
multa diserte copioseque dicente, et hic metuo ne vix sibi constet, qui cum dicat esse quaedam et corporis et fortunae mala tamen eum qui in his omnibus sit beatum fore censeat si sapiens
134
4
134
sit: distrahor, tum hoc mihi proba-
134
bilius tum illud videtur, et tamen nisi alterutrum sit virtutem iacere plane puto. Verum in his discrepant.
135
135
quid illa
135
1
135
in quibus consentiunt num pro veris probare possumus, sapientis animum numquam nec cupiditate moveri nec laetitia ecferri? age haec probabilia sane 5 sint; num etiam ilia, numquam timere numquam dolere: sapiensne non timeat ne
135
2
135
patria deleatur, non doleat
135
3
135
si deleta sit?
135
4
135
durum, sed Zenoni necessarium, cui praeter honestum nihil est in bonis, tibi vero Antioche minime, cui praeter honestatem multa bona, praeter turpitudinem multa mala videntur, quae et venientia metuat sapiens necesse est et venisse doleat. Sed quaero quando ista fuerint Academia vetere †dunttia,
135
5
135
ut animum sapientis commoveri et conturbari negarent: mediocritates illi probabant et in omni permotione naturalem volebant esse quendam modum. legimus omnes Crantoris veteris Academici de luctu; est enim non magnus verum aureolus et ut Tuberoni Panaetius praecipit ad verbum ediscendus libellus. atque illi quidem etiam utiliter a natura dicebant permotiones istas animis nostris datas, metum cavendi causa, misericordiam aegritudinemque clementiae; ipsam iracundiam fortitudinis quasi cotem esse dicebant —
135
recte
135
6
135
secusne alias viderimus; atrocitas quidem ista tua quo modo in veterem Academiam inruperitnescio. Ilia vero ferre non possum — non quo mihi displiceant, sunt enim Socratica pleraque mirabilia Stoicorum, quae
135
para/doca
135
nominantur; sed ubi Xenocrates, ubi Aristoteles ista tetigit
135
7
135
(hos enim quasi eosdem esse vultis): illi umquam dicerent sapientes solos reges solos divites solos formosos; omnia quae ubique essent sapientis esse; neminem consulem prae-
135
torem imperatorem, nescio an ne quinquevirum quidem quemquam nisi sapientem; postremo solum civem solum liberum, insipientes omnes peregrinos exules servos, furiosos denique; scripta Lycurgi Solonis, duodecim tabulas nostras non esse leges, ne urbis quidem
135
8
135
aut civitatis nisi quae essent sapientium.
137
137
haec tibi Luculle, si es adsensus Antiocho familiari tuo, tam sunt defendenda quam moenia, mihi autem bono modo tantum quantum videbitur.
137
Legi apud Clitomachum, cum Carneades et Stoicus Diogenes ad senatum in Capitolio starent, A. Albinum, qui tum P. Scipione et
137
1
137
M. Marcello cos. praetor esset, eum
137
2
137
qui cum avo tuo Luculle consul fuit, doctum sane hominem ut indicat ipsius historia scripta Graece, iocantem
137
3
137
dixisse Carneadi: 'ego tibi Carneade praetor esse non video, quia sapiens non sum, nec haec urbs nec in ea civitas?'; tum ille: 'huic Stoico non videris'.
137
4
137
Aristoteles aut Xenocrates, quos Antiochus sequi volebat, non dubitavisset quin et praetor ille esset et Roma urbs et eam civitas incoleret; sed ille noster est plane ut supra dixi Stoicus perpauca balbutiens.
137
5
138
138
vos
138
1
138
autem mihi verenti
138
2
138
ne labar ad opinionem
138
3
138
et aliquid adsciscam et conprobem incognitum, quod minime vultis, quid consilii datis? Testatur saepe Chrysippus tris
138
4
138
solas esse sententias quae
138
5
138
defendi possint de finibus
138
6
138
bonorum; circumcidit et amputat multitudinem. aut enim honestatem esse finem aut voluptatem aut utrum
138
que
138
.
138
7
138
nam qui summum bonum dicant id esse, si vacemus omni molestia, eos invidiosum nomen vo-
138
luptatis fugere sed in vicinitate versari; quod facere eos etiam qui illud idem cum honestate coniungerent, nec multo secus eos qui ad honestatem prima naturae commoda adiungerent. ita tris relinquit sententias quas putet
138
8
138
probabiliter posse defendi.
139
139
Sit sane ita — quamquam a Polemonis et Peripateticorum et Antiochi finibus non facile divellor nec quicquam habeo adhuc probabilius. verum tamen video quam suaviter voluptas sensibus nostris blandiatur; labor eo
139
1
139
ut adsentiar Epicuro aut Aristippo: revocat virtus vel potius reprendit manu, pecudum illos motus esse dicit, hominem iungit deo. possum esse medius, ut, quoniam Aristippus quasi animum nullum habeamus corpus solum tuetur, Zeno quasi corporis simus expertes animum solum conplectitur, ut Calliphontem sequar — cuius quidem sententiam Carneades ita studiose defensitabat ut eam probare etiam videretur; quamquam Clitomachus adfirmabat numquam se intellegere potuisse quid Carneadi probaretur — sed si eum
139
2
139
ipsum finem velim sequi, nonne ipsa severitas
139
3
139
et gravitas
139
4
139
et recta ratio mihi obversetur: 'tune,
139
5
139
cum honestas in voluptate contemnenda consistat, honestatem cum voluptate tamquam hominem cum belua copulabis?'
140
140
Unum igitur par quod depugnet relicum est, voluptas cum honestate; de quo Chrysippo sunt,
140
1
140
quantum ego sentio, non **
140
2
140
magna contentio. alteram si sequare, multa ruunt et maxime
140
3
140
communitas cum hominum genere, caritas amicitia iustitia reliquae virtutes, quarum esse nulla potest nisi erit gratuita; nam quae voluptate quasi mercede aliqua ad officium inpellitur, ea non est virtus sed fallax imitatio simulatioque vir-
140
tutis. audi contra illos
140
4
140
qui nomen honestatis a se ne intellegi quidem dicant (nisi forte quod gloriosum sit in volgus id honestum velimus dicere), fontem omnium bonorum in corpore esse, hanc normam hanc regulam hanc praescriptionem esse naturae, a qua qui aberravisset eum numquam quid in vita sequeretur habiturum.
141
141
Nihil igitur me putatis,
141
1
141
haec et alia innumerabilia cum audiam, moveri? tam moveor quam tu Luculle, nec me minus hominem quam
141
te
141
2
141
putaveris; tantum interest, quod tu cum es commotus adsciscis
141
3
141
adsentiris adprobas, verum illud certum conprehensum perceptum ratum firmum fixum fuisse
141
4
141
vis deque
141
5
141
eo nulla ratione neque pelli neque moveri potes, ego nihil eius modi esse arbitror cui si adsensus sim
141
6
141
non adsentiar saepe falso,
141
7
141
quoniam vera a falsis nullo visi
141
8
141
discrimine separantur, praesertim cum iudicia ista dialecticae nulla sint.
142
142
Venio enim iam ad tertiam partem philosophiae. Aliud iudicium Protagorae est qui putet
142
1
142
id cuique verum esse quod cuique videatur, aliud Cyrenaicorum, qui praeter permotiones intumas nihil putant esse iudicii, aliud Epicuri qui omne iudicium in sensibus et in rerum notitiis et in voluptate constituit; Plato autem omne iudicium veritatis veritatemque ipsam abaductam ab opinionibus et a sensibus cogitationis
142
2
142
ipsius et mentis esse voluit.
142
3
143
143
num quid horum probat noster Antiochus? ille vero ne maiorum quidem suorum. ubi enim
143
et
143
1
143
Xenocraten sequitur, cuius libri sunt de ratione loquendi multi et multum probati, aut ipsum Aristotelem, quo profecto nihil est acutius ni-
143
hil politius;
143
a Chrysippo pedem nusquam.
143
2
143
Qui
143
3
143
ergo Academici appellamur (an abutimur gloria nominis?) aut cur cogimur eos sequi qui inter se dissident? In hoc ipso quod in elementis
143
4
143
dialectici docent, quo modo iudicare oporteat verum falsumne sit si quid ita conexum est ut hoc 'si dies est lucet', quanta contentio est: aliter Diodoro,
143
5
143
aliter Philoni, Chrysippo aliter placet. Quid cum Cleanthe doctore suo quam multis rebus Chrysippus dissidet; quid duo vel principes dialecticorum
143
6
143
Antipater et Archidemus spinosissimi
143
7
143
homines nonne multis in rebus dissentiunt?
144
144
Quid me igitur Luculle in invidiam
144
1
144
et tamquam
144
2
144
in contionem vocas, et quidem ut seditiosi tribuni solent occludi tabernas iubes? quo
144
3
144
enim spectat illud cum artificia tolli quereris a nobis nisi ut opifices concitentur; qui si undique omnes convenerint facile contra vos incitabuntur. Expromam primum illa invidiosa, quod eos omnes qui in contione
144
4
144
stabunt exules servos insanos esse dicatis. deinde ad illa veniam, quae iam non ad multitudinem sed ad vosmet ipsos qui adestis pertinent. negat enim vos Zeno, negat Antiochus scire quicquam. 'Quo modo?' inquies; 'nos enim defendimus etiam insipientem multa conprendere'.
145
145
At scire negatis quemquam rem ullam nisi sapientem. et hoc quidem Zeno gestu
145
1
145
conficiebat. nam cum extensis digitis adversam manum ostenderat, 'visum' inquiebat 'huius modi est'; dein cum paulum digitos contraxerat,
145
2
145
'adsensus huius modi'; tum cum plane conpresserat pugnumque fecerat, conprensionem illam esse dicebat, qua ex similitudine etiam nomen ei rei, quod ante non
145
fuerat,
145
kata/lhmyin
145
imposuit; cum autem laevam manum admoverat
145
3
145
et ilium pugnum arte vehementerque conpresserat, scientiam talem esse dicebat, cuius compotem
145
4
145
nisi sapientem esse neminem. sed qui sapiens sit aut
145
5
145
fuerit ne ipsi quidem solent dicere. ita tu nunc Catule lucere nescis, nec tu Hortensi in tua villa nos esse.
146
146
num minus haec invidiose dicuntur? nec tamen nimis eleganter;
146
1
146
illa
146
2
146
subtilius. Sed quo modo tu si conprendi
146
3
146
nihil posset artificia concidere dicebas nec mihi
146
4
146
dabas id quod probabile esset satis magnam vim habere ad artes, sic ego nunc tibi refero artem sine scientia esse non posse. an pateretur hoc Zeuxis aut Phidias aut Polyclitus, nihil se scire, cum in iis esset tanta sollertia? quod si eos docuisset aliquis quam vim habere diceretur scientia, desinerent irasci; ne nobis quidem suscenserent, cum didicissent id tollere nos quod nusquam
146
5
146
esset, quod autem satis esset ipsis relinquere. Quam rationem maiorum etiam conprobat diligentia, qui primum iurare ex sui animi sententia quemque voluerunt, deinde ita teneri si sciens falleret, quod inscientia multa versaretur in vita; tum qui testimonium diceret ut arbitrari se diceret etiam quod ipse vidisset, quaeque
146
6
146
iurati iudices cognovissent ut ea non aut esse
146
aut non esse
146
7
146
facta sed ut videri pronuntiarentur.
147
147
Verum quoniam non solum nauta significat sed etiam favonius ipse insusurrat navigandi nobis Luculle tempus esse, et quoniam satis multa dixi, sit
147
1
147
mihi perorandum. posthac tamen cum haec
147
tamen
147
2
147
quaeremus, potius de dissensionibus tantis summorum virorum disseramus
147
de
147
3
147
obscuritate naturae, deque errore
147
tot philosophorum qui de
147
in
147
4
147
bonis contrariisque rebus tanto opere discrepant ut, cum plus uno verum esse non possit, iacere necesse sit tot tam nobiles disciplinas, quam de oculorum sensuumque reliquorum mendaciis et de sorite aut pseudomeno, quas plagas, ipsi contra se Stoici texuerunt.'
148
Tum Lucullus 'Non moleste' inquit 'fero nos haec contulisse. saepius enim congredientes nos, et maxume in Tusculanis nostris, si quae videbuntur requiremus.' 'Optume' inquam, 'sed quid Catulus sentit, quid Hortensius?' Tum Catulus 'Egone' inquit, 'ad patris revolvor sententiam, quam quidem ille Carneadeam esse dicebat, ut percipi nihil putem posse, adsensurum autem non percepto id est opinaturum sapientem existumem, sed ita ut intellegat seintelligat se N -gentes A1B1 -gentis A2B2 opinari sciatque nihil esse quod conprehendi et percipi possit. †per epochen illam omnium rerum conprobans†per AB quare Man. nec Turn. advers. 16, 18; per ep. enim illam Lb. perspicuitatem igitur contemnens nec epochen Pl. epochen Rom. -em AB probans A1 non pr- Mdv. inpr- Dav. illi alteri sententiae, nihil esse quod percipi possit, vehementer adsentior.' 'Habeo' inquam 'sententiam tuam nec eam admodum aspernor. sed tibi quidquid tibi B tandem videtur Hortensi?' Tum ille ridensredens B1 'Tollendum'. 'Teneo te' inquam; 'nam ista Academia est propria sententia'. Ita sermone confecto Catulus remansit, nos ad naviculas nostras descendimus.