Pro Cn. Plancio
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
cum propter egregiam et singularem Cn. Planci, iudices, in mea salute custodienda fidem tam multos et bonos viros eius honori viderem esse fautores, capiebam animo non mediocrem voluptatem quod, cuius officium mihi saluti fuisset, ei meorum temporum memoriam suffragari videbam. cum autem audirem meos partim inimicos, partim invidos huic accusationi esse fautores, eandemque rem adversariam esse in iudicio Cn. Plancio quae in petitione fuisset adiutrix, dolebam, iudices, et acerbe ferebam, si huius salus ob eam ipsam causam esset infestior quod is meam salutem atque vitam sua benivolentia praesidio custodiaque texisset.
2
2
nunc
2
autem vester, iudices, conspectus et consessus iste reficit et recreat mentem meam, cum intueor et contemplor unum quemque vestrum.
2
video
2
enim hoc in numero neminem cui mea salus non cara fuerit, cuius non exstet in me summum
2
1
2
meritum, cui non sim obstrictus memoria benefici sempiterna.
2
itaque
2
non extimesco ne Cn. Plancio custodia meae salutis apud eos obsit
2
2
2
qui me ipsi
2
3
2
maxime salvum videre voluerunt, saepiusque, iudices, mihi venit in mentem admirandum esse M. Laterensem, hominem studiosissimum et dignitatis et
2
4
2
salutis meae, reum sibi hunc potissimum delegisse
2
5
2
quam metuendum ne vobis
2
6
2
id ille magna ratione fecisse videatur.
3
3
quamquam
3
mihi non sumo tantum neque adrogo, iudices
3
1
3
, ut Cn. Plancium suis erga me meritis impunitatem consecutum
3
2
3
putem. Nisi eius integerrimam vitam, modestissimos mores, summam fidem, continentiam, pietatem, innocentiam ostendero, nihil de poena recusabo; sin omnia praestitero quae sunt a bonis viris exspectanda
3
3
3
, petam, iudices, a vobis ut, cuius misericordia salus mea custodita sit, ei vos vestram misericordiam me deprecante tribuatis.
3
equidem
3
ad reliquos labores, quos in hac causa maiores suscipio
3
4
3
quam in ceteris, etiam hanc molestiam adsumo, quod mihi non solum pro Cn. Plancio dicendum est, cuius ego salutem non secus ac meam tueri debeo, sed etiam pro me ipso, de quo accusatores plura paene quam de re reoque dixerunt.
4
4
quamquam
4
, iudices, si quid est in me ipso ita reprehensum ut id ab hoc seiunctum
4
1
4
sit, non me id magno opere conturbat
4
2
4
; non enim timeo ne, quia perraro grati homines reperiantur, idcirco, cum me nimium gratum illi esse dicant, id mihi criminosum esse possit.
4
quae
4
vero ita sunt agitata ab illis ut aut merita Cn. Planci erga me minora esse dicerent quam a me ipso praedicarentur, aut, si essent summa, negarent ea tamen ita magni ut ego putarem ponderis apud vos esse debere, haec mihi sunt tractanda, iudices, et modice, ne quid ipse offendam, et tum
4
3
4
denique cum respondero criminibus
4
4
4
, ne non tam innocentia reus sua quam recordatione meorum temporum defensus esse videatur.
5
5
sed
5
mihi in causa facili atque explicata perdifficilis, iudices, et lubrica defensionis ratio proponitur.
5
nam
5
, si tantum modo mihi necesse esset contra Laterensem dicere, tamen id ipsum esset in tanto usu nostro tantaque amicitia molestum.
5
vetus
5
est enim
5
1
5
lex illa iustae veraeque amicitiae quae mihi cum illo iam diu est, ut idem amici semper velint, neque est ullum amicitiae certius
5
2
5
vinculum quam consensus et societas consiliorum et voluntatum.
5
mihi
5
autem non id est in hac re molestissimum, contra illum dicere, sed multo illud magis quod in ea causa contra dicendum est in qua quaedam hominum ipsorum videtur facienda esse contentio.
6
quaerit enim Laterensis atque hoc uno maxime urget qua se virtute, qua laude Plancius, qua dignitate superarit. ita, si cedo illius ornamentis, quae multa et magna sunt, non solum huius dignitatis iactura facienda est sed etiam largitionis recipienda suspicio estest om. k, del. Manutius; sin hunc illi antepono, contumeliosa habenda est oratio, et dicendum est id quod ille me flagitat, Laterensem a Plancio dignitate esse superatum. ita aut amicissimi hominis existimatio offendenda est, si illam accusationis condicionem sequar, aut optime de me meriti salus deserendadeserenda TEk: deserenda est cett.. sed ego, Laterensis, caecum me et praecipitem ferri confitearconferri T in causa, si te aut aa om. T Plancio aut ab ulloulla E dignitate potuissepotuisse om. T superari dixero. itaque discedam ab ea contentione ad quam tu me vocas et veniam ad illam ad quam me causa ipsaipsa om. T tu in magistratibus Madvig: tu magni T: tum an E: tu (tune b2c) inanem cett.: tune aequum Lambinus (cf. § 13) deducit.
7
7
quid
7
? tu in magistratibus dignitatis iudicem putas esse populum?
7
fortasse
7
non numquam est; utinam vero semper esset!
7
sed
7
est perraro et, si quando est, in eis magistratibus est mandandis quibus salutem suam committi putat; his levioribus comitiis diligentia et gratia petitorum honos paritur
7
1
7
, non eis ornamentis quae esse in te videmus.
7
nam
7
quod ad populum pertinet, semper dignitatis iniquus iudex est qui aut invidet aut favet.
7
quamquam
7
nihil potes
7
2
7
in te, Laterensis, constituere quod sit proprium laudis tuae quin id tibi sit commune cum Plancio.
8
8
sed
8
hoc totum agetur alio loco; nunc tantum disputo de iure populi, qui et potest et solet non numquam dignos praeterire; nec, si a populo praeteritus est quem non oportuit, a iudicibus condemnandus est qui
8
1
8
praeteritus non est
8
2
8
.
8
nam
8
, si ita esset, quod patres apud maiores nostros tenere non potuerunt, ut reprehensores essent comitiorum, id haberent iudices, quod
8
3
8
multo etiam minus esset
8
4
8
ferendum.
8
tum
8
enim magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti; nunc postulatur a vobis ut eius
8
5
8
exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatis
8
6
8
.
8
itaque
8
iam
8
7
8
quoniam
8
8
8
qua nolui
8
9
8
ianua sum
8
10
8
ingressus in causam, sperare videor tantum afuturam
8
11
8
esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius obiurgem, quod iniquum
8
12
8
in discrimen adducas dignitatem tuam, quam ut eam ego
8
13
8
ulla contumelia coner attingere.
9
9
tu
9
continentiam, tu industriam, tu animum in rem publicam
9
1
9
, tu virtutem, tu innocentiam, tu fidem, tu labores tuos, quod aedilis non sis factus, fractos esse et abiectos et repudiatos putas?
9
vide
9
tandem, Laterensis, quantum ego
9
2
9
a te dissentiam.
9
si
9
me dius fidius decem soli essent in civitate viri boni, sapientes, iusti, graves, qui te indignum aedilitate iudicavissent, gravius de te iudicatum putarem quam est hoc quod tu metuis ne a populo iudicatum esse videatur.
9
non
9
enim comitiis iudicat semper populus, sed movetur plerumque gratia, cedit precibus, facit eos a quibus est maxime ambitus, denique, etiam
9
3
9
si iudicat, non dilectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu non numquam et quadam etiam
9
4
9
temeritate.
9
non
9
est enim consilium in volgo, non ratio, non discrimen, non diligentia, semperque sapientes ea quae populus fecisset ferenda, non semper laudanda dixerunt
9
5
9
.
9
qua
9
re, cum te aedilem fieri oportuisse dicis
9
6
9
, populi culpam, non competitoris accusas.
10
10
ut
10
1
10
fueris dignior quam Plancius—de quo ipso
10
2
10
tecum ita
10
3
10
contendam paulo post ut conservem dignitatem tuam—sed ut fueris dignior, non competitor a quo es victus, sed populus a quo es praeteritus, in culpa est.
10
in
10
quo illud primum
10
4
10
debes putare, comitiis, praesertim aediliciis, studium esse populi, non iudicium; eblandita illa, non enucleata
10
5
10
esse suffragia; eos qui suffragium ferant, quid cuique
10
6
10
ipsi debeant considerare
10
7
10
saepius quam quid cuique a re publica debeatur
10
8
10
.
10
sin
10
autem mavis
10
9
10
esse
10
10
10
iudicium, non tibi id rescindendum est sed ferendum.
11
11
male iudicavit populus.
11
at
11
iudicavit.
11
non debuit.
11
at
11
potuit.
11
non fero.
11
at
11
multi clarissimi et sapientissimi cives tulerunt.
11
est
11
enim haec
11
1
11
condicio liberorum populorum praecipueque huius principis populi et omnium gentium domini atque victoris, posse suffragiis vel dare vel detrahere quod velit cuique; nostrum est autem, nostrum qui
11
2
11
in hac tempestate populi iactemur
11
3
11
et
11
4
11
fluctibus ferre modice populi voluntates, adlicere alienas, retinere partas, placare turbatas; honores si magni non putemus, non servire populo; sin eos expetamus
11
5
11
, non defetigari
11
6
11
supplicando.
12
12
venio
12
iam ad ipsius populi partis ut illius contra te oratione potius quam mea disputem.
12
qui
12
si tecum congrediatur et si una loqui voce possit, haec dicat:
12
ego tibi, Laterensis, Plancium non anteposui sed, cum essetis aeque boni viriviri boni T, meum beneficium ad eum potiuspotius hoc loco hab. TE, om. g, ante ad hab, cett. detuli qui a me contenderat quam ad eum qui mihi non nimis submisse supplicarat.
12
respondebis
12
, credo, te splendore et vetustate familiae fretum non valde ambiendum putasse.
12
at
12
vero te ille ad sua instituta suorumque maiorum exempla revocabit; semper se dicet rogari voluisse
12
3
12
, semper sibi supplicari; se M. Seium, qui ne equestrem quidem splendorem incolumem a calamitate iudici retinere potuisset, homini nobilissimo, innocentissimo, eloquentissimo, M. Pisoni, praetulisse; praeposuisse se Q. Catulo, summa in familia nato, sapientissimo et sanctissimo viro, non dico C. Serranum
12
4
12
, stultissimum
12
5
12
hominem—fuit
12
6
12
enim tamen nobilis—non C. Fimbriam, novum hominem—fuit enim et animi satis magni et consili—sed Cn. Mallium
12
7
12
, non solum ignobilem verum sine virtute, sine ingenio, vita etiam contempta ac sordida.
13
13
desiderarunt te,
13
inquit,
13
oculi mei, cum tu esses Cyrenis; me enim quam socios tua frui virtute malebam, et quo plusquo plus E corr., b2ψ2: populus Tapχ: quo plus et populus (-lo Σ) cett. intererat, eo plus aberataberas Sylvius a me, cum tecum te TEa: certe cett. non videbam. deinde sitientem me virtutis tuae deseruisti ac reliquistireliquisti TE: dereliquisti cett.. coeperas enim petere tribunatum pl. temporibus eiseis om. T quae istam eloquentiam et virtutem requirebant; quam petitionem cum reliquisses, si hoc indicastiindicasti Lambinus: iudicasti codd., tanta in tempestate te gubernare non posse, de virtute tua dubitavi, si nolle, de voluntate; sin, quod magis intellego, temporibus te aliis reservasti, ego quoquequoque autem T: item Orelli,
13
inquiet
13
8
13
populus Romanus
13
9
13
,
13
ad ea te tempora revocavi ad quae tu tete om. T ipse servarasreservaras a1, Campe. pete igitur eum magistratummagistratum macc. E: .cc. T in quo mihi magnae utilitati esse possis; aediles quicumque erunt, idem mihi sunt ludiludi Ernesti: iudi T: iudices E parati; tribuni pl. permagni interest qui sint. qua re aut reddemihi sunt ... aut redde TE: om. cett. mihi quod ostenderas, aut si, quod mea minus interest, id te magis forte delectat, reddam tibi istam aedilitatem etiam neglegenter petenti, sed amplissimos honores ut pro dignitate tua consequare, condiscas censeo mihi paulo diligentius supplicare.
14
14
haec
14
populi oratio est, mea vero, Laterensis, haec: qua re victus sis non debere iudicem quaerere, modo ne largitione sis victus.
14
nam
14
si, quotienscumque praeteritus erit is qui non debuerit praeteriri, totiens oportebit eum qui factus erit condemnari, nihil iam est
14
1
14
quod
14
2
14
populo supplicetur, nihil quod diribitio
14
3
14
, nihil quod
14
4
14
renuntiatio suffragiorum exspectetur.
14
simul
14
ut qui sint professi videro, dicam
14
5
14
:
15
15
hic familia consulari est, ille praetoria; reliquos video esse ex equestri loco; sunt omnesomnes T: om. cett. sine macula, sunt omnes aeque boni viri atque integri, sed servari necesse est gradusgradus Ea: gradum cett.; cedat consulari generi praetorium, nene TE: nec cett. contendat cum praetorio nominenomine TE: om. cett. equester locus.
15
sublata
15
sunt studia, exstinctae suffragationes, nullae contentiones, nulla libertas populi in mandandis magistratibus, nulla exspectatio suffragiorum; nihil, ut plerumque evenit, praeter opinionem accidet, nulla erit posthac varietas comitiorum.
15
sin
15
hoc persaepe accidit ut et factos aliquos et non factos esse miremur, si campus atque illae undae comitiorum, ut mare profundum et immensum, sic effervescunt quodam quasi aestu ut ad alios accedant, ab aliis autem recedant, tamen
15
5
15
nos
15
in
15
6
15
impetu studiorum et motu temeritatis modum aliquem et consilium et rationem requiremus
15
7
15
?
16
16
qua
16
re noli me ad contentionem vestrum
16
1
16
vocare, Laterensis.
16
etenim
16
si populo grata est tabella, quae frontis aperit hominum, mentis tegit datque eam libertatem ut quod velint faciant, promittant autem quod rogentur, cur tu id
16
2
16
in iudicio ut fiat
16
3
16
exprimis quod non fit in campo?
16
hic quam illeille ille est Baiter dignior
16
perquam grave est dictu.
16
quo
16
modo igitur est aequius
16
5
16
?
16
sic
16
credo, quod agitur, quod satis est iudici:
16
hic factus est.
16
cur iste potius quam ego?
16
vel
16
nescio vel non dico vel denique quod mihi gravissimum esset, si dicerem
16
6
16
, sed impune tamen deberem dicere:
16
non recte.
16
nam
16
7
16
quid adsequerere
16
8
16
, si illa extrema defensione uterer, populum quod voluisset fecisse, non quod debuisset?
17
17
quid
17
? si populi quoque factum
17
1
17
defendo, Laterensis, et doceo Cn. Plancium non obrepsisse ad honorem, sed eo venisse cursu qui semper patuerit hominibus ortis
17
2
17
hoc nostro equestri loco, possumne eripere orationi tuae contentionem vestrum
17
3
17
, quae tractari sine contumelia non potest, et te ad causam aliquando
17
4
17
crimenque deducere?
17
si
17
, quod equitis Romani filius est, inferior esse debuit, omnes tecum equitum Romanorum filii petiverunt.
17
nihil
17
dico amplius; hoc tamen
17
5
17
miror cur
17
6
17
huic potissimum irascare qui longissime a te afuit
17
7
17
.
17
equidem
17
, si quando, ut fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad Fabianum
17
8
17
fornicem impellor, sed eum qui in me ipsum incurrit atque incidit.
17
tu
17
neque Q. Pedio, forti viro, suscenses neque huic A. Plotio, ornatissimo homini familiari meo, et ab eo qui hos dimovit potius quam ab eis
17
9
17
qui in te ipsum incubuerunt te depulsum putas.
18
18
sed
18
tamen haec tibi est prima cum Plancio generis vestri familiaeque contentio, qua abs te vincitur; cur enim non confitear quod necesse est?
18
sed
18
non hic magis quam ego a meis competitoribus et alias
18
1
18
et in consulatus petitione vincebar.
18
sed
18
vide ne haec ipsa quae despicis huic suffragata sint.
18
sic
18
enim conferamus.
18
est
18
tuum nomen utraque familia consulare.
18
num
18
2
18
dubitas igitur quin omnes qui favent nobilitati, qui id putant esse pulcherrimum, qui imaginibus, qui nominibus vestris ducuntur, te aedilem fecerint?
18
equidem
18
non dubito.
18
sed
18
si parum multi sunt qui nobilitatem ament, num ista est
18
3
18
nostra culpa?
18
etenim
18
ad caput et ad fontem generis utriusque
18
4
18
veniamus.
19
19
tu
19
es e
19
1
19
municipio antiquissimo Tusculano, ex quo sunt
19
2
19
plurimae familiae consulares, in quibus est etiam Iuventia
19
3
19
—tot
19
4
19
ex reliquis municipiis omnibus non sunt—hic est e praefectura Atinati non tam prisca, non tam honorata, non tam suburbana.
19
quantum
19
interesse vis ad rationem petendi?
19
primum
19
utrum magis favere putas Atinatis an Tusculanos suis?
19
alteri
19
—scire enim hoc propter vicinitatem facile possum—cum huius ornatissimi atque optimi viri, Cn. Saturnini, patrem aedilem, cum praetorem viderunt, quod primus ille non modo in eam familiam sed etiam in praefecturam illam sellam curulem attulisset, mirandum in modum laetati sunt; alteros—credo, quia refertum est municipium consularibus, nam malivolos non esse certo
19
5
19
scio—numquam intellexi vehementius suorum
19
6
19
honore
19
7
19
laetari.
19
habemus
19
hoc nos, habent nostra municipia.
20
20
quid
20
ego de me, de fratre meo loquar? quorum honoribus agri ipsi prope dicam
20
1
20
montesque faverunt
20
2
20
.
20
num
20
quando vides Tusculanum aliquem de M. Catone illo in omni virtute principe, num de Ti. Coruncanio municipe suo
20
3
20
, num de tot Fulviis
20
4
20
gloriari?
20
verbum
20
nemo facit.
20
at
20
in quemcumque Arpinatem
20
5
20
incideris
20
6
20
, etiam si nolis, erit tamen
20
7
20
tibi fortasse etiam
20
8
20
de nobis aliquid, sed certe
20
9
20
de C. Mario audiendum.
20
primum
20
igitur hic habuit studia suorum ardentia, tu tanta quanta in hominibus iam saturatis honoribus esse potuerunt.
21
21
deinde
21
tui municipes sunt illi quidem splendidissimi homines, sed tamen pauci, si quidem cum Atinatibus conferantur; huius praefectura plena virorum fortissimorum, sic
21
1
21
ut nulla tota Italia frequentior dici possit; quam quidem nunc multitudinem videtis, iudices, in squalore et luctu supplicem vobis.
21
hi
21
tot equites Romani, tot tribuni aerarii
21
2
21
—nam plebem a iudicio dimisimus, quae cuncta comitiis adfuit— quid roboris, quid dignitatis huius petitioni attulerunt?
21
non
21
modo
21
3
21
enim tribum Teretinam
21
4
21
, de qua dicam alio loco, sed dignitatem, sed oculorum coniectum, sed solidam et robustam et adsiduam frequentiam praebuerunt.
21
nam
21
5
21
municipia coniunctione etiam vicinitatis vehementer moventur.
22
22
omnia
22
quae dico de Plancio dico expertus in nobis; sumus enim finitimi Atinatibus.
22
laudanda
22
est vel etiam amanda vicinitas retinens veterem illum offici morem
22
1
22
, non infuscata malivolentia, non adsueta mendaciis, non fucosa
22
2
22
, non fallax, non erudita artificio simulationis vel suburbano vel etiam urbano.
22
nemo
22
Arpinas non Plancio studuit, nemo Soranus
22
3
22
, nemo Casinas
22
4
22
, nemo Aquinas.
22
tractus
22
5
22
ille celeberrimus Venafranus, Allifanus
22
6
22
, tota denique ea nostra ita
22
7
22
aspera et montuosa et fidelis et simplex et fautrix suorum regio se huius honore ornari, se augeri dignitate arbitrabatur, isdemque nunc ex municipiis adsunt equites Romani publice cum legatione
22
8
22
et
22
9
22
testimonio, nec minore nunc sunt sollicitudine quam tum erant studio.
22
etenim
22
est gravius spoliari fortunis quam non augeri dignitate.
23
23
ergo
23
ut alia in te erant inlustriora, Laterensis, quae tibi maiores tui reliquerant, sic te Plancius hoc non solum municipi verum etiam vicinitatis genere vincebat; nisi forte te Labicana aut Gabina aut Bovillana
23
1
23
vicinitas adiuvabat, quibus e municipiis vix iam qui carnem Latinis petant reperiuntur
23
2
23
.
23
adiungamus
23
3
23
, si vis, id quod tu huic obesse etiam
23
4
23
putas, patrem publicanum; qui ordo quanto adiumento sit in honore quis nescit? Flos enim equitum Romanorum, ornamentum civitatis, firmamentum rei publicae publicanorum ordine continetur.
24
quis est igitur qui neget ordinis eiuseius ordinis E studium fuisse in honore Planci singulare? neque iniuria, vel quod erat pater is qui est princeps iam diu publicanorum, vel quod is ab sociis unice diligebatur, vel quod diligentissime rogabat, vel quia pro filio supplicabat, vel quodvel (ut T) quod TEa: vel quia cett. huius ipsius in illum ordinem summa officia quaesturae tribunatusque constabant, vel quod illi in hoc ornando ordinemordine TE se ornare et consulere liberis suis arbitrabantur. aliquid praeterea—timide dicamdicam Schol.: dico cett., sed tamen dicendum est—non enim opibus, non invidiosa gratia, non potentia vix ferenda, sed commemoratione benefici, sed misericordia, sed precibus aliquid attulimus etiam nos. appellavi populum tributimtributim TE: tribuum ag: tribubus cett., submisi me et supplicavi; ultro me herculemehercules Ta se mihi etiam offerentis, ultro pollicentis rogavi. valuit causa rogandi, non gratia.
25
25
nec
25
si vir amplissimus, cui nihil est quod roganti concedi non iure possit, de aliquo, ut dicis, non impetravit, ego sum adrogans quod me valuisse dico.
25
nam
25
ut
25
1
25
omittam illud quod ego pro eo laborabam qui valebat ipse per sese, rogatio ipsa
25
2
25
semper est gratiosissima quae est
25
3
25
officio necessitudinis coniuncta maxime.
25
neque
25
enim
25
4
25
ego sic rogabam ut petere viderer, quia familiaris esset meus, quia vicinus, quia huius parente semper plurimum essem usus, sed ut quasi parenti et custodi salutis meae
25
5
25
.
25
non
25
potentia mea sed causa rogationis fuit
25
6
25
gratiosa.
25
nemo
25
mea restitutione laetatus est, nemo iniuria doluit, cui non huius in me misericordia grata fuerit.
26
26
etenim
26
si ante reditum meum Cn. Plancio se volgo viri boni, cum hic tribunatum peteret, ultro offerebant, cui nomen meum absentis
26
1
26
honori fuisset, ei meas praesentis
26
2
26
preces non putas profuisse?
26
an
26
Minturnenses coloni, quod C. Marium e
26
3
26
civili ferro
26
4
26
atque ex impiis manibus eripuerunt, quod tecto receperunt, quod fessum inedia fluctibusque
26
5
26
recrearunt, quod viaticum congesserunt, quod navigium dederunt, quod eum linquentem terram eam quam servarat
26
6
26
votis, ominibus lacrimisque
26
7
26
prosecuti sunt, aeterna in laude versantur; Plancio, quod me vel vi pulsum
26
8
26
vel ratione cedentem receperit, iuverit, custodierit, his et senatui populoque Romano, ut haberent quem
26
9
26
reducerent, conservarit, honori hanc fidem, misericordiam, virtutem fuisse miraris?
27
27
vitia
27
me hercule Cn. Planci res eae
27
1
27
de quibus dixi tegere
27
2
27
potuerunt, ne tu in ea vita de qua iam dicam tot et tanta adiumenta huic honori fuisse mirere.
27
hic
27
est
27
3
27
enim qui adulescentulus cum A. Torquato profectus in Africam sic ab illo gravissimo et
27
4
27
sanctissimo atque omni laude et honore dignissimo viro dilectus
27
5
27
est ut et contuberni necessitudo et adulescentis
27
6
27
modestissimi pudor postulabat, quod
27
7
27
, si adesset, non minus ille declararet quam hic illius frater patruelis et socer, T. Torquatus, omni illi
27
8
27
et virtute
27
9
27
et laude par, qui est quidem cum illo maximis vinclis
27
10
27
et propinquitatis
27
11
27
et adfinitatis coniunctus, sed ita magnis
27
12
27
amoris ut illae necessitudinis causae leves esse videantur.
27
fuit
27
in Creta postea contubernalis Saturnini, propinqui sui, miles huius Q. Metelli; cui
27
13
27
cum fuerit probatissimus hodieque sit, omnibus esse se
27
14
27
probatum sperare debet
27
15
27
.
27
in
27
ea provincia legatus fuit C. Sacerdos, qua virtute, qua constantia vir! L. Flaccus, qui homo, qui civis! qualem
27
16
27
hunc putent, adsiduitate testimonioque declarant.
28
28
in
28
Macedonia tribunus militum fuit, in eadem provincia postea quaestor.
28
primum
28
Macedonia sic eum diligit ut
28
1
28
indicant hi
28
2
28
principes civitatum suarum; qui cum missi sint ob
28
3
28
aliam causam, tamen huius repentino periculo commoti huic adsident, pro hoc laborant, huic si praesto fuerint, gratius se civitatibus suis facturos putant quam si legationem suam et mandata
28
4
28
confecerint. L. vero Apuleius hunc tanti facit ut morem illum maiorum qui praescribit in parentum loco quaestoribus suis praetores esse oportere officiis benivolentiaque superarit.
28
tribunus
28
pl. fuit non fortasse tam vehemens quam isti quos tu iure laudas, sed certe talis, quales si omnes semper fuissent, numquam desideratus vehemens esset tribunus.
29
29
omitto
29
illa quae, si minus in scaena sunt, at certe, cum sunt prolata, laudantur, ut vivat cum suis, primum cum parente—nam meo iudicio pietas fundamentum est
29
1
29
omnium virtutum—quem veretur ut deum—neque enim multo secus est
29
2
29
parens liberis—amat vero ut sodalem, ut fratrem, ut aequalem.
29
quid
29
dicam cum patruo, cum adfinibus, cum propinquis, cum hoc Cn. Saturnino, ornatissimo viro? cuius quantam honoris huius cupiditatem fuisse creditis, cum videtis
29
3
29
luctus societatem?
29
quid
29
de me dicam qui mihi in huius periculo reus esse videor? quid de his tot viris talibus quos videtis veste mutata?
29
atque
29
4
29
haec sunt indicia, iudices, solida
29
5
29
et expressa, haec signa probitatis non fucata forensi specie, sed domesticis inusta notis veritatis.
29
facilis
29
6
29
est illa occursatio et blanditia popularis; aspicitur, non attrectatur; procul apparet, non excutitur, non in manus sumitur.
30
omnibus igitur rebus ornatum hominem tamtam E: quam Ta: quem cett. externis quamquam TEa: quem cett. domesticis, non nullis rebus inferiorem quam te, genere dico et nominegeneris dico et nominis TE: generis et nominis dico cett.: corr. Garatoni, superiorem aliis, municipummunicipiorum T, vicinorum, societatum studio, meorum temporummeorum temporum TE: temporum meorum cett. memoria, paremparem TE: partim a: patris cett. virtute, integritate, modestia aedilem factum esse miraris? hunc tu vitae splendorem maculis aspergis istis? iacis adulteria, quae nemo non modo nomine sed ne suspicione quidem possit agnoscere. bimaritumbimaritum TE: maritum cett. appellas, ut verba etiam fingas, non solum crimina. ductum esse ab eo in provinciam aliquem dicisdicis Σb1Ϛ: dicas cett. (Σ mg.): dictitas Müller libidinis causa, quod non crimen est, sed impunitum in maledictomaledicto TE: maledico cett. mendacium; raptam esse mimulam, quod dicitur Atinae factum a iuventuteiuventute TE: iuvene cett. vetere quodam in scaenicos iure maximeque oppidano.
31
O adulescentiam traductam eleganter, cui quidem cum quod licuerit obiciatur, tamen id ipsum falsum reperiatur! emissus aliquisaliqui Ta: est aliquis k ee est e b2χ carcere. et quidem emissus per imprudentiam, emissusper imprud. emissus TE: om. cett., ut cognostisut cognostis om. T, necessarii hominis optimique adulescentis rogatu; idem postea praetoris mandatupraetoris mandatu Turnebus: p~mandatus T: praemandatis cett.: fort. a praemandatis requisitus. atque haec nec ulla alia sunt coniecta maledicta in eius vitam de cuius vos pudore, religione, integritate dubitetis. pater vero, inquit, etiam obesse filio debet. O vocem duram atque indignam tua probitate, Laterensis! pater ut in iudicio capitis, pater ut in dimicatione fortunarum, pater ut apud talis viros obesse filio debeat? qui si esset turpissimus, si sordidissimussi sordid. TE: sordid. cett., tamen ipso nomine patrio valeret apud clementis iudices et misericordis; valeret, inquam, communi sensu omnium et dulcissima commendatione naturae.
32
32
sed
32
cum sit Cn. Plancius is eques Romanus, ea primum vetustate equestris nominis
32
1
32
ut pater, ut avus, ut maiores eius omnes equites Romani fuerint, summum in praefectura florentissima gradum tenuerint et dignitatis et gratiae, deinde ut ipse in legionibus P. Crassi imperatoris inter ornatissimos homines, equites Romanos, summo splendore fuerit, ut postea princeps inter suos plurimarum rerum sanctissimus et iustissimus iudex, maximarum societatum auctor, plurimarum magister: si non modo in eo nihil umquam reprehensum sed laudata
32
2
32
sunt omnia, tamen is oberit honestissimo filio pater qui vel minus honestum et alienum tueri vel auctoritate sua vel gratia possit?
33
33
asperius,
33
inquit,
33
locutus est aliquid aliquando.
33
immo
33
fortasse liberius.
33
at id ipsum,
33
inquit,
33
non est ferendum.
33
ergo
33
ei
33
1
33
ferendi sunt qui hoc
33
2
33
queruntur, libertatem equitis Romani se ferre non posse? Vbinam ille mos, ubi illa aequitas iuris, ubi illa antiqua libertas quae malis oppressa civilibus extollere iam caput et aliquando recreata se erigere debebat
33
3
33
?
33
equitum
33
ego Romanorum in homines nobilissimos maledicta, publicanorum in Q. Scaevolam, virum omnibus
33
4
33
ingenio, iustitia, integritate praestantem, aspere et ferociter
33
5
33
et libere
33
6
33
dicta commemorem?
33
consuli
33
P. Nasicae praeco Granius medio in foro, cum ille edicto iustitio
33
7
33
domum decedens
33
8
33
rogasset Granium quid tristis esset
33
9
33
; an quod reiectae auctiones
33
10
33
essent:
33
immo vero,
33
inquit,
33
quod legationeslegationes E, Schol.: legiones cett..
33
idem
33
tribuno pl. potentissimo homini
33
12
33
, M. Druso, et
33
13
33
multa in re publica
33
14
33
molienti, cum ille eum salutasset
33
et
33
15
33
, ut fit, dixisset:
33
quid agis, Grani?
33
respondit:
33
immo vero tu, Druse, quid agis?
33
ille
33
L. Crassi, ille M. Antoni voluntatem asperioribus facetiis saepe perstrinxit impune: nunc usque eo est
33
16
33
oppressa nostra adrogantia civitas ut, quae fuit olim praeconi in ridendo, nunc equiti Romano in plorando non sit concessa libertas.
34
34
quae
34
enim umquam Plancio vox fuit
34
1
34
contumeliae potius quam doloris? quid est autem umquam questus nisi cum a sociis et a se iniuriam propulsaret?
34
cum
34
senatus impediretur quo minus, id quod hostibus semper erat tributum, responsum equitibus Romanis redderetur, omnibus illa iniuria dolori fuit publicanis
34
2
34
, sed eum ipsum
34
3
34
dolorem hic tulit paulo apertius.
34
communis
34
4
34
ille sensus in aliis fortasse latuit; hic, quod cum ceteris animo sentiebat, id magis quam ceteri et voltu promptum habuit et lingua.
35
35
quamquam
35
, iudices,—agnosco enim ex me—permulta in Plancium quae ab eo numquam dicta sunt conferuntur.
35
ego
35
quia dico aliquid aliquando non studio adductus, sed aut
35
1
35
contentione dicendi aut lacessitus, et quia, ut fit in multis, exit aliquando aliquid si non perfacetum, at tamen fortasse non rusticum, quod quisque dixit, me id
35
2
35
dixisse dicunt.
35
ego
35
autem, si quid
35
3
35
est quod mihi scitum esse videatur et homine ingenuo dignum atque docto, non aspernor, stomachor
35
4
35
cum aliorum non me digna in me conferuntur.
35
nam
35
quod primus scivit legem de publicanis tum cum vir amplissimus consul id
35
5
35
illi ordini per populum dedit quod per senatum, si licuisset, dedisset, si in eo crimen est quia suffragium tulit, quis non tulit publicanus? si quia primus scivit, utrum id sortis esse vis, an eius qui illam legem ferebat?
35
si
35
sortis, nullum crimen est in casu
35
6
35
; si consulis,
35
statuis
35
7
35
etiam hunc a summo viro principem esse
35
8
35
ordinis iudicatum.
36
36
sed
36
aliquando veniamus ad causam.
36
in
36
qua tu nomine legis Liciniae, quae est de sodaliciis, omnis ambitus leges
36
1
36
complexus es; neque enim quicquam aliud in hac lege nisi editicios iudices es secutus
36
2
36
.
36
quod
36
genus iudicum
36
3
36
si est aequum ulla in re nisi in hac tribuaria
36
4
36
, non intellego quam ob rem senatus hoc uno in genere tribus edi voluerit ab accusatore neque eandem editionem transtulerit in ceteras causas, de ipso denique ambitu reiectionem
36
5
36
fieri voluerit iudicum
36
6
36
alternorum, cumque nullum genus acerbitatis praetermitteret, hoc tamen unum praetereundum putarit.
37
37
quid
37
? huiusce
37
1
37
rei tandem
37
2
37
obscura causa est, an et agitata tum
37
3
37
cum ista in senatu res agebatur, et disputata hesterno die copiosissime
37
4
37
a Q. Hortensio, cui tum est senatus adsensus?
37
hoc
37
igitur sensimus:
37
cuiuscumque tribus largitor esset, etesset et esset Ernesti per hanchanc TE: om. cett. consensionem quae magismagis E: magna T: magistratuum cett. honeste quam verehoneste quam vere TE: honesteque cett. sodalitas nominaretur quam quisque tribum turpi largitione corrumperet, eumeum cum TΣa maxime eisiis ed. V: his codd. hominibus qui eius tribus essent esse notum.
37
ita
37
putavit senatus, cum reo tribus ederentur eae quas is largitione devinctas haberet, eosdem fore testis et iudices.
37
acerbum
37
omnino genus iudici sed tamen, si vel
37
11
37
sua vel ea quae maxime esset cuique coniuncta tribus ederetur, vix recusandum.
38
38
tu
38
autem, Laterensis, quas tribus edidisti? Teretinam, credo.
38
fuit
38
certe id aequum et certe exspectatum est et fuit dignum constantia tua.
38
cuius
38
tu tribus venditorem
38
1
38
et corruptorem et sequestrem Plancium fuisse clamitas, eam tribum profecto, severissimorum praesertim hominum et gravissimorum, edere debuisti.
38
at
38
Voltiniam; libet
38
2
38
enim tibi nescio quid etiam
38
3
38
de illa tribu criminari.
38
hanc
38
igitur ipsam cur non edidisti? quid Plancio cum
38
lemonia
38
, quid cum Oufentina
38
4
38
, quid cum Clustumina
38
5
38
?
38
nam
38
Maeciam
38
6
38
, non quae iudicaret, sed quae reiceretur, esse voluisti.
39
39
dubitatis
39
igitur, iudices, quin vos M. Laterensis suo iudicio non ad sententiam legis, sed ad suam spem aliquam de civitate delegerit? dubitatis quin eas tribus in quibus magnas necessitudines habet Plancius, cum ille non ediderit, iudicarit officiis ab hoc observatas, non largitione corruptas
39
1
39
?
39
quid
39
enim potes
39
2
39
dicere cur ista editio non summam habeat acerbitatem, remota ratione illa quam in decernendo secuti sumus?
40
40
tu
40
deligas ex omni populo aut amicos tuos aut inimicos meos aut denique eos quos inexorabilis, quos inhumanos, quos crudelis existimes; tu me ignaro, nec opinante, inscio convoces
40
1
40
et tuos et tuorum amicorum
40
2
40
necessarios, iniquos
40
3
40
vel
40
4
40
meos vel etiam defensorum meorum, eodemque adiungas quos natura putes asperos atque omnibus iniquos; deinde effundas repente ut ante consessum meorum iudicum videam quam potuerim qui essent futuri suspicari, apud eosque me
40
5
40
ne quinque quidem reiectis, quod in proximo reo de consili sententia constitutum est, cogas causam de fortunis omnibus dicere?
41
non enim, si aut Plancius ita vixit ut offenderet sciens neminem, aut tu ita errasti ut eos ederes imprudens, ut nos invito te tamen ad iudices non ad carnifices veniremus, idcirco ista editio per se non acerba est. an vero nuper clarissimi cives nomen editiciieditici TEΣ: editicium Schol.: editi cett.: corr. Garatoni iudicis non tulerunt, cum ex CXXV iudicibus principibus equestris ordinis quinque et LXX reus reiceret, L referretferret Gronovius, omniaque potius permiscuerunt quam ei legi condicionique parerent; nos neque ex delectis iudicibus sed ex omni populo, neque editos ad reiciendum sed ab accusatore constitutos iudices ita feremus ut neminem reiciamus?
42
42
neque
42
ego nunc legis iniquitatem queror, sed factum tuum a sententia legis doceo discrepare; et illud acerbum iudicium si, quem ad modum senatus censuit populusque iussit, ita fecisses ut huic
42
1
42
et suam et ab hoc observatas tribus
42
2
42
ederes
42
3
42
, non modo non quererer, sed hunc eis
42
4
42
iudicibus editis qui idem testes
42
5
42
esse possent absolutum putarem, neque nunc multo secus existimo.
42
cum
42
enim has tribus edidisti, ignotis te iudicibus uti malle quam notis indicavisti
42
6
42
; fugisti sententiam legis, aequitatem omnem reiecisti, in tenebris quam in luce causam versari maluisti.
43
43
Voltinia tribus ab hoc corrupta, Teretinam habuerat venalem. quid diceret apud Voltiniensis aut apudaut apud TE: aut cett. tribulis suos iudices?
43
immo
43
vero tu quid diceres? quem iudicem ex illis aut tacitum testem haberes aut vero etiam excitares?
43
etenim
43
si reus tribus ederet, Voltiniam fortasse Plancius propter necessitudinem ac
43
2
43
vicinitatem, suam vero certe
43
3
43
edidisset.
43
vel
43
4
43
si quaesitor huic
43
5
43
edendus fuisset, quem tandem potius quam hunc C. Alfium quem habet, cui notissimus esse debet, vicinum, tribulem, gravissimum hominem iustissimumque edidisset? cuius quidem aequitas et ea
43
6
43
voluntas erga Cn. Planci salutem quam ille sine ulla cupiditatis suspicione prae se fert facile declarat non fuisse fugiendos tribulis huic iudices
43
7
43
cui quaesitorem
43
8
43
tribulem exoptandum fuisse videatis.
44
44
neque
44
ego nunc consilium reprehendo tuum quod
44
non
44
1
44
eas tribus quibus erat
44
2
44
hic maxime notus
44
3
44
edideris, sed a te doceo consilium non servatum senatus.
44
etenim
44
quis te tum audiret illorum, aut quid diceres
44
4
44
?
44
sequestremne
44
Plancium?
44
respuerent
44
5
44
aures, nemo agnosceret, repudiarent
44
6
44
.
44
an
44
gratiosum?
44
illi
44
libenter audirent, nos non timide confiteremur.
44
noli
44
enim putare, Laterensis, legibus istis quas senatus de ambitu sanciri
44
7
44
voluerit id esse actum ut suffragatio, ut observantia, ut gratia tolleretur.
44
semper
44
fuerunt viri boni
44
8
44
qui apud tribulis suos gratiosi esse vellent;
45
45
neque vero
45
1
45
tam durus in plebem noster ordo fuit ut eam coli nostra modica liberalitate noluerit, neque hoc liberis nostris interdicendum est, ne observent tribulis suos, ne diligant, ne conficere necessariis suis suam tribum possint, ne par ab eis munus in sua petitione respectent
45
2
45
.
45
haec
45
enim plena sunt offici, plena observantiae, plena etiam antiquitatis.
45
isto
45
in genere et fuimus ipsi, cum ambitionis nostrae
45
3
45
tempora postulabant, et clarissimos viros esse vidimus, et hodie
45
4
45
esse volumus
45
5
45
quam plurimos gratiosos.
45
decuriatio
45
tribulium
45
6
45
, discriptio
45
7
45
populi, suffragia largitione devincta severitatem senatus et bonorum omnium vim
45
8
45
ac dolorem excitarent
45
9
45
.
45
haec
45
doce, haec profer, huc incumbe, Laterensis, decuriasse Plancium, conscripsisse, sequestrem fuisse, pronuntiasse, divisisse; tum mirabor te eis
45
10
45
armis uti quae tibi
45
11
45
lex dabat noluisse.
45
tribulibus
45
enim iudicibus non modo severitatem illorum, si ista vera sunt, sed ne voltus quidem ferre possemus.
46
46
hanc
46
tu rationem
46
1
46
cum fugeris cumque
46
2
46
eos
46
3
46
iudices habere nolueris quorum in huius delicto cum
46
4
46
scientia certissima, tum dolor gravissimus esse debuerit, quid apud hos dices qui abs te taciti requirunt cur sibi hoc
46
5
46
oneris imposueris, cur se potissimum delegeris, cur denique se divinare malueris quam eos qui scirent iudicare?
46
ego
46
Plancium, Laterensis, et ipsum gratiosum esse dico et habuisse in petitione multos cupidos sui gratiosos; quos tu si sodalis vocas, officiosam amicitiam nomine inquinas criminoso; sin, quia gratiosi sint
46
6
46
, accusandos putas, noli mirari te id quod tua dignitas postularit repudiandis gratiosorum amicitiis non esse adsecutum.
47
namnam TE: iam cett. ut ego doceo gratiosum esse in suain sua TE: om. cett. tribu Plancium, quod multis benigne fecerit, pro multis spoponderit, in operas plurimos patris auctoritate et gratia miserit, quod denique omnibus officiis per se, perse per se T patrem, per maiores suos totam Atinatem praefecturam comprehenderit, sic tu doce sequestrem fuisse, largitum esse, conscripsisse, tribulis decuriavisse. quod si non potes, noli tollere ex ordine nostro liberalitatem, noli maleficium putare esse gratiam, noli observantiam sancire poena. itaque haesitantem te in hoc sodaliciorum tribuariotribunario P crimine ad communem ambitus causam contulisti, in qua desinamus aliquando, si videtur, volgari et pervagata declamatione contendere.
48
48
sic
48
enim tecum ago.
48
quam
48
tibi commodum est
48
1
48
, unam tribum
48
2
48
delige; tu doce
48
3
48
, id quod debes, per quem sequestrem, quo divisore corrupta sit; ego, si id facere non potueris quod, ut opinio mea fert, ne incipies quidem, per quem
48
4
48
tulerit docebo.
48
estne
48
haec vera contentio? placetne sic agi? num
48
5
48
possum magis pedem conferre, ut aiunt, aut propius accedere?
48
quid
48
taces, quid dissimulas, quid tergiversaris?
48
etiam
48
atque etiam insto atque urgeo, insector
48
6
48
, posco atque adeo flagito crimen.
48
quamcumque
48
tribum, inquam, delegeris quam tulerit Plancius, tu ostendito, si poteris
48
7
48
, vitium; ego qua ratione tulerit docebo.
48
neque
48
8
48
erit haec alia ratio Plancio ac tibi
48
9
48
, Laterensis
48
10
48
.
48
nam
48
ut quas tribus tu tulisti, si iam
48
11
48
ex te requiram, possis quorum studio tuleris explicare, sic ego hoc contendo, me tibi ipsi adversario cuiuscumque
48
12
48
tribus rationem poposceris redditurum.
49
49
sed
49
cur
49
1
49
sic ago?
49
quasi
49
non comitiis iam superioribus sit Plancius designatus aedilis; quae comitia primum habere coepit consul cum omnibus in rebus summa auctoritate, tum harum ipsarum legum ambitus auctor; deinde habere coepit subito praeter opinionem omnium
49
2
49
, ut, ne si cogitasset quidem largiri quispiam
49
3
49
, daretur spatium comparandi.
49
vocatae
49
tribus, latum suffragium, diribitae
49
4
49
tabellae
49
5
49
.
49
longe
49
plurimum valuit Plancius; nulla largitionis nec fuit nec esse potuit suspicio. ain
49
6
49
tandem? una centuria praerogativa tantum habet auctoritatis ut nemo umquam prior eam tulerit quin renuntiatus sit aut eis
49
7
49
ipsis comitiis consul aut certe in illum annum; aedilem tu Plancium factum esse miraris, in quo non exigua pars populi, sed universus populus voluntatem suam declararit, cuius in honore non unius tribus pars sed comitia tota comitiis fuerint
49
8
49
praerogativa?
50
50
quo
50
quidem tempore, Laterensis, si id
50
1
50
facere voluisses, aut si gravitatis esse putasses tuae quod multi nobiles saepe fecerunt, ut, cum minus valuissent suffragiis quam putassent, postea prolatis comitiis prosternerent se et populo Romano fracto animo atque humili supplicarent, non dubito quin omnis ad te conversura
50
se
50
2
50
fuerit multitudo.
50
numquam
50
enim fere
50
3
50
nobilitas, integra praesertim atque innocens, a populo Romano
50
4
50
supplex repudiata est.
50
sed
50
si tibi gravitas tua et magnitudo animi pluris fuit, sicuti
50
5
50
esse debuit, quam aedilitas, noli, cum habeas id quod malueris, desiderare id quod minoris putaris.
50
equidem
50
primum ut honore dignus essem maxime semper laboravi, secundo
50
6
50
ut existimarer; tertium mihi fuit illud quod plerisque primum est, ipse honos, qui eis denique debet esse iucundus quorum dignitati populus Romanus testimonium, non beneficium ambitioni dedit.
51
51
quaeris
51
etiam, Laterensis, quid imaginibus tuis, quid ornatissimo atque optimo viro, patri tuo, respondeas mortuo.
51
noli
51
ista meditari atque illud cave potius ne tua ista querela dolorque nimius ab illis sapientissimis viris reprendatur
51
1
51
.
51
vidit
51
enim pater tuus Appium Claudium, nobilissimum hominem, vivo fratre
51
2
51
suo, potentissimo et clarissimo civi, C. Claudio, aedilem non esse factum et eundem sine repulsa factum esse consulem; vidit hominem sibi maxime coniunctum, egregium virum, L. Volcatium
51
3
51
, vidit M. Pisonem ista in
51
4
51
aedilitate offensiuncula accepta summos a populo Romano esse honores adeptos.
51
avus
51
vero tuus et P. Nasicae tibi aediliciam praedicaret repulsam, quo cive neminem ego statuo in hac re publica fortiorem, et C. Mari, qui duabus aedilitatis acceptis repulsis
51
5
51
septiens consul est factus, et L. Caesaris, Cn. Octavi, M. Tulli, quos omnis scimus aedilitate praeteritos consules esse factos.
52
52
sed
52
quid ego aedilicias repulsas conligo? quae saepe eius modi habitae sunt ut eis qui praeteriti essent benigne a populo factum videretur.
52
tribunus
52
militum L. Philippus, summa nobilitate et eloquentia, quaestor
52
1
52
C. Caelius, clarissimus ac fortissimus adulescens, tribuni pl. P. Rutilius Rufus, C. Fimbria, C. Cassius, Cn. Orestes facti non sunt, quos tamen omnis consules factos scimus
52
2
52
esse.
52
quae
52
tibi ultro pater et maiores tui non consolandi tui gratia dicent, neque vero quo te liberent aliqua culpa, quam tu vereris ne a te suscepta videatur, sed ut te ad istum cursum
52
3
52
tenendum quem a prima aetate suscepisti cohortentur.
52
nihil
52
est enim, mihi crede, Laterensis, de te detractum.
52
detractum
52
4
52
dico; si me hercule vere quod accidit interpretari velis, est aliquid etiam de virtute significatum tua.
52
noli
52
enim existimare non magnum quendam motum fuisse illius
52
5
52
petitionis tuae, de qua ne aliquid iurares destitisti.
52
denuntiasti
52
homo adulescens quid de summa re
52
6
52
publica sentires, fortius tu quidem quam non nulli defuncti honoribus, sed apertius quam vel ambitionis vel aetatis tuae ratio postulabat.
53
quam ob rem in dissentiente populo noli putare nullos fuisse quorum animos tuus ille fortis animus offenderet; qui te incautum fortasse nunc tuo loco demovere potuerunt, providentem autemautem TE: ante cett. et praecaventem numquam certe movebuntdemovebunt Ernesti. an te illa argumenta duxerunt? dubitatisdubitabitis Schol., inquitinquit del. Cobet, quin coitio facta sit, cum tribus plerasque cum Plotio tulerit Plancius? an una fieri potuerunt, si una tribus non tulissent? atat ed. Crat.: an codd. non nullas punctis paene totidem. quippe, cum iam factifacti b2k, Angelius: factis cett. prope superioribus comitiis declaratique venissent. quamquam ne id quidem suspicionem coitioniscoitionis comitiis E habuerit. neque enim umquam maiores nostri sortitionem constituissent aediliciam, nisi viderent accidere posse ut competitores pares suffragiis essent.
54
54
et
54
ais prioribus comitiis Aniensem a Plotio Pedio
54
1
54
, Teretinam
54
a
54
2
54
Plancio tibi esse concessam; nunc ab utroque eas avolsas, ne in angustum venirent.
54
quam
54
convenit nondum cognita populi voluntate hos quos iam
54
3
54
tum coniunctos fuisse dicis iacturam suarum tribuum, quo vos adiuvaremini, fecisse; eosdem, cum iam essent experti quid valerent, restrictos et tenacis fuisse?
54
etenim
54
verebantur, credo, angustias.
54
quasi
54
res in contentionem aut in discrimen aliquod posset
54
4
54
venire.
54
sed
54
tamen tu A. Plotium
54
5
54
, virum ornatissimum, in idem crimen vocando
54
6
54
indicas
54
7
54
eum te adripuisse a quo non sis interrogatus.
54
nam
54
quod questus es pluris te
54
8
54
testis habere de Voltinia quam quot
54
9
54
in ea tribu puncta tuleris, indicas aut eos testis te producere
54
10
54
qui, quia nummos acceperint, te praeterierint, aut te ne gratuita quidem eorum suffragia tulisse.
55
illud vero crimen de nummis quos in circo Flaminio deprehensos esse dixisti caluit rere om. Ta recenti, nunc in causa refrixit. neque enim qui illi nummi fuerint nec quae tribus nec qui divisor ostendisostendis TE: ostenderis (-ras k) cett.. atqueatque Hirschfelder is quidem eductus ad consules qui tum in crimen vocabatur se inique a tuis iactatumiactatum EΣk: iactatus (-tari b2ψ2) bψ: iacturam cett. graviter querebatur. qui si erat divisor, praesertim eius quem tu habebas reum, cur abs te reus non est factus? cur noncur non cur T eius damnatione aliquid ad hoc iudicium praeiudici comparasti? sed neque tu haec exhibeshaec exhibes scripsi: haec habes TE: habes haec cett. neque eis confidis; alia te ratio, alia cogitatio ad spem huius opprimendi excitavit. magnae sunt in te opes, late patet gratia; multi amici, multi cupidi tui, multi fautores laudis tuae. multi huic invident, multis etiam pater, optimus vir, nimium retinens equestris iuris et libertatis videtur; multi etiam communes inimici reorumreorum b2Ϛ: reum T: rerum cett. omnium, qui ita semper testimonium de ambitu dicunt quasi aut moveant animos iudicumiudicum TE: om. cett. suis testimoniis, aut gratum populo Romano sit, aut ab eo facilius ob eam causam dignitatem quam volunt consequantur.
56
56
quibuscum
56
me, iudices, pugnantem more meo
56
1
56
pristino non videbitis; non quo mihi fas sit quicquam defugere
56
2
56
quod salus Planci postulet, sed quia neque necesse est me id persequi voce quod vos mente videatis, et quod ita de me meriti sunt
56
3
56
illi ipsi quos ego testis video paratos ut eorum reprehensionem vos vestrae prudentiae adsumere, meae modestiae
56
4
56
remittere debeatis.
56
illud
56
unum vos magno opere oro atque obsecro, iudices, cum huius quem defendo, tum communis periculi causa, ne fictis auditionibus, ne disseminato dispersoque sermoni
56
5
56
fortunas innocentium subiciendas putetis.
57
57
multi
57
amici accusatoris
57
1
57
, non nulli etiam nostri iniqui
57
2
57
, multi communes obtrectatores atque omnium invidi multa finxerunt.
57
nihil
57
est autem tam volucre quam maledictum, nihil facilius emittitur, nihil citius excipitur, latius
57
3
57
dissipatur.
57
neque
57
ego, si fontem maledicti reperietis, ut
57
4
57
neglegatis aut dissimuletis umquam postulabo.
57
sed
57
si quid sine capite manabit, aut si quid erit
57
5
57
eius modi ut non exstet auctor, qui audierit
57
autem
57
6
57
aut ita neglegens vobis esse videbitur ut unde audierit oblitus sit, aut ita levem habebit auctorem ut memoria dignum non putarit, huius illa vox volgaris
57
audiviaudivi TEp: auditu cett.
57
ne quid innocenti reo
57
8
57
noceat oramus.
58
58
sed
58
venio iam
58
1
58
ad L. Cassium, familiarem meum, cuius ex oratione ne illum quidem Iuventium tecum expostulavi, quem ille omni et humanitate et virtute
58
2
58
ornatus adulescens primum de plebe aedilem curulem factum esse dixit.
58
in
58
quo, Cassi, si ita tibi
58
3
58
respondeam, nescisse id populum Romanum, neque fuisse qui id nobis
58
4
58
narraret, praesertim mortuo Congo
58
5
58
, non, ut opinor, admirere, cum ego ipse non abhorrens a studio antiquitatis me hic id ex te primum
58
6
58
audisse confitear
58
7
58
.
58
et
58
quoniam tua fuit perelegans et persubtilis oratio, digna equitis Romani vel studio vel pudore, quoniamque sic ab his es auditus ut magnus honos et ingenio et humanitati tuae tribueretur, respondebo ad ea quae dixisti, quae pleraque de ipso me
58
8
58
fuerunt; in quibus ipsi aculei, si quos habuisti in me reprehendendo, tamen mihi non ingrati acciderunt.
59
59
quaesisti
59
utrum mihi putarem, equitis Romani filio, faciliorem fuisse ad adipiscendos honores viam an futuram esse filio meo, quia esset
59
1
59
familia consulari.
59
ego
59
vero quamquam illi omnia malo quam mihi, tamen
59
2
59
honorum aditus numquam illi
59
3
59
faciliores optavi quam mihi fuerunt.
59
quin
59
etiam, ne forte ille sibi me potius peperisse iam honores quam iter demonstrasse adipiscendorum putet, haec illi soleo praecipere—quamquam ad praecepta aetas non est gravis
59
4
59
—quae rex
59
5
59
ille a Iove ortus suis praecepit
59
6
59
filiis:
59
vigilandum est semper; multae insidiae sunt bonis.
59
id quod multi invideantid quod multi videant (sic) post nonne hab. codd.: huc transtuli (cf. Sest. 102)—
59
nostis
59
8
59
cetera
59
9
59
.
59
nonne
59
, quae scripsit gravis et ingeniosus poeta, scripsit non
59
10
59
ut illos regios pueros qui iam nusquam erant, sed ut nos et nostros liberos ad laborem et ad
59
11
59
laudem excitaret?
60
60
quaeris
60
quid potuerit amplius adsequi Plancius, si Cn. Scipionis fuisset filius.
60
magis
60
aedilis fieri non potuisset, sed hoc praestaret
60
1
60
, quod ei minus invideretur.
60
etenim
60
honorum gradus summis hominibus et infimis sunt pares, gloriae dispares.
60
quis
60
nostrum se dicit M'. Curio, quis C. Fabricio, quis C. Duellio
60
2
60
parem, quis
60
A.
60
3
60
Atilio Calatino, quis Cn. et P. Scipionibus, quis Africano, Marcello,
60
maximo
60
?
60
tamen
60
4
60
eosdem sumus honorum gradus quos illi adsecuti.
60
etenim
60
5
60
in virtute multi sunt
60
6
60
adscensus, ut is maxime gloria
60
7
60
excellat qui virtute plurimum praestet; honorum populi finis est consulatus; quem magistratum iam octingenti fere consecuti sunt. Horum, si diligenter quaeres
60
8
60
, vix decimam partem reperies
60
9
60
gloria dignam.
60
sed
60
nemo umquam sic egit ut tu:
60
cur iste fitfit sit TE consul? quid potuit amplius, si L. Brutus esset, qui civitatem dominatu regio liberavit?
60
honore
60
nihil amplius, laude multum.
60
sic
60
igitur Plancius nihilo minus quaestor est factus et tribunus pl. et aedilis quam si esset summo loco natus, sed haec pari loco orti sunt innumerabiles alii consecuti.
61
61
profers
61
triumphos T. Didi
61
1
61
et C. Mari et quaeris quid
61
2
61
simile in Plancio.
61
quasi
61
vero isti quos commemoras propterea magistratus
61
3
61
ceperint quod triumpharant
61
4
61
, et non, quia commissi sunt eis magistratus in quibus re bene gesta triumpharent,
61
propterea triumpharint
61
5
61
.
61
rogas
61
quae castra viderit; qui et miles in Creta hoc
61
6
61
imperatore et tribunus in Macedonia militum
61
7
61
fuerit, et quaestor tantum ex re militari detraxerit temporis quantum in me custodiendum transferre maluerit.
61
quaeris
61
num disertus sit
61
8
61
.
62
62
immo
62
, id quod secundum est, ne sibi quidem videtur.
62
num
62
iuris consultus.
62
quasi
62
quisquam sit qui sibi hunc falsum de iure respondisse dicat.
62
omnes
62
enim istius modi artes in eis
62
1
62
reprehenduntur
62
2
62
qui, cum professi sunt, satis facere non possunt, non in eis qui se
62
3
62
afuisse ab istis studiis confitentur.
62
virtus
62
, probitas, integritas in candidato, non linguae volubilitas, non ars, non scientia requiri solet.
62
ut
62
nos in mancipiis parandis quamvis frugi hominem si pro fabro aut pro tectore
62
4
62
emimus, ferre moleste solemus, si eas artis quas in emendo secuti sumus forte nesciunt
62
5
62
, sin autem emimus quem vilicum
62
6
62
imponeremus, quem pecori praeficeremus, nihil in eo nisi frugalitatem, laborem, vigilantiam esse curamus, sic populus Romanus deligit magistratus quasi rei publicae vilicos; in quibus si qua praeterea est ars, facile patitur, sin minus, virtute eorum et
62
7
62
innocentia contentus est.
62
quotus
62
enim quisque disertus, quotus quisque iuris peritus est, ut eos numeres qui volunt esse?
62
quod
62
si praeterea nemo est honore dignus
62
8
62
, quidnam tot optimis et ornatissimis civibus est futurum?
63
63
iubes
63
Plancium de vitiis Laterensis dicere.
63
nihil
63
potest nisi eum nimis in se iracundum putavisse
63
1
63
.
63
idem
63
effers
63
2
63
Laterensem laudibus.
63
facile
63
patior id te agere multis verbis quod ad iudicium non pertineat, et id te accusantem tam diu dicere quod ego defensor
63
3
63
sine periculo possim confiteri.
63
atqui
63
non modo confiteor summa in Laterense ornamenta esse sed te etiam reprehendo quod ea non enumeres
63
4
63
, alia quaedam inania et levia conquiras.
63
Praeneste fecisse ludos.
63
quid
63
? alii quaestores nonne fecerunt?
63
Cyrenis liberalem in publicanos, iustum in socios fuisse.
63
quis
63
negat? sed ita multa Romae geruntur ut vix ea quae fiunt in provinciis audiantur.
64
64
non
64
vereor ne mihi aliquid, iudices, videar adrogare
64
1
64
, si de quaestura mea dixero.
64
quamvis
64
enim illa floruerit, tamen eum me postea fuisse in maximis imperiis
64
2
64
arbitror ut non ita multum mihi
64
3
64
gloriae
64
4
64
sit ex quaesturae laude repetendum.
64
sed
64
tamen non vereor ne quis audeat dicere ullius in Sicilia quaesturam aut clariorem aut gratiorem
64
5
64
fuisse.
64
vere
64
me hercule hoc dicam: sic tum existimabam, nihil homines aliud Romae nisi de quaestura mea loqui.
64
frumenti
64
in summa caritate maximum numerum miseram; negotiatoribus comis, mercatoribus iustus, mancipibus
64
6
64
liberalis, sociis abstinens, omnibus eram visus in omni officio diligentissimus; excogitati quidam erant a Siculis honores in me
64
7
64
inauditi.
65
65
itaque
65
hac spe decedebam ut mihi populum Romanum ultro omnia delaturum putarem.
65
at
65
ego cum casu diebus eis itineris faciendi causa decedens e provincia
65
1
65
Puteolos forte venissem, cum plurimi et lautissimi in eis locis solent esse
65
2
65
, concidi paene, iudices, cum ex me quidam quaesisset quo die Roma exissem et num quidnam
65
3
65
esset novi.
65
cui
65
cum respondissem me e
65
4
65
provincia decedere:
65
etiam me hercule,
65
inquit,
65
ut opinor, ex Africa.
65
huic
65
ego iam stomachans fastidiose:
65
immo ex Sicilia,
65
inquam.
65
tum
65
quidam, quasi qui omnia sciret:
65
quid? tu nescis,
65
inquit,
65
hunc quaestorem Syracusisquaestorem Syr. TE: Syr. quaestorem cett. fuisse?
65
quid
65
multa? destiti stomachari et me unum ex eis
65
6
65
feci qui ad aquas venissent.
66
66
sed
66
ea res, iudices, haud scio an plus mihi profuerit quam
66
1
66
si mihi tum essent omnes gratulati
66
2
66
.
66
nam
66
postea quam sensi populi Romani
66
3
66
auris hebetiores, oculos autem esse
66
4
66
acris atque acutos
66
5
66
, destiti quid de me audituri essent homines cogitare; feci ut postea cotidie praesentem me viderent, habitavi in oculis, pressi forum
66
6
66
; neminem a congressu meo neque ianitor meus neque somnus absterruit.
66
ecquid
66
7
66
ego dicam de occupatis meis temporibus, cui fuerit ne otium quidem umquam
66
8
66
otiosum?
66
nam
66
quas tu commemoras, Cassi, legere te solere orationes, cum otiosus sis, has ego scripsi ludis
66
9
66
et feriis
66
10
66
, ne omnino umquam essem otiosus.
66
etenim
66
M. Catonis illud quod in principio scripsit Originum suarum
66
11
66
semper magnificum et praeclarum putavi,
66
clarorum virorumvirorum hominum TE (contra Schol.) atque magnorum non minus oti quam negoti rationem exstare oportere.
66
itaque
66
13
66
si quam habeo laudem, quae quanta sit nescio, parta Romae est, quaesita in foro; meaque privata consilia publici quoque casus comprobaverunt, ut etiam summa res publica mihi domi fuerit gerenda et urbs in urbe servanda.
67
eadem igitur, Cassi, via munita Laterensi est, idem virtutivirtuti TE: virtutis cett. cursus ad gloriam, hoc facilior fortasse quod ego huc a me ortus et per me nixus ascendi, istiusistius om. T egregia virtus adiuvabitur commendatione maiorum. sed ut redeam ad Plancium, numquam ex urbe is afuitis afuit Garatoni: isfuit T: abfuit cett. nisi sorteforte bpχϚ, lege, necessitate; non valuit rebus isdem quibus fortasse non nulli, at valuit adsiduitatevaluit ... adsiduitate om. T, valuit observandisadservandis TE: servandis cett.: corr. Naugerius (2) amicis, valuit liberalitate; fuit in oculisfuit in oculis fuit T, petivit, eaea TE: om. cett. est usus ratione vitaevitae TE: om. cett. sunt hoc loco hab. TE, post consec. b2kχ, om. cett. qua minima invidia novi homines plurimi sunt eosdem honores consecuti.
68
68
nam
68
quod ais, Cassi, non plus me Plancio debere quam bonis omnibus, quod eis aeque mea salus cara fuerit, ego me debere bonis omnibus fateor.
68
sed
68
etiam ei
68
1
68
quibus ego debeo boni viri et cives comitiis aediliciis aliquid se meo nomine Plancio debere
68
2
68
dicebant.
68
verum
68
fac me multis debere et in eis
68
3
68
Plancio; utrum igitur me conturbare oportet, an ceteris, cum cuiusque dies venerit, hoc
68
4
68
nomen quod urget nunc cum petitur dissolvere?
68
quamquam
68
dissimilis est pecuniae debitio et gratiae.
68
nam
68
qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit; qui autem debet, is
68
5
68
retinet alienum; gratiam autem et qui refert habet, et qui habet in
68
6
68
eo ipso quod habet refert.
68
neque
68
ego nunc Plancio desinam debere, si hoc solvero, nec minus ei redderem voluntate ipsa, si hoc molestiae non accidisset.
69
quaeris a me, Cassi, quid pro fratre meo, qui mihi est carissimus, quid pro meis liberis, quibus nihil mihi potestmihi potest TE: potes mihi cett. esse iucundius, amplius quam quodquod TE: om. cett. pro Plancio facio facere possim, nec vides istorum ipsorum caritate ad huius salutem defendendam maxime stimulari me atque excitari. nam neque illis huius salute a quo meam sciunt esse defensam quicquam est optatius, et ego ipse numquam illos aspicio quin, cumcum TE: om. cett. per hunc me eisiis TE: his cett. conservatum esse meminerim, huius meritum in me recorder. Opimium damnatum esse commemoras, servatorem ipsum rei publicae, Calidium adiungis, cuius lege Q. Metellus in civitatemcivitate T sit restitutus; reprehendis meas pro Plancio preces, quod nequeneque TE: nec cett. Opimius suo nomine liberatus sit neque Metellineque Metelli TE: nec Q. Metelli cett. Calidius. de Calidio tibi tantum respondeo quod ipse vidi, Q. Metellum Pium consulem praetoriis comitiis petente Q. Calidio populo Romano supplicasse, cum quidem non dubitaret et consul et homo nobilissimus patronum esse illumesse illum TE: illum esse cett. suum et familiaefamiliae TE: familiae suae cett. nobilissimae dicereducere T.
70
70
quo
70
loco quaero ex te num id in iudicio Calidi putes quod ego in Planci
70
1
70
facio, aut Metellum Pium, si Romae esse potuisset, aut patrem eius, si vixisset, non fuisse facturum.
70
nam
70
Opimi quidem calamitas utinam ex hominum memoria posset evelli!
70
volnus
70
illud rei publicae, dedecus huius imperi, turpitudo populi Romani, non iudicium putandum est.
70
quam
70
enim illi iudices, si iudices et non parricidae patriae nominandi sunt, graviorem potuerunt rei publicae infligere securim quam cum illum e civitate eiecerunt
70
2
70
qui praetor finitimo, consul domestico bello rem publicam liberarat?
71
71
at
71
enim nimis ego
71
1
71
magnum beneficium Planci
71
2
71
facio et, ut ais, id verbis exaggero.
71
quasi
71
vero me tuo arbitratu et non meo gratum esse oporteat.
71
quod istius tantum meritum?
71
inquit;
71
an quia te non iugulavit?
71
immo
71
vero quia iugulari passus non est.
71
quo
71
quidem tu loco, Cassi, etiam purgasti inimicos meos meaeque vitae nullas ab illis insidias fuisse dixisti.
71
posuit
71
hoc idem Laterensis.
71
quam
71
ob rem paulo post de isto
71
3
71
plura dicam; de te tantum requiro, utrum putes odium in me mediocre inimicorum fuisse—quod fuit ullorum
71
4
71
umquam barbarorum tam immane ac tam crudele in hostem?—an fuisse in eis aliquem aut famae metum aut poenae quorum vidisti toto illo anno ferrum in foro, flammam in delubris, vim in tota urbe versari. Nisi forte
71
5
71
existimas eos idcirco vitae meae pepercisse quod de reditu meo nihil
71
6
71
timerent.
71
et
71
quemquam putas fuisse tam excordem qui vivis his, stante urbe et curia rediturum me, si viverem, non putaret?
71
quam
71
ob rem non debes is homo et is civis praedicare vitam meam, quae fidelitate amicorum conservata sit
71
7
71
, inimicorum modestia
71
8
71
non esse appetitam.
72
72
respondebo
72
tibi nunc, Laterensis, minus fortasse vehementer quam abs te sum provocatus, sed profecto nec considerate minus nec minus amice.
72
nam
72
primum fuit illud
72
1
72
asperius me, quae de Plancio dicerem, ementiri
72
2
72
et temporis causa fingere.
72
scilicet
72
homo sapiens excogitavi quam ob rem viderer maximis benefici vinculis
72
3
72
obstrictus, cum liber essem et solutus.
72
quid
72
enim? mihi ad defendendum Plancium parum multae, parum iustae necessitudines erant familiaritatis, vicinitatis, patris amicitiae? quae si non essent, vererer
72
4
72
, credo, ne turpiter
72
5
72
facerem, si hoc splendore et hac dignitate hominem defenderem.
72
fingenda
72
mihi fuit
72
6
72
videlicet
72
7
72
causa peracuta ut ei quem mihi debere oporteret ego me omnia debere dicerem.
72
at
72
id etiam gregarii milites faciunt
72
8
72
inviti ut coronam dent civicam
72
9
72
et se ab aliquo servatos esse fateantur, non quo turpe sit protectum in acie ex
72
10
72
hostium manibus eripi—nam id accidere nisi forti viro et pugnanti comminus non potest—, sed onus benefici reformidant, quod permagnum est alieno debere idem quod parenti.
73
73
ego
73
, cum ceteri vera beneficia etiam minora dissimulent, ne obligati esse videantur, eo me beneficio obstrictum esse ementior cui ne referri quidem gratia posse videatur?
73
an
73
hoc tu, Laterensis, ignoras? qui cum mihi esses amicissimus, cum vel periculum vitae tuae mecum sociare voluisses, cum me in illo tristi et acerbo luctu atque discessu non lacrimis solum tuis sed animo, corpore, copiis prosecutus esses, cum meos liberos et uxorem me absente tuis opibus auxilioque defendisses, sic mecum semper egisti, te
73
1
73
mihi remittere atque concedere ut omne studium meum
73
2
73
in Cn. Planci honore
73
3
73
consumerem, quod eius in me meritum tibi etiam ipsi
73
4
73
gratum esse dicebas.
74
74
nihil
74
autem me novi, nihil temporis causa dicere, nonne etiam est illa testis
74
1
74
oratio quae est a me prima habita in senatu?
74
in
74
qua cum perpaucis nominatim egissem gratias, quod omnes enumerari nullo modo possent, scelus autem esset
74
2
74
quemquam praeteriri, statuissemque eos solum nominare qui causae nostrae
74
3
74
duces et quasi signiferi fuissent, in his Plancio gratias egi.
74
recitetur
74
4
74
oratio, quae propter rei
74
5
74
magnitudinem dicta de scripto
74
6
74
est; in qua ego homo astutus ei me dedebam
74
7
74
cui nihil magno opere deberem, et huius offici tanti
74
8
74
servitutem
74
9
74
astringebam
74
10
74
testimonio sempiterno.
74
nolo
74
cetera quae a me mandata sunt litteris recitare; praetermitto, ne aut proferre videar
74
11
74
ad tempus aut eo
74
12
74
genere uti litterarum quod meis studiis aptius quam consuetudini iudiciorum esse videatur.
75
75
atque
75
etiam clamitas, Laterensis:
75
quo usque ista dicis? nihil in CispioCispio TE: sciprio cett. (ubique) profecisti; obsoletaeobsoletae T, Manutius: absolutae cett. sunt iam E iam sunt preces tuae.
75
de
75
Cispio mihi
75
3
75
igitur
75
4
75
obicies, quem ego de me bene meritum, quia te teste cognoram
75
5
75
, te eodem auctore defendi? et ei dices
75
quo usque?
75
quem negas, quod pro Cispio contenderim, impetrare potuisse?
75
nam
75
istius verbi
75
quo usque
75
haec poterat
75
6
75
esse invidia:
75
datus est tibi ille, condonatus estest T: om. cett. ille; non facis finem; ferre non possumus.
75
ei
75
quidem qui pro
75
8
75
uno laborarit
75
et
75
id ipsum
75
9
75
non obtinuerit dici
75
quo usque?
75
inridentis magis est quam reprehendentis
75
10
75
; nisi forte ego unus ita me gessi in iudiciis, ita et cum his et inter hos vixi, is in
75
11
75
causis patronus, is in re publica civis et sum et semper fui, solus ut a te constituar qui nihil a iudicibus debeam umquam impetrare.
76
76
et
76
mihi lacrimulam Cispiani iudici obiectas.
76
sic
76
enim dixisti:
76
vidi ego tuam lacrimulamlacrim. tuam E.
76
vide
76
quam me
76
2
76
verbi tui
76
3
76
paeniteat.
76
non
76
modo lacrimulam sed multas lacrimas et fletum cum singultu videre potuisti.
76
an
76
ego, qui meorum lacrimis me absente commotus simultates, quas mecum habebat, deposuisset meaeque salutis non modo non oppugnator, ut inimici mei putarant, sed etiam defensor fuisset, huius in periculo
76
4
76
non
76
5
76
significarem dolorem meum
76
6
76
?
77
tu autem, Laterensis, qui tum lacrimas meas gratas esse dicebas, nunc easdem vis invidiosas videri. negas tribunatum Planci quicquam attulisse adiumenti dignitati meae, atque hoc loco, quod verissime facere potes, L. Racili, fortissimi et constantissimi viri, divina in me merita commemoras. cuicui cui (qui E) me TEa quidem ego, sicut Cn. PlancioCn. Orelli: in codd., numquam dissimulavi me plurimum debere semperque prae me ferampraeferam TE; nullas enim sibi ille neque contentiones neque inimicitias neque vitae dimicationes nec pro re publica nec pro me defugiendas putavit. atque utinam quam ego sum in illum gratus, tam licuisset per hominum vim et iniuriam populo Romanopopulo R. Tb2: p. r. EΣ: populi R. cett. eiei et TEa gratiam referrereferri codd.: corr. Garatoni! sed si non eadem contendit in tribunatu Plancius, existimare debes non huic voluntatem defuisse sed me, cum tantumtantum E, Schol.: om. cett. iam Plancio deberem, Racilideberem marci (p. marci T) racilii (-li T) codd.: corr. Manutius beneficiis fuisse contentum.
78
78
an
78
vero putas idcirco minus libenter iudices
78
1
78
mea
78
2
78
causa esse
78
3
78
facturos quod me esse gratum crimineris
78
4
78
?
78
an
78
, cum patres conscripti illo senatus consulto quod in monumento
78
5
78
Mari factum est, quo mea salus omnibus est gentibus commendata, uni Cn. Plancio
78
6
78
gratias egerint
78
7
78
— unus enim fuit de magistratibus
78
8
78
defensor salutis meae—cui senatus pro me gratias agendas putavit, ei ego a me referendam gratiam non putem?
78
atque
78
9
78
haec cum vides, quo me tandem in te animo
78
10
78
putas esse, Laterensis? ullum esse tantum periculum, tantum laborem, tantam contentionem quam ego non modo pro salute tua sed etiam pro dignitate defugerim
78
11
78
?
78
quo
78
quidem etiam magis sum non dicam miser—nam hoc
78
12
78
quidem abhorret a virtute verbum
78
13
78
—sed certe exercitus, non quia multis debeo—leve enim est
78
14
78
onus benefici gratia—, sed quia
78
nomina
78
15
78
saepe concurrunt
78
16
78
, propter
78
17
78
aliquorum bene
78
18
78
de me meritorum inter ipsos contentiones, ut eodem tempore in omnis verear ne vix possim gratus videri.
79
79
sed
79
ego haec
79
1
79
meis ponderibus examinabo, non solum quid cuique debeam sed etiam quid cuiusque intersit, et quid a me cuiusque tempus poscat.
79
agitur
79
studium tuum vel etiam, si vis, existimatio, laus aedilitatis
79
2
79
; at Cn. Planci salus, patria, fortunae.
79
salvum
79
tu me esse cupisti; hic fecit etiam ut esse possem.
79
distineor
79
3
79
tamen et divellor dolore et in causa dispari offendi te a me doleo; sed me dius fidius multo citius meam salutem pro te abiecero
79
4
79
quam Cn. Planci salutem tradidero contentioni tuae.
80
80
etenim
80
, iudices, cum omnibus virtutibus me
80
1
80
adfectum esse cupio, tum nihil est quod malim quam me et esse gratum
80
2
80
et videri.
80
haec
80
enim est una virtus non solum maxima sed etiam mater virtutum omnium reliquarum.
80
quid
80
est pietas nisi voluntas grata in parentes? qui sunt boni cives, qui belli, qui domi de patria bene merentes, nisi qui patriae beneficia meminerunt? qui sancti, qui religionum colentes, nisi qui meritam dis immortalibus gratiam iustis honoribus et memori mente persolvunt?
80
quae
80
potest esse vitae iucunditas
80
3
80
sublatis amicitiis? quae porro amicitia potest esse inter ingratos?
81
81
quis
81
est nostrum liberaliter educatus cui non educatores, cui non magistri sui atque doctores, cui non locus ipse ille mutus
81
1
81
ubi
81
2
81
alitus
81
3
81
aut doctus est
81
4
81
cum grata recordatione in mente versetur?
81
cuius
81
opes tantae esse possunt aut umquam fuerunt quae sine multorum amicorum officiis stare possint? quae certe sublata memoria et gratia nulla
81
5
81
exstare possunt.
81
equidem
81
nihil tam proprium hominis existimo quam non modo beneficio sed etiam benivolentiae significatione adligari, nihil porro tam inhumanum, tam immane, tam ferum
81
6
81
quam committere ut beneficio non dicam indignus sed victus esse videare.
82
82
quae
82
cum ita sint, iam succumbam, Laterensis, isti tuo crimini meque
82
1
82
in eo ipso in quo nihil potest esse nimium, quoniam ita tu vis, nimium gratum
82
2
82
esse concedam petamque a vobis, iudices, ut eum beneficio complectamini quem qui reprehendit in eo reprehendit quod gratum praeter modum dicat esse.
82
neque
82
enim illud
82
3
82
ad neglegendam meam gratiam debet valere quod dixit idem, vos nec nocentis nec litigiosos esse, quo minus me apud vos valere oporteret.
82
quasi
82
vero in amicitia mea non haec praesidia, si quae
82
4
82
forte sunt in me, parata semper amicis esse maluerim quam necessaria.
82
etenim
82
ego de me tantum audeo dicere, amicitiam meam voluptati pluribus quam praesidio fuisse, meque vehementer vitae meae paeniteret, si in mea familiaritate locus esset nemini nisi litigioso aut nocenti.
83
83
sed
83
haec
83
1
83
nescio quo modo frequenter in me congessisti saneque in eo creber fuisti, te idcirco in ludos
83
2
83
causam conicere noluisse ne ego mea consuetudine aliquid de tensis misericordiae causa dicerem, quod in aliis aedilibus ante fecissem.
83
non
83
nihil egisti hoc loco; nam mihi eripuisti ornamentum orationis meae.
83
deridebor
83
, si mentionem tensarum fecero, cum tu id
83
3
83
praedixeris; sine tensis autem quid potero dicere?
83
hic
83
etiam addidisti me idcirco mea lege exsilio ambitum sanxisse
83
4
83
ut miserabiliores epilogos possem dicere.
83
non
83
5
83
vobis videtur
83
6
83
cum aliquo declamatore, non cum laboris et fori discipulo
83
7
83
disputare?
84
84
RhodiRhodi hodie TE enim,
84
inquit
84
2
84
,
84
egoego TE, Schol.: om. cett. non fui
84
—me volt fuisse—
84
sed fui,
84
inquit—putabam in Vaccaeis
84
4
84
dicturum—
84
bis in Bithynia.
84
si
84
locus habet reprehensionis ansam
84
5
84
aliquam, nescio cur severiorem Nicaeam putes quam Rhodum; si spectanda causa est, et tu
84
6
84
in Bithynia summa cum dignitate fuisti et ego Rhodi non minore.
84
nam
84
quod in eo me reprehendisti quod nimium multos defenderem
84
7
84
, utinam et tu, qui potes, et ceteri, qui defugiunt, vellent me labore hoc levare!
84
sed
84
fit vestra diligentia, qui
84
8
84
causis ponderandis omnis fere repudiatis, ut ad nos pleraeque confluant, qui miseris et laborantibus negare nihil
84
9
84
possumus.
85
85
admonuisti
85
1
85
etiam, quod in Creta fuisses, dictum aliquod
85
2
85
in petitionem tuam
85
3
85
dici potuisse; me id perdidisse.
85
ut
85
er igitur nostrum est cupidior dicti? egone qui quod dici potuit non dixerim, an tu qui etiam ipse in te dixeris?
85
te
85
aiebas de tuis rebus gestis nullas litteras misisse, quod mihi meae quas ad aliquem misissem obfuissent.
85
quas
85
ego mihi obfuisse non intellego, rei publicae video prodesse potuisse.
86
86
sed
86
sunt haec leviora, illa vero gravia
86
1
86
atque magna, quod meum discessum, quem saepe defleras, nunc quasi reprehendere et subaccusare voluisti.
86
dixisti
86
enim non auxilium mihi sed me auxilio defuisse.
86
ego
86
vero fateor me
86
2
86
, quod viderim mihi auxilium non deesse, idcirco
86
3
86
illi auxilio pepercisse.
86
qui
86
enim status, quod discrimen, quae fuerit in re publica tempestas illa quis nescit?
86
tribunicius
86
me terror an consularis furor movit?
86
decertare
86
mihi ferro magnum fuit cum reliquiis eorum quos ego florentis atque integros sine ferro viceram?
86
consules
86
post hominum memoriam taeterrimi atque turpissimi, sicut et illa principia et hi recentes rerum exitus declararunt, quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit, empti
86
4
86
provinciis a senatu, a re publica, a bonis omnibus defecerant; qui exercitu
86
5
86
, qui armis, qui opibus plurimum poterant cum quid sentirent nesciretur, furialis illa vox nefariis stupris, religiosis
86
6
86
altaribus effeminata secum et illos et
86
7
86
consules facere acerbissime personabat
86
8
86
; egentes in locupletis, perditi in bonos, servi in dominos armabantur.
87
at erataderat codd.: corr. Wunder (ita mox) mecum senatus, et quidem veste mutata, quod pro me uno post hominum memoriam publico consilio susceptum est. sed recordare qui tum fuerint consulum nominenomine consulum T hostes, qui soli in hac urbe senatum senatui parere non siverintsierint TE edictoque suosuo om. T non luctum patribus conscriptis sed indicia luctusindicia luctus TE: luctus indicia (iud- Σg) cett. ademerint. at erat mecum cunctus equester ordo; quem quidem in contionibus saltator ille CatilinaeCatilinae del. Ernesti, tuetur Schol.: fort. catamitus (cf. Sen. 12 eius vir Catilina) consul proscriptionis denuntiatione terrebat. at tota Italia convenerat; cui quidem belli intestini et vastitatis metus inferebatur. hisce ego auxiliis studentibus atque incitatis uti me, Laterensis, potuisse confiteor, sed erat non iure, non legibus, non disceptando decertandum—nam profecto, praesertim tam bona in causa, numquam, quo ceteri saepesaepe TE: om. cett. abundarunt, id mihi ipsiipsum Tap auxilium meum defuisset—armis fuit, armis, inquam, fuit dimicandum; quibus a servis atque a servorum ducibus caedem fieri senatus et bonorum rei publicae exitiosum fuisset.
88
88
vinci
88
autem improbos a bonis fateor fuisse praeclarum, si finem tum
88
1
88
vincendi viderem, quem profecto non videbam
88
2
88
. Vbi enim mihi praesto fuissent
88
3
88
aut tam fortes consules quam L. Opimius, quam C. Marius, quam L. Flaccus, quibus ducibus improbos civis res publica vicit armatis, aut, si minus fortes, at tamen tam iusti quam P. Mucius, qui arma quae privatus P. Scipio ceperat
88
4
88
, ea Ti. Graccho interempto iure
88
5
88
optimo sumpta esse defendit?
88
esset
88
igitur pugnandum cum consulibus.
88
nihil
88
dico amplius nisi illud: victoriae nostrae gravis adversarios paratos, interitus nullos esse ultores
88
6
88
videbam.
89
89
hisce
89
ego auxiliis salutis meae si idcirco defui quia nolui dimicare, fatebor id quod vis, non mihi auxilium, sed me auxilio defuisse; sin autem, quo maiora studia in me bonorum fuerunt, hoc eis magis consulendum et parcendum putavi, tu id in me reprehendis quod Q. Metello laudi datum est hodieque est et semper erit maximae
89
1
89
gloriae? quem, ut potes ex multis audire qui tum adfuerunt, constat
89
2
89
invitissimis
89
3
89
viris bonis cessisse, nec fuisse dubium quin contentione et armis superior posset esse.
89
ergo
89
ille cum suum, non cum
89
4
89
senatus factum defenderet, cum perseverantiam sententiae suae, non salutem rei publicae retinuisset, tamen ob illam
89
constantiam
89
5
89
, quod
89
6
89
illud voluntarium volnus accepit, iustissimos omnium Metellorum et clarissimos triumphos gloria et
89
7
89
laude superavit, quod et illos ipsos improbissimos civis interfici noluit
89
8
89
et ne quis bonus interiret in eadem caede providit; ego tantis periculis propositis cum, si victus essem, interitus rei publicae, si vicissem, infinita dimicatio pararetur, committerem ut idem perditor rei publicae nominarer qui servator fuissem?
90
90
mortem
90
me timuisse dicis.
90
ego
90
vero ne immortalitatem quidem contra rem publicam accipiendam putarem, nedum emori cum pernicie rei publicae vellem.
90
nam
90
qui pro re publica vitam ediderunt
90
1
90
—licet me desipere dicatis—numquam me hercule eos mortem potius quam immortalitatem adsecutos putavi.
90
ego
90
vero si tum illorum impiorum ferro ac manu concidissem, in perpetuum res publica civile praesidium salutis suae perdidisset.
90
quin
90
etiam si me vis aliqua morbi aut natura ipsa consumpsisset, tamen auxilia posteritatis essent imminuta, quod peremptum esset mea morte id exemplum qualis futurus in me restituendo
90
2
90
fuisset senatus populusque Romanus.
90
an
90
, si umquam vitae cupiditas in me
90
3
90
fuisset, ego mense Decembri mei consulatus omnium parricidarum tela commossem
90
4
90
? quae, si
90
xx
90
quiessem dies
90
5
90
6
90
, in aliorum vigiliam
90
7
90
consulum recidissent.
90
quam
90
ob rem, si vitae cupiditas contra rem publicam est turpis, certe multo mortis cupiditas mea turpior fuisset cum pernicie civitatis.
91
91
nam
91
quod te esse
91
1
91
in re publica liberum es gloriatus, id ego et fateor et laetor et tibi etiam in hoc gratulor; quod me autem negasti, in eo neque te neque quemquam diutius patiar errare.
91
nam
91
si quis idcirco aliquid de libertate mea deminutum putat quod non ab omnibus isdem a quibus antea solitus sum dissentire dissentiam, primum, si bene de me meritis gratum me praebeo, nonne
91
2
91
desino incurrere in crimen hominis nimium memoris nimiumque grati?
91
sin
91
autem aliquando
91
3
91
sine ullo rei publicae detrimento respicio etiam salutem cum
91
4
91
meam tum meorum, certe non modo non sum reprehendendus sed etiam, si ruere vellem, boni viri me ut id ne facerem rogarent.
92
92
res
92
vero ipsa
92
1
92
publica, si loqui posset, ageret mecum ut, quoniam sibi servissem semper, numquam mihi, fructus autem ex sese non, ut oportuisset, laetos et uberes, sed magna acerbitate permixtos tulissem, ut
92
2
92
iam mihi servirem, consulerem meis; se non modo satis habere a me sed etiam vereri ne parum mihi pro eo quantum
92
3
92
a me haberet reddidisset.
93
quid? siquod si TaϚ horum ego nihil cogito et idem sum in re publica qui fui semper, tamenne libertatem requires meam? quam tu ponis in eo, si semper cum eis quibuscum aliquando contendimus depugnemus. quod est longe secus. stare enim omnes debemus tamquam in orbe aliquo rei publicae, qui quoniam versaturversatur TEa: versetur cett., eam deligere partem ad quam nos illius utilitas salusque converterit. ego autem Cn. Pompeium non dico auctorem, ducem, defensorem salutis meae—nam haec privatim fortasse officiorum memoriam et gratiam quaeruntquaerunt et gratiam T—sed dico hochoc dico E quod ad salutem rei publicae pertinet: ego eum non tuear quem omnes in re publica principem esse concedunt? ego C. Caesaris laudibus desim, quas primum populi Romani, nunc etiam senatus, cui mecui a me T semper addixi, plurimis atque amplissimis iudiciis videam esse celebratas? tum hercule me confitear non iudicium aliquod habuisse de utilitate rei publicaeutil. rei p. TE: rei p. util. cett., sed hominibus amicum aut inimicum fuisse.
94
94
an
94
, cum videam navem secundis ventis cursum tenentem suum, si non eum petat portum quem ego aliquando probavi
94
1
94
, sed alium non minus tutum atque tranquillum, cum tempestate pugnem periculose potius quam illi, salute praesertim proposita, obtemperem et paream?
94
ego
94
vero haec didici, haec vidi, haec scripta legi; haec de sapientissimis et clarissimis viris et in hac re publica et in aliis civitatibus monumenta
94
2
94
nobis
94
et
94
3
94
litterae
94
4
94
prodiderunt, non semper easdem sententias ab isdem, sed quascumque rei publicae status, inclinatio temporum, ratio concordiae postularet, esse defensas
94
5
94
.
94
quod
94
ego et facio, Laterensis, et semper faciam libertatemque quam tu
94
6
94
in me requiris, quam ego neque dimisi umquam neque dimittam, non in pertinacia, sed in quadam moderatione positam putabo.
95
95
nunc
95
venio ad illud extremum in quo
95
1
95
dixisti, dum
95
2
95
Planci in me meritum verbis extollerem, me arcem
95
3
95
facere e cloaca
95
4
95
lapidemque e sepulcro venerari pro deo; neque enim mihi insidiarum periculum ullum neque mortis fuisse.
95
cuius
95
ego temporis rationem explicabo brevi neque invitus.
95
nihil
95
enim est ex meis
95
5
95
temporibus quod minus pervagatum, quodque minus aut mea commemoratione celebratum sit aut hominibus auditum atque notum.
95
ego
95
enim, Laterensis, ex illo incendio legum, iuris, senatus, bonorum omnium cedens, cum mea domus ardore suo deflagrationem urbi atque Italiae toti minaretur, nisi quievissem, Siciliam petivi animo, quae et ipsa erat mihi sicut domus una coniuncta et obtinebatur a C. Vergilio
95
6
95
, quocum me uno vel maxime cum vetustas tum
95
7
95
amicitia, cum mei fratris conlegia tum rei publicae causa
95
8
95
sociarat.
96
96
vide
96
nunc
96
1
96
caliginem temporum illorum.
96
cum
96
ipsa paene insula mihi sese obviam ferre vellet, praetor ille, eiusdem tribuni pl. contionibus propter eandem rei publicae causam saepe vexatus, nihil amplius dico nisi me in Siciliam venire
96
2
96
noluit.
96
quid
96
dicam? C. Vergilio, tali civi et viro, benivolentiam in me, memoriam communium temporum, pietatem, humanitatem
96
3
96
, fidem defuisse?
96
nihil
96
, iudices
96
4
96
, est eorum sed, quam tempestatem nos vobiscum non tulissemus, metuit ut eam ipse posset
96
5
96
opibus suis sustinere.
96
tum
96
consilio repente mutato
96
6
96
Brundisium terra petere contendi; nam maritimos cursus praecludebat hiemis magnitudo.
97
97
cum
97
omnia illa municipia quae sunt a Vibone
97
ad
97
1
97
Brundisium in fide mea, iudices, essent, iter mihi tutum multis minitantibus magno cum suo metu praestiterunt. Brundisium veni vel potius ad moenia accessi
97
2
97
; urbem unam mihi amicissimam declinavi, quae se potius
97
3
97
exscindi quam e suo complexu ut eriperer facile pateretur.
97
in
97
hortos me M. Laeni Flacci contuli.
97
cui
97
cum omnis metus, publicatio bonorum, exsilium, mors proponeretur, haec perpeti, si acciderent, maluit quam custodiam mei capitis dimittere.
97
cuius
97
4
97
ego et parentis eius, prudentissimi atque optimi senis, et fratris
97
5
97
et utriusque filiorum manibus in navi
97
6
97
tuta ac fideli conlocatus, eorumque preces et vota de meo reditu exaudiens Dyrrachium, quod erat in fide mea, petere contendi.
98
98
quo
98
cum venissem, cognovi, id quod audieram, refertam esse Graeciam sceleratissimorum hominum ac nefariorum, quorum impium ferrum ignisque pestiferos meus ille consulatus e manibus extorserat; qui ante quam de meo adventu audire potuissent, cum a me
98
1
98
abessent aliquot
98
2
98
dierum viam, in Macedoniam ad Planciumque perrexi.
98
hic
98
vero simul atque mare me
98
3
98
transisse cognovit—audi, audi atque attende, Laterensis, ut scias quid ego Plancio debeam, confiteareque aliquando me quod faciam et grate et pie facere; huic autem
98
4
98
, quae pro salute mea fecerit, si minus profutura sint
98
5
98
, obesse certe non oportere!
98
nam
98
simul ac me Dyrrachium attigisse audivit, statim ad me lictoribus dimissis, insignibus abiectis, veste mutata profectus est.
99
99
O acerbam mihi, iudices, memoriam temporis illius et loci, cum hic in
99
1
99
me incidit, cum
99
2
99
complexus est conspersitque lacrimis nec loqui prae maerore potuit! O rem cum auditu crudelem tum visu nefariam! o reliquos omnis dies noctesque eas quibus iste a me non recedens Thessalonicam me in quaestoriumque perduxit!
99
hic
99
ego nunc de praetore Macedoniae nihil dicam amplius nisi eum et civem optimum semper et mihi amicum fuisse, sed eadem timuisse quae
99
3
99
ceteros; Cn. Plancium fuisse unum, non qui minus timeret
99
4
99
sed, si
99
5
99
acciderent ea quae timerentur, mecum ea subire et perpeti vellet
99
6
99
.
100
100
qui
100
, cum ad me L. Tubero, meus necessarius, qui fratri meo legatus fuisset, decedens ex Asia venisset easque insidias quas mihi paratas ab exsulibus coniuratis audierat ad me
100
1
100
animo amicissimo detulisset, in Asiam me ire propter eius provinciae mecum
100
2
100
et cum meo fratre necessitudinem comparantem non est passus; vi me, vi, inquam
100
3
100
, Plancius et complexu suo retinuit multosque mensis a capite meo non discessit
100
4
100
, abiecta quaestoria persona comitisque sumpta.