Cicero, Marcus Tullius
Pro A. Cluentio
Clue 169
Choose a text
More by Cicero, Marcus Tullius
—
Perseus Lat2
101
101
inridebatur
101
haec illius reconciliatio et persona viri boni suscepta, sicut in statuis inauratis quas posuit ad Iuturnae
101
1
101
, quibus subscripsit reges ab se
101
2
101
in gratiam esse reductos.
101
exagitabantur
101
omnes eius
101
3
101
fraudes atque fallaciae, tota vita in eius modi ratione versata aperiebatur, egestas domestica, quaestus forensis in medium proferebatur, nummarius interpres pacis et concordiae non probabatur.
101
itaque
101
tum Staienus cum idem defenderet quod Attius condemnatus est;
102
102
Cominii cum hoc agerent quod nos in tota causa
102
1
102
egimus probaverunt.
102
quam
102
ob rem, si Staieni damnatione Oppianicum iudicium corrumpere voluisse, Oppianicum iudici ad emendas sententias dedisse pecuniam iudicatum est,
102
et,
102
2
102
cum ita constitutum sit ut
102
3
102
in illa
102
4
102
culpa aut Cluentius sit aut Oppianicus, Cluenti nummus nullus iudici datus ullo vestigio reperitur
102
5
102
, Oppianici pecunia post iudicium factum ab
102
6
102
iudice ablata est: potest esse dubium quin illa damnatio Staieni non modo non sit contra Cluentium sed maxime nostram causam defensionemque confirmet?
103
103
ergo
103
adhuc Iuni iudicium video esse eius modi ut incursionem potius seditionis, vim multitudinis, impetum tribunicium quam iudicium appellandum putem.
103
quod
103
si quis
103
1
103
illud iudicium appellet, tamen hoc confiteatur necesse est, nullo modo illam multam quae ab Iunio petita sit
103
2
103
cum Cluenti causa posse coniungi.
103
illud
103
igitur Iunianum per vim factum est, Bulbi et Popili et Guttae contra Cluentium non est, Staieni etiam pro Cluentio est.
103
videamus
103
ecquod
103
3
103
aliud iudicium quod pro Cluentio sit proferre possimus
103
4
103
.
103
dixitne
103
tandem causam
103
C.Gaius
103
Fidiculanius
103
5
103
Falcula qui Oppianicum condemnarat, cum praesertim, id quod fuit in illo iudicio invidiosissimum, paucos dies ex subsortitione sedisset?
103
dixit
103
et bis quidem dixit.
103
in
103
summam enim
103
L.Lucius
103
Quinctius invidiam contionibus eum cotidianis seditiosis et turbulentis adduxerat. Vno
103
6
103
iudicio multa est ab eo petita, sicut ab Iunio, quod non suae decuriae munere neque ex lege sedisset. Paulo sedatiore tempore est accusatus quam Iunius, sed eadem fere lege et crimine.
103
quia
103
nulla in iudicio seditio neque vis nec
103
7
103
turba versata est, prima actione facillime est absolutus.
103
non
103
numero hanc absolutionem; nihilo minus enim potest, ut illam multam non commiserit, accepisse tamen ob rem iudicandam,
103
sicut causam pecunia ob rem iudicandam
103
8
103
capta nusquam
103
9
103
Staienus ea quidem
103
10
103
lege dixit.
103
proprium
103
crimen illud quaestionis eius non fuit.
104
104
Fidiculanius
104
1
104
quid fecisse
104
2
104
dicebatur?
104
accepisse
104
a Cluentio HS
104
cccc
104
3
104
.
104
cuius
104
erat ordinis?
104
senatorii
104
.
104
qua
104
lege in eo genere a senatore ratio repeti solet, de pecuniis repetundis, ea lege accusatus honestissime est absolutus. Acta est enim causa more maiorum sine vi, sine metu, sine periculo; dicta et exposita et demonstrata sunt omnia.
104
adducti
104
4
104
iudices sunt non modo potuisse honeste ab eo reum condemnari qui non perpetuo sedisset sed, aliud si
104
5
104
is iudex nihil scisset, nisi quae praeiudicia de eo facta esse constaret
104
6
104
, audire praeterea nihil debuisse.
105
105
tum etiam illi quinque qui imperitorum hominum rumusculos aucupati tum illum absolverunt iam suam clementiam laudari magno opere nolebant; a quibus si qui quaereret sedissentne iudices in C.Gaium Fabricium, sedisse se dicerent; si interrogarentur num quo crimine is esset accusatus praeterquam veneni eius quod quaesitum habito diceretur, negarent; si deinde essent rogati quid iudicassent, condemnasse se dicerent; nemo enim absolvit. eodem modo quaesitum si esset de Scamandro, certe idem respondissent; tametsi ille una sententia est absolutus, sed illam unam nemo tum istorum suam dici vellet.
106
106
Vter igitur facilius suae sententiae rationem redderet, isne qui se et sibi et rei iudicatae constitisse dicit, an ille qui se in principem malefici lenem, in adiutores eius et conscios vehementissimum esse respondit
106
1
106
?
106
quorum
106
ego de sententia non debeo disputare; neque enim dubito quin ei
106
2
106
tales viri suspicione aliqua perculsi repentina de statu suo declinarint
106
3
106
.
106
qua
106
re eorum qui absolverunt misericordiam non reprendo, eorum qui in iudicando superiora iudicia secuti sunt sua sponte, non Staieni fraude, constantiam comprobo, eorum vero qui sibi non liquere dixerunt sapientiam laudo, qui absolvere eum quem nocentissimum cognorant et quem ipsi bis iam
106
4
106
antea condemnarant nullo modo poterant, condemnare, cum tanta consili infamia et tam atrocis rei suspicio esset iniecta, paulo posterius patefacta re maluerunt.
107
107
ac
107
ne ex facto solum sapientes illos iudicetis, sed etiam ex hominibus
107
1
107
ipsis quod hi
107
2
107
fecerunt
107
3
107
rectissime ac sapientissime factum probetis, quis
107
P.Publio
107
Octavio Balbo ingenio prudentior, iure peritior, fide, religione, officio diligentior aut sanctior commemorari potest?
107
non
107
absolvit.
107
quis
107
Q.Quinto
107
4
107
Considio constantior, quis iudiciorum atque eius dignitatis quae in iudiciis publicis versari debet peritior, quis virtute, consilio, auctoritate praestantior?
107
ne
107
is quidem absolvit.
107
longum
107
est de singulorum virtute ita
107
5
107
dicere, quaeque
107
6
107
iam cognita sunt ab omnibus verborum ornamenta non quaerunt.
107
qualis
107
vir
107
M.Marcus
107
Iuventius Pedo fuit ex vetere illa iudiciorum
107
7
107
disciplina, qualis
107
L.Lucius
107
Caulius
107
mergus
107
,
107
M.Marcus
107
Basilus
107
8
107
,
107
C.Gaius
107
Caudinus! qui omnes in iudiciis publicis iam tum florente re publica floruerunt.
107
ex
107
eodem numero
107
L.Lucius
107
Cassius,
107
Cn.Gnaeus
107
Heius
107
9
107
pari et integritate et prudentia; quorum nullius sententia est Oppianicus absolutus.
107
atque
107
in
107
10
107
his omnibus natu minimus, ingenio et diligentia et religione par eis quos antea commemoravi,
107
P.Publius
107
Saturius, in eadem sententia fuit.
108
108
O innocentiam Oppianici singularem! quo in reo qui absolvit ambitiosus, qui distulit cautus, qui condemnavit constans existimatur.
108
haec
108
tum agente
108
1
108
Quinctio neque in contione neque in iudicio demonstrata sunt; neque enim ipse dici patiebatur nec per multitudinem concitatam consistere cuiquam in dicendo licebat.
108
itaque
108
ipse postquam Iunium pervertit, totam causam
108
2
108
reliquit; paucis enim diebus illis et ipse privatus est factus et hominum studia defervisse intellegebat.
108
quod
108
si, per quos dies Iunium accusavit, Fidiculanium accusare voluisset, respondendi Fidiculanio potestas facta non esset.
108
ac
108
primo quidem omnibus illis iudicibus qui Oppianicum condemnarant minabatur.
109
109
iam
109
insolentiam noratis hominis, noratis animos eius ac spiritus tribunicios.
109
quod
109
erat odium, di immortales! quae superbia, quanta ignoratio
109
1
109
sui, quam gravis atque intolerabilis adrogantia! qui illud iam
109
2
109
ipsum acerbe tulerit, ex quo illa nata sunt omnia, non sibi ac defensioni suae condonatum
109
3
109
esse Oppianicum; proinde quasi non satis signi esse debuerit ab omnibus eum fuisse desertum qui se ad patronum illum contulisset.
109
erat
109
enim Romae summa copia patronorum, hominum eloquentissimorum atque amplissimorum, quorum certe aliquis defendisset equitem Romanum in municipio suo nobilem, si honeste putasset eius modi causam posse defendi.
110
110
nam
110
Quinctius quidem quam causam umquam antea dixerat, cum annos ad quinquaginta natus esset? quis eum umquam non modo in patroni sed in lautioris
110
1
110
advocati loco viderat? qui quod rostra iam diu vacua locumque illum post adventum
110
L.Lucii
110
Sullae a tribunicia voce desertum oppresserat multitudinemque desuefactam iam
110
2
110
a contionibus ad veteris consuetudinis similitudinem revocarat
110
3
110
, idcirco cuidam hominum generi paulisper iucundior fuit.
110
atque
110
idem quanto in odio postea fuit illis ipsis
110
4
110
per quos in altiorem locum ascenderat!
111
111
neque iniuria.
111
facite
111
1
111
enim ut non solum mores et adrogantiam eius
111
2
111
sed etiam voltum atque amictum atque etiam
111
3
111
illam usque ad talos demissam purpuram recordemini.
111
is
111
, quasi non esset ullo modo ferendum se ex iudicio discessisse victum, rem ab
111
4
111
subselliis ad
111
5
111
rostra detulit.
111
et
111
iam
111
6
111
querimur saepe hominibus novis non satis magnos in hac civitate esse fructus?
111
nego
111
usquam umquam fuisse maiores; ubi si quis ignobili loco natus ita
111
7
111
vivit ut nobilitatis dignitatem virtute tueri posse videatur, usque eo pervenit quoad eum industria cum innocentia prosecuta est.
112
112
si
112
quis autem hoc uno nititur quod sit ignobilis, procedit saepe longius quam si idem ille esset cum isdem suis vitiis
112
1
112
nobilissimus. Vt Quinctius — nihil enim dicam de ceteris — si fuisset homo nobilis, quis eum cum illa superbia atque intolerantia ferre potuisset?
112
quod
112
eo loco fuit, ita tulerunt ut, si quid haberet a natura
112
2
112
boni, prodesse ei putarent oportere, superbiam autem atque adrogantiam eius deridendam magis arbitrarentur propter humilitatem hominis quam pertimescendam.
112
sed
112
ut illuc revertar, quo tempore Fidiculanius est absolutus
112
3
112
, tu qui iudicia
112
4
112
facta commemoras quid
112
5
112
tum esse existimas iudicatum? certe gratiis iudicasse.
113
113
at
113
condemnarat, at causam totam non audierat, at in contionibus omnibus
113
1
113
a
113
L.Lucio
113
Quinctio, tribuno plebis
113
2
113
, vehementer erat et saepe vexatus.
113
illa
113
igitur omnia
113
3
113
Quinctiana iniqua, falsa, turbulenta, popularia, seditiosa
113
iudices
113
4
113
iudicaverunt
113
5
113
.
113
esto
113
, potuit esse innocens Falcula.
113
iam
113
ergo aliquis
113
6
113
Oppianicum gratiis condemnavit, iam non eos Iunius subsortitus est qui pecunia accepta condemnarent, iam potest
113
7
113
aliquis
113
8
113
ab initio non sedisse et tamen Oppianicum gratiis condemnasse
113
9
113
.
113
verum
113
, si innocens Falcula, quaero quis sit
113
10
113
nocens; si hic gratiis condemnavit, quis accepit?
113
nego
113
rem esse ullam cuiquam
113
11
113
illorum obiectam quae Fidiculanio non obiecta
113
12
113
sit, aliquid
113
13
113
fuisse in Fidiculani causa quod idem non esset in ceterorum.
114
114
aut
114
hoc iudicium reprehendas tu cuius accusatio rebus iudicatis nitebatur
114
1
114
necesse est aut, si hoc verum esse concedis, Oppianicum gratiis condemnatum esse fateare.
114
quamquam
114
satis magno argumento esse debet quod ex tam multis iudicibus absoluto Falcula nemo reus factus est.
114
quid
114
enim mihi damnatos ambitus conligitis alia lege, certis criminibus, plurimis testibus? cum primum illi ipsi debuerint potius accusari de pecuniis repetundis quam ambitus.
114
nam
114
si in ambitus iudiciis hoc eis
114
2
114
obfuit, cum alia lege causam dicerent, certe, si propria lege huius peccati adducti essent, multo plus obfuisset.
115
115
deinde, si tanta vis fuit istius criminis ut, qua quisque lege ex illis iudicibus reus factus esset, tamen hac plaga periret, cur in tanta multitudine accusatorum, tantis praemiis, ceteri rei facti non sunt? hic profertur id quod iudicium appellari non oportet, P.Publio Septimio Scaevolae litem eo nomine esse aestimatam. cuius rei quae consuetudo sit, quoniam apud homines peritissimos dico, pluribus verbis docere non debeo. numquam enim ea diligentia quae solet adhiberi in ceteris iudiciis, eadem reo damnato adhibita est.
116
116
in
116
litibus aestimandis fere iudices aut, quod sibi eum quem semel condemnarunt inimicum putant esse, si qua
116
1
116
in eum lis capitis inlata est, non
116
2
116
admittunt aut, quod se perfunctos iam esse arbitrantur cum
116
3
116
de reo iudicarunt, neglegentius attendunt cetera.
116
itaque
116
et maiestatis absoluti sunt permulti quibus damnatis de pecuniis repetundis lites maiestatis
116
4
116
essent aestimatae, et hoc cotidie fieri videmus ut reo damnato de pecuniis repetundis, ad quos pervenisse pecunias in litibus aestimandis statutum sit, eos idem
116
5
116
iudices absolvant; quod cum fit, non iudicia rescinduntur sed hoc statuitur, aestimationem litium non esse iudicium
116
6
116
. Scaevola condemnatus est aliis criminibus frequentissimis Apuliae testibus.
116
omni
116
contentione pugnatum est uti
116
7
116
lis haec capitis aestimaretur.
116
quae
116
res si rei iudicatae pondus habuisset, ille postea vel isdem
116
8
116
vel aliis inimicis reus hac lege ipsa factus esset.
117
117
sequitur
117
id quod illi iudicium appellant, maiores autem nostri numquam neque iudicium nominarunt neque proinde ut rem iudicatam observarunt, animadversio atque auctoritas censoria
117
1
117
.
117
qua
117
de re ante quam dicere incipio, perpauca mihi de meo officio verba facienda
117
2
117
sunt, ut a me cum huiusce periculi tum
117
3
117
ceterorum quoque officiorum et amicitiarum ratio conservata esse videatur.
117
nam
117
mihi cum viris fortibus qui censores proxime fuerunt ambobus est amicitia; cum altero vero, sicuti
117
4
117
plerique vestrum
117
5
117
sciunt, magnus usus et summa utriusque officiis
117
6
117
constituta necessitudo
117
7
117
est
117
8
117
.
118
118
qua
118
re quicquid de subscriptionibus eorum mihi dicendum erit, eo dicam animo ut omnem orationem
118
1
118
meam non de illorum facto sed de ratione censoria habitam existimari velim; a Lentulo autem, familiari meo, qui a me pro eximia sua virtute summisque honoribus quos a populo Romano adeptus est honoris causa nominatur, facile hoc, iudices, impetrabo ut, quam ipse adhibere consuevit in amicorum periculis cum
118
2
118
fidem et diligentiam tum
118
3
118
vim animi libertatemque dicendi, ex
118
4
118
hac mihi concedat ut tantum mihi sumam quantum sine huius periculo praeterire non possim
118
5
118
. A me tamen, ut aequum est, omnia caute pedetemptimque dicentur ut neque fides huius
118
6
118
defensionis relicta neque cuiusquam aut dignitas laesa aut amicitia violata esse videatur.
119
119
video
119
igitur, iudices, animadvertisse censores in iudices quosdam illius consili Iuniani, cum istam ipsam causam subscriberent.
119
hic
119
illud primum
119
1
119
commune proponam, numquam animadversionibus censoriis hanc civitatem ita contentam ut rebus iudicatis fuisse.
119
neque
119
in re nota consumam tempus; exempli causa
119
2
119
ponam illud unum
119
3
119
,
119
C.Gaium
119
Getam, cum a
119
L.Lucio
119
Metello et
119
Cn.Gnaeo
119
Domitio censoribus ex senatu eiectus esset, censorem esse ipsum postea
119
4
119
factum et, cuius mores erant a censoribus
119
5
119
reprehensi, hunc postea et populi Romani et eorum qui in ipsum animadverterant moribus praefuisse.
119
quod
119
si illud iudicium putaretur, ut ceteri turpi iudicio damnati in perpetuum omni honore ac dignitate privantur, sic hominibus ignominia notatis neque ad honorem aditus neque in curiam reditus esset.
120
120
nunc
120
si quem
120
Cn.Gnaei
120
Lentuli aut
120
L.Lucii
120
Gelli libertus
120
1
120
furti condemnarit, is omnibus ornamentis amissis numquam ullam honestatis suae partem reciperabit; quos autem ipse
120
2
120
L.Lucius
120
Gellius et
120
Cn.Gnaeus
120
Lentulus, duo censores, clarissimi viri sapientissimique homines, furti et captarum pecuniarum nomine notaverunt, ei
120
3
120
non modo in senatum redierunt sed etiam illarum
120
4
120
ipsarum rerum iudiciis absoluti sunt.
120
neminem
120
voluerunt maiores nostri non modo de existimatione cuiusquam sed ne pecuniaria quidem de re minima esse iudicem, nisi qui inter adversarios convenisset.
120
quapropter
120
in omnibus legibus quibus exceptum est de quibus causis aut magistratum capere non liceat aut iudicem legi aut alterum accusare, haec ignominiae causa praetermissa est
120
5
120
.
120
timoris
120
enim causam
120
6
120
, non vitae poenam in illa potestate esse voluerunt.
120
itaque
120
non solum illud ostendam quod iam videtis,
121
121
populi Romani suffragiis saepenumero censorias subscriptiones esse sublatas
121
1
121
, verum etiam iudiciis eorum qui iurati statuere maiore cum religione et diligentia debuerunt.
121
primum
121
iudices, senatores equitesque Romani, in compluribus iam reis quos contra leges pecunias accepisse
121
2
121
subscriptum est suae potius religioni quam censorum opinioni paruerunt.
121
deinde
121
praetores urbani qui iurati debent optimum quemque in lectos
121
3
121
iudices referre numquam sibi
121
4
121
ad eam rem censoriam ignominiam impedimento esse oportere duxerunt.
122
122
censores
122
denique ipsi saepe numero superiorum censorum iudiciis, si ista iudicia appellare
122
1
122
voltis, non steterunt.
122
atque
122
etiam ipsi inter se censores sua iudicia tanti esse arbitrantur ut alter alterius iudicium non modo reprehendat sed etiam rescindat
122
2
122
, ut alter de senatu movere velit, alter retineat et ordine amplissimo dignum existimet, ut alter in aerarios
122
3
122
referri aut tribu
122
4
122
moveri
122
5
122
iubeat, alter vetet.
122
qua
122
re qui vobis in mentem venit haec appellare iudicia quae a populo Romano
122
6
122
rescindi, ab iuratis iudicibus repudiari, a magistratibus neglegi, ab eis qui eandem potestatem adepti sunt commutari, inter conlegas discrepare videatis?
123
123
quae
123
cum ita sint, videamus quid tandem censores de illo iudicio corrupto iudicasse dicantur.
123
ac
123
primum illud statuamus utrum, quia censores
123
1
123
subscripserint, ita sit, an, quia ita fuerit, illi subscripserint.
123
si
123
quia
123
2
123
subscripserint, videte quid agatis ne in unum quemque nostrum censoribus in posterum potestatem regiam permittatis, ne subscriptio censoria non minus calamitatis civibus quam illa acerbissima proscriptio possit adferre, ne censorium stilum cuius mucronem multis remediis maiores nostri rettuderunt aeque posthac atque illum dictatorium gladium
123
3
123
pertimescamus.
123
sin
123
autem quod subscriptum est,
124
124
quia verum est, idcirco grave debet esse, hoc quaeramus verum sit an falsum; removeantur auctoritates censoriae, tollatur id ex causa quod in causa non est; doce quam pecuniam Cluentius dederit, unde dederit, quem ad modum dederit
124
1
124
; unum denique aliquod a Cluentio
124
2
124
profectae pecuniae vestigium ostende.
124
vince
124
deinde bonum virum
124
3
124
fuisse Oppianicum, hominem integrum, nihil de illo umquam secus esse existimatum, nihil denique praeiudicatum.
124
tum
124
auctoritatem censoriam
124
4
124
amplexato
124
5
124
, tum illorum iudicium cum re coniunctum esse
124
6
124
defendito.
125
125
dum
125
vero eum fuisse Oppianicum constabit qui tabulas publicas municipi manu sua
125
1
125
corrupisse iudicatus
125
2
125
sit, qui testamentum interleverit, qui supposita persona falsum testamentum obsignandum curaverit, qui eum cuius nomine id obsignatum est interfecerit, qui avunculum fili sui in servitute ac vinculis necaverit
125
3
125
, qui municipes suos proscribendos occidendosque curaverit
125
4
125
, qui eius uxorem quem occiderat in matrimonium duxerit, qui pecuniam pro abortione
125
5
125
dederit, qui socrum, qui uxores
125
6
125
, qui uno tempore fratris uxorem speratosque liberos fratremque ipsum, qui denique suos liberos interfecerit, qui, cum venenum privigno suo dare vellet
125
7
125
, manifesto deprehensus sit
125
8
125
, cuius ministris consciisque damnatis ipse adductus in iudicium pecuniam iudici dederit ad sententias iudicum corrumpendas, dum haec, inquam, de Oppianico constabunt neque
125
9
125
ullo argumento Cluentianae pecuniae crimen tenebitur, quid est quod te ista censoria sive voluntas sive opinio fuit adiuvare aut hunc innocentem opprimere posse videatur?
126
126
quid
126
igitur censores secuti sunt?
126
ne
126
ipsi quidem, ut gravissime dicam, quicquam aliud dicent praeter sermonem atque famam.
126
nihil
126
se testibus, nihil tabulis, nihil aliquo gravi
126
1
126
argumento comperisse, nihil denique causa cognita statuisse dicent.
126
quod
126
si ita fecissent, tamen id non ita fixum esse deberet ut convelli non liceret.
126
non
126
utar exemplorum copia quae summa est, non rem veterem, non hominem potentem aliquem aut gratiosum proferam.
126
nuper
126
hominem tenuem, scribam aedilicium,
126
D.Decimum
126
Matrinium, cum defendissem apud
126
M.Marcum
126
Iunium
126
2
126
Q.Quintum
126
Publicium praetores et
126
M.Marcum
126
Plaetorium
126
3
126
C.Gaium
126
Flaminium aedilis curulis, persuasi ut scribam iurati legerent eum quem idem isti censores aerarium reliquissent
126
4
126
.
126
cum
126
enim in homine nulla culpa inveniretur, quid ille meruisset, non quid de eo statutum esset, quaerendum esse duxerunt
126
5
126
.
127
127
nam
127
haec quidem quae de iudicio corrupto
127
1
127
subscripserint
127
2
127
quis est qui ab illis satis cognita et diligenter iudicata arbitretur?
127
in
127
M'.Manlium
127
Aquilium
127
3
127
et in
127
Ti.Tiberium
127
Guttam video esse subscriptum.
127
quid
127
est hoc? duos esse corruptos solos pecunia iudicant
127
4
127
; ceteri videlicet gratiis
127
5
127
condemnarunt.
127
non
127
est igitur circumventus, non oppressus pecunia, non, ut in illa Quinctiana contione habebatur
127
6
127
, omnes qui Oppianicum condemnarunt in culpa sunt ac suspicione ponendi.
127
duos
127
solos video auctoritate censorum adfinis ei turpitudini iudicari.
127
aut
127
illud adferant, aliquid eos
127
7
127
quod de his duobus habuerint compertum de ceteris comperisse.
128
128
nam
128
illud quidem minime probandum est, ad notationes auctoritatemque censoriam exemplum illos
128
e
128
1
128
consuetudine militari transtulisse.
128
statuerunt
128
enim ita maiores nostri ut, si a multis esset flagitium rei militaris admissum, sortito
128
2
128
in quosdam animadverteretur, ut metus videlicet ad omnis, poena ad paucos perveniret.
128
quod
128
idem facere censores in delectu dignitatis et in iudicio civium et in animadversione vitiorum qui convenit?
128
nam
128
miles qui locum non tenuit, qui hostium impetum vimque pertimuit, potest idem postea et miles esse melior et vir bonus et civis utilis.
128
qua
128
re ne
128
quis
128
in bello propter hostium metum delinqueret
128
3
128
, amplior ei mortis et supplici metus est a maioribus constitutus; ne autem nimium multi poenam capitis subirent, idcirco illa sortitio comparata est.
129
129
hoc
129
tu idem facies censor in senatu legendo?
129
si
129
erunt plures qui ob innocentem condemnandum pecuniam acceperint, tu
129
1
129
non animadvertes
129
2
129
in omnis, sed carpes, ut velis, et paucos ex multis ad ignominiam sortiere?
129
habebit
129
igitur te sciente et vidente curia senatorem, populus Romanus iudicem, res publica civem sine ignominia quemquam qui ad perniciem innocentis fidem suam et religionem pecunia commutarit, et qui pretio adductus eripuerit patriam, fortunas, liberos civi innocenti, is censoriae severitatis nota non inuretur?
129
tu
129
es praefectus moribus, tu magister veteris disciplinae ac
129
3
129
severitatis, si aut retines quemquam sciens in senatu scelere tanto contaminatum aut statuis qui in
129
4
129
eadem culpa sit non eadem poena adfici convenire?
129
aut
129
quam
129
5
129
condicionem supplici maiores in bello timiditati militis propositam esse voluerunt, eandem tu in pace constitues
129
6
129
improbitati senatoris?
129
quod
129
si hoc exemplum ex re militari ad animadversionem censoriam transferendum fuit, sortito
129
7
129
id ipsum factum esse oportuit.
129
sin
129
autem sortiri ad poenam et
129
8
129
hominum delictum fortunae iudicio committere minime censorium est, certe in multorum peccato carpi paucos ad ignominiam et turpitudinem
129
9
129
non oportet.
130
130
verum
130
omnes intellegimus in istis subscriptionibus ventum quendam popularem esse quaesitum.
130
iactata
130
res erat in contione a tribuno seditioso
130
1
130
; incognita causa probatum erat illud
130
2
130
multitudini; nemini licitum est contra dicere, nemo denique ut defenderet contrariam partem laborabat.
130
in
130
invidiam porro magnam illa iudicia venerant.
130
etenim
130
paucis postea mensibus alia vehemens erat in iudiciis ex notatione tabellarum
130
3
130
invidia versata.
130
praetermitti
130
ab
130
4
130
censoribus et neglegi macula iudiciorum posse non videbatur.
130
homines
130
, quos ceteris vitiis atque omni dedecore infamis videbant, eos hac quoque subscriptione notare voluerunt, et eo magis quod illo ipso
130
5
130
tempore illis censoribus erant iudicia cum equestri ordine communicata, ut viderentur per hominum idoneorum ignominiam sua auctoritate
130
rem
130
6
130
reprendisse.
131
131
quod
131
si hanc apud eosdem
131
1
131
ipsos censores mihi aut alii causam agere licuisset, hominibus tali prudentia praeditis
131
2
131
certe probavissem; res enim indicat nihil ipsos habuisse cogniti, nihil comperti; ex tota ista
131
3
131
subscriptione rumorem quendam et plausum popularem esse quaesitum.
131
nam
131
in
131
P.Publium
131
Popilium
131
4
131
qui Oppianicum condemnarat subscripsit
131
L.Lucius
131
Gellius, quod is pecuniam accepisset quo innocentem condemnaret.
131
iam
131
id ipsum quantae divinationis est, scire innocentem fuisse reum quem fortasse numquam viderat, cum homines sapientissimi, iudices, ut nihil dicam de eis
131
5
131
qui condemnarunt, causa cognita sibi
131
6
131
dixerint
131
7
131
non liquere!
132
132
verum
132
esto; condemnat Popilium Gellius, iudicat
132
eum
132
1
132
accepisse a Cluentio pecuniam.
132
negat
132
hoc Lentulus; nam Popilium, quod erat libertini filius, in senatum non legit, locum quidem senatorium ludis et cetera ornamenta relinquit
132
2
132
et eum omni ignominia liberat.
132
quod
132
cum facit, iudicat eius sententia gratiis
132
3
132
esse Oppianicum condemnatum.
132
et
132
eundem Popilium postea Lentulus in ambitus iudicio pro testimonio diligentissime laudat.
132
qua
132
re si neque
132
L.Lucii
132
Gelli iudicio stetit Lentulus neque Lentuli existimatione contentus fuit Gellius, et si uterque censor censoris opinione standum non
132
4
132
putavit, quid est quam ob rem quisquam nostrum censorias subscriptiones omnis fixas et in perpetuum ratas putet
132
5
132
esse oportere?
133
133
at
133
in ipsum
133
habitum
133
animadverterunt.
133
nullam
133
quidem ob turpitudinem, nullum ob totius vitae non dicam vitium sed erratum.
133
neque
133
enim hoc homine sanctior neque probior neque in omnibus officiis retinendis diligentior esse quisquam potest; neque illi aliter dicunt, sed eandem illam famam iudici corrupti secuti sunt; neque ipsi secus existimant quam nos existimari volumus de huius pudore, integritate, virtute, sed putarunt praetermitti accusatorem non potuisse
133
1
133
, cum animadversum esset in iudices.
133
qua
133
de re tota
133
2
133
si unum factum ex omni antiquitate protulero, plura non dicam.
134
134
non
134
enim mihi exemplum summi et clarissimi viri,
134
P.Publii
134
Africani, praetereundum videtur; qui cum esset censor et in equitum censu
134
C.Gaius
134
Licinius Sacerdos prodisset, clara voce ut omnis contio audire posset dixit se scire illum verbis conceptis peierasse
134
1
134
; si qui contra vellet dicere
134
2
134
, usurum esse eum suo testimonio.
134
deinde
134
cum nemo contra
134
3
134
diceret, iussit equum traducere.
134
ita
134
4
134
is cuius arbitrio et populus Romanus et exterae gentes contentae esse consuerunt
134
5
134
ipse sua scientia ad ignominiam alterius contentus non fuit.
134
quod
134
si hoc
134
habito
134
facere licuisset, facile illis ipsis iudicibus et falsae suspicioni et invidiae populariter excitatae restitisset.
135
135
Vnum etiam est quod me maxime perturbat
135
1
135
, cui loco respondere vix videor posse
135
2
135
, quod elogium recitasti de testamento
135
Cn.Gnaei
135
Egnati patris, hominis honestissimi videlicet et sapientissimi, idcirco se exheredasse filium quod is ob
135
3
135
Oppianici condemnationem
135
4
135
pecuniam accepisset.
135
de
135
cuius hominis levitate et inconstantia plura non dicam; hoc testamentum ipsum quod recitas eius modi est ut ille, cum eum filium exheredaret quem oderat, ei filio coheredes homines alienissimos adiungeret
135
5
135
quem diligebat.
135
sed
135
tu, Atti, consideres censeo diligenter utrum censorium
135
6
135
iudicium grave velis esse an Egnati.
135
si
135
Egnati, leve est quod censores de ceteris subscripserunt; ipsum enim
135
Cn.Gnaeum
135
Egnatium quem tu gravem esse vis ex senatu eiecerunt; sin autem censorium
135
7
135
, hunc Egnatium quem pater censoria subscriptione exheredavit censores in senatu, cum patrem eicerent, retinuerunt.
136
136
at
136
enim senatus universus iudicavit illud corruptum esse iudicium.
136
quo
136
modo?
136
suscepit
136
causam.
136
an
136
potuit rem delatam eius modi repudiare? cum tribunus plebis, populi concitator, rem
136
1
136
paene ad manus revocasset, cum vir optimus et homo innocentissimus pecunia circumventus diceretur
136
2
136
, cum invidia flagraret ordo senatorius, potuit nihil decerni, potuit illa concitatio multitudinis sine summo periculo rei publicae repudiari?
136
at
136
quid est decretum?
136
quam
136
iuste, quam sapienter, quam diligenter!
136
si qui sunt quorum opera factum sit ut iudicium publicum corrumperetur.
136
Vtrum videtur id senatus
136
3
136
factum iudicare an, si factum sit, moleste graviterque ferre?
136
si
136
ipse
136
A.Aulus
136
Cluentius sententiam de iudiciis rogaretur, aliam non diceret atque ei dixerunt quorum sententiis Cluentium condemnatum esse dicitis.
137
137
sed
137
quaero a vobis num istam legem ex isto senatus consulto
137
L.Lucius
137
Lucullus consul, homo sapientissimus, tulerit, num anno post
137
M.Marcus
137
Lucullus et
137
C.Gaius
137
Cassius, in quos tum consules designatos idem illud senatus decreverat
137
1
137
.
137
non
137
tulerunt; et quod tu
137
habiti
137
pecunia factum esse arguis neque id ulla tenuissima suspicione confirmas, factum est primum illorum aequitate et sapientia consulum, ut, quod senatus decreverat ad illud invidiae praesens incendium restinguendum, id postea
137
2
137
referendum
137
3
137
ad populum non arbitrarentur.
137
ipse
137
deinde populus Romanus qui
137
L.Lucii
137
Quincti
137
4
137
fictis querimoniis antea
137
5
137
concitatus rem illam et rogationem flagitarat, idem
137
C.Gaii
137
Iuni fili, pueri parvoli, lacrimis commotus maximo clamore et concursu totam quaestionem illam et legem
137
6
137
repudiavit.
138
138
ex
138
quo intellegi potuit, id quod saepe dictum est, ut mare quod sua natura
138
1
138
tranquillum sit ventorum vi agitari atque turbari, sic
138
2
138
populum Romanum sua sponte esse placatum, hominum seditiosorum vocibus ut violentissimis tempestatibus concitari.
138
est
138
etiam reliqua permagna auctoritas quam ego turpiter paene praeterii; mea enim esse dicitur.
138
recitavit
138
ex oratione nescio qua Attius quam meam esse dicebat cohortationem quandam iudicum ad honeste iudicandum et commemorationem cum
138
3
138
aliorum
138
4
138
iudiciorum quae probata non essent tum illius ipsius iudici Iuniani; proinde quasi ego non ab initio huius defensionis dixerim invidiosum illud iudicium fuisse
138
5
138
aut, cum de infamia iudiciorum disputarem, potuerim illud quod tam populare esset illo
138
6
138
tempore praeterire.
139
139
ego
139
vero si quid eius modi dixi, neque cognitum commemoravi neque pro testimonio dixi, et illa oratio potius temporis mei quam iudici et auctoritatis fuit.
139
cum
139
enim accusarem et mihi initio proposuissem ut animos et populi Romani et iudicum commoverem, cumque omnis offensiones iudiciorum non ex mea opinione sed ex hominum rumore proferrem, istam rem quae tam populariter esset agitata praeterire non potui.
139
sed
139
errat vehementer, si quis in orationibus nostris quas in iudiciis habuimus auctoritates nostras consignatas se habere arbitratur.
139
omnes
139
enim illae
139
1
139
causarum ac temporum
139
2
139
sunt, non hominum ipsorum aut
139
3
139
patronorum.
139
nam
139
si causae ipsae pro se loqui possent, nemo adhiberet oratorem.
139
nunc
139
adhibemur ut ea dicamus, non quae auctoritate nostra
139
4
139
constituantur sed quae ex re ipsa causaque ducantur
139
5
139
.
140
140
hominem
140
ingeniosum,
140
M.Marcum
140
Antonium, aiunt solitum esse dicere 'idcirco se nullam umquam
140
1
140
orationem scripsisse ut, si quid aliquando non opus esset ab se esse dictum, posset negare
140
2
140
dixisse'; proinde quasi, si
140
3
140
quid a nobis dictum aut actum sit, id nisi litteris mandarimus
140
4
140
, hominum memoria non comprehendatur.
140
ego
140
vero in isto
140
5
140
genere libentius cum multorum tum hominis eloquentissimi et sapientissimi,
140
L.Lucii
140
Crassi, auctoritatem sequor qui, cum
140
Cn.Gnaeum
140
Plancum
140
6
140
defenderet accusante
140
M.Marco
140
Bruto, homine in dicendo vehementi et callido, cum Brutus duobus recitatoribus constitutis ex duabus eius
140
7
140
orationibus capita alterna inter se contraria recitanda curasset, quod in dissuasione rogationis eius quae contra coloniam Narbonensem ferebatur quantum potest de auctoritate senatus detrahit, in suasione legis Serviliae summis ornat senatum laudibus, et multa in equites Romanos cum ex ea oratione asperius dicta recitasset quo animi illorum iudicum in Crassum incenderentur, aliquantum esse commotus dicitur.
141
141
itaque
141
in
141
1
141
respondendo primum exposuit utriusque rationem temporis ut oratio ex re et ex
141
2
141
causa habita videretur, deinde ut intellegere posset Brutus quem hominem et non solum qua eloquentia verum etiam quo lepore et quibus facetiis praeditum lacessisset, tris ipse
141
3
141
excitavit recitatores cum singulis libellis quos M. Brutus, pater illius accusatoris, de iure civili reliquit. Eorum initia cum recitarentur, ea quae vobis nota esse arbitror: '
141
forte
141
evenit ut ruri in Privernati
141
4
141
essemus
141
5
141
ego et Brutus
141
6
141
filius,' fundum Privernatem flagitabat; '
141
in
141
Albano eramus ego et Brutus filius,' Albanum poscebat; '
141
in
141
Tiburti forte cum adsedissemus
141
7
141
ego et Brutus filius,
141
8
141
' Tiburtem fundum requirebat; Brutum autem, hominem sapientem, quod fili nequitiam videret, quae praedia ei relinqueret testificari
141
9
141
voluisse dicebat
141
10
141
.
141
quod
141
si potuisset honeste scribere se in balneis cum id aetatis filio fuisse, non praeterisset; eas se tamen ab eo balneas non ex libris patris sed ex tabulis et ex censu quaerere. Crassus tum ita Brutum ultus est ut illum recitationis suae paeniteret; moleste enim fortasse tulerat se in eis orationibus reprehensum quas de re publica habuisset, in quibus forsitan magis requiratur constantia.
141
ego
141
autem illa recitata esse
141
11
141
non moleste fero.
142
142
neque
142
enim ab illo tempore quod tum erat, neque ab ea causa quae tum agebatur aliena fuerunt; neque mihi quicquam oneris suscepi, cum ita
142
1
142
dixi, quo minus honeste hanc causam et libere possem defendere.
142
quod
142
si velim confiteri me causam
142
A.Auli
142
Cluenti nunc cognosse
142
2
142
, antea fuisse in ea
142
3
142
opinione populari
142
4
142
, quis tandem id possit reprehendere? praesertim, iudices, cum a vobis quoque ipsis hoc impetrari sit aequissimum quod ego et ab initio petivi et nunc peto ut, si quam huc
142
5
142
graviorem de illo iudicio opinionem attulistis
142
6
142
, hanc causa perspecta atque omni veritate cognita deponatis.
143
143
nunc
143
, quoniam ad omnia quae abs te dicta sunt,
143
T.Titi
143
Atti
143
1
143
, de Oppianici damnatione respondi, confiteare
143
2
143
necesse est te opinionem multum fefellisse, quod existimaris me causam
143
A.Auli
143
Cluenti non facto eius sed lege defensurum.
143
nam
143
hoc persaepe dixisti tibi sic renuntiari, me habere in animo causam hanc praesidio legis defendere.
143
itane
143
est? ab amicis imprudentes videlicet
143
3
143
prodimur, et est nescio quis de eis
143
4
143
quos amicos nobis arbitramur qui nostra consilia ad adversarios
143
5
143
deferat.
143
quisnam
143
hoc tibi
143
6
143
renuntiavit, quis tam improbus fuit? cui ego autem
143
7
143
narravi?
143
nemo
143
, ut opinor, in culpa est
143
8
143
; nimirum tibi istud
143
9
143
lex ipsa renuntiavit.
143
sed
143
num tibi ita defendisse videor ut tota in causa mentionem ullam legis fecerim
143
10
143
, num secus hanc causam defendisse
143
11
143
ac si lege
143
habitus
143
teneretur?
143
certe
143
, ut hominem confirmare oportet, nullus est locus a me purgandi istius invidiosi criminis praetermissus.
144
144
quid
144
ergo est? quaeret fortasse
144
1
144
quispiam displiceatne
144
2
144
mihi legum praesidio capitis
144
3
144
periculum propulsare.
144
mihi
144
vero, iudices, non displicet, sed utor instituto meo.
144
in
144
hominis honesti prudentisque iudicio non solum meo consilio uti consuevi sed multum etiam eius quem defendo et consilio et voluntati obtempero.
144
nam
144
ut haec ad me causa delata est, qui leges eas ad quas adhibemur et in quibus versamur nosse deberem, dixi
144
habito
144
statim eo: '
144
Qui coisset quo quis condemnaretur
144
4
144
' illum esse liberum, teneri autem nostrum ordinem.
144
atque
144
ille me orare atque obsecrare coepit ne sese
144
5
144
lege defenderem.
144
cum
144
ego quae mihi videbantur
144
6
144
dicerem, traduxit me ad suam sententiam; adfirmabat enim lacrimans non se cupidiorem esse civitatis retinendae quam existimationis.
145
145
morem
145
homini gessi et tamen idcirco feci — neque enim id semper facere debemus — quod videbam per se ipsam causam sine lege copiosissime posse defendi.
145
videbam
145
in hac defensione qua iam sum usus plus dignitatis, in illa qua me hic uti noluit minus laboris futurum.
145
quod
145
si nihil aliud esset
145
1
145
actum nisi ut hanc causam obtineremus
145
2
145
, lege recitata perorassem.
145
neque
145
me illa oratio commovet
145
3
145
, quod ait Attius indignum esse facinus, si senator iudicio quempiam
145
4
145
circumvenerit, legibus eum teneri; si eques Romanus hoc idem fecerit, non teneri.
146
146
Vt tibi
146
1
146
concedam hoc indignum esse quod cuius modi sit iam videro, tu mihi concedas necesse est multo esse indignius in ea civitate quae legibus contineatur
146
2
146
discedi ab
146
3
146
legibus.
146
hoc
146
enim vinculum est huius dignitatis qua fruimur in re publica, hoc fundamentum libertatis, hic fons aequitatis; mens et animus et consilium et sententia civitatis posita est in legibus. Vt corpora nostra sine mente, sic
146
4
146
civitas sine lege suis partibus ut
146
5
146
nervis ac sanguine et
146
6
146
membris uti non potest.
146
legum
146
ministri magistratus, legum
146
7
146
interpretes iudices, legum denique
146
8
146
idcirco omnes servi sumus
146
9
146
ut liberi esse possimus.
147
147
quid
147
est,
147
Q.Quinto
147
Naso, cur tu in isto loco sedeas? quae vis est qua abs te hi iudices
147
1
147
tali dignitate praediti coerceantur?
147
vos
147
autem, iudices, quam ob rem ex tanta multitudine civium tam pauci de hominum fortunis sententiam fertis?
147
quo
147
iure Attius quae voluit dixit?
147
cur
147
mihi tam diu potestas dicendi datur?
147
quid
147
sibi autem illi
147
2
147
scribae, quid lictores, quid ceteri quos apparere huic quaestioni video volunt?
147
opinor
147
haec omnia lege fieri totumque hoc iudicium, ut ante
147
3
147
dixi, quasi mente quadam regi legis et administrari.
147
quid
147
ergo
147
4
147
? haec quaestio sola ita gubernatur?
147
quid
147
M.Marci
147
Plaetori et
147
5
147
C. Flamini inter sicarios, quid
147
C.Gaii
147
Orchivi peculatus, quid mea de pecuniis repetundis, quid
147
C.Gaii
147
Aquili apud quem nunc de ambitu
147
6
147
causa dicitur, quid reliquae quaestiones?
147
circumspicite
147
omnis rei publicae partis; omnia legum imperio et praescripto fieri videbitis.
148
148
si
148
quis
148
1
148
apud me,
148
T.Titi
148
Atti
148
2
148
, te reum velit facere, clames te lege pecuniarum repetundarum non teneri; neque haec tua recusatio confessio sit captae pecuniae sed laboris et
148
3
148
periculi non legitimi declinatio.
148
nunc
148
quid agatur et quid abs te iuris constituatur vide.
148
iubet
148
lex ea, qua
148
4
148
lege haec quaestio constituta est, iudicem quaestionis, hoc est
148
Q.Quintum
148
Voconium
148
5
148
, cum eis iudicibus qui ei obvenerint — vos appellat, iudices — quaerere de veneno.
148
in
148
quem quaerere?
148
infinitum
148
est.
148
Quicumque fecerit, vendiderit, emeritemerit om a, habuerit, dederit.
148
quid
148
eadem lex statim adiungit? recita.
148
Deque eius capite quaerito.
148
cuius
148
? qui coierit
148
7
148
, convenerit?
148
non
148
ita est.
148
quid
148
8
148
ergo est? dic.
148
Qui tribunus militum legionibus quattuor primis, quive quaestorquaestor S: quaestores cett., tribunus plebis
148
— deinceps
148
10
148
omnis magistratus nominavit —
148
quive in senatu sententiam dixit, dixerit.
148
quid
148
tum
148
11
148
?
148
Qui eorum coiit, coierit, convenit, convenerit quo quis iudicio publico condemnareturcondemnetur S.
148
'
148
qui
148
eorum'? quorum?
148
videlicet
148
qui supra scripti sunt.
148
quid
148
intersit
148
13
148
utro modo scriptum sit, etsi est apertum, ipsa tamen lex nos
148
14
148
docet. Vbi enim omnis mortalis adligat, ita loquitur: '
148
Qui venenum malum fecit, fecerit.
148
'
148
omnes
148
viri, mulieres, liberi, servi in iudicium vocantur.
148
si
148
idem
148
15
148
de coitione voluisset, adiunxisset: '
148
Quive coierit.
148
'
148
nunc
148
ita est:
148
Deque eius capite quaerito qui magistratum habuerit quivequive in Ms: inve byt: in s in senatu sententiam dixerit, qui eorum coiit, coierit.
148
num
148
is est Cluentius?
149
149
certe
149
non est.
149
quis
149
ergo est Cluentius?
149
qui
149
tamen defendi causam suam lege noluit
149
1
149
.
149
itaque
149
abicio legem, morem Cluentio gero.
149
tibi
149
tamen, Atti, pauca quae ab huius causa seiuncta sunt respondebo.
149
est
149
enim quiddam in hac causa quod Cluentius ad se, est aliquid quod ego ad me putem pertinere.
149
hic
149
sua putat interesse se
149
2
149
re ipsa et gesto negotio, non lege defendi; ego autem mea existimo interesse me nulla in disputatione ab Attio videri esse superatum.
149
non
149
enim mihi haec causa sola dicenda est
149
3
149
; omnibus hic labor meus propositus est quicumque hac facultate defensionis contenti esse possunt.
149
nolo
149
quemquam eorum qui adsunt existimare me quae de lege ab Attio dicta sunt
149
4
149
, si reticuerim, comprobare.
149
quam
149
ob rem, Cluenti, de te tibi obsequor; neque ego
149
5
149
legem recito neque hoc loco pro te dico, sed ea quae a
149
6
149
me desiderari arbitror non relinquam.
150
150
iniquum
150
tibi videtur, Atti, esse non isdem legibus omnis teneri.
150
primum
150
, ut id iniquissimum esse confitear, eius modi est ut commutatis eis
150
1
150
opus sit legibus, non ut his quae sunt non pareamus.
150
deinde
150
quis umquam hoc senator recusavit ne
150
2
150
, cum
150
3
150
altiorem gradum dignitatis beneficio populi Romani esset consecutus, eo se putaret durioribus legum condicionibus uti oportere?
150
quam
150
multa sunt commoda quibus caremus, quam multa molesta et
150
4
150
difficilia quae subimus! atque haec omnia tamen
150
5
150
honoris et amplitudinis commodo compensantur.
150
converte
150
nunc ad equestrem ordinem atque in ceteros ordines easdem vitae condiciones; non perferent.
150
putant
150
enim minus multos sibi laqueos legum et condicionum ac iudiciorum propositos esse oportere qui summum
150
6
150
locum civitatis aut non potuerunt ascendere aut non petiverunt.
151
151
atque
151
ut omittam leges alias omnis quibus nos tenemur, ceteri autem sunt ordines liberati, hanc ipsam legem: '
151
ne quis iudicio circumveniretur
151
,'
151
C.Gaius
151
Gracchus tulit; eam legem pro plebe, non in plebem tulit.
151
postea
151
L.Lucius
151
Sulla, homo a populi causa remotissimus, tamen, cum eius rei quaestionem hac ipsa lege constitueret qua vos hoc tempore iudicatis, populum Romanum quem ab hoc genere liberum acceperat adligare novo quaestionis genere ausus non est.
151
quod
151
si fieri posse existimasset, pro illo odio quod habuit in equestrem ordinem nihil fecisset libentius quam omnem illam acerbitatem proscriptionis suae qua est usus
151
1
151
in veteres iudices in hanc unam quaestionem contulisset
151
2
151
.
152
152
nec
152
nunc quicquam agitur — mihi credite, iudices, et prospicite id quod providendum est — nisi ut equites Romani
152
1
152
in huiusce legis periculum concludantur
152
2
152
; neque hoc agitur ab omnibus sed a paucis.
152
nam
152
ei senatores qui se facile tuentur integritate et innocentia, quales, ut vere
152
3
152
dicam, vos estis et ceteri qui sine cupiditate vixerunt, equites ordini senatorio dignitate proximos, concordia coniunctissimos esse cupiunt; sed ei qui sese volunt posse omnia neque praeterea quicquam esse aut in homine ullo aut in ordine, hoc uno metu se putant equites Romanos in potestatem suam
152
4
152
redacturos, si constitutum sit ut de eis qui rem iudicarint
152
5
152
huiusce modi iudicia fieri possint.
152
vident
152
enim auctoritatem huius ordinis confirmari, vident iudicia comprobari; hoc metu proposito evellere se aculeum severitatis vestrae posse confidunt.
153
153
quis
153
enim de homine audeat paulo maioribus opibus praedito vere et fortiter iudicare, cum videat sibi de eo quod coierit aut consenserit causam esse dicendam?
153
O viros fortis, equites Romanos, qui homini clarissimo ac potentissimo,
153
M.Marco
153
Druso, tribuno plebis, restiterunt
153
1
153
, cum
153
2
153
ille nihil aliud ageret cum illa cuncta quae tum erat nobilitate
153
3
153
, nisi ut ei qui
153
4
153
rem iudicassent huiusce modi quaestionibus in iudicium vocarentur!
153
tum
153
C.Gaius
153
Flavius
153
5
153
pusio
153
,
153
Cn.Gnaeus
153
Titinius,
153
C.Gaius
153
Maecenas, illa robora populi Romani, ceterique eiusdem
153
6
153
ordinis non fecerunt idem quod nunc Cluentius, ut aliquid culpae suscipere se putarent recusando, sed apertissime repugnarunt, cum et recusarent
153
7
153
et palam fortissime atque honestissime dicerent, se potuisse iudicio populi Romani in amplissimum locum pervenire, si sua studia ad honores petendos conferre voluissent.
153
sese
153
vidisse in ea vita qualis splendor inesset, quanta ornamenta, quae dignitas; quae se non contempsisse sed ordine suo patrumque suorum contentos fuisse et vitam illam tranquillam et quietam, remotam a procellis invidiarum et huiusce modi iudiciorum sequi maluisse.
154
154
aut
154
sibi ad honores petendos aetatem integram restitui oportere aut, quoniam id non posset, eam condicionem vitae quam secuti
154
1
154
petitionem reliquissent manere.
154
iniquum
154
esse eos qui honorum ornamenta propter periculorum multitudinem praetermisissent populi beneficiis esse privatos, iudiciorum novorum periculis non carere.
154
senatorem
154
hoc queri non posse, propterea quod ea condicione proposita petere coepisset quodque permulta essent ornamenta quibus eam mitigare molestiam posset, locus, auctoritas, domi splendor, apud
154
2
154
exteras nationes nomen et gratia, toga
154
3
154
praetexta, sella curulis, insignia, fasces, exercitus, imperia, provinciae; quibus in rebus cum summa
154
4
154
recte factis maiores nostri praemia tum
154
5
154
plura peccatis pericula proposita esse voluerunt.
154
illi
154
non hoc recusabant ne ea
154
6
154
lege accusarentur qua nunc
154
habitus
154
accusatur, quae tunc
154
7
154
erat Sempronia, nunc est Cornelia — intellegebant enim ea lege equestrem ordinem non teneri — sed ne nova lege adligarentur laborabant.
155
155
habitus
155
ne hoc quidem umquam recusavit quo minus vel ea
155
1
155
lege rationem vitae suae redderet qua non teneretur
155
2
155
.
155
quae
155
si vobis condicio placet, omnes id agamus ut haec quam primum in omnis ordines quaestio perferatur.
155
interea
155
quidem, per deos immortalis! quoniam omnia commoda nostra, iura, libertatem, salutem denique legibus obtinemus, a legibus non recedamus, simul et illud quam sit iniquum cogitemus, populum Romanum aliud nunc agere, vobis rem
155
3
155
publicam et fortunas suas commisisse, sine cura esse, non metuere ne lege ea quam numquam ipse iusserit et quaestione qua se solutum liberumque esse arbitretur
155
4
155
per paucos iudices astringatur.
156
156
agit
156
enim sic causam
156
T.Titus
156
Attius, adulescens bonus et disertus, omnis civis legibus teneri omnibus; vos
156
1
156
auditis et attenditis silentio, sicut facere debetis.
156
A.Aulus
156
Cluentius, eques Romanus, causam dicit
156
2
156
ea lege, qua lege
156
3
156
senatores et ei qui magistratum habuerunt soli tenentur; mihi per eum recusare et in arce legis praesidia constituere defensionis meae non licet.
156
si
156
obtinuerit causam Cluentius, sicuti vestra aequitate nixi confidimus, omnes existimabunt, id quod erit, obtinuisse propter innocentiam, quoniam ita defensus sit; in lege autem quam attingere noluerit praesidi nil fuisse.
157
157
hic
157
nunc est quiddam
157
1
157
quod ad me pertineat, de quo ante dixi, quod ego populo Romano praestare debeam, quoniam is meae vitae
157
2
157
status est ut omnis mihi cura et
157
3
157
opera posita sit in hominum periculis defendendis.
157
video
157
quanta et quam periculosa et quam infinita quaestio temptetur ab accusatoribus, cum eam legem quae in nostrum ordinem scripta sit in populum Romanum transferre conentur.
157
qua
157
in lege est: '
157
qui coierit
157
,' quod quam late pateat videtis. '
157
convenerit
157
'; aeque incertum et infinitum
157
4
157
est. '
157
consenserit
157
'; hoc vero cum infinitum tum obscurum et occultum
157
5
157
. '
157
falsumve testimonium dixerit
157
'; quis de plebe Romana testimonium dixit
157
6
157
umquam cui non hoc periculum
157
T.Tito
157
Attio auctore paratum esse videatis? nam dicturum quidem certe, si hoc iudicium plebi Romanae propositum sit, neminem umquam esse confirmo.
158
158
sed
158
hoc polliceor omnibus, si cui forte hac lege negotium facessetur
158
1
158
qui lege non teneatur, si is uti me defensore voluerit, me eius causam legis praesidio defensurum et vel his iudicibus vel horum similibus facillime probaturum, et omni me defensione usurum esse legis, qua nunc ut utar ab eo cuius voluntati mihi obtemperandum est non conceditur.
158
non
158
enim debeo dubitare, iudices, quin, si qua ad vos causa eius modi delata sit eius qui lege non teneatur, etiam si is invidiosus aut multis offensus esse videatur, etiam si eum oderitis, etiam si inviti absoluturi sitis, tamen absolvatis et religioni potius vestrae
158
2
158
quam odio pareatis.
159
159
est
159
enim sapientis iudicis
159
1
159
cogitare tantum sibi a populo Romano esse permissum quantum commissum sit et creditum, et non solum sibi potestatem datam verum etiam fidem habitam esse meminisse; posse quem oderit absolvere, quem non oderit condemnare, et semper non quid ipse velit sed quid lex et religio cogat
159
2
159
cogitare; animadvertere qua lege reus citetur, de quo reo cognoscat, quae res in quaestione versetur.
159
cum
159
haec sunt videnda, tum vero illud est hominis magni, iudices, atque sapientis, cum illam iudicandi causa tabellam sumpserit, non se reputare solum esse
159
3
159
nec
159
4
159
sibi quodcumque concupierit licere, sed habere in consilio legem, religionem, aequitatem, fidem; libidinem autem, odium, invidiam, metum cupiditatesque omnis amovere maximique
159
5
159
aestimare conscientiam mentis suae quam ab dis immortalibus accepimus, quae a
159
6
159
nobis divelli non potest; quae si optimorum consiliorum atque factorum testis in omni vita nobis erit, sine ullo metu et summa cum honestate vivemus.
160
160
haec
160
si
160
T.Titus
160
Attius aut cognovisset aut cogitasset, profecto ne conatus quidem esset dicere, id quod multis verbis egit, iudicem quod ei videatur statuere et non devinctum legibus esse oportere.
160
quibus
160
de rebus mihi pro Cluenti voluntate nimium, pro rei
160
1
160
dignitate parum, pro vestra prudentia satis dixisse videor.
160
reliqua
160
perpauca sunt; quae quia vestrae quaestionis erant, idcirco illi statuerunt fingenda esse sibi
160
2
160
et proferenda ne omnium turpissimi reperirentur, si in iudicium nihil praeter invidiam attulissent.
160
atque
160
ut existimetis me necessario
160
3
160
de his rebus de quibus iam dixerim pluribus egisse verbis, attendite reliqua; profecto intellegetis ea quae paucis demonstrari potuerint
160
4
160
brevissime esse defensa.
161
161
Cn.Gnaeo
161
Decidio
161
1
161
Samniti, ei qui proscriptus est, iniuriam in calamitate eius ab huius familia factam esse dixit
161
2
161
.
161
ab
161
nullo ille liberalius quam a Cluentio tractatus est.
161
huius
161
illum opes in rebus eius incommodissimis sublevarunt, atque hoc cum ipse tum omnes eius amici necessariique
161
3
161
cognorunt. Anchari et Paceni pastoribus huius vilicos
161
4
161
vim et manus attulisse.
161
cum
161
quaedam in callibus
161
5
161
, ut solet, controversia pastorum esset orta,
161
habiti
161
vilici rem domini et privatam possessionem defenderunt.
161
cum
161
esset expostulatio facta, causa illis demonstrata sine iudicio controversiaque discessum est.
162
162
P.Publii
162
Aeli testamento propinquus exheredatus cum esset, heres hic alienior institutus est.
162
P.Publius
162
Aelius
162
habiti
162
merito fecit, neque hic in testamento faciendo interfuit, idque testamentum ab huius inimico Oppianico est obsignatum. Floro
162
1
162
legatum ex testamento infitiatum esse.
162
non
162
est ita; sed cum HS
162
xxx
162
2
162
scripta essent pro HS
162
xxxx
162
3
162
neque ei cautum satis
162
4
162
videretur, voluit eum aliquid acceptum referre liberalitati suae.
162
primo
162
deberi
162
5
162
negavit, post sine controversia solvit. Cei
162
6
162
cuiusdam Samnitis uxorem post bellum ab hoc esse repetitam.
162
mulierem
162
cum emisset a
162
7
162
sectoribus, quo tempore eam primum liberam esse audivit, sine iudicio reddidit Ceio
162
8
162
.
163
163
Ennium esse quendam cuius bona teneat
163
habitus
163
.
163
est
163
hic Ennius egens quidam calumniator, mercennarius Oppianici, qui permultos annos quievit; deinde aliquando cum servis
163
1
163
habiti
163
furti egit, nuper ab ipso
163
habito
163
petere coepit.
163
hic
163
illo
163
2
163
privato iudicio, mihi credite, vobis
163
3
163
isdem fortasse patronis calumniam non effugiet.
163
atque
163
etiam, ut nobis renuntiatur, hominem multorum hospitum
163
4
163
,
163
A.Aulum
163
Bivium
163
5
163
quendam, coponem de via Latina, subornatis qui sibi a Cluentio servisque eius in taberna sua manus adlatas esse dicat.
163
quo
163
de homine nihil etiam nunc dicere nobis est necesse.
163
si
163
invitaverit, id quod solet, sic hominem accipiemus ut moleste ferat se de via decessisse.
164
164
habetis
164
, iudices, quae in totam causam
164
1
164
de moribus
164
A.Auli
164
Cluenti quem illi invidiosum esse reum volunt
164
2
164
annos octo meditati accusatores conlegerint
164
3
164
, quam levia genere ipso, quam falsa re, quam brevia responsu
164
4
164
!
164
cognoscite
164
nunc id quod ad vestrum ius iurandum pertinet, quod vestri iudici est, quod vobis oneris imposuit ea lex qua coacti huc convenistis, de criminibus veneni, ut omnes intellegant quam paucis verbis haec causa perorari potuerit, et quam multa a me dicta sint quae ad huius voluntatem maxime, ad vestrum iudicium minime pertinerent.
165
165
obiectum
165
est
165
C.Gaium
165
Vibium
165
1
165
capacem
165
2
165
ab hoc
165
A.Aulo
165
Cluentio veneno esse sublatum.
165
opportune
165
adest homo summa fide et omni virtute praeditus
165
3
165
,
165
L.Lucius
165
Plaetorius, senator qui illius Vibi hospes fuit et familiaris.
165
apud
165
hunc ille Romae habitavit, apud hunc aegrotavit, huius domi est mortuus.
165
at
165
4
165
heres est Cluentius.
165
intestatum
165
dico esse
165
5
165
mortuum possessionemque eius bonorum ex edicto praetoris
165
6
165
huic illius sororis filio, adulescenti pudentissimo et in primis honesto, equiti Romano, datam,
165
N.Numerio
165
Cluentio quem videtis.
166
166
alterum
166
venefici crimen Oppianico huic adulescenti, cum eius in nuptiis more Larinatium multitudo hominum pranderet, venenum
166
habiti
166
consilio paratum; id cum daretur in mulso, Balbutium quendam, eius familiarem, intercepisse, bibisse, statimque esse mortuum.
166
hoc
166
ego si sic agerem tamquam mihi crimen esset diluendum, haec pluribus verbis
166
1
166
dicerem per
166
2
166
quae nunc paucis percurrit oratio mea.
167
167
quid
167
umquam
167
habitus
167
in se admisit ut hoc tantum ab eo facinus non abhorrere videatur? quid autem magno opere Oppianicum metuebat, cum ille verbum omnino in hac ipsa causa nullum facere potuerit, huic autem accusatores viva matre
167
1
167
deesse non possint
167
2
167
? id
167
3
167
quod iam intellegetis.
167
an
167
ut de causa eius periculi nihil decederet, ad causam novum crimen accederet?
167
quod
167
autem tempus veneni dandi illo die, illa
167
4
167
frequentia? per quem porro
167
5
167
datum? unde sumptum? quae deinde interceptio poculi? cur non de integro autem datum?
167
multa
167
sunt quae dici possunt, sed non committam ut videar non dicendo voluisse dicere; res enim
167
6
167
se ipsa defendit
167
7
167
.
168
168
nego
168
illum adulescentem quem statim epoto poculo mortuum esse dixistis omnino illo die esse mortuum. Magnum crimen
168
1
168
et impudens mendacium!
168
perspicite
168
cetera.
168
dico
168
illum, cum ad illud prandium crudior venisset et, ut aetas illa
168
2
168
fert, sibi tamen
168
3
168
non pepercisset, aliquot dies aegrotasse et ita esse mortuum.
168
quis
168
4
168
huic rei testis est?
168
idem
168
qui sui luctus, pater; pater, inquam, illius adulescentis, quem
168
5
168
propter animi dolorem pertenuis suspicio potuisset ex illo loco
168
6
168
testem in
168
A.Aulum
168
Cluentium constituere, is hunc
168
7
168
suo testimonio sublevat; quod recita.
168
tu
168
autem, nisi molestum est, paulisper exsurge; perfer hunc dolorem commemorationis necessariae, in qua ego diutius non morabor quoniam, quod fuit viri optimi, fecisti ut
168
8
168
ne cui innocenti maeror tuus calamitatem et falsum crimen adferret
168
9
168
.
169
169
Vnum etiam mihi reliquum eius modi crimen est, iudices, ex quo illud perspicere possitis quod a me initio orationis meae dictum est, quicquid mali per hosce
169
1
169
annos
169
A.Aulus
169
Cluentius viderit, quicquid hoc tempore habeat
169
2
169
sollicitudinis ac negoti, id omne a matre esse conflatum. Oppianicum veneno necatum esse quod ei datum sit in pane per
169
M.Marcum
169
Asellium quendam, familiarem illius, idque
169
habiti
169
consilio factum esse dicitis.
169
in
169
quo primum illud quaero quae causa
169
habito
169
fuerit cur interficere Oppianicum vellet.
169
inimicitias
169
enim
169
3
169
fuisse confiteor; sed homines inimicos suos morte adfici volunt aut quod eos
169
4
169
metuunt aut quod oderunt.
170
170
quo
170
tandem igitur
170
habitus
170
metu adductus tantum in se facinus suscipere conatus est? quid erat quod iam Oppianicum poena adfectum pro maleficiis et eiectum e civitate quisquam timeret? quid metuebat? ne oppugnaretur a perdito, an ne accusaretur a damnato
170
1
170
, an ne exsulis testimonio laederetur?
170
si
170
2
170
autem quod oderat
170
habitus
170
inimicum
170
3
170
, idcirco illum vita frui noluit, adeone erat stultus ut illam quam tum ille vivebat vitam esse arbitraretur, damnati, exsulis, deserti ab omnibus, quem propter animi importunitatem nemo recipere tecto, nemo adire
170
4
170
, nemo adloqui, nemo aspicere
170
5
170
vellet?
171
171
huius
171
igitur
171
habitus
171
vitae
171
1
171
invidebat?
171
hunc
171
si acerbe et penitus oderat, non eum quam diutissime vivere velle debebat? huic mortem maturabat inimicus, quod illi unum in malis erat perfugium calamitatis?
171
qui
171
si quid animi et
171
2
171
virtutis habuisset, ut multi saepe fortes viri in eius modi dolore, mortem sibi ipse conscisset, huic quam ob rem id vellet inimicus offerre quod ipse sibi optare deberet?
171
nam
171
nunc quidem quid tandem illi mali mors attulit? nisi forte ineptiis ac
171
3
171
fabulis ducimur ut existimemus illum ad inferos impiorum supplicia perferre ac pluris illic offendisse inimicos quam hic reliquisse, a
171
4
171
socrus, ab uxorum
171
5
171
, a fratris, a
171
6
171
liberum Poenis actum esse praecipitem in sceleratorum sedem atque
171
7
171
regionem.
171
quae
171
si falsa sunt, id quod omnes intellegunt, quid ei tandem aliud
171
8
171
eripuit mors praeter sensum doloris?
172
172
age
172
vero, per quem venenum
172
1
172
datum?
172
per
172
M. Asellium.
172
quid
172
huic cum
172
habito
172
?
172
nihil
172
, atque adeo
172
2
172
, quod ille Oppianico familiarissime est usus, potius etiam simultas. Eine igitur quem sibi offensiorem, Oppianico familiarissimum sciebat esse, potissimum et scelus suum
172
3
172
et illius periculum committebat?
172
cur
172
igitur
172
4
172
tu qui pietate ad accusandum excitatus es hunc Asellium esse inultum tam diu sinis? cur non
172
habiti
172
exemplo usus es ut per illum qui attulisset venenum de hoc praeiudicaretur?
173
173
iam
173
vero illud quam non probabile, quam inusitatum, iudices, quam novum, in pane datum venenum!
173
faciliusne
173
potuit quam in poculo, latentius
173
1
173
potuit abditum aliqua in parte panis quam si totum conliquefactum in potione esset, celerius potuit comestum
173
2
173
quam epotum in venas atque in omnis partis
173
3
173
corporis permanare, facilius fallere in pane, si esset animadversum, quam in poculo, cum ita confusum esset ut secerni nullo modo posset?
174
174
at
174
repentina morte periit.
174
quod
174
si esset ita factum, tamen ea res propter multorum eius modi casum minime
174
1
174
firmam veneni suspicionem haberet
174
2
174
; si
174
3
174
esset suspiciosum, tamen potius ad alios
174
4
174
quam ad
174
habitum
174
pertineret.
174
verum
174
in eo ipso homines impudentissime mentiuntur.
174
id
174
ut intellegatis et mortem eius et quem ad modum post mortem in
174
habitum
174
sit crimen a matre quaesitum cognoscite.
175
175
cum
175
vagus et exsul erraret atque undique exclusus Oppianicus in Falernum se ad
175
L.Lucium
175
Quinctium
175
1
175
contulisset, ibi primum in morbum incidit ac satis vehementer diuque aegrotavit.
175
cum
175
esset una Sassia eaque Sex. Albio
175
2
175
quodam colono, homine valenti
175
3
175
, qui simul esse solebat familiarius uteretur quam vir dissolutissimus incolumi fortuna pati posset
175
4
175
, et ius illud matrimoni castum atque legitimum damnatione viri sublatum arbitraretur, Nicostratus quidam, fidelis Oppianici servolus, percuriosus et minime mendax, multa dicitur domino renuntiare
175
5
175
solitus esse.
175
interea
175
Oppianicus cum iam convalesceret neque improbitatem coloni in Falerno
175
6
175
diutius ferre posset et huc ad urbem profectus esset — solebat enim extra portam aliquid habere conducti — cecidisse de
175
7
175
equo dicitur et homo infirma valetudine latus offendisse vehementer et, postea quam ad urbem cum febri venerit, paucis diebus esse mortuus. Mortis ratio, iudices, eius modi est ut aut nihil habeat suspicionis aut, si quid habet, id intra parietes in domestico scelere versetur.
176
176
post
176
mortem eius Sassia moliri statim
176
1
176
, nefaria mulier, coepit insidias filio; quaestionem habere de viri morte constituit.
176
emit
176
de
176
A.Aulo
176
Rupilio
176
2
176
quo erat usus Oppianicus medico Stratonem quendam
176
3
176
, quasi ut idem faceret quod
176
habitus
176
in emendo Diogene fecerat.
176
de
176
hoc Stratone et de Ascla
176
4
176
quodam servo suo quaesituram esse
176
5
176
dixit.
176
praeterea
176
servum illum Nicostratum quem nimium loquacem fuisse ac nimium domino fidelem arbitrabatur ab hoc adulescente Oppianico in quaestionem postulavit.
176
hic
176
cum esset illo tempore puer et illa quaestio de patris sui morte constitui diceretur, etsi illum servum et sibi benivolum esse et patri fuisse arbitrabatur, nihil tamen est ausus recusare.
176
advocantur
176
amici et hospites Oppianici et ipsius mulieris multi, homines honesti atque omnibus rebus ornati.
176
tormentis
176
omnibus vehementissimis
176
6
176
quaeritur.
176
cum
176
essent animi servorum et spe et metu temptati ut aliquid in quaestione dicerent, tamen, ut arbitror, auctoritate advocatorum
176
7
176
adducti in veritate manserunt neque se quicquam scire dixerunt.
177
177
quaestio
177
illo die de amicorum sententia dimissa
177
1
177
est.
177
satis
177
longo intervallo post iterum advocantur.
177
habetur
177
de integro quaestio; nulla vis tormentorum acerrimorum praetermittitur; aversari
177
2
177
advocati et iam
177
3
177
vix ferre posse, furere crudelis atque importuna mulier sibi nequaquam ut sperasset ea quae cogitasset procedere.
177
cum
177
iam tortor atque essent tormenta
177
4
177
ipsa defessa neque tamen illa finem facere vellet, quidam ex advocatis, homo et honoribus populi ornatus et summa virtute praeditus, intellegere se dixit non id agi ut verum inveniretur sed ut aliquid falsi dicere cogerentur.
177
hoc
177
postquam ceteri comprobarunt, ex omnium sententia constitutum est satis videri esse quaesitum.
178
178
redditur
178
Oppianico Nicostratus, Larinum ipsa proficiscitur cum suis maerens quod iam certe incolumem filium fore putabat, ad quem non modo
178
1
178
verum crimen sed ne ficta quidem suspicio perveniret, et cui non modo aperta inimicorum oppugnatio sed ne occultae quidem matris insidiae nocere potuissent. Larinum postquam venit, quae a Stratone
178
2
178
illo
178
3
178
venenum antea viro suo datum sibi persuasum esse simulasset, instructam ei continuo et ornatam Larini medicinae exercendae causa tabernam dedit.
178
Vnum, alterum, tertium annum Sassia quiescebat, ut velle atque optare aliquid calamitatis filio potius quam id struere et moliri videretur.
179
179
tum
179
interim
179
Q.
179
1
179
Hortensio
179
Q.Quinto
179
Metello consulibus ut hunc Oppianicum aliud
179
2
179
agentem ac nihil eius modi cogitantem ad hanc accusationem detraheret invito despondit ei filiam suam, illam quam ex genero susceperat, ut eum nuptiis adligatum simul et testamenti spe devinctum posset
179
3
179
habere in potestate.
179
hoc
179
ipso fere tempore Strato ille medicus domi furtum fecit et caedem eius modi.
179
cum
179
esset in aedibus armarium in quo sciret esse nummorum aliquantum et auri, noctu duos conservos dormientis occidit in piscinamque deiecit; ipse armari fundum exsecuit et HS
179
x
179
4
179
et auri quinque pondo abstulit uno ex servis puero non grandi conscio.
180
180
furto
180
postridie cognito omnis suspicio in eos servos qui non comparebant commovebatur.
180
cum
180
exsectio illa fundi in armario animadverteretur, homines
180
1
180
quonam modo fieri potuisset
180
requirebant
180
.
180
quidam
180
ex amicis Sassiae recordatus est se nuper in auctione quadam vidisse in rebus minutis aduncam ex omni parte dentatam
180
2
180
et tortuosam venire serrulam
180
3
180
qua illud potuisse ita circumsecari
180
4
180
videretur.
180
ne
180
multa, perquiritur a coactoribus, invenitur ea serrula ad Stratonem pervenisse.
180
hoc
180
initio suspicionis orto et aperte insimulato Stratone puer ille conscius pertimuit, rem omnem dominae indicavit; homines in piscina inventi sunt, Strato in vincula coniectus est, atque etiam in taberna eius nummi, nequaquam omnes, reperiuntur.
181
181
constituitur
181
quaestio de furto.
181
nam
181
quid quisquam suspicari aliud potest?
181
an
181
hoc dicitis, armario expilato, pecunia ablata, non omni reciperata
181
1
181
, occisis hominibus institutam esse quaestionem de morte Oppianici? cui probatis? quid est quod minus veri simile proferre potuistis
181
2
181
? deinde, ut omittam cetera, triennio post mortem Oppianici de eius morte quaerebatur?
181
atque
181
etiam incensa odio pristino Nicostratum eundem illum tum sine causa in quaestionem postulavit. Oppianicus primo recusavit.
181
postea
181
cum
181
3
181
illa abducturam se filiam, mutaturam esse testamentum minaretur, mulieri crudelissimae servum fidelissimum non in quaestionem detulit
181
4
181
sed plane ad supplicium dedidit
181
5
181
.
182
182
post
182
triennium igitur agitata denuo
182
1
182
quaestio de viri morte habebatur.
182
at
182
2
182
de quibus servis
182
3
182
? nova, credo, res obiecta, novi quidam homines in suspicionem vocati sunt.
182
de
182
Stratone et de Nicostrato.
182
quid
182
? Romae quaesitum de istis hominibus non erat?
182
itane
182
tandem, mulier iam non morbo sed scelere furiosa, cum quaestionem habuisses
182
4
182
Romae, cum de
182
T.Titi
182
Anni,
182
L.Lucii
182
Rutili
182
5
182
,
182
P.Publii
182
Saturi, ceterorum
182
6
182
honestissimorum virorum sententia constitutum esset satis quaesitum videri, eadem de re triennio post isdem de hominibus nullo adhibito non dicam viro, ne colonum forte adfuisse dicatis, sed bono viro, in fili caput quaestionem habere conata es
182
7
182
?
183
183
an
183
hoc dicitis — mihi enim venit in mentem quid dici possit, tametsi adhuc
183
1
183
non esse hoc
183
2
183
dictum mementote — cum haberetur de furto quaestio, Stratonem aliquid de veneno esse confessum?
183
hoc
183
uno modo, iudices, saepe multorum improbitate depressa veritas emergit et innocentiae defensio interclusa respirat, quod aut ei qui in fraude
183
3
183
callidi sunt non tantum audent quantum excogitant, aut ei quorum eminet audacia atque proiecta est a consiliis malitiae deseruntur.
183
quod
183
si aut confidens astutia aut callida esset audacia, vix ullo
183
4
183
obsisti modo posset
183
5
183
. Vtrum
183
6
183
furtum factum non est?
183
at
183
nihil clarius Larini
183
7
183
.
183
an
183
ad Stratonem suspicio non pertinuit?
183
at
183
is et ex serrula insimulatus et a puero conscio est indicatus.
183
an
183
id actum non est in quaerendo?
183
quae
183
fuit igitur
183
8
183
alia causa quaerendi?
183
an
183
id quod vobis dicendum
183
9
183
est, et quod tum Sassia dictitavit: cum de furto quaereretur, tum Stratonem isdem in tormentis dixisse
183
10
183
de veneno?
184
184
hem
184
1
184
hoc illud est quod ante dixi: mulier abundat audacia, consilio et ratione deficitur.
184
nam
184
tabellae quaestionis plures proferuntur quae recitatae vobisque
184
2
184
editae sunt, illae ipsae
184
3
184
quas tum obsignatas esse dixit; in quibus tabellis de furto nulla littera
184
4
184
invenitur.
184
non
184
venit in mentem primum
184
5
184
orationem
184
6
184
Stratonis conscribere de furto, post aliquod dictum adiungere
184
7
184
de veneno quod non percontatione quaesitum sed per dolorem
184
8
184
expressum videretur?
184
quaestio
184
de furto est, veneni iam suspicio
184
9
184
superiore quaestione sublata; quod ipsum
184
10
184
haec eadem mulier iudicarat quae, ut Romae de amicorum sententia statuerat satis esse quaesitum, postea per triennium maxime ex omnibus servis Stratonem illum
184
11
184
dilexerat, in honore habuerat, commodis omnibus adfecerat.
185
185
cum
185
igitur de furto quaereretur, et eo furto quod ille sine controversia fecerat, tum ille de eo quod quaerebatur verbum nullum fecit? de veneno statim dixit, de furto si non eo loco quo debuit, ne in extrema quidem aut media aut aliqua
185
1
185
denique parte quaestionis verbum fecit ullum?
185
iam
185
videtis illam nefariam mulierem, iudices, eadem manu qua, si detur potestas, interficere filium cupiat, hanc fictam quaestionem conscripsisse.
185
atque
185
istam ipsam quaestionem dicite qui
185
2
185
obsignarit
185
3
185
unum aliquem nominatim
185
4
185
.
185
neminem
185
reperietis, nisi forte eius modi hominem quem ego proferri malim quam neminem nominari.
186
186
quid
186
ais,
186
T.Titi
186
Atti
186
1
186
? tu periculum capitis, tu indicium sceleris, tu fortunas alterius litteris conscriptas in iudicium adferes
186
2
186
neque earum auctorem litterarum neque obsignatorem neque testem ullum nominabis? et quam tu pestem innocentissimo filio de
186
3
186
matris sinu deprompseris, hanc hi
186
4
186
tales viri comprobabunt
186
5
186
?
186
esto
186
, in tabellis nihil est auctoritatis; quid? ipsa quaestio iudicibus, quid? amicis hospitibusque Oppianici quos adhibuerat antea, quid? huic tandem ipsi tempori cur non reservata
186
6
186
est?
186
quid
186
istis hominibus factum est, Stratone et Nicostrato?
187
187
quaero
187
abs te, Oppianice
187
1
187
, servo tuo Nicostrato quid factum esse dicas, quem tu, cum hunc brevi tempore accusaturus esses, Romam deducere, dare potestatem indicandi, incolumem denique servare quaestioni, servare his iudicibus, servare huic tempori debuisti.
187
nam
187
Stratonem quidem, iudices, in crucem esse actum
187
2
187
exsecta scitote lingua; quod nemo Larinatium est
187
3
187
qui nesciat.
187
timuit
187
mulier amens non suam conscientiam, non odium municipum, non famam omnium, sed, quasi non omnes eius sceleris testes essent futuri, sic metuit ne condemnaretur extrema servoli
187
4
187
voce morientis
187
5
187
.
188
188
quod
188
hoc portentum, di immortales! quod tantum monstrum in ullis
188
1
188
locis, quod tam infestum scelus et immane aut unde natum esse dicamus?
188
iam
188
enim videtis profecto, iudices, non sine necessariis me ac maximis causis principio orationis meae de matre dixisse.
188
nihil
188
est enim mali, nihil sceleris quod illa non ab initio filio voluerit, optaverit, cogitaverit, effecerit. Mitto illam primam libidinis iniuriam, mitto nefarias generi nuptias, mitto cupiditate
188
2
188
matris expulsam ex matrimonio filiam, quae nondum ad huiusce vitae periculum sed ad commune familiae dedecus pertinebant
188
3
188
.
188
nihil
188
de alteris Oppianici nuptiis queror, quarum illa cum obsides filios ab eo mortuos accepisset, tum denique in familiae luctum atque in privignorum funus nupsit.
188
praetereo
188
quod
188
A.Aulum
188
Aurium
188
4
188
cuius illa quondam socrus, paulo ante uxor fuisset, cum Oppianici esse opera proscriptum occisumque cognosset, eam sibi domum sedemque delegit in qua cotidie superioris viri mortis indicia et spolia fortunarum videret.
189
189
illud
189
primum queror de
189
1
189
illo scelere quod nunc denique patefactum est, Fabriciani veneni, quod iam tum recens suspiciosum ceteris, huic incredibile, nunc vero apertum iam omnibus ac manifestum videtur.
189
non
189
est profecto de illo veneno celata mater; nihil est ab Oppianico sine consilio mulieris cogitatum; quod si
189
2
189
esset, certe postea deprehensa re non illa ut a viro improbo
189
3
189
discessisset sed ut a crudelissimo hoste fugisset domumque illam in perpetuum scelere omni
189
4
189
adfluentem reliquisset.
190
190
non
190
modo id non fecit sed ab illo tempore nullum locum praetermisit in quo non strueret
190
1
190
insidias aliquas ac dies omnis atque
190
2
190
noctes tota mente
190
3
190
mater de pernicie fili cogitaret.
190
quae
190
primum ut illum confirmaret accusatorem
190
4
190
filio suo, donis, muneribus, conlocatione filiae, spe hereditatis obstrinxit.
190
ita
190
quod
190
5
190
apud ceteros novis inter propinquos susceptis inimicitiis saepe fieri divortia atque adfinitatum discidia vidimus
190
6
190
, haec mulier satis firmum accusatorem filio suo fore neminem putavit, nisi qui in matrimonium sororem eius ante
190
7
190
duxisset.
190
ceteri
190
novis adfinitatibus adducti veteres inimicitias saepe deponunt; illa sibi ad confirmandas inimicitias adfinitatis coniunctionem
190
8
190
pignori fore putavit.
191
191
neque
191
in eo solum diligens fuit ut accusatorem filio suo compararet sed etiam cogitavit quibus eum rebus armaret.
191
hinc
191
enim illae sollicitationes servorum et minis et promissis, hinc illae infinitae crudelissimaeque de morte Oppianici quaestiones, quibus finem aliquando non mulieris modus sed amicorum auctoritas fecit.
191
ab
191
eodem scelere illae triennio post habitae Larini quaestiones, eiusdem amentiae falsae conscriptiones quaestionum; ex eodem furore etiam illa conscelerata exsectio linguae; totius denique huius
191
1
191
ab illa est et inventa et adornata
191
2
191
comparatio criminis.
192
192
atque
192
his rebus
192
1
192
cum instructum accusatorem filio suo Romam misisset, ipsa
192
2
192
paulisper conquirendorum et conducendorum
192
3
192
testium causa Larini est commorata; postea autem quam
192
4
192
appropinquare huius iudicium ei nuntiatum est, confestim huc advolavit ne aut accusatoribus diligentia aut pecunia testibus deesset, aut ne forte mater
192
5
192
hoc sibi optatissimum spectaculum huius sordium atque luctus et tanti squaloris amitteret.
192
iam
192
vero quod iter Romam eius mulieris fuisse existimatis? quod ego propter vicinitatem Aquinatium et Fabraternorum
192
6
192
ex multis audivi et comperi; quos concursus in his oppidis, quantos et virorum et mulierum gemitus esse factos?
192
mulierem
192
quandam Larino advolare
192
7
192
, usque a mari supero Romam proficisci cum magno comitatu et pecunia quo facilius circumvenire iudicio capitis atque opprimere filium posset
192
8
192
?
193
193
nemo
193
erat illorum, paene dicam, quin expiandum illum locum esse arbitraretur quacumque illa iter fecisset, nemo quin terram ipsam violari quae mater est omnium vestigiis consceleratae matris putaret.
193
itaque
193
nullo in oppido consistendi potestas ei fuit, nemo ex tot hospitibus inventus est qui non contagionem aspectus fugeret; nocti se potius ac solitudini quam ulli aut urbi
193
1
193
aut hospiti committebat.
194
194
nunc
194
vero quid agat, quid moliatur, quid denique cotidie cogitet quem ignorare nostrum
194
1
194
putat?
194
quos
194
appellarit, quibus pecuniam promiserit, quorum fidem pretio labefactare conata sit tenemus.
194
quin
194
etiam nocturna sacrificia quae putat
194
2
194
occultiora esse sceleratasque eius preces et nefaria vota cognovimus; quibus illa etiam deos immortalis de suo scelere testatur neque intellegit pietate et religione et iustis precibus deorum mentis, non contaminata superstitione neque ad scelus perficiendum caesis hostiis posse placari.
194
cuius
194
ego furorem atque crudelitatem deos immortalis a suis aris atque templis aspernatos esse confido.
195
195
vos
195
, iudices, quos huic
195
A.Aulo
195
Cluentio quosdam alios
195
1
195
deos ad omne vitae tempus fortuna esse voluit, huius importunitatem matris a fili capite depellite.
195
multi
195
saepe in iudicando peccata liberum parentum
195
2
195
misericordiae concesserunt; vos ne huius honestissime actam vitam matris crudelitati condonetis rogamus, praesertim cum ex altera parte totum municipium videre possitis.
195
omnis
195
scitote, iudices — incredibile dictu est, sed a me verissime dicetur — omnis Larinatis qui valuerunt venisse Romam ut hunc studio frequentiaque sua quantum possent
195
3
195
in tanto eius periculo sublevarent.
195
pueris
195
illud hoc tempore et mulieribus oppidum scitote esse traditum, idque in praesentia communi Italiae pace
195
4
195
, non
195
5
195
domesticis copiis esse tutum
195
6
195
.
195
quos
195
tamen ipsos aeque et eos quos praesentis videtis huius exspectatio iudici dies noctesque sollicitat.
196
196
non
196
illi vos de unius municipis fortunis arbitrantur sed de totius municipi statu dignitate commodisque omnibus sententias esse laturos.
196
summa
196
est enim, iudices, hominis in communem municipi rem diligentia, in singulos municipes benignitas, in omnis homines iustitia et fides.
196
praeterea
196
nobilitatem illam inter suos locumque a maioribus traditum sic tuetur ut maiorum gravitatem, constantiam, gratiam, liberalitatem adsequatur.
196
itaque
196
eis
196
1
196
eum verbis publice laudant ut non solum testimonium suum iudiciumque significent verum etiam curam animi ac dolorem.
196
quae
196
dum laudatio recitatur, vos, quaeso, qui eam
196
2
196
detulistis adsurgite.
197
197
ex
197
lacrimis horum, iudices, existimare
197
1
197
potestis omnis haec decuriones decrevisse lacrimantis.
197
age
197
vero, vicinorum quantum studium, quam incredibilis benivolentia, quanta cura est
197
2
197
!
197
non
197
illi in libellis laudationem decretam
197
3
197
miserunt, sed homines honestissimos, quos nossemus omnes, huc frequentis adesse et hunc praesentis laudare voluerunt.
197
adsunt
197
Ferentani
197
4
197
, homines nobilissimi, Marrucini item pari dignitate; Teano Apulo atque Luceria equites Romanos, homines honestissimos
197
5
197
, laudatores videtis; Boviano totoque ex Samnio cum laudationes honestissimae missae sunt, tum homines amplissimi nobilissimique venerunt.
198
198
iam
198
qui in agro Larinati
198
1
198
praedia, qui negotia, qui res pecuarias
198
2
198
habent, honesti homines et summo splendore praediti
198
3
198
, difficile dictu est quam sint solliciti, quam laborent.
198
non
198
multi mihi ab uno sic diligi videntur ut hic ab his
198
4
198
universis.
198
quam
198
doleo
198
5
198
abesse ab huius iudicio
198
L.Lucium
198
Volusenum
198
6
198
, summo splendore hominem ac virtute praeditum!
198
vellem
198
praesentem possem
198
7
198
P.Publium
198
Helvidium Rufum, equitem Romanum omnium ornatissimum, nominare.
198
qui
198
cum huius causa dies noctesque vigilaret et cum me hanc causam doceret, in morbum gravem periculosumque incidit; in quo tamen non minus de capite huius quam de sua vita laborat. Cn. Tudici senatoris, viri optimi et honestissimi, par studium ex
198
8
198
testimonio et laudatione cognoscetis.
198
eadem
198
spe sed maiore verecundia de te,
198
P.Publi
198
Volumni, quoniam iudex es in
198
A.Aulum
198
Cluentium, dicimus.
198
et
198
ne longum sit, omnium vicinorum summam esse in hunc benivolentiam confirmamus. Horum omnium
198
9
198
studium,
199
199
curam, diligentiam meumque una laborem, qui totam hanc causam vetere instituto solus peroravi, vestramque
199
1
199
simul, iudices, aequitatem et mansuetudinem una mater oppugnat.
199
at
199
quae
199
2
199
mater!
199
quam
199
caecam crudelitate et scelere
199
3
199
ferri videtis, cuius cupiditatem nulla umquam turpitudo retardavit, quae vitiis animi in deterrimas partis iura hominum convertit omnia, cuius ea stultitia est ut eam nemo hominem, ea vis ut nemo feminam, ea crudelitas ut nemo matrem appellare possit.
199
atque
199
etiam nomina necessitudinum, non solum naturae nomen et iura mutavit, uxor generi, noverca fili, filiae paelex
199
4
199
; eo iam denique adducta est uti
199
5
199
sibi praeter formam nihil ad similitudinem hominis
199
6
199
reservarit
199
7
199
.
200
200
qua
200
re, iudices, si scelus odistis, prohibete aditum
200
1
200
matris a fili sanguine, date parenti hunc incredibilem dolorem ex salute, ex victoria liberum, patimini matrem, ne orbata filio laetetur, victam potius vestra
200
2
200
aequitate discedere.
200
sin
200
autem, id quod vestra natura postulat, pudorem bonitatem
200
3
200
virtutemque diligitis, levate hunc aliquando supplicem vestrum, iudices, tot annos in falsa invidia periculisque versatum, qui nunc primum post illam flammam aliorum facto et cupiditate excitatam spe vestrae aequitatis erigere animum et paulum respirare a metu coepit, cui posita sunt in vobis omnia, quem servatum esse plurimi cupiunt, servare soli vos potestis.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).