Lucullus
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat1
1
1
Magnum
1
1
1
ingenium L. Luculli magnumque optimarum artium studium, tum omnis liberalis et digna homine nobili ab eo percepta
1
2
1
doctrina
1
3
1
quibus temporibus florere in foro maxume potuit caruit omnino rebus urbanis. ut enim
1
urbanis
1
4
1
5
1
admodum adulescens cum fratre pari pietate et industria praedito paternas inimicitias magna cum gloria est persecutus, in Asiam quaestor profectus ibi permultos annos admirabili quadam laude provinciae praefuit;
1
6
1
deinde absens factus aedilis, continuo praetor (licebat enim celerius legis praemio), post in Africam, inde ad consulatum; quem ita gessit ut diligentiam admirarentur omnes ingenium agnoscerent.
1
7
1
post ad Mithridaticum bellum missus
1
8
1
a senatu non modo opinionem vicit omnii, quae de virtute eius erat sed etiam gloriam superiorum;
2
2
idque eo fuit mirabilius quod ab eo laus imperatoria non admodum expectabatur,
2
1
2
qui adulescentiam
2
2
2
in forensi opera, quaesturae diuturnum tempus Murena bellum in Ponto gerente in Asiae pace consumpserat. sed incredibilis quaedam ingenii magnitude non desideravit indocilem usus disciplinam. itaque cum totum iter et navigationem consumpsisset partim in percontando
2
3
2
4
2
a peritis partim in rebus gestis legendis, in Asiam factus imperator venit, cum esset Roma profectus rei militaris rudis. habuit enim divinam quandam memoriam rerum — verborum maiorem Horten-
2
sius; sed quo plus in negotiis gerendis res quaint verba prosunt, hoc erat memoria illa praestantior. quam fuisse in Themistocle, quem facile Graeciae principem ponimus, singularem ferunt; qui quidem etiam pollicenti cuidam se artem ei
2
5
2
memoriae, quae tum primum proferebatur, traditurum respondisse dicitur oblivisci se malle discere, credo quod haerebant in memorial quaecumque audierat
2
6
2
et viderat. tali ingenio praeditus Lucullus adiunxerat
2
7
2
etiam illam quam Themistocles spreverat disciplinam; itaque ut litteris consignamus quae monimentis mandare volumus sic ille in animo res insculptas habebat.
3
3
tantus ergo imperator in omni genere belli fuit, proeliis oppugnationibus navalibus pugnis totiusque belli instrunmento et adparatu, ut ille rex post Alexandrum maxumus hunc a se maiorem ducem cognitum quam quemquam eorum quos legisset fateretur. in eodem tanta prudentia fuit in constituendis temperandisque civitatibus. tanta aequitas, ut hodie stet Asia Luculli institutis servandis et quasi vestigiis persequendis. Sed etsi magna cum utilitate rei publicae, tamen diutius quam vellem tanta vis virtutis atque ingenii peregrinata afuit ab oculis et fori et curiae. quin etiam cum victor a Mithridatico bello revertisset, inimicorum calumnia triennio tardius quam debuerat triumphavit; nos enim consules introduximus paene in urbem
3
1
3
currum clarissimi viri. cuius mihi consilium et auctoritas quid tum in maximis rebus profuisset dicerem, nisi de me ipso dicendum esset, quod hoc tempore non est necesse; ita privabo potius illum debito testimonio quam id cum mea
3
2
3
laude communicenm.
4
4
Sed quae populari gloria decorari in Lucullo debuerunt, ea fere sunt et Graecis litteris celebrata et Latinis. nos autem illa externa cum multis, haec
4
interiora cum paucis ex ipso saepe cognovimus. maiore enim studio Lucullus cum omni litterarum generi
4
1
4
tum philosophiae deditus fuit quam qui ilium ignorabant arbitrabantur, nec vero ineunte aetate solum sed et
4
2
4
pro quaestore aliquot annos et in ipso bello, in quo ita magna rei militaris esse occupatio solet ut non multum imperatori sub ipsis pellibus otii relinquatur. Cum autem e philosophis ingenio scientiaque putaretur Antiochus Philonis auditor excellere, eum secum et quaestor habuit et post aliquot annos imperator, quique
4
3
4
esset
4
4
4
ea memoria
4
5
4
quam
4
6
4
ante dixi ea
4
7
4
saepe audiendo facile cognovit quae vel semel audita meminisse potuisset. delectabatur autem mirifice lectione librorum de quibus audiebat.
4
8
5
5
Ac vereor interdum ne talium personarum cum amplificare velim minuam etiam gloriam. sunt enim multi qui omnino Graecas non ament litteras, plures qui
5
1
5
philosophiam, reliqui qui etiam si haec non inprobent tamen earum rerum disputationem principibus civitatis non ita decoram putent. Ego autem cum Graecas litteras M. Catonem in senectute didicisse acceperim, P. autem Africani historiae loquantur in legatione illa nobili, quam ante
5
2
5
censuram obiit, Panaetium unum omnino comitem fuisse, nec litterarum Graecarum nec philosophiae iam ullum auctorem requiro.
6
6
Restat ut iis respondeam qui sermonibus eius modi nolint personas tam graves inligari. quasi vero clarorum virorum aut tacitos congressus
6
1
6
esse oporteat aut ludicros sermones aut rerum conloquia leviorum. etenim
6
2
6
si quodam in libro vere est a nobis philosophia laudata, profecto eius tractatio optimo atque amplissimo quoque dignissima est, nec quic-
6
quam aliud
6
ut
6
3
6
videndum est nobis, quos populus Romanus hoc in gradu conlocavit, nisi ne quid privatis studiis de opera publica detrahamus. quod si cum fungi munere debebamus non modo operam nostram umquam
6
4
6
a populari coetu removimus sed ne litteram quidem ullam fecimus
6
5
6
nisi forensem, quis reprendet otium nostrum, qui in eo non modo nosmet ipsos hebescere et languere nolumus sed etiam ut plurimis prosimus enitimur. Gloriam vero non modo non minui sed etiam augeri arbitramur eorum quorum ad populares inlustrisque laudes has etiam minus notas minusque pervolgatas adiungimus.
7
Sunt etiam, qui negent in is qui in add. Asc. nostris libris disputent fuisse earum rerum de quibus disputatur 15 scientiam. qui mihi videntur non solum vivis sed etiam mortuis invidere. Restat unum genus reprehensorum, quibus Academiae ratio non probatur. quod gravius ferremus, si quisquam ullam disciplinam philosophiae probaret praeter eam quam ipse sequeretur; nos autem quoniam contra omnes qui ** dicere quaeomnes dicere quae uid. A2V2 o. d. qui scire sibi uid. Vm; se scire arbitrantur Ha. docere se profitentur Pl. videntur solemus, non possumus quin alii a nobis dissentiant recusare. Quamquam nostranostram V1B1 A 1 quidem causa facilis est, qui verum invenire sine ulla contentione volumus idque summa cura studioque conquirimus. etsi enim omnis cognitio multis est obstructa difficultatibus eaque est et in ipsis rebus obscuritas et in iudiciis nostris infirmitas, ut non sine causa antiquissimi et doctissimi invenire se posse quod cuperent diffisi sint, tamen nec illi defecerunt neque nos studium exquirendi defatigati relinquemus. neque nostrae disputationes quicquam aliud agunt nisi ut inuti in B utramque partem dicendo et audiendo elicianteliciant M eliceant AVB et tamquam exprimant aliquid quod aut verum sit aut ad id quam proxime accedat;
8
8
nec inter nos et eos qui se scire arbitrantur quicquam interest nisi quod illi non dubitant quin ea vera sint quae defendunt, nos probabilia multa habemus, quae 5 sequi facile, adfirmare vix possumus. hoc autem liberiores et solutiores sumus, quod integra nobis est iudicandi potestas nec ut omnia quae praescripta
8
et quibus
8
1
8
et
8
2
8
quasi imperata sint defendamus necessitate ulla cogimur. Nam ceteri primum ante tenentur adstricti quam quid esset optimum iudicare potuerunt; deinde infirmissimo tempore aetatis aut obsecuti amico cuidam
8
3
8
aut una aliquoius quem primum audierunt oratione capti de rebus incognitis iudicant et ad quanicumque sunt disciplinam quasi tempestate delati ad eam tamquam ad saxum adhaerescunt.
9
nam quod dicunt omnia se credere ei quem iudicent fuisse sapientem, probarem, si id ipsum rudes et indocti iudicare potuissent (statuere enim qui sit sapiens vel maxime videtur esse sapientis). sled ut potuerint,potuerint Lb. -runt AVB; aut (an potuerint, aut, ut debuerunt) Pl. aut omnibus rebus auditis, cognitis etiam reliquorum sententiis iudicaverunt, aut re semel audita ad unius se auctoritatem contulerunt; sed nescio quo modo pleriqueerrare malunt eamque sententiam quam adamaverunt pugnacissime defendere quam sine pertinacia quid constantissime dicatur exquirere. Quibus de rebus et alias saepe nobis multa quaesita et disputata sunt et quondam in Hortensi villa quae est ad Baulos, cum eo Catulus et Lucullus nosque ipsi postridie venissemus quam apud Catulum fuissemus. quo quidem etiam maturius venimus, quod erat constitutum si ventus esset Lucullo in Neapolitanum mihi in Pompeianum navigare. cum igitur pauca in xysto locuti essemus, tum eodem in spatio consedimus.
10
Hic Catulus 'Etsi heri' inquit 'id quod quaerebatur paene explicatum est, ut tota fere quaestio tractata videatur, tamen expecto ea quae te pollicitus es Luculle ab Antiocho audita dicturum.' 'Equidem' inquit Hortensius 'feci plus quam vellem; totam enim rem Catule LuculloCatule Lucullo Pl. catulo AVB Lucullo dett. Ven. 2 integram servatam oportuit. et tamen fortasse servata est; a me enim ea quae in promptu erant dicta sunt, a Lucullo autem reconditiora desidero.' Tum ille 'Non sane' inquit 'Hortensi conturbat me expectatio tua, etsi nihil est iis qui placere volunt tam adversarium; sed quia non laboro quam quam de. Rom. valde ea quae dico probaturus sim, eo minus conturbor. dicam enim nec mea nec ea,nec ea om. VB1 in quibus non si nonnon si non Pl. non si B1 si non AVB2 fuerint vinci me malim quam vincere. sed mehercule, ut quidem nunc se causa habet, etsi hesterno sermone labefactalabefactata V2B2 est, mihi tamen videtur esse verissima. agam igitur sicut Antiochus agebat. nota enim mihi res est; nam et vacuo animo ilium audiebam et magno studio, eadem de re etiam saepius: ut etiam maiorer expectationem mei faciam quam modo fecit Hortensius.' Cum ita esset exorsus, ad audiendum animos ereximus.
11
11
LUC.
11
At ille 'Cum Alexandriae pro quaestore' inquit 'essem, fuit Antiochus mecum, et erat iam antea Alexandriae
11
1
11
familiaris Antiochi Heraclitus Tyrius, qui et Clitomachum multos annos et Philonem audierat, homo sane in ista philoisophia, quae nunc prope dimissa revocatur, probatus et nobilis; cum quo et
11
2
11
An-
11
tiochum saepe disputantem audiebam — sed utrumque leniter; et quidem isti libri duo Philonis, de quibus heri dictum a Catulo est, tum erant allati Alexandriam tumque primum in Antiochi manus venerant; et homo natura lenissumus (nihil enim poterat fieri illo mitius) stomachari tamen coepit. mirabar; nec enim umquam ante videram. at ille Heracliti medriam inplorans quaerere ex eo viderenturne illa Philonis aut ea num vel e
11
3
11
Philone vel ex ullo Academico audivisset aliquando. negabat, Philonis tamen scriptum agnoscebat; nec id quidem dubitari
11
4
11
poterat, nam aderant mei familiares docti homines
11
5
11
P. et C. Selii et Tetrilius
11
6
11
Rogus, qui se illa audivisse Romae de Philone et ab eo ipso duo illos libros dicerent descripsisse.
12
12
tum et illi
12
1
12
dixit Antiochus quae heri Catulus commemoravit a patre suo dicta Philoni et alia plura; nec se tenuit quin contra suum doctorem librum etiam ederet, qui Sosus inscribitur. tum igitur et cum
12
2
12
Heraclitum studiose audirem contra Antiochum disserentem et item Antiochum contra Academicos, dedi Antiocho operam diligentius, ut causam ex eo totam cognoscerem. itaque conplures dies adhibito Heraclito doctisque conpluribus et in is Antiochi fratre Aristo et praeterea Aristone et Dione, quibus ille secundum fratrem plurumum tribuebat, multum temporis in ista una disputatione consumpsimus. sed ea pars quae contra Philonem erat praetermittenda est; minus enim acer est adversarius is qui ista quae sunt heri defensa negat Academicos omnino dicere; etsi enim mentitur, tamen est adversarius lenior. ad Arcesilan Carneademque veniamus.'
13
13
Quae cum dixisset, sic rursus exorsus est: 'Primum mihi videmini' (me autem nomine appellabat) 'cum veteres physicos nominatis facere idem quod
13
seditiosi cives solent cum aliquos ex antiquis claros viros proferunt quos dicant fuisse populares, ut eorum ipsi similes esse videantur. repetunt i a
13
1
13
P. Valerio qui exactis regibus primo anno consul fuit, commemorant reliquos qui leges populares de provocationibus tulerint cum consules essent; tum ad hos notiores, C. Flaminium qui legem agrariam aliquot annis ante secundum Punicum bellum tribunus plebis tulerit invito senatu et postea bis consul factus sit, L. Cassium Q. Pompeium. illi quidem etiam P. Africanum referre in eundem numerum solent; duo vero sapientissimos et clarissimos fratres P. Crassum et P. Scaevolam aiunt Tib.
13
2
13
Graccho
13
3
13
legum auctores fuisse, alterum quidem ut videmus palam, alterum ut suspicantur obscurius. addunt etiam C. Marium; et de hoc quidem nihil mentiuntur. horum nominibus tot virorum atque tantorum expositis eorum se institutum sequi dicunt.
14
14
similiter
14
1
14
vos cum perturbare ut illi rem publicam sic vos philosophiam bene iam constitutam velitis, Empedoclen Anaxagoran Democritum Parmeniden Xenophanen,
14
2
14
Platonem etiam et Socratem profertis. Sed neque Saturninus, ut nostram inimicum potissimum nominem, simile quicquam habuit veterum
14
3
14
illorum, nec Arcesilae calumnia conferenda est cum Democriti verecundia. Et tamen isti physici raro admodum, cum haerent aliquo loco, exclamant quasi mente incitati, Empedocles quidem ut interdum mihi furere videatur, abstrusa esse omnia, nihil nos sentire nihil cernere nihil omnino quale it posse reperire; maiorem autem partem mihi quidem omnes isti videntur nimis etiam quaedam adfirmare plusque profiteri se scire quam sciant.
15
15
Quod
15
1
15
si
15
illi tum in novis rebus quasi modo nascentes haesitaverunt, nihilne tot saeculis summis ingeniis maxumis studiis explicatum putamus? nonne cum iam philosophorum disciplinae gravissimae constitissent turn exortus
15
2
15
est
15
ut
15
3
15
in optuma re publica Tib.
15
4
15
Gracchus qui otium perturbaret sic Arcesilas qui constitutam philosophiam everteret et in eorum auctoritate delitisceret qui negavissent quicquam sciri aut percipi posse. Quorum e numero tollendusest et Plato et Socrates, alter quia reliquit perfectissimam disciplinam, Peripateticos et Academicos nominibus differentes re congruentes, a quibus Stoici ipsi verbis magis quam sententiis dissenserunt, — Socrates autem de se ipse detrahens in disputatione plus tribuebat is quos volebat refellere; ita cum aliud diceret atque sentiret, libenter uti solitus est
15
5
15
ea dissimulatione quam Graeci
15
ei)rwnei/an
15
vocant; quam ait etiam in Africano fuisse Fannius,
15
6
15
idque propterea vitiosum in illo non putandum quod idem fuerit in Socrate.
16
16
Sed
16
1
16
fuerint illa vetera si voltis incognita: nihilne est igitur actum, quod investigata sunt, postea quam Arcesilas Zenoni ut putatur obtrectans nihil novi reperienti sed emendanti superiores inmutatione verborum, dum huius definitiones labefactare volt, conatus est clarissimis rebus tenebras obducere. cuius primo non admodum probata ratio (quamquam floruit cum acumine ingeni tum admirabili quodam lepore dicendi) proxime a Lacyde solo retenta est, post autem confecta
16
2
16
a Carneade. qui est quartus ab Arcesila; audivit enim Hegesinum, qui Euandrum audierat Lacydi discipulum, cum Arcesilae Lacydes fuisset. sed
16
ipse Carneades diu tenuit, nam nonaginta vixit annos, et qui ilium audierant admodum floruerunt. e quibus industriae plurimum in Clitomacho fuit (declarat multitudo librorum), ingenii non minus in Hagnone,
16
3
16
in Charmada eloquentiae, in Melanthio Rhodio suavitatis; bene autem nosse Carneaden Stratoniceus Metrodorus putabatur.
17
iam Clitomacho Philo vester operam multos annos dedit. Philone autem vivo patrocinium Academiae non defuit. Sed, quod nos facere nunc ingredinur,inegredimur A1V1B1 aggr- V2 ut contra Academicos disseramus, id quidam e philosophis et i quidem non mediocres faciundum omnino non putabant, nec vero esse ullam rationemuerum A 1VB disputare cum is qui nihil probarent, Antipatrumque Stoicum qui multus in eo fuisset reprehendebant; nec definiri aiebant necesse esse quid esset cognitio aut perceptio aut, si verbum e verbo volumus, conprehensio, quam kata/lhmyin illi vocant; eosque qui persuadere vellent esse aliquid quodaliquid F2 -quod AVB conprehendi et percipi posset inscienter facere dicebant, propterea quod nihil esset clarius e)nargei/a| enargia Budaeus in Crat. senergea A1V1B1 — ut Graeci, perspicuitatem aut evidentiamevid. cf. Quint. inst. 6, 2, 32 nos si placet nominemus fabricemurque si opus erit verba, necne dett. rom. Ven. hic sibi' (me appellabat iocans) 'hoc licere soli putet — sed tamen orationem nullam putabant inlustriorem ipsa evidentia reperiri posse, nec ea quae tam clara essent definienda censebant.censebant V2 censerant A1V1B1 censuerant A2B2 Alii autem negabant se pro hac evidentia quicquam priores fuisse dicturos, sed ad ea quae contra dicerentur dici oportere putabant, ne qui fallerentur.
18
Plerique tamen et definitiones ipsarum etiam evidentium rerum non inprobant et rem idoneam de qua quaeratur et homines dignos quibuscum disseratur putant. Philo autem dum nova quaedam commovet, quod ea sustinere vix poterat quae contra Academicorum pertinaciam dicebantur, et aperte mentitur ut est reprehensus a patre Catulo,Catuli ex 'antiquo libro' Man. et ut docuit Antiochus in id ipsum se induit quod timebat. cum enim ita negaret quicquam esse quod conprehendi posset (id enim volumus esse a)kata/lhmpton), cf. p. 17, 8 si illud esset, sicut Zeno definiret, tale visum (iam enim hoc pro famtasi/a| verbum satis hesterno sermone trivimus) — visum igitur inpressum s. cf. p. 64, 21 ss. diog. L. 7, 50 effictumqueeffictumque dett. Ven. 2 -fec- A1V1B1 ex eo unde essetesset A2V2 esse A1V1B quale esse non posset ex eo unde non esset (id nos a ZenoneAC. III 11–13cf. Aug. c. Acad. 2,5,11 qui (Zenon) ait id verum (immo visum) percipi posse quod ita esset animo impressum ex eo unde ... unde non esset definitum rectissime dicimus; qui enim potest quicquam conprehendi, ut plane confidas perceptum id cognitumque esse, quod est tale quale vel falsum esse possit?) — hoc cum infirmat tollitque Philo, iudicium tollit incogniti et cogniti; ex quo efficitur nihil posse conprehendi. ita inprudens co quo minime volt revolvitur. Quare omnis oratio contra Academiam suscipitur a nobis, ut retineamusreteneamus A1V1 recten- B 1 eam definitionem quam Philo voluit evertere; quam nisi optinemus, percipi nihil posse concedimus.
19
19
Ordiamur igitur a sensibus. quorum ita clara iudicia et certa sunt, ut, si optio naturae nostrae detur et ab ea deus aliqui requirat contentane sit suis integris incorruptisque sensibus an postulet melius aliquid, non videam quid quaerat amplius. nec vero hoc loco expectandum est dum de remo inflexo aut de collo columbae respondeam; non enim
19
is sum qui quidquid videtur
19
1
19
tale dicam esse quale videatur; Epicurus hoc viderit et alia multa. meo autem iudicio ita est maxima in sensibus veritas, si et sani sunt ac valentes et omnia removentur quae obstant et inpediunt. itaque et lumen mutari saepe volumus et situs earum rerum quas intuemur, et intervalla aut contrahimus aut diducimus, multaque facimus usque eo dum aspectus ipse fidem faciat sui iudicii. quod idem fit in vocibus in odore in sapore, ut nemo sit nostrum qui in sensibus sui cuiusque generis iudicium requirat acrius.
20
20
Adhibita vero exercitatione et arte, ut
20
1
20
oculi pictura teneantur aures cantibus, quis est quin cernat quanta vis sit in sensibus. quam multa
20
2
20
vident pictores in umbris et in eminentia quae nos non videmus; quam multa quae nos fugiunt in cantu exaudiunt in eo genere exercitati, qui primo inflatu tibicinis Antiopam esse aiunt aut Andromacham, cum id nos ne suspicemur quidem. nihil necesse est de gustatu et odoratu loqui, in quibus intellegentia etsi vitiosa est quaedam tamen. quid de tactu et eo quidem quem philosophi interiorem vocant aut doloris aut voluptatis, in quo Cyrenaici solo putant veri esse iudicium, quia sentiatur
20
3
20
—
21
potestne igitur quisquam dicere inter eum qui doleat et inter eum qui in voluptate sit nihil interesse, aut ita quiquis A1V1B1 sentietsentient B1 -at dett. Ald. non apertissime insaniat? Atqui qualia sunt haec quae sensibus percipi dicimus talia secuntur ea quae non sensibus ipsis percipi dicuntur sed quodam modo sensibus, ut haec: 'illud est album, hoc dulce, canorum illud, hoc bene olens. hoc asperum': animo iam haec tenemus conprehensa non sensibus. 'ille' deinceps 'equus est, ille canis'. cetera series deinde sequitur maiora nectens, ut haec quae quasi expletam rerum conprehensionem amplectuntur: 'si homo est, animal est mortale rationis particeps'. Quo e genere nobis notitiae rerum inprimuntur, sine quibus nec intellegi quicquam nec quaeri nec disputari add. Pl. disputariue A2B2 aut disp. V2 potest.
22
22
quod si essent falsae notitiae (
22
e)nnoi/as
22
enim notitias appellare tu videbare) — si igitur essent eae falsae aut eius modi visis inpressae qualia visa a falsis discerni
22
1
22
non possent, quo tandem his modo uteremur, quo modo autem quid cuique rei consentaneum esset quid repugnaret videremus?
22
2
22
Memoriae quidem certe, quae non modo philosophiam sed omnis
22
3
22
vitae usum omnesque artes una maxime continet, nihil omnino loci relinquitur. quae potest enim esse memoria falsorum, aut quid quisquam meminit quod non animo conprehendit et tenet? Ars vero quae potest esse nisi quae non ex una aut
22
4
22
duabus sed ex multis animi perceptionibus constat? quam si
22
5
22
subtraxeris, qui distingues artificem ab inscio: non enim fortuito hunc artificem dicemus esse illum negabimus,
22
6
22
sed cum alterum percepta et conprehensatenere videmus
22
7
22
alterum non item. cumque artium aliud eius modi genus sit ut tantum modo animo rem cernat, aliud ut moliatur aliquid et faciat, quo modo aut
22
8
22
geometres
22
9
22
cernere ea potest quae aut nulla sunt aut internosci a falsis non possunt, aut is qui fidibus utitur explere numeros et conficere versus; quod idem in similibus quoque artibus continget, quarum omne opus est in faciendo atque agendo. quid enim est quod arte effici possit
22
10
22
nisi is qui artem tractabit multa perceperit?
23
23
Maxime vero virtutum cognitio confirmat percipi
23
et conprendi multa posse. in quibus
23
1
23
solis inesse etiam scientiam dicimus, quam nos non conprehensionem modo rerum sed eam stabilem quoque et immutabilem esse censemus, itemque sapientiam 5artem vivendi, quae ipsa ex sese habeat constantiam; ea autem constantia si nihil habeat percepti et cogniti, quaero unde nata
23
2
23
sit aut quo modo. quaero etiam, ille vir bonus, qui statuit omnem cruciatum perferre, intolerabili dolore lacerari potius quam aut officium prodat aut fidem, cur has sibi tam graves leges inposuerit, cum quam ob rem ita oporteret nihil haberet conprehensi percepti cogniti constituti. nullo igitur modo fieri potest ut quisquam tanti aestimet
23
3
23
aequitatem et fidem ut eius conservandae causa nullum supplicium recuset, nisi
23
4
23
is rebus adsensus sit quae falsae esse non possint.
24
24
Ipsa vero sapientia si se ignorabit sapientia sit necne, quo modo primum obtinebit nomen sapientiae? deinde
24
1
24
quo modo suscipere aliquam rem aut agere fidenter audebit, cum certi nihil erit quod sequatur? cum vero dubitabit
24
2
24
quid sit extremum et ultimum bonorum, ignorans quo omnia referantur, qui poterit esse sapientia? Atque etiam illud perspicuum est, constitui necesse esse initium quod sapientia cum quid agere incipiat sequatur, idque initium esse naturae accommodatum. nam aliter adpetitio (eam enim volumus esse
24
o(rmh\n
24
qua ad agendum impellimur et id adpetimus quod est visum) moveri non potest.
25
25
illud autem quod movet prius oportet videri eique credi; quod fieri non potest, si id quod visum erit discerni non poterit a falso. quo modo autem moveri animus ad adpetendum potest, si id quod videtur non percipitur adcommodatumne naturae sit an alienum? itemque, si quid officii sui sit non occurrit animo, nihil umquam omnino aget, ad nullam rem umquam inpelletur, numquam movebitur. quod si aliquid aliquando acturus est, necesse est id ei verum quod occurrit videri.
26
26
Quid quod, si ista vera sunt, ratio omnis tollitur quasi quaedam lux lumenque vitae: tamenne in ista pravitate perstabitis?
26
1
26
nam quaerendi initium ratio attulit, quae perfecit
26
2
26
virtutem, cum esset
26
3
26
ipsa ratio
26
4
26
confirmata quaerendo; quaestio autem est adpetitio cognitionis quaestionisque finis
26
5
26
inventio; at nemo invenit falsa, nec ea quae incerta permanent inventa esse possunt, sed cum ea quae quasi involuta ante
26
6
26
fuerunt
26
7
26
aperta sunt, tum inventa dicuntur: sic
26
8
26
et initium quaerendi et exitus
26
9
26
percipiundi et conprendendi
26
10
26
tenet.
26
11
26
itaque
26
12
26
argumenti conclusio, quae est Graece
26
a)po/deicis
26
, ita definitur: 'ratio quae ex rebus perceptis ad id quod non percipiebatur adducit'.
27
27
quod si omnia visa eius modi essent qualia isti
27
1
27
dicunt, ut ea vel falsa esse possent neque ea posset ulla notio discernere, quo modo quemquam aut conclusisse aliquid aut invenisse dicemus,
27
2
27
aut quae esset conclusi argumenti fides? ipsa autem philosophia, quae rationibus progredi debet, quem habebit exitum? sapientiae vero quid futurum est, quae neque de se ipsa dubitare debet neque de suis decretis (quae philosophi vocant
27
do/gmata
27
), quorum nullum sine scelere prodi poterit; cum enim decretum proditur, lex veri rectique proditur, quo e vitio et amicitiarum proditiones et rerum publicarum nasci solent; non potest igitur dubitari quin decretum nullum falsum possit esse sapientis neque
27
3
27
4
27
satis sit non esse falsum sed etiam stabile fixum
27
ratum esse debeat, quod movere nulla ratio queat; talia autem neque esse neque videri possunt eorum ratione qui illa visa e quibus omnia decreta sunt nata negant quicquam a falsis interesse.
28
28
Ex hoc illud est natum, quod postulabat Hortensius, ut id ipsum saltem perceptum a sapiente dioeretis, nihil posse percipi. Sed Antipatro hoc idem postulanti, cum diceret ei qui adfirmaret nihil posse percipi
28
1
28
consentaneum esse
28
2
28
unum tamen illud dicere percipi posse consentaneum esse
28
3
28
ut alia non possent, Carneades acutius resistebat. nam tantum abesse dicebat ut id
28
4
28
consentaneum esset, ut maxime etiam repugnaret. qui enim negaret quicquam esse quod perciperetur, eum nihil excipere; ita necesse esse ne id ipsum quidem quod exceptum non esset conprendi et percipi ullo modo posse.
29
29
Antiochus ad istum locum pressius videbatur accedere. quoniam enim id haberent Academici decretum (sentitis enim iam hoc me
29
do/gma
29
dicere), nihil posse percipi, non debere eos in suo decreto sicut in ceteris rebus fluctuari,
29
1
29
praesertim cum in eo summa consisteret: hanc enim esse regulam totius philosophiae, constitutionem veri falsi; cogniti incogniti; quam rationem quoniam susciperent docereque vellent quae visa
29
2
29
accipi oporteret quae repudiari, certe hoc ipsum, ex quo
29
3
29
omne veri falsique iudicium esset, percipere eos debuisse; etenim duo esse haec maxima in philosophia, iudicium veri et finem bonorum, nec sapientem posse esse qui aut cognoscendi esse
29
4
29
initium ignoret aut extremum expetendi, ut aut unde proficiscatur aut quo perveniendum sit nesciat;haecautem habere dubia nec is ita confidere ut moveri non possint abhorrere a sapientia plurimum. hoc igitur modo potius erat ab his postulandum ut hoc unum saltem,
29
percipi nihil posse, perceptum esse dicerent. Sed de inconstantia totius illorum sententiae — si ulla sententia cuiusquam esse potest nihil adprobantis — sit ut opinor dictum satis.
30
30
Sequitur disputatio copiosa illa quidem sed paulo abstrusior — habet enim aliquantum a physicis, ut verear ne maiorem largiar ei
30
1
30
qui contra dicturus est libertatem et licentiam; nam quid eum facturum putem de abditis rebus et obscuris, qui lucem eripere conetur? — sed disputari poterat subtiliter quanto quasi artificio natura fabricata esset primum animal omne deinde hominem maxime, quae vis esset in sensibus, quem ad modum prima
30
2
30
visa nos pellerent, deinde adpetitio ab his pulsa sequeretur, tum ut sensus ad res percipiendas intenderemus. Mens enim ipsa,
30
3
30
quae sensuum fons est atque etiam ipsa sensus est, naturalem vim habet, quam intendit ad ea quibus movetur. itaque alia visa sic arripit ut iis statim utatur, alia quasi
30
4
30
recondit, e quibus memoria oritur; cetera autem similitudinibus construit, ex quibus efficiuntur notitiae rerum, quas Graeci tum
30
e)nnoi/as
30
tum
30
prolh/myeis
30
vocant; eo cum accessit ratio argumentique conclusio rerumque innumerabilium multitudo, tum et perceptio eorum omnium apparet et eadem ratio perfecta is gradibus ad sapientiam pervenit.
31
31
ad rerum igitur scientiam vitaeque constantiam aptissima cum sit mens hominis amplectitur maxime cognitionem et istam
31
kata/lhmyin
31
,
31
1
31
quam ut dixi verbum e verbo exprimentes conprensionem dicemus, cum ipsam per se amat (nihil enim est ei veritatis luce dulcius) tum etiam propter usum. quocirca et sensibus utitur et artes efficit quasi sensus alteros et usque eo philosophiam ipsam corroborat ut virtutem efficiat, ex qua
31
re una vita omnis apta sit.
31
2
31
Ergo i qui negant quicquam posse oonprendi haec ipsa eripiunt vel instrumenta vel ornamenta vitae, vel potius etiam totam vitam evertunt funditus ipsumque animal orbant animo. ut difficile sit de temeritate eorum perinde ut causa postulat dicere.
32
32
Nec vero satis constituere possum quod sit eorum consilium aut quid velint. interdum enim cum adhibemus ad eos orationem eius modi, si ea quae disputentur vera sint tum omnia fore incerta, respondent: 'quid ergo istud ad nos? num nostra culpa est? naturam accusa, quae in profundo veritatem ut ait Democritus penitus abstruserit'.
32
1
32
alii autem elegantius, qui etiam queruntur quod eos insimulemus omnia incerta dicere, quantumque intersit inter incertum et id quod percipi non possit docere conantur eaque distinguere. Cum his igitur agamus, qui haec distingunt, illos, qui omnia sic incerta dicunt ut stellarum numerus par an impar sit, quasi desperatos aliquos relinquamus. Volunt enim (et hoc quidem vel maxime vos animadvertebam moveri) probabile aliquid esse et quasi veri
32
2
32
simile,
32
3
32
eaque se uti regula et in agenda vita et in quaerendo ac disserendo.
33
33
Quae ista regula est veri et falsi, si notionem veri et falsi
33
1
33
propterea quod ea non possunt internosci nullam habemus? nam si habemus, interesse oportet ut inter rectum et pravum sic inter verum et falsum. si nihil interest, nulla regula est, nec potest is cui est visio veri falsique communis ullum habere iudicium aut ullam omnino veritatis notam. Nam cum dicunt hoc se unum tollere, ut quicquam possit
33
2
33
ita
33
verum
33
videri
33
ut non eodem modo falsum etiam possit
33
ita
33
3
33
videri, cetera autem concedere,
33
4
33
faciunt pueriliter. quo enim omnia iudicantur sublato reliqua se negant tollere; ut si quis quem oculis privaverit dicat ea quae cerni possent se ei non ademisse. ut enim illa oculis modo agnoscuntur sic reliqua visis, sed propria veri non communi veri et falsi nota. quam ob rem sivetu probabilem visionem sive
33
in
33
5
33
probabilem et quae non inpediatur, ut Carneades volebat, sive aliud quid proferes
33
6
33
quod sequare, ad visum illud de quo
33
7
33
agimus tibi erit revertendum.
34
34
in eo autem si erit communitas cum falso, nullum erit iudicium, quia proprium in
34
1
34
communi signo notari non potest. sin autem commune nihil erit, habeo
34
2
34
quod volo; id enim quaero quod ita mihi videatur verum
34
ut
34
non
34
3
34
possit item falsum videri. Simili in errore versantur cum convicio
34
4
34
veritatis coacti perspicua a perceptis volunt distinguere et conantur ostendere esse aliquid perspicui, verum illud quidem et
34
5
34
inpressum in animo
34
6
34
atque mente, neque tamen id percipi ac conprendi posse. quo enim modo perspicue dixeris album esse aliquid, cum possit accidere ut id quod nigrum sit album esse videatur, aut quo modo ista aut perspicua dicemus aut inpressa subtiliter, cum sit incertum vere inaniterne
34
7
34
moveatur:
34
8
34
ita neque color neque corpus nec veritas nec argumentum nec sensus neque perspicuum ullum relinquitur.
35
35
Ex hoc illud is usu venire solet, ut quicquid dixerint
35
1
35
a quibusdam interrogentur 'ergo istuc quidem percipis?'. sed qui ita interrogant ab iis
35
inridentur. non enim urguent ut coarguant neminem ulla de re posse contendere nec adseverare sine aliqua eius rei quam sibi quisque placere dicit certa et propria nota. Quod est igitur istuc vestrum probabile? nam si quod cuique occurrit et primo quasi aspectu probabile videtur id confirmatur, quid eo levius;
35
sin ex circumspectione aliqua et accurata consideratione quod visum sit id se dicent sequi, tamen exitum non habebunt,
36
primum quia is visis inter quae nihil interest aequaliter omnibus abrogatur fides; deinde, cum dicant posse accidere sapienti ut cum omnia fecerit diligentissimeque circumspexerit existat aliquid quod et veri simile videatur et absit longissime a vero, ne add. A2V2B2 add. Mdv. si magnam partem quidem, ut solent dicere, ad verum ipsum aut quam proxime accedant confidere sibi poterunt. ut enim confidant, notum iis esse debebit insigne veri; quo obscuroobscurato cum vetere cod.' Lb. et oppresso quod tandem verum sibi videbuntur attingere? quid autem tam absurde dici potest quam cum ita locuntur: 'est hoc quidem illius rei signum aut argumentum, et ea re id sequor, sed fieri potest ut id quod significatur aut falsum sit aut nihil sit omnino'. Sed de perception hactenus; si quis enim ea quae dicta sunt labefactare volet, facile etiam absentibus nobis veritas se ipsa defendet.
37
37
His satis cognitis quae iam explicata sunt nunc de adsensione atque adprobatione, quam Graeci
37
sugkata/qesin
37
vocant, pauca dicemus, non quo non latus locus sit, sed paulo ante iacta sunt fundamenta. nam
37
1
37
cum vim quae esset in sensibus explicabamus, simul illud aperiebatur, conprendi multa et percipi sensibus, quod fieri sine adsensione non potest. deinde cum inter inanimum
37
2
37
et animal hoc maxime intersit, quod
37
3
37
animal agit aliquid (nihil enim agens ne cogitari quidem potest
37
quale sit), aut ei sensus adimendus est aut ea quae est in nostra potestate sita reddenda adsensio.
38
38
et
38
1
38
vero animus quodam modo eripitur iis quos neque sentire neque adsentiri volunt. ut enim necesse est lancem in libram
38
2
38
ponderibus inpositis deprimi sic animum perspicuis cedere. nam quo modo non potest animal ullum non adpetere id quod adcommodatum ad naturam adpareat (Graeci id
38
oi)kei=on
38
3
38
appellant), sic non potest
38
4
38
obiectam rem perspicuam non adprobare. Quamquam si illa de quibus disputatum est vera sunt, nihil attinet
38
5
38
de adsensione omnino
38
6
38
loqui; qui enim quid percipit adsentitur statim. Sed haec etiam secuntur, nec memoriam sine adsensione posse constare nec notitias rerum nec artes; idque quod maximum est, ut sit aliquid in nostra potestate, in eo qui rei nulli
38
7
38
adsentietur non erit.
39
39
ubi igitur virtus, si nihil situm est in ipsis nobisi? maxime autem absurdum vitia in ipsorum esse potestate neque peccare quemquam nisi adsensione, hoc idem in virtute non esse, cuius omnis constantia et firmitas ex is rebus constat quibus adsensa est et quas adprobavit. Omninoque ante videri aliquid quam agamus necesse est eique quod visum sit adsentiatur.
39
1
39
quare qui aut visum aut adsenseum tollit is omnem actionem tollit e vita.
40
40
Nunc ea videamus quae contra ab his disputari solent. sed prius potestis
40
1
40
totius eorum rationis
40
2
40
quasi fundamenta cognoscere. Conponunt igitur primum artem quandam de his quae visa dicimus, eorumque et vim et genera definiunt, in his quale sit id quod percipi et
40
3
40
conprendi possit, totidem verbis quot Stoici.
40
Deinde illa exponunt duo, quae quasi contineant
40
4
40
omnem hanc quaestionem: quae ita videantur ut etiam alia eodem modo videri possint nec in is quicquam intersit, non posse
40
5
40
eorum alia percipi alia non percipi; nihil interesse autem non modo si omni ex parte eiusdem modi sint sed etiam si discerni non possint. Quibus positis unius argumenti conclusione tota ab his causa conprenditur. conposita autem ea conclusio sic est: 'eorum quae videntur alia vera sunt alia falsa; et quod falsum est id percipi non potest, quod autem verum visum est, id omne tale est ut eiusdem modi falsum etiam possit videri'; et quae visa sint
40
6
40
eius modi ut in is nihil intersit, non posse
40
7
40
accidere ut eorum alia percipi possint alia non possint; 'nullum igitur est visum quod percipi possit'.
41
41
Quae autem sumunt ut concludant id quod volunt, ex his duo sibi putant concedi (neque enim quisquam repugnat); ea sunt haec: quae visa falsa sint ea percipi non posse; et alterum: inter quae visa nihil intersit, ex is non posse alia talia esse ut percipi possint alia ut
41
1
41
non possint. reliqua vero multa et varia oratione defendunt, quae sunt item duo: unum, quae videantur eorum alia vera esse alia falsa; alterum, omne visum quod sit a vero tale esse quale etiam a falso possit esse.
42
42
haec duo proposita non praetervolant sed ita dilatant ut non mediocrem curam adhibeant et diligentiam. dividunt enim in partes et eas quidem magnas, primum in sensus, deinde in ea quae ducuntur
42
1
42
a sensibus et ab omni consuetudine, quam
42
2
42
obscurari volunt; tum perveniunt ad eam partem ut ne ratione quidem et coniectura ulla res percipi possit. haec autem universa concidunt etiam minutius. ut enim de sensibushesterno sermone vidistis item faciunt de reliquis, in singulisque rebus, quas in minima dispertiunt, volunt efficere
42
iis omnibus quae visa sint veris adiuncta esse falsa quae a veris nihil differant; ea cum talia sint non posse conprendi.
43
43
Hanc ego subtilitatem philosophia quidem dignissimam iudico sed ab eorum causa qui ita disserunt remotissimam. definitiones enim et partitiones et horum
43
1
43
luminibus utens oratio, tum similitudines dissimilitudinesque
43
2
43
et earum tenuis et acuta distinctio fidentium est hominum illa vera et firma et certa esse quae tutentur, non eorum qui clament nihilo magis vera illa esse quam falsa. quid enim agant, si cum aliquid definierint
43
3
43
roget eos quispiam num illa definitio possit in aliam rem transferri quamlubet:
43
4
43
si posse dixerint, quid
43
enim
43
5
43
dicere habeant cur ila vera definitio sit; si negaverint, fatendum sit, quoniam †vel illa vera†
43
6
43
definitio transferri non possit in falsum, quod ea definitione explicetur id percipi posse; quod minime illi volunt. Eadem dici poterunt
43
7
43
in omnibus partibus.
44
44
si enim dicent ea de quibus disserent
44
1
44
se dilucide perspicere nec ulla communione visorum inpediri, conprendere ea se fatebuntur; sin autem negabunt vera visa a falsis posse distingui, qui poterunt longius progredi: occurretur enim, sicut occursum est. Nam concludi argumentum non potest nisi is quae ad concludendum sumpta erunt ita probatis ut falsa eiusdem modi nulla possint esse. ergo si rebus conprensis et perceptis nisa
44
2
44
et progressa ratio hoc efficiet, nihil posse conprendi, quid potest reperiri quod ipsum sibi repugnet magis? cumque ipsa natura accuratae orationis hoc profiteatur, se aliquid patefacturam quod non appareat, et quo id facilius adsequatur adhibituram et sensus et ea quae perspicua sint, qualis
44
est istorum oratio qui omnia non tam esse quam videri volunt? Maxime autem convincuntur cum haec duo pro congruentibus sumunt tam vehementer repugnantia, primum esse quaedam falsa visa (quod cum volunt, declarant quaedam esse vera), deinde ibidem, inter falsa visa et vera nihil interesse. at primum sumpseras tamquam interesset: ita priore
44
3
44
posterius, posteriore
44
4
44
superius convincitur.
44
5
45
45
Sed progrediamur longius et ita agamus ut nihil nobis adsentati esse videamur, quaeque ab iis dicuntum sic persequamur ut nihil in praeteritis relinquamus. Primum igitur perspicuitas illa quam diximus satis magnam habet vim, ut
45
1
45
ipsa per sese ea quae sint nobis ita ut sint indicet. sed tamen ut maneamus in perspicuis firmius et constantius, maiore quadam opus est vel arte vel diligentia, ne ab is quae clara sint ipsa per sese quasi praestrigiis
45
2
45
quibusdam et captionibus depellamur. nam qui voluit subvenire erroribus Epicurus iis qui videntur conturbare veri cognitionem dixitque sapientis esse opinionem a perspicuitate seiungere nihil profecit;
45
3
45
ipsius enim opinionis errorem nullo modo sustulit.
46
46
Quam ob rem cum duae causae perspicuis et evidentibus rebus adversentur, auxilia totidem sunt contra conparanda. adversantur
46
1
46
enim primum quod parum defigunt animos et intendunt in ea quae perspicua sunt, ut quanta luce ea circumfusa sint
46
2
46
possint agnoscere; alterum est quod fallacibus et captiosis interrogationibus circumscripti atque decepti quidam cum eas dissolvere non possunt desciscunt a veritate. oportet igitur et ea quae pro perspicuitate responderi possunt
46
3
46
in promptu habere, de quibus iam diximus, et esse armatos ut occurrere possimus interrogationibus eorum
46
captionesque discutere, quod deinceps facere constitui.
47
47
Exponam igitur generatim argumenta eorum, quoniam ipsi etiam illi
47
1
47
solent non confuse loqui. Primum conantur ostendere multa posse videri esse quae omnino nulla sint, cum animi inaniter moveantur, eodem modo rebus iis quae nullae sint ut is quae sint. 'nam cum dicatis' inquiunt 'visa quaedam mitti a deo, velut ea quae in somnis videantur quaeque oraculis auspiciis extis declarentur' (haec enim aiunt probari a
47
2
47
Stoicis, quos contra disputant) — quaerunt
47
3
47
quonam modo falsa visa quae sint ea deus efficere possit probabilia, quae autem plane proxume
47
4
47
ad verum accedant
47
5
47
efficere non possit, aut si ea quoque possit cur illa non possit quae perdifficiliter internoscantur tamen, et si haec, cur non inter quae nihil sit
47
6
47
omnino.
48
48
'Deinde cum mens moveatur ipsa per sese, ut et ea declarant quae cogitatione depingimus et ea quae vel dormientibus vel furiosis videntur non †inquam veri simile sit sic etiam mentem moveri ut non modo non internoscat vera illa visa sint
48
1
48
anne falsa, sed ut in is nihil intersit omnino', ut si qui tremerent et exalbescerent vel ipsi per se motu
48
2
48
mentis aliquo vel obiecta terribili re extrinsecus, nihil ut esset qui distingueretur tremor ille et pallor, neque ut quicquam interesset
48
inter
48
3
48
intestinum et oblatum. 'Postremo si nulla visa sunt probabilia quae falsa sint, alia ratio est; sin autem sunt, cur non etiam quae non facile internoscantur, cur non ut plane nihil intersit, praesertim cum ipsi dicatis sapientem
48
4
48
in furore sustinere se ab omni adsensu, quia nulla in visis distinctio appareat.'
49
49
Ad has omnes visiones inanes Antiochus quidem
49
et permulta dicebat et erat de hac una re unius diei disputatio. mihi autem non idem faciundum puto sed ipsa capita dicenda. Et primum quidem hoc reprehendendum, quod captiosissimo genere interrogationis utuntur, quod genus minime in philosophia probari solet, quom aliquid minutatim et gradatim additur aut demitur: soritas hoc vocant, qui
49
1
49
acervum efficiunt uno addito grano, vitiosum sane et captiosum genus. sic enim ascenditis: 'si tale visum obiectum est a deo dormienti ut probabile sit, cur non etiam ut valde veri simile; cur deinde non ut difficiliter a vero internoscatur, deinde ut ne internoscatur quidem, postremo ut nihil inter hoc et illud intersit.' huc si perveneris me tibi primum quidque concedente, meum vitium fuerit, sin ipse tua sponte processeris, tuum.
50
50
quis enim tibi dederit aut omnia deum posse aut ita facturum esse si possit? quo modo autem sumis ut si quid cui simile esse possit; sequatur ut etiam difficiliter internosci possit, deinde ut ne internosci quidem, postremo ut eadem sit?
50
1
50
2
50
et
50
3
50
si lupi canibus similes, eosdem
50
4
50
dices ad extremum? et quidem honestis similia sunt quaedam non honesta et bonis non bona et artificiosis minime artificiosa: quid dubitamus igitur adfirmare nihil inter haec interesse? Ne repugnantia quidem videmus? nihil est enim quod e
50
5
50
suo genere in aliud genus transferri possit; at
50
6
50
si efficeretur ut inter visa differentium generum nihil interesset, reperirentur quae et in suo genere essent et in alieno;
51
51
quod fieri qui potest? Omnium deinde inanium visorum una depulsio est, sive illa cogitatione informantur, quod fieri solere concedimus, sive in quiete sive per vinum sive per insaniam. nam ab omnibus eius-
51
dem modi visis perspicuitatem, quam mordicus tenere debemus, abesse dicemus.
51
1
51
quis enim, cum sibi fingit aliquid et cogitatione depingit, non simul ac se ipse commovit atque ad se revocavit sentit quid intersit inter perspicua et inania? eadem ratio est somniorum. num censes Ennium, cum in hortis cum Ser. Galba vicino suo ambulavisset, dixisse 'visus sum mihi cum Galba ambulare'?
51
2
51
at cum somniavit ita narravit 'visus Homerus adesse poeta',
51
3
51
idemque in Epicharmo 'nam videbar somniare med ego
51
4
51
esse mortuum'. itaque simul ut experrecti sumus visa illa contemnimus neque ita habemus ut ea quae in foro gessimus.
52
52
'At enim dum videntur, eadem est in somnis species eorum quae
52
1
52
vigilantes videmus.' Primum interest, sed id omittamus; illud enim dicimus, non eandem esse vim neque integritatem dormientium et vigilantium nec mente nec sensu. ne vinulenti quidem quae faciunt eadem adprobatione faciunt qua sobrii: dubitant haesitant revocant se interdum iisque quae videntur inbecillius adsentiuntur, cumque edormierunt
52
2
52
illa visa quam levia fuerint intellegunt. quod idem contingit insanis, ut et incipientes furere sentiant et dicant aliquid quod non sit id videri sibi, et cum relaxentur sentiant atque illa dicant Alcmeonis 'sed mihi neutiquam cor consentit cum oculorum aspectu'.
52
3
53
53
'At enim ipse
53
1
53
sapiens sustinet se in furore ne adprobet falsa pro veris.' Et alias quidem saepe, si aut in sensibus ipsius est aliqua forte gravitas aut tarditas, aut obscuriora sunt quae videntur, aut a perspiciendo temporis brevitate excluditur. Quamquam totum hoc, sapientem aliquando sustinere adsensionem, contra vos est. si enim inter visa
53
** nihil interesset
53
,
53
2
53
aut semper
53
sustineret aut numquam. Sed ex hoc genere toto perspici potest levitas orationis eorum qui omnia cupiunt confundere. quaerimus gravitatis constantiae firmitatis sapientiae iudicium, utimur exemplis somniantium furiosorum ebriosorum: illud adtendimus, in hoc omni genere quam inconstanter loquamur? non enim proferremus
53
3
53
vino aut somno oppresses aut mente captos tam absurde, ut tum diceremus interesse inter vigilantium visa et sobriorum et sanorum et eorum qui essent aliter adfecti, tum nihil interesse.
54
54
Ne hoc quidem cernunt, omnia se reddere incerta, quod nolunt? (ea dico incerta quae
54
a)/dhla
54
Graeci.) si enim res se ita habeat
54
1
54
ut nihil intersit utrum ita cui videatur ut insano an
54
2
54
sano, cui possit exploratum esse de sua sanitate? quod velle efficere non mediocris insania
54
3
54
est. Similitudines vero aut geminorum aut signoruni anulis inpressorum pueriliter consectantur. quis enim nostrum similitudines negat esse, cum eae plurimis in rebus appareant. sed si satis est ad tollendam cognitionem similia esse multa multorum, cur eo non estis contenti, praesertim concedentibus nobis, et cur id potius contenditis quod rerum natura non patitur, ut non suo quidque genere
54
4
54
sit tale quale est, nec sit
54
5
54
in duobus aut pluribus nulla re different ulla communitas? ut †sibi
54
6
54
sint et ova ovorum et apes apium simillimae: quid pugnas igitur aut quid tibi vis in geminis? conceditur enim similes esse, quo contentus esse potueras;
55
55
tu autem vis eosdem plane esse non similes, quod fieri nullo modo potest.
55
Dein confugis ad physicos eos qui maxime in Academia inridentur, a quibus ne tu quidem iam te abstinebis, et ais Democritum dicere innumerabiles esse mundos, et quidem sic quosdam inter sese
55
1
55
non solum similes sed
55
undique perfecte et absolute ita
55
2
55
pares ut inter eos nihil prorsus intersit, et eo quidem mnumerabiles **
55
3
55
itemque homines. deinde postulas ut, si mundus ita sit par alteri mundo ut inter eos ne minimum quidem intersit, concedatur tibi ut in hoc quoque nostro mundo aliquid alicui sic sit par ut nihil differat nihil intersit. 'cur enim' inquies 'ex illis individuis, unde omnia Democritus gigni adfirmat, in reliquis mundis et in iis quidem innumerabilibus innumerabiles Q. Lutatii Catuli non modo possint esse sed etiam sint, in hoc tanto mundo Catulus alter non possit effici?' Primum quiderm me ad Democritum vocas;
56
56
cui non adsentior potius †quare fallar† potest
56
1
56
id quod dilucide docetur a politioribus physicis, singularum rerum singulas proprietates esse. fac enim antiquos
56
2
56
illos Servilios, qui gemini fuerunt, tam similes quam dicuntur, num censes etiam eosdem fuisse? 'non cognoscebantur foris': at
56
3
56
domi; 'non ab alienis': at a suis. an non videmus hoc usu venire, ut quos numquam putassemus a nobis internosci posse eos consuetudine 20 adhibita tam facile internosceremus
56
ut
56
ne minimum
56
4
56
quidem similes viderentur.
57
57
Hic pugnes licet, non repugnabo, quin etiam concedam ilium ipsum sapientem, de quo omnis hic sermo est, cum ei res similes
57
1
57
occurrant quas non habeat
57
2
57
dinotatas, retenturum adsensun nec umquam ulli viso adsensurum nisi quod tale fuerit quale falsum esse non possit. sed et ad
57
3
57
ceteras res habet quandam artem qua vera a falsis possit distinguere, et ad similitudines istas usus adhibendus
57
est: ut mater geminos. internoscit consuetudine oculorum, sic tu internosces si adsueveris. videsne ut in proverbio sit ovorum inter se similitudo: tamen hoc accepimus, Deli fuisse complures salvis rebus illis, qui gallinas alere permultas quaestus causa solerent; ii cum ovum inspexerant quae id gallina peperisset dicere solebant.
57
4
58
58
Neque id est
58
1
58
contra vos;
58
2
58
nam vobis
58
3
58
satis esset
58
4
58
ova illa non internoscere; nihilo
58
5
58
enim magis adsentirer
58
6
58
hoc illud esse quam si inter illa omnino nihil interesset.
58
7
58
habeo enim regulam, ut talia visa vera iudicem qualia falsa esse non possint; ab hac mihi non licet transversum ut aiunt digitum discedere, ne confundam
58
8
58
omnia; veri enim et falsi non modo cognitio sed etiam natura tolletur, si nihil erit quod intersit. Ut etiam illud absurdum sit quod interdum soletis dicere, cum visa in animos
58
9
58
inprimantur, non vos id dicere, inter ipsas inpressiones nihil interesse, sed inter species et quasdam formas
58
10
58
eorum. quasi vero non specie visa iudicentur; quae fidem nullam habebunt sublata veri et falsi nota.
59
59
Illud vero perabsurdum quod dicitis, probabilia vos sequi si nulla re inpediamini. primum qui potestis non inpediri, cum a veris falsa non distent? deinde quod iudicium est veri, cum sit commune falsi? Ex his illa necessario nata est
59
e)poxh\
59
1
59
id est adsensionis retentio, in qua melius sibi constitit Arcesilas, si vera stunt quae de Carneade non nulli existimant. si enim percipi nihil potest,
59
quod utrique visum est, tollendus adsensus est; quid enim est tam futtile quam quicquam adprobare non cognitum? Carneadem autem etiam heri audiebamus solitum esse
59
eo
59
2
59
delabi interdum ut diceret opinaturum id est
59
3
59
peccaturum esse sapientem.
59
4
59
mihi porro non tam certum est esse aliquid quod conprendi possit, de quo
59
5
59
iam nimium etiam diu disputo, quam sapientem nihil opinari id
59
6
59
est numquam adsentiri rei vel falsae vel incognitae.
60
60
Restat illud quod dicunt veri inveniundi causa contra omnia dici oportere et pro omnibus. volo igitur videre quid invenerint.
60
1
60
'Non solemus' inquit 'ostendere'. Quae sunt tandem ista mysteria, aut cur celatis quasi turpe aliquid sententiam vestram? 'Ut qui audient' inquit 'ratione potius quam auctoritate ducantur'. Quid si utrumque,
60
2
60
num peius est? Unum tamen illud non celant, nihil esse quod percipi possit. an in eo auctoritas nihil obest? mihi quidem videtur vel plurimum. quis enim ista tam aperte perspicueque et perversa et falsa secutus esset, nisi tanta in Arcesila, multo etiam maior in Carneade
60
3
60
et copia rerum et dicendi vis fuisset?
61
61
Haec Antiochus fere et Alexandreae tum et multis annis post multo etiam adseverantius, in Syria cum esset mecum paulo ante quam est mortuus. Sed iam confirmata causa te hominem amicissimum' (me autem appellabat) 'et aliquot annis minorem natu non dubitabo monere. Tune, cum tantis laudibus philosophiam extuleris Hortensiumque
61
1
61
nostrum dissentientem commoveris, eam philosophiam sequere
61
2
61
quae confundit vera cum falsis, spoliat nos iudicio, privat adprobatione omni, orbat sensibus?
61
3
61
et Cimmeriis quidem, quibus aspectum solis sive deus aliquis sive na-
61
tura ademerat
61
4
61
sive eius loci quem incolebant situs, ignes tamen aderant quorum illis uti lumine licebat: isti autem quos tu probas tantis offusis tenebris ne scintillam quidem ullam nobis ad dispiciendum
61
5
61
reliquerunt; quos si sequamur iis vinclis simus astricti ut nos commovere nequeamus.
62
62
sublata enim adsensione omnem et motum animorum et actionem
62
1
62
rerum sustulerunt; quod non modo recte fieri sed omnino fieri non potest. Provide etiam ne uni tibi istam sententiam minime liceat defendere. an tu, cum res occultissimas aperueris in lucemque protuleris iuratusque dixeris ea te conperisse (quod mihi quoque licebat qui ex te illa cognoveram),
62
2
62
negabis esse rem ullam quae cognosci conprendi percipi possit? vide quaeso etiam atque etiam ne illarum quoque rerum pulcherrimarum a te ipso minuatur auctoritas.'
63
Quae cum dixisset ille, finem fecit. Hortensius autem vehementer admirans (quod quidem perpetuo Lucullo loquente fecerat, ut etiam manus saepe tolleret: nec mirum; nam numquam arbitror contra Academiam dictum esse subtilius) me quoque, iocansne an ita sentiens (non enim satis intellegebam), coepit hortari ut sententia desisterem. Tum mihi Catulus 'Si te' inquit 'Luculli oratio flexit, quae est habita memoriter accurate copiose, taceo neque te quo minus si tibi ita videatur sententiam mutes deterrendum puto. illud vero non censuerim, ut eius auctoritate moveare. tantum enim te non del. Ald. modo monuit' inquit adridens, 'ut caveres ne quis inprobus tribunus plebis, quorum vides quanta copia semper futura sit, arriperet te et in contionecontentione B quaereret qui tibi constares cum idem negares quicquam certi posse reperiri idem te conperisse dixisses. hoc quaeso cave ne te terreat. de causa autem ipsa malimipsam A1V1B1 quidemequidem Lbm. te ab hoc dissentire; sin cesseris, non magnopere mirabor: memini enim Antiochum ipsum, cum annos multos alia sensisset, simul ac visum sit sententia destitisse.'
64
Haec cum dixisset Catulus, me omnes intueri. tum ego non minus conmotus quam soleo in causis maioribus huius ab huius Reid. modi quadam oratione sum exorsus. 'Me Catule oratio Luculli de ipsa re ita movit ut docti hominishomines V1B1 et copiosi et parati et nihil praetereuntis eorum quae pro illa causa dici possent, non tamen ut ei respondereresponderi dett. Dav. posse diffiderem; auctoritas autem tanta plane me movebat, nisi tu opposuisses non, minorem tuam. adgrediar igitur, si pauca ante quasi de fama mea dixero.
65
65
Ego enim si aut ostentatione aliqua adductus aut studio certandi ad hanc potissimum philosophiam me adplicavi, non modo stultitiam meam sed etiam mores et naturam
65
1
65
condemnandam puto. nam si in minimis rebus pertinacia reprehenditur, calumnia etiam coercetur, ego
65
2
65
de omni statu consilioque totius vitae aut certare cu'm aliis pugnaciter aut frustrari cum alios tum etiam me ipsum velim? itaque
65
3
65
nisi ineptum putarem in tali disputatione id facere quod cum de re publica disceptatur fieri interdum solet, iurarem per Iovem deosque penates me et ardere studio veri reperiendi et ea sentire quae dicerem.
66
66
qui enim possum non cupere verum invenire, cum gaudeam si simile veri quid invenerim?
66
1
66
sed ut hoc pulcherrimum esse iudico,
66
2
66
vera videre,
66
sic pro veris probare falsa turpissimum est. Nec tamen ego is sum qui nihil umquam falsi adprobem qui numquam adsentiar qui nihil opiner; sed quaerimus de sapiente. ego vero ipse et magnus quidam
66
3
66
sum opinator (non enim sum sapiens) et meas cogitationes sic dirigo,
66
4
66
non ad illam parvulam Cynosuram,
66
5
66
qua 'fidunt duce nocturna Phoenices in alto',
66
6
66
ut ait Aratus, eoque directius
66
7
66
gubernant quod eam tenent quae 'cursu interiore brevi convertitur orbe'
66
8
66
— sed
66
9
66
Helicen et clarissimos Septentriones id est rationes has latiore
66
10
66
specie non ad tenue limatas;
66
11
66
eo fit ut errem et vager latius. Sed non de me, ut dixi, sed
66
12
66
de sapiente quaeritur.
66
13
66
visa enim ista cum acriter mentem sensumve pepulerunt accipio iisque interdum etiam adsentior. nec percipio tamen: nihil enim arbitror posse percipi. non sum sapiens; itaque visis cedo nec possum resistere. sapientis autem hanc censet Arcesilas vim esse maximam Zenoni adsentiens, cavere ne capiatur, ne fallatur videre; nihil est enim ab ea cogitatione, quam habemus de gravitate sapientis, errore levitate temeritate diiunctius. Quid
66
quid
66
14
66
igitur loquar de firmitate sapientis? quem quidem nihil opinari tu quoque Luculle concedis. quod quoniam a te probatur, ut praepostere tecum agam iam
66
15
66
(mox referam me ad ordinem), haec primum conclusio quam habeat vim considera:
67
67
'si ulli rei sapiens adsentietur umquam, aliquando etiam opinabitur; numquam autem opinabitur; nulli igitur rei adsentietur'.
67
1
67
hanc conclusionem Arcesilas probabat;
67
confirmabat enim et primum et secundum. Carneades non numquam secundum illud dabat, adsentiri aliquando; ita sequebatur
67
2
67
etiam opinari, quod tu non vis, et recte ut mihi videris. sed illud primum, sapientem si adsensurus esset etiam opinaturum, falsum esse Stoici
67
3
67
dicunt et eorum adstipulator Antiochus;
67
4
67
posse enim eum falsa a veris et quae non possint percipi ab iis quae possint distinguere.
68
68
Nobis autem primum etiam si quid percipi possit tamen ipsa consuetudo adsentiendi periculosa esse videtur et lubrica. quam ob rem cum tam vitiosum esse constet adsentiri quicquam aut falsum aut incognitum, sustinenda est potius omnis adsensio, ne praecipitet si temere processerit. ita enim finitima sunt falsa veris eaque quake percipi non possunt
68
iis quae possunt
68
1
68
(si modo ea sunt quaedam; iam enim videbimus), ut tam
68
2
68
in praecipitem locum non debeat se sapiens committere. Sin autem omnino nihil esse quod percipi possit a me sumpsero et quod tu mihi das accepero, sapientem nihil opinari, effectum illud erit, sapientem adsensus omnes cohibiturum, ut videndum tibi sit idne malis an aliquid opinaturum esse sapientem. 'Neutrum' inquies 'illorum'
68
nitamur
68
3
68
. Nitamur igitur nihil posse percipi; etenim de eo omnis est controversia.
69
69
Sed prius pauca cum Antiocho, qui haec ipsa quae a me defenduntur et didicit apud Philonem tam diu ut constaret
69
1
69
diutius didicisse neminem, et scripsit de iis rebus acutissime, et idem haec non acrius accusavit in senectute quam antea defensitaverat. quamvis igitur fuerit acutus, ut fuit, tamen inconstantia
69
2
69
levatur auctoritas. quis
69
quam
69
3
69
enim iste dies inluxerit quaero,
69
qui illi ostenderit eam quam
69
quam
69
4
69
multos annos esse negitavisset veri et falsi notam. excogitavit aliquid? eadem dicit quae Stoici. paenituit illa sensisse? cur non se transtulit ad alios, et maxime ad Stoicos? eorum enim erat propria ista dissensio. quid eum Mnesarchi
69
5
69
paenitebat, quid Dardani; qui erant Athenis tum principes Stoicorum. numquam a Philone discessit, nisi postea quam ipse coepit qui se audirent habere.
70
70
Unde autem subito vetus Academia revocata est? nominis dignitatem videtur, cum a re ipsa descisceret, retinere voluisse. quod erant qui illum
70
1
70
gloriae causa facere dicerent,
70
2
70
sperare etiam fore ut i qui se sequerentur Antiochii
70
3
70
vocarentur; mihi autem magis videtur non potuisse sustinere concursum omnium philosophorum. etenim de ceteris sunt inter illos non nulla communia; haec Academicorum est una sententia quam reliquorum philosophorum nemo probet. itaque cessit, et ut ii qui sub novis
70
4
70
solem non ferunt item ille cum aestuaret veterum ut maenianorum sic Academicorum umbram secutus est.
70
5
71
71
quoque solebat uti argumento tum cum ei placebat nihil posse percipi, cum quaereret, Dionysius ille Heracleotes utrum conprehendisset certa illa nota qua adsentiri dicitis oportere, illudne quod multos annos tenuisset Zenonique magistro credidisset, honestum quod esset id bonum solum esse, an quod postea defensitavisset, honesti inane nomen esse, voluptatem esse summum bonum — qui ex illius commutata sententia dooere vellet nihil ita signari in animis nostris a vero posse quod non eodem modo possit a
71
1
71
falso, is curavit quod argumentum ex Dionysio ipse sumpsisset ex eo
71
ceteri sumerent. Sed
71
2
71
cum hoc alio loco plura; nunc ad ea quae a te Luculle dicta sunt.
72
72
Et
72
1
72
primum quod initio dixisti videamus quale sit, similiter a nobis de antiquis philosophis commemorari atque seditiosi solerent claros viros sed tamen populares aliquos nominare. illi cum res
72
non
72
bonas
72
2
72
tractent similes bonorum videri volunt; nos autem ea dicimus nobis videri quae vosmet ipsi
72
3
72
nobilissimis philosophis placuisse conceditis. Anaxagoras
72
4
72
5
72
nivem nigram dixit esse. ferres me si ego idem dicerem? tu ne si dubitarem quidem. at quis est? num
72
6
72
hic sophistes (sic enim appellabantur ii qui ostentationis aut quaestus causa philosophantur
72
7
72
)? maxima fuit et gravitatis et ingeni gloria.
73
73
Quid loquar de Democrito? quem cum eo conferre possumus non modo ingenii magnitudine sed etiam animi, qui ita sit ausus ordiri 'haec loquor de universis':
73
1
73
nihil excipit de quo non profiteatur, quid enim esse potest extra universa; quis hunc philosophum non anteponit Cleanthi Chrysippo reliquis inferioris aetatis, qui mihi cum illo collati quintae classis videntur. atque is non hoc dicit quod nos, qui veri esse aliquid non negamus, percipi posse negamus; ille esse verum plane negat
73
esse
73
; sensus quidem
73
2
73
non obscuros dicit sed
73
3
73
tenebricosos (sic enim appellat eos).
73
4
73
Is qui hunc maxime est admiratus, Chius Metrodorus initio libri qui est de natura 'nego' inquit 'scire nos sciamusne aliquid an nihil sciamus, ne id ipsum quidem nescire aut scire
73
5
73
nos, nec omnino sitne aliquid an nihil sit'.
73
6
74
74
Furere tibi Empedocles videtur: at mihi dignissimum rebus is de quibus loquitur
74
sonum fundere. num ergo is excaecat nos aut orbat sensibus, si parum magnam vim censet in is esse ad ea quae sub eos subiecta sunt iudicanda? Parmenides Xenophanes minus bonis quamquam versibus sed tamen illi versibus increpant eorum adrogantiam quasi irati, qui cum sciri nihil possit audeant se scire dicere.
74
1
74
Et ab iis aiebat
74
2
74
removendum Socratem et Platonem cur, an de ullis certius possum dicere? vixisse cum iis equidem videor, ita multi sermones perscripti sunt e quibus dubitari non possit quin Socrati nihil sit visum sciri posse; excepit unum tantum, scire se nihil se scire, nihil amplius. quid dicam de Platone, qui certe tam multis libris haec persecutus non esset nisi probavisset; ironeam
74
3
74
enim alterius, perpetuam praesertim, nulla fuit ratio persequi.
75
75
Videorne tibi non ut Saturninus nominare modo inlustres homines, sed etiam imitari numquam nisi clarum nisi nobilem? atqui habebam molestos vobis sed minutos, Stilbonem
75
1
75
Diodorum Alexinum, quorum sunt contorta et aculeata quaedam sophismata (sic enim appellantur fallaces conclusiunculae
75
2
75
). Sed quid eos colligam, cum habeam Chrysippum, qui fulcire putatur porticum Stoicorum:
75
3
75
quam multa ille contra sensus, quam multa contra omnia quae in consuetudine probantur. 'At
75
4
75
dissolvit idem.' Mihi quidem non videtur, sed dissolverit sane: certe tam multa non collegisset
75
5
75
quae nos fallerent probabilitate magna, nisi
75
6
75
videret is resisti non facile posse.
76
Quid CyrenaeiCyrenaici Lbm. videntur, minime contempti philosophi, qui negant esse quicquam quod percipi possit extrinsecus, ea se sola percipere quae tactu intumo sentiant, ut dolorem ut voluptatem; neque se quo quid colorecolere A1B1 aut quo sonosomno V1B sit scire, sed tantum tantum tamen B sentire adficiadficis B1 V 1 se quodam modo. Satis cf. p. 34, 2 multa de auctoribus. quamquam ex me quaesieras, nonne putarem post illos veteres tot saeculis inveniri verum potuisse tot ingeniis tantisque studiis quaerentibus. quid cf. p. 84, 25 ss. inventum sit paulo post videro, te ipso quidem iudice. Arcesilan cf. p. 34, 22 vero non obtrectandi causa cum Zenone pugnavisse sed verum invenire voluisse sic intellegitur.
77
77
nemo umquam
77
1
77
superiorum non modo expresserat sed ne dixerat quidem posse hominem nihil opinari, nec solum posse sed ita necesse esse sapienti. visa est Arcesilae cum vera sententia tum honesta et digna sapienti; quaesivit de Zenone fortasse quid futurum esset si nec percipere quicquam posset
77
2
77
sapiens nec opinari sapientis esset. ille credo nihil opinaturum,
77
3
77
quoniam esset quod percipi posset. quid ergo id esset. 'visum' credo. 'quale igitur visum?'
77
4
77
tum ilum ita definisse: ex eo quod esset sicut esset inpressum et signatum et effictum.
77
5
77
post requisitum etiamne si
77
6
77
eius modi esset visum verum quale vel falsum. hic Zenonem vidisse acute nullum esse visum quod percipi posset, si id tale esset ab eo quod est cuius
77
7
77
modi ab eo
77
8
77
quod non est
77
9
77
posset esse. recte consensit Arcesilas ad definitionem additum, neque enim falsum percipi posse neque verum si esset tale quale vel falsum; incubuit autem in eas disputationes ut doceret nullum
77
tale esse visum a vero ut non eiusdem modi etiam a falso possit
77
10
77
esse.
78
Haec est una contentio quae adhuc permanserit. nam ss. cf. p. 59, 28 ss. illud, nulli rei adsensurum esse sapientem, nihil ad hanc controversiam pertinebat. licebat enim 'nihil percipere et tamen opinari'; quod a Carneade dicitur probatum: equidem Clitomacho plus quam Philoni aut Metrodoro credens hoc magis ab eo disputatum quam probatum puto. Sed id omittamus. illud certe opinatione et perceptione sublata sequitur, omnium adsensionum retentio, ut cf. p. 60, 20 si ostendero nihil posse percipi tu concedas numquam adsensurum esse.
79
79
Quid ergo est quod percipi possit, si ne sensus quidem vera nuntiant? quos tu Luculle communi loco defendis.
79
1
79
quod ne id
79
2
79
facere posses, idcirco heri non necessario loco contra sensus tam multa dixeram; tu autem te negas infracto remo neque columbae collo commoveri. primum cur? nam et in remo sentio non esse id quod videatur, et in columba pluris videri colores nec esse plus uno. deinde nihilne praeterea diximus? 'Maneant illa omnia; †lacerat
79
3
79
ista causa; veracis
79
4
79
suos esse sensus dicit
79
Epicurus
79
'. Igitur semper auctorem habes, et
79
5
79
eum qui magno suo periculo causam agat; eo enim rem demittit
79
6
79
Epicurus, si unus sensus semel in vita mentitus sit, nulli umquam esse credendum.
80
80
hoc est verum esse, confidere suis testibus et †inportata
80
1
80
insistere; itaque Timagoras Epicureus negat sibi umquam cum oculum torsisset duas ex lucerna flammulas esse visas; opinionis enim esse mendacium non oculorum: quasi quaeratur quid
80
sit, non quid videatur. Sic
80
2
80
hic quidem, maiorum similis; tu vero, qui visa sensibus alia vera dicas esse alia falsa, qui ea distinguis?
80
3
80
Et desine quaeso communibus locis; domi nobis ista nascuntur.
80
4
80
'Si'
80
5
80
inquis 'deus te interroget
80
sanis modo et integris sensibus num amplius quid desideras
80
,
80
6
80
quid respondeas?' Utinam quidem roget: audies quam nobiscum male †agerent.
80
7
80
ut enim vera videamus, quam longe videmus?
80
8
80
ego Catuli Cumanum ex hoc loco cerno; regionem video
80
Pompeiani, ipsum
80
9
80
Pompeianum non cerno, neque quicquam interiectum est quod obstet, sed intendi acies longius non potest. o praeclarum prospectum: Puteolos videmus; at familiarem nostrum P.
80
10
80
Avianium
80
11
80
fortasse in porticu Neptuni ambulantem non videmus.
81
81
'At ille nescio qui, qui in scholis nominari solet, mille et octingenta
81
1
81
stadia quod abesset videbat.' Quaedam volucres longius; responderem igitur audacter isti vestro deo me plane his oculis non esse contentum. dicit
81
2
81
me acrius videre quam illos
81
3
81
pisces fortasse, qui neque videntur a nobis (et nunc quidem sub oculis sunt) neque ipsi nos suspicere possunt; ergo ut illis aqua sic nobis aer crassus offunditur. 'At amplius non desideramus.' Quid talpam num desiderare lumen putas? Neque tam
81
4
81
quererer
81
5
81
cum deo quod parum longe quam quod falsum viderem.
81
6
81
videsne navem illam: stare nobis videtur; at iis qui in nave sunt moveri haec villa. quaere rationem cur
81
ita videatur; quam ut maxime inveneris,
81
7
81
quod haut scio an non possis, non tu verum testem
81
8
81
habere, sed eum non sine causa falsum testimonium dicere ostenderis.
82
82
Quid ego de nave; vidi enim a te remum contemni: maiora fortasse quaeris. Quid potest
82
1
82
sole maius, quem mathematici amplius duodeviginti partibus confirmant maiorem esse quam terram:
82
2
82
quantulus nobis videtur; mihi quidem quasi pedalis; Epicurus
82
3
82
autem posse putat
82
4
82
etiam minorem esse eum quam videatur, sed non multo; ne maiorem quidem multo putat esse, vel tantum esse quantus videatur, ut oculi aut nihil mentiantur
82
tamen
82
aut non multum — mentiantur
82
5
82
tamen
82
: ubi igitur illud est 'semel'?
82
6
82
— sed ab hoc credulo, qui numquam sensus mentiri putat, discedamus, qui ne
82
7
82
nunc quidem, cum ille sol, qui tanta incitatione fertur ut celeritas eius quanta sit ne cogitari quidem possit, tamen nobis stare videatur.
83
83
Sed ut minuam controversiam, videte quaeso quam in parvo
83
1
83
lis sit.
83
2
83
Quattuor sunt capita quae concludant nihil esse quod nosci
83
3
83
percipi conprehendi possit, de quo haec tota quaestio est. e quibus primum est esse aliquod visum falsum, secundum non posse id percipi, tertium inter quae visa nihil intersit fieri non posse ut eorum alia percipi possint alia non possint, quartum nullum esse visum verum a sensu profectum cui non adpositum sit visum aliud quod ab eo nihil intersit quodque percipi non possit. horum quattuor capitum secundum et tertium omnes concedunt; primum Epicurus non dat, vos, quibuscum res est, id quoque
83
conceditis; omnis
83
4
83
pugna de quarto est.
84
84
Qui igitur P. Servilium Geminum videbat, si Quintum se videre putabat, incidebat in eius modi visum quod percipi non posset, quia nulla nota verum distinguebatur a falso; qua distinctione sublata quam haberet in
84
1
84
C.
84
2
84
Cotta, qui bis cum
84
3
84
Gemino consul fuit, agnoscendo eius modi notam quae falsa esse non possit?
84
4
84
negas
84
5
84
tantam similitudinem in rerum natura esse; pugnas omnino, sed cum adversario facili. ne sit sane: videri certe potest; fallet igitur sensum. et si una fefellerit similitudo, dubia omnia reddiderit; sublato enim iudicio illo quo oportet agnosci, etiam si ipse erit quem videris qui tibi videbitur, tamen non ea nota iudicabis qua dicis oportere ut non possit esse eiusdem modi falsa.
85
85
quando igitur potest tibi P. Geminus Quintus videri, quid habes explorati cur non possit tibi Cotta videri qui non sit, quoniam aliquid videtur esse quod non est? Omnia
85
1
85
dicis sui generis esse, nihil esse idem quod sit aliud. Stoicumst id
85
2
85
quidem nec admodum credibile, nullum esse pilum omnibus rebus talem qualis
85
3
85
sit pilus alius, nullum granum. haec refelli possunt, sed pugnare nolo; ad id enim quod agitur nihil interest omnibusne partibus visa re nihil differat an internosci non possit etiam si differat. Sed si hominum similitudo tanta esse non potest,
85
4
85
ne signorum quidem? dic mihi: Lysippus eodem aere eadem temperatione, eodem caelo aqua ceteris omnibus centum
85
5
85
Alexandrus
85
6
85
eiusdem modi facere non posset? qua igitur notione discereres?
86
86
quid si in eius
86
1
86
modi cera centum sigilla hoc anulo inpressero,
86
2
86
ecquae
86
3
86
poterit in agnoscendo esse distinctio? an tibi erit quaerendus
86
anularius aliqui, quoniam gallinarium
86
4
86
invenisti Deliacum ilium, qui ova cognosceret?
86
Sed adhibes artem advocatam etiam sensibus:
86
5
86
'pictor videt quae nos non videmus' et 'simul inflavit tibicen a perito carmen adnoscitur'. Quid hoc nonne videtur contra te valere, si sine magnis artificiis, ad quae pauci accedupt, nostri quidem generis admodum, nec videre nec audire possimus? Iam
86
6
86
illa praeclara, quanto artificio esset sensus nostros mentemque et totam constructionem hominis fabricata natura —
87
87
cur non extimescam opinandi temeritatem? etiamne
87
1
87
hoc adfirmare potes Luculle, esse aliquam vim, cum prudentia et consilio scilicet,
87
2
87
quae finxerit vel ut tuo verbo utar quae fabricata sit hominem? qualis ista fabrica est, ubi adhibita, quando cur quo modo? tractantur ista ingeniose, disputantur etiam eleganter; denique videantur sane, ne adfirmentur modo. Sed
87
3
87
de physicis mox, et quidem
87
4
87
ob eam causam, ne
87
5
87
tu, qui id me facturum paulo ante dixeris, videare menititus. Sed ut ad ea quae
87
6
87
clariora sunt veniam, res iam universas profundam, de quibus volumina inpleta sunt non a nostris solum sed etiam a Chrysippo
87
7
87
(de quo queri solent Stoici, dum studiose omnia conquisierit contra sensus et perspicuitatem contraque omnem consuetudinem contraque rationed, ipsum sibi respondentem inferiorem fuisse, itaque ab eo armatum esse Carneadem);
88
88
ea sunt eius modi, quae a
88
1
88
te diligentissime tractata
88
2
88
sunt. Dormientium
88
3
88
et vinulentorum et furiosorum
88
4
88
visa inbecilliora ess,e dicebas quam vigilantium siccorum sanorum. quo modo? quia cum experrectus esset Ennius
88
5
88
non diceret se vidisse Homerum sed visum esse,
88
6
88
Alcmeo autem 'sed mihi
88
neutiquam cor consentit'; similia de vinulentis. quasi quisquam neget et qui experrectus sit eum
88
non
88
7
88
somniare, et cuius furor consederit putare non fuisse ea vera quae essent sibi visa in furore. sed non id agitur; tum cum videbantur quo modo viderentur,
88
8
88
id quaeritur. nisi vero Ennium non putamus ita totum illud audivisse 'o pietas animi',
88
9
88
si modo id somniavit, ut si vigilans audiret. experrectus enim potuit illa visa
88
10
88
putare, ut erant, et somnia;
88
11
88
dormienti vero aeque ac vigilanti probabantur. quid Iliona somno illo 'mater te appello'
88
12
88
nonne ita
88
13
88
credit filium locutum ut experrecta etiam crederet? unde enim illa 'age asta, mane audi; iteradum eadem istaec
88
14
88
mihi':
88
15
88
num videtur minorem habere visis quam vigilantis
88
16
88
fidem?
89
89
Quid loquar de insanis: qualis tandem fuit adfinis tuus Catule Tuditanus, quisquam sanislsimus tam certa putat quae videt quam is putabat quae videbantur? quid ille qui 'video video te; vive
89
1
89
Ulixes dum licet'
89
2
89
nonne etiam bis exclamavit se videre, cum omnino non videret; quid apud Euripidem Hercules, cum ut Eurysthei filios ita suos configebat sagittis, cum uxorem interemebat, cum conabatur etiam patrem, non perinde movebatur falsis ut veris moveretur; quid
89
3
89
ipse Alcmeo tuus, qui negat cor sibi cum oculis consentire, nonne ibidem incitato furore 'unde haec flamma oritur'
89
4
89
et illa deinceps 'incede incede, adsunt me expetunt'; quid cum virginis fidem implorat:
89
'fer mi auxilium, pestem abige a me, flammiferam
89
hanc vim, quae me excruciat,
89
caeruleaecaeruleo Columna ad Enn. -a Goer. incinctae anguiangui Columna igni AVB incedunt, circumstant cum
89
ardentibus taedis',
89
num dubitas quin sibi haec videre videatur? itemque cetera
89
7
89
'intendit crinitus Apollo
89
arcum auratum, luna innixus,
89
Diana facem iacit a laeva':
90
90
qui magis haec crederet si essent quam credebat quia videbantur; apparet enim iam cor cum oculis consentire. Omnia autem haec proferuntur ut illud efficiatur, quo certius nihil potest esse, inter visa vera et falsa ad animi adsensum nihil interesse. vos autem nihil agitis, cum illa falsa
90
1
90
vel furiosorum vel somniantium recordatione ipsorum refellitis. non enim id quaeritur, qualis recordatio fieri soleat eorum qui experrecti sunt
90
2
90
aut eorum qui furere destiterint, sed quails visio fuerit aut furentium aut somniantium tum cum movebantur.
90
3
91
91
Sed abeo a sensibus; quid est quod ratione percipi possit? dialecticam inventam esse dicitis veri et falsi quasi disceptatricem et iudicem. cuius veri et falsi, et in qua re? in geometriane
91
1
91
quid sit verum aut falsum dialecticus iudicabit an in litteris
91
2
91
an in musicis? at ea non novit. in philosophia igitur: sol quantus sit quid ad ilium? quod sit
91
3
91
summum bonum quid habet ut queat iudicare? quid igitur iudicabit? quae coniunctio quae diiunctio
91
4
91
vera sit, quid ambigue dictum sit, quid sequatur quamque rem quid repugnet: si haec et
91
horum similia iudicat, de se ipsa iudicat; plus autem pollicebatur. nam haec quidem iudicare ad ceteras res, quae sunt in philosophia multae atque magnae, non est satis.
92
92
Sed quoniam tantum in ea arte ponitis, videte ne contra vos tota nata
92
1
92
sit; quae primo progressa
92
2
92
festive tradit elementa loquendi et ambiguorum intellegentiam concludendique rationem, tum paucis additis venit ad soritas, lubricum sane et periculosum locum, quod
92
3
92
tu modo dicebas esse vitiosum interrogandi genus.
92
quid ergo istius vitii num nostra culpa est? rerum natura nullam nobis dedit cognitionem finium, ut ulla in re statuere possimus quatenus, nec hoc in acervo
92
4
92
tritici solum, unde nomen est, sed nulla omnino in re minutatim interrogati, dives pauper clarus obscurus sit, multa pauca magna parva longa brevia lata angusta, quanto aut addito aut dempto certum respondeamus non habemus.
93
93
'At vitiosi sunt soritae.' Frangite
93
1
93
igitur eos si potestis, ne molesti sint;erunt enim nisi cavetis. 'Cautum est' inquit; 'placet enim Chrysippo, cum gradatim interrogetur verbi causa tria pauca sint anne multa, aliquanto prius quam ad multa perveniat quiescere' (id est quod ab his dicitur
93
h(suxa/zein
93
2
93
). 'Per me vel stertas licet'
93
3
93
inquit Carneades 'non modo quiescas. Sed quid proficit? sequitur enim qui te ex somno excitet et eodem modo interroget: 'quo
93
4
93
in numero conticuisti, si ad eum numerum unum addidero, multane erunt?' progrediere rursus quoad videbitur. quid plura; hoc enim fateris, neque ultimum te paucorum neque primum multorum respondere posse. cuius generis error ita manat, ut non videam 30 quo non possit accedere.
94
94
'Nihil me laedit' inquit; 'ego enim
94
1
94
ut agitator
94
2
94
callidus priusquam ad finem
94
veniam equos sustinebo, eoque
94
3
94
magis si locus is quo ferentur equi praeceps erit. sic me' inquit 'ante sustineo nec diutius captiose interroganti respondeo.' Si habes quod liqueat neque respondes,
94
4
94
superbe; si non habes, ne tu quidem percipis.
94
5
94
si quia obscura, concedo; sed negas te usque ad obscura progredi;
94
in
94
6
94
inlustribus igitur rebus insistis. si id tantum modo ut taceas, nihil adsequeris; quid enim ad ilium qui te captare vult, utrum tacentem inretiat te an loquentem? sin autem usque ad novem verbi gratia sine dubitatione respondes pauca esse, in decumo insistis, etiam a certis et inlustrioribus cohibes adsensum; hoc idem me in obscuris facere non sinis. nihil igitur te contra soritas ars ista adiuvat, quae nec augendi nec minuendi quid aut primum sit aut postremum docet.
95
95
Quid quod eadem illa ars quasi Penelopae
95
1
95
telam
95
2
95
retexens tollit ad extremum superiora: utrum ea vestra an nostra culpa est? nempe fundamentum dialecticae est, quidquid enuntietur (id autem appellant
95
a)ci/wma,
95
quod est quasi ecfatum
95
3
95
) aut verum esse aut falsum. quid igitur haec vera an falsa sunt: 'si te mentiri dicis idque verum dicis, mentiris * verum
95
4
95
dicis'? haec scilicet
95
5
95
inexplicabilia esse dicitis; quod est odiosius quam illa quae nos non conprehensa et non percepta dicimus
95
6
95
— sed hoc omitto, illud quaero:
95
si ista explicari non possunt nec eorum ullum iudicium invenitur, ut respondere possitis verane an falsa sint, ubi est illa definitio, effatum
95
7
95
esse id quod aut verum
95
aut falsum sit? Rebus sumptis adiungam †ex iis sequendas esse alias inprobandas†
95
8
95
quae sint in genere contrario.
96
96
Quo modo igitur hoc conclusum esse iudicas: 'si dicis nunc lucere et verum dicis,
96
lucet; dicis autem nunc lucere et verum dicis;
96
1
96
lucet igitur'? probatis certe genus et rectissime conclusum dicitis itaque in docendo eum primum concludendi modum traditis. aut quidquid igitur eodem modo concluditur probabitis, aut ars ista nulla est. vide
96
2
96
ergo hanc conclusionem probaturusne sis: 'si dicis te mentiri
96
3
96
verumque dicis, mentiris; dicis autem te mentiri verumque dicis; mentiris igitur'. qui potes
96
4
96
hanc non probare, cum probaveris eiusdem generis superiorem? haec Chrysippea sunt, ne ab ipso quidem dissoluta. quid enim faceret huic conclusioni 'si lucet,
96
lucet;
96
5
96
lucet autem; lucet igitur'? cederet scilicet; ipsa enim ratio conexi cum concesseris superius cogit inferius concedere. quid ergo haec ab illa conclusione differt 'si mentiris, mentiris; mentiris autem; mentiris igitur'? hoc negas te posse nec adprobare nec inprobare; qui igitur magis illud? si ars si ratio si via
96
6
96
si vis denique conclusionis valet, eadem est in utroque.
97
97
Sed hoc extremum eorum est: postulant ut excipiantur haec inexplicabilia. tribunum aliquem censeo videant; a me istam exceptionem numquam inpetrabunt. etenim cum ab Epicuro, qui totam dialecticam et contemnit et inridet, non inpetrent ut verum esse concedat quod ita effabimur 'aut vivet cras Hermarchus aut non vivet', cum dialectici sic statuant, omne quod ita
97
disiunctum sit quasi 'aut etiam aut non'
97
non
97
1
97
modo verum esse sed etiam necessarium (vide quam sit cautus
97
2
97
is quem isti tardum
97
3
97
putant: 'si enim' inquit 'alterutrum conoessero necessarium esse, necesse erit cras Hermarchum aut vivere aut non vivere; nulla autem est in natura rerum talis
97
4
97
necessitas') — cum hoc igitur dialectici pugnent, id est Antiochus et Stoici; totam enim evertit dialecticam: nam si e contrariis disiunctio (contraria autem ea dico, cum alterum aiat
97
5
97
alterum neget) — si talis disiunctio
97
6
97
falsa potest esse, nulla vera est.
98
mecum vero quid habent litium, qui ipsorum disciplinamdiscipuli nam B1 A p sequor? cum aliquid huius modi inciderat, sic luderecludere VB2 -ret B1 eludere Pl. Carneades solebat: 'si recte conclusi, teneo; sin vitiose, minamminimam B1, idem an -ma A 1V1 Diogenesdiogeni AVB1 Diogenes mihi Ha. ,reddet'; ab eo enim Stoico dialecticadialecticam AVB2 didicerat, haec autem meroes erat dialecticorum. sequor igitur eas vias quas didici ab Antiocho, nec reperio quo modo iudicem 'si lucet, lucet' add. V2 verum esse ob eam causam quod ita didici, omne quod ipsum ex se conexum sit verum esse, non iudicem 'si mentiris, mentiris' eodem modo esse esse ex se Mue. conexum: aut igitur hoc utut Pl. ne A1VB1 et B2 A 2 illud, aut nisi hoc ne illud quidem iudicabo. Sed ss. cf. Cic. nat. deor. 1, 12 ut omnes istos aculeos et totum tortuosum genus disputandi relinquamus ostendamusque qui simus, iam explicata tota Carneadis sententia AntiocheaAntiochea (-ia) dett. Dav. -che AVB -chi F2 ista conruent universa. nec vero quicquam ita dicam ut quisquam id fingi suspicetur; a Clitomacho sumam, qui usque ad senectutem cum Carneade fuit, homo et acutus ut Poenus et valde studiosus ac diligens; et quattuor eius libri sunt de sustinendis adsensionibus, haec autem quae iam dicam quae del. V2 sunt sumpta de primo.
99
99
Duo placet esseCarneadi genera visorum; in uno hanc divisionem, alia visa esse quae percipi possint
99
alia quae non possint,
99
in altero autem, alia visa esse probabilia alia non probabilia.
99
1
99
itaque quae contra sensus contraque perspicuitatem dicantur ea pertinere ad superiorem divisionem, contra posteriorem nihil dici oportere. quare ita placere, tale visum nullum esse ut perceptio consequeretur, ut autem probatio multa. Etenim contra naturam esset,
99
si
99
probabile nihil esset; sequitur
99
2
99
3
99
omnis vitae ea quam tu Luculle commemorabas eversio. itaque
99
4
99
et sensibus probanda multa sunt, teneatur modo illud, non inesse in is quicquam tale quale non etiam falsum nihil ab eo differens esse possit — sic quidquid accident specie probabile, si nihil se offeret
99
5
99
quod sit probabilitati illi contrarium, utetur
99
6
99
eo sapiens, ac sic omnis ratio vitae gubernabitur. Etenim is quoque qui a vobis sapiens inducitur multa sequitur probabilia non conprehensa neque percepta neque adsensa sed similia veri quae nisi probet omnis vita tollatur.
100
100
quid enim conscendens navem sapiens num
100
1
100
conprehensum animo habet atque perceptum se ex sententia navigaturum? qui potest? sed si iam ex hoc loco proficiscatur Puteolos stadia triginta probo navigio bono gubernatore hac
100
2
100
tranquillitate, probabile videatur
100
3
100
se illuc venturum esse salvum. Huius modi igitur visis consilia capiet et agendi et non agendi faciliorque
100
4
100
erit ut albam esse nivem probet quam
100
erat Anaxagoras, qui id non modo ita esse negabat, sed sibi, quia sciret aquam nigram esse under illa concreta
100
5
100
esset, albam ipsam esse ne videri quidem,