Pro Fonteio
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
o
1
portuisse an ita dissolvit ut omnes alii dissolverunt?
1
nam
1
ita ego defendo M. Fonteium, iudices, itaque contendo post legem Valeriam latam
1
1
1
te
1
quaestore usque ad T. Crispinum quaestorem aliter neminem solvisse; hunc omnium superiorum, huius autem omnis qui postea fuerint auctoritatem dico secutos.
2
2
quid
2
accusas, quid reprendis?
2
nam
2
quod in tabulis dodrantariis et quadrantariis, quas ait ab Hirtuleio institutas, Fontei officium desiderat, non possum
2
1
2
existimare utrum ipse erret an vos
2
2
2
in errorem inducere
2
3
2
velit.
2
quaero
2
enim abs te, M. Plaetori, possitne tibi ipsi probata esse nostra causa, si, qua in re abs te M. Fonteius accusatur, auctorem habet eum quem tu maxime laudas Hirtuleium; qua in re autem laudas Hirtuleium, Fonteius idem fecisse reperitur.
2
reprehendis
2
solutionis genus; eodem modo Hirtuleium dissolvisse publicae tabulae coarguunt.
2
laudas
2
illum quod dodrantarias tabulas instituerit; easdem Fonteius instituit et eodem genere pecuniae.
2
nam
2
ne forte sis nescius et istas tabulas existimes
2
a
2
d
2
diversam v
2
e
2
te
2
ris
2
4
2
aeris alieni rationem pertinere, ob unam causam et in uno genere sunt institutae.
2
nam
2
cum publicanis qui Africam, qui Aquileiense
2
5
2
por
2
torium
2
6
3
3
cite
3
1
3
nemo
3
, nemo, inquam, iudices, reperietur qui unum se in quaestura M. Fonteio nummum dedisse, aut illum ex ea pecunia quae pro aerario solveretur detraxisse dicat; nullius in tabulis ulla huius furti significatio, nullum in eis nominibus intertrimenti aut deminutionis vestigium reperietur.
3
atqui
3
homines
3
2
3
, si qui in
3
3
3
hoc genere quaestionis accusati sunt
3
4
3
, reprehensos videmus primum testibus; difficile est enim eum qui magistratui pecuniam dederit non aut induci odio ut dicat aut cogi religione; deinde si qua gratia testes deterrentur, tabulae quidem certe incorruptae atque integrae manent.
3
fac
3
omnis amicissimos Fonteio fuisse, tantum hominum numerum ignotissimorum atque alienissimorum pepercisse huius capiti, consuluisse famae; res ipsa tamen ac ratio litterarum confectioque tabularum habet hanc vim ut ex acceptis et datis quidquid fingatur, aut surripiatur, aut non constet, appareat.
3
acceptas
3
populo Romano pecunias omnis isti rettulerunt; si protinus aliis aeque magnas aut solverunt aut dederunt, ut, quod acceptum populo Romano est, id expensum cuipiam sit, certe nihil potest esse detractum.
3
sin
3
aliquid
3
5
3
domum tulerunt, ex eorum arca, e ra
3
6
4
4
deorum
4
hominumque fidem! testis non invenitur in ducentiens
4
1
4
et triciens sestertio!
4
quam
4
multorum hominum?
4
sescentorum
4
amplius.
4
quibus
4
in terris gestum negotium est?
4
illo
4
, illo, inquam, loco quem videtis.
4
extra
4
ordinemne pecunia est data?
4
immo
4
vero nummus nu
4
l
4
lus sine litteris multis commotus est.
4
quae
4
est igitur i
4
st
4
a accusatio, quae
4
f
4
acilius possit A
4
l
4
pis quam paucos aerari gradus ascendere, diligentius Rutenorum quam populi Romani defendat aerarium, libentius ignotis quam notis utatur, alienigenis quam domesticis testibus, planius se confirmare crimen libidine barbarorum quam nostrorum hominum litteris arbitretur?
5
5
duorum
5
magistratuum, quorum uterque in pecunia maxima tractanda procurandaque versatus est, triumviratus et quaesturae, ratio sic redditur, iudices, ut in eis rebus quae ante oculos gestae sunt, ad mu
5
l
5
tos pertinuerunt, confectae publicis privatisque tabulis sunt
5
1
5
, nulla significatio furti, nulla alicuius delicti suspicio reperiatur
5
2
5
.
6
6
Hispaniensis legatio consecuta est turbulentissimo rei publicae tempore, cum adventu L. Sullae maximi exercitus in Italiam
6
1
6
cives vi
6
2
6
dissiderent,
6
non
6
3
6
iudiciis ac legibus; atque hoc rei publicae statu desperato qualis
7
7
si nulla pecunia numerata est, cuius pecuniae quinquagesima est?
8
8
frumenti
8
1
8
maximus numerus e Gallia, peditatus amplissimae copiae e Gallia, equites numero plurimi e Gallia.
9
9
Gallos post haec dilutius esse poturos, quod illi venenum esse arbitrabuntur
9
1
9
.
10
10
Plaetori matrem dum vixisset ludum, postquam mortua esset magistros habuisse.
11
11
hoc praetore oppressam esse aere alieno
11
1
11
Galliam. A quibus versuras tantarum pecuniarum factas
11
2
11
esse dicunt? a Gallis?
11
nihil
11
minus. A quibus igitur? A civibus Romanis qui negotiantur in Gallia.
11
cur
11
eorum verba
11
non
11
3
11
audimus? cur eorum tabulae nullae proferuntur?
11
insector
11
ultro atque insto accusatori, iudices; insector, inquam, et flagito
11
4
11
testis.
11
plus
11
ego in hac causa laboris et operae consumo in poscendis testibus quam ceteri defensores in refutandis.
11
audaciter
11
5
11
hoc dico, iudices, non temere confirmo. Referta Gallia negotiatorum est, plena civium Romanorum.
11
nemo
11
Gallorum sine cive Romano quicquam negoti gerit, nummus in Gallia nullus sine civium Romanorum tabulis commovetur.
12
12
videte
12
quo descendam, iudices, quam longe videar ab consuetudine mea et cautione ac diligentia discedere. Vnae
12
1
12
tabulae proferantur, in quibus vestigium sit aliquod quod significet pecuniam
12
M.
12
2
12
Fonteio datam, unum
12
3
12
ex tot
12
4
12
negotiatorum, colonorum, publicanorum, aratorum, pecuariorum numero testem producant
12
5
12
; vere accusatum esse concedam.
12
pro
12
di immortales! quae haec est
12
6
12
causa, quae defensio?
12
provinciae
12
Galliae M. Fonteius praefuit, quae constat ex eis generibus hominum et civitatum qui, ut vetera mittam, partim nostra memoria bella cum populo Romano acerba ac diuturna gesserunt, partim
12
7
12
modo ab nostris imperatoribus subacti, modo bello domiti, modo triumphis ac monumentis notati, modo ab senatu agris urbibusque multati sunt, partim qui cum ipso M. Fonteio ferrum ac manus contulerunt multoque eius sudore ac labore sub populi Romani imperium dicionemque ceciderunt.
13
13
est
13
in eadem provincia Narbo Martius, colonia nostrorum civium, specula populi Romani ac propugnaculum istis ipsis nationibus oppositum et obiectum; est item urbs Massilia, de qua ante dixi, fortissimorum fidelissimorumque sociorum, qui Gallicorum bellorum pericula praecipuis
13
populi Romani
13
praemiis
13
1
13
compensarunt
13
2
13
; est praeterea
13
maximus
13
3
13
numerus civium Romanorum atque
13
4
13
equitum
13
5
13
,
13
hominum honestissimorum.
13
huic
13
provinciae quae ex hac generum varietate constaret M. Fonteius, ut dixi, praefuit; qui erant hostes, subegit, qui proxime
13
6
13
fuerant, eos ex eis agris quibus erant multati decedere coegit, ceteris qui
13
7
13
idcirco magnis saepe erant bellis superati ut semper populo Romano parerent, magnos equitatus ad ea bella quae tum in toto orbe terrarum a populo Romano gerebantur, magnas pecunias ad eorum stipendium, maximum frumenti numerum ad Hispaniense bellum tolerandum imperavit.
14
14
is
14
qui gessit in iudicium vocatur, vos qui in re non interfuistis causam una cum populo Romano cognoscitis, dicunt contra quibus invitissimis imperatum est, dicunt qui ex agris
14
1
14
ex
14
2
14
Cn. Pompei decreto decedere sunt coacti, dicunt qui ex belli
14
3
14
caede et fuga nunc primum audent contra M. Fonteium inermem consistere.
14
quid
14
? coloni Narbonenses quid volunt, quid existimant?
14
hunc
14
per vos
14
salvum
14
4
14
volunt, se per
14
5
14
hunc incolumis
14
6
14
existimant esse.
14
quid
14
Massiliensium civitas?
14
hunc
14
praesentem eis adfecit honoribus quos habuit amplissimos; vos autem absens orat atque obsecrat ut sua religio, laudatio, auctoritas aliquid apud vestros animos momenti habuisse videatur.
15
15
quid
15
? civium Romanorum quae voluntas est?
15
nemo
15
est ex tanto numero quin
15
1
15
hunc optime de provincia, de imperio, de sociis et civibus meritum esse arbitretur.
15
quoniam
15
igitur, iudices
15
2
15
, qui oppugnatum
15
3
15
M. Fonteium cognostis
15
4
15
, qui defensum velint, statuite nunc quid vestra aequitas, quid populi Romani dignitas postulet, utrum colonis vestris, negotiatoribus vestris, amicissimis atque antiquissimis sociis et credere et consulere malitis, an eis
15
5
15
quibus neque propter iracundiam fidem neque propter infidelitatem honorem habere debetis.
16
16
quid
16
? si maiorem etiam hominum honestissimorum copiam adferam
16
1
16
quae huius virtuti atque innocentiae testimonio possit
16
2
16
esse, tamenne plus Gallorum consensio valebit quam summa
16
3
16
auctoritas
16
4
16
omnium
16
5
16
? Cum Galliae Fonteius praeesset, scitis, iudices, maximos populi Romani exercitus in duabus Hispaniis clarissimosque imperatores fuisse.
16
quam
16
multi equites Romani, quam multi tribuni militum, quales et quot et quotiens legati ad eos
16
exierunt
16
6
16
!
16
exercitus
16
praeterea Cn. Pompei maximus atque ornatissimus hiemavit in Gallia M. Fonteio imperante.
16
satisne
16
vobis multos, satis idoneos testis et conscios
16
7
16
videtur ipsa fortuna esse voluisse earum rerum quae M. Fonteio praetore gererentur in Gallia?
16
quem
16
ex tanto hominum numero testem in hac causa producere potestis? quis est ex eo numero qui vobis auctor placeat? eo nos iam laudatore et teste utemur.
17
17
dubitabitis
17
etiam diutius, iudices, quin illud quod initio vobis proposui verissimum sit, aliud per hoc iudicium nihil agi nisi ut M. Fonteio oppresso testimoniis eorum quibus multa rei publicae causa invitissimis imperata sunt, segniores posthac ad imperandum ceteri sint, cum videatis
17
1
17
eos oppugnare
17
2
17
quibus
17
victoribus
17
3
17
populi Romani imperium incolume esse non possit?
17
obiectum
17
est etiam quaestum M. Fonteium ex viarum munitione fecisse, ut aut ne cogeret munire, aut id quod munitum esset ne improbaret.
17
si
17
et coacti sunt munire omnes et multorum opera improbata sunt, certe utrumque falsum est, et
17
4
17
ob vacationem pretium datum, cum immunis nemo fuerit, et ob probationem, cum multa improbata sint
17
5
17
.
17
quid
17
?
18
18
si hoc crimen optimis nominibus
18
1
18
delegare
18
2
18
possimus
18
3
18
, et ita non ut culpam in alios transferamus, sed uti doceamus eos isti munitioni praefuisse qui facile officium suum et praestare et probare possunt, tamenne vos omnia in M. Fonteium iratis testibus freti conferetis? Cum maioribus rei publicae negotiis M. Fonteius impediretur, et cum ad rem publicam pertineret viam Domitiam muniri
18
4
18
, legatis suis, primariis viris, C. Annio Bellieno et C. Fonteio, negotium dedit; itaque praefuerunt; imperaverunt pro dignitate sua
18
5
18
quod visum est et probaverunt; quod vos, si nulla alia ex re, ex litteris quidem nostris quas exscripsistis
18
6
18
et missis et adlatis certe scire potuistis.
18
quas
18
si antea non legistis, nunc ex nobis quid de eis rebus Fonteius ad legatos suos scripserit, quid ad eum illi rescripserint, cognoscite. L. M.
18
ad C. Annivmad Cannium (ad C. Cann. k2) Vk: ad C. Canninium χ: corr. Angelius leg., ad C. Fonteivm leg., L. A. A. (i. e. adlatae) suppl. Orelli abab Müller: a codd. C. AnnioC. Cannio k: Canninio Vχl: corr. Angelius leg., ab C.Fonteio leg.
19
19
satis
19
opinor esse perspicuum, iudices, hanc rationem munitionis neque ad M. Fonteium pertinere et ab eis esse tractatam
19
1
19
quos nemo possit reprehendere.
19
cognoscite
19
nunc de crimine vinario, quod illi invidiosissimum et maximum esse voluerunt.
19
crimen
19
a Plaetorio, iudices, ita constitutum est, M. Fonteio
19
2
19
non in Gallia primum venisse in mentem ut portorium vini institueret, sed hac
19
3
19
inita iam ac
19
4
19
proposita ratione Roma profectum.
19
itaque
19
Titurium Tolosae quaternos denarios in singulas vini amphoras portori nomine exegisse; Croduni Porcium et
19
munium
19
ternos
19
et
19
5
19
victoriatum
19
6
19
, Vulchalone Servaeum binos et victoriatum
19
7
19
; atque in his locis
19
8
19
ab eis portorium esse exactum si qui Cobiomago
19
9
19
—qui vicus inter Tolosam et Narbonem est—deverterentur
19
10
19
neque Tolosam ire vellent; Elesiodulis
19
11
19
C. Annium senos denarios ab eis qui ad hostem portarent exegisse.
20
20
video
20
, iudices, esse crimen et genere ipso magnum—vectigal enim esse impositum fructibus nostris dicitur, et pecuniam permagnam ratione ista cogi potuisse confiteor—et invidia
20
1
20
vel
20
maximum
20
2
20
; maxime enim inimici hanc rem sermonibus divolgare
20
3
20
voluerunt.
20
sed
20
ego ita existimo, quo maius crimen sit id quod ostendatur esse falsum, hoc maiorem ab eo iniuriam fieri qui id confingat.
20
volt
20
enim magnitudine rei sic occupare animos eorum qui audiunt ut difficilis aditus veritati relinquatur.
20
de crimine vinario.
20
de bello VocontiorvmContionum V .
20
de
20
dispositione hibernorvm.
21
21
'
21
at
21
hoc Galli negant.'
21
at
21
ratio
21
1
21
rerum et vis argumentorum coarguit.
21
potest
21
igitur testibus iudex non credere?
21
cupidis
21
et iratis et coniuratis et ab religione remotis non solum potest sed etiam debet.
21
etenim
21
si, quia Galli dicunt, idcirco M. Fonteius nocens existimandus est, quid mihi opus est sapiente iudice, quid aequo quaesitore, quid oratore non stulto? dicunt enim Galli; negare non possumus.
21
hic
21
si ingeniosi et periti et aequi iudicis has partis esse existimatis ut, quoniam quidem testes dicunt, sine ulla dubitatione credendum sit,
21
salus
21
2
21
ipsa virorum fortium innocentiam tueri non potest; sin autem in rebus iudicandis non minimam partem
21
tenere
21
3
21
ad unam quamque rem aestimandam
21
4
21
momentoque suo ponderandam sapientiam
21
5
21
iudicis
21
6
21
,
21
videte
21
7
21
ne multo vestrae
21
8
21
maiores gravioresque partes sint
21
9
21
ad cogitandum quam ad dicendum meae.
22
22
mihi
22
enim semper una quaque de re testis non solum semel verum etiam breviter interrogandus est
22
1
22
, saepe etiam non interrogandus, ne aut irato facultas ad dicendum data aut cupido auctoritas attributa esse videatur; vos et saepius eandem rem animis agitare et diutius uno
22
quoque
22
2
22
de teste cogitare potestis et, si quem nos interrogare noluimus
22
3
22
, quae causa nobis tacendi fuerit existimare debetis.
22
quam
22
ob rem, si hoc iudici praescriptum lege aut officio putatis, testibus credere, nihil est cur alius alio iudice melior aut sapientior existimetur
22
4
22
. Vnum est enim et simplex aurium iudicium et promisce
22
5
22
et communiter stultis ac sapientibus ab natura datum.
23
23
quid
23
est igitur ubi elucere possit prudentia, ubi discerni stultus auditor et credulus ab religioso et sapienti iudice?
23
nimirum
23
illud in quo ea quae dicuntur a testibus coniecturae
23
1
23
et cogitationi
23
2
23
traduntur, quanta auctoritate, quanta animi aequitate, quanto pudore, quanta fide, quanta religione, quanto studio existimationis bonae, quanta cura, quanto timore dicantur.
23
an
23
vero vos id in testimoniis hominum barbarorum dubitabitis quod persaepe et nostra et patrum memoria sapientissimi iudices de clarissimis nostrae civitatis viris dubitandum
23
3
23
non putaverunt? qui Cn. et Q. Caepionibus, L. et Q. Metellis testibus in Q. Pompeium, hominem novum, non crediderunt, quorum virtuti, generi, rebus gestis fidem et auctoritatem in testimonio cupiditatis atque inimicitiarum suspicio derogavit.
23
ecquem
23
hominem vidimus,
24
24
ecquem
24
1
24
vere
24
2
24
commemorare possumus parem consilio, gravitate, constantia, ceteris virtutibus
24
3
24
, honoris, ingeni, rerum gestarum ornamentis M. Aemilio Scauro fuisse?
24
tamen
24
huius cuius
24
4
24
iniurati nutu prope terrarum orbis regebatur iurati testimonio neque in C. Fimbriam neque in C. Memmium creditum est; noluerunt ei
24
5
24
qui iudicabant hanc patere inimicitiis viam, quem quisque odisset, ut eum testimonio posset
24
6
24
tollere.
24
quantus
24
in L. Crasso pudor fuerit, quod ingenium, quanta auctoritas, quis ignorat?
24
tamen
24
is cuius etiam sermo testimoni auctoritatem habebat, testimonio ipso, quae in M. Marcellum inimico animo dixit, probare non potuit.
25
25
fuit
25
, fuit illis iudicibus divinum ac singulare, iudices
25
1
25
, consilium, qui se non solum de reo
25
2
25
sed etiam de accusatore
25
3
25
, de teste iudicare arbitrabantur, quid fictum, quid fortuna ac tempore adlatum, quid pretio corruptum, quid spe aut metu depravatum, quid a cupiditate aliqua aut inimicitiis profectum videretur.
25
quae
25
si iudex non amplectetur omnia consilio, non animo ac mente circumspiciet, si, ut quidque
25
4
25
ex illo loco dicetur, ex oraculo aliquo dici arbitrabitur, profecto satis erit, id quod dixi antea, non surdum iudicem
25
5
25
huic muneri atque officio praeesse; nihil erit quam ob rem ille nescio quis sapiens homo ac multarum rerum peritus ad res iudicandas requiratur.
26
26
an
26
vero illi equites Romani quos nos vidimus, qui nuper in re publica iudiciisque maxime
26
1
26
floruerunt, habuerunt tantum animi, tantum roboris ut L.
26
Crasso, M.
26
Scauro
26
2
26
testi non crederent; vos Volcarum
26
3
26
atque Allobrogum testimoniis non credere timetis?
26
si
26
inimico testi credi non oportuit, inimicior Marcello Crassus aut Fimbriae Scaurus ex civilibus studiis atque obtrectatione domestica quam huic Galli? quorum qui optima
26
4
26
in causa sunt, equites, frumentum pecuniam semel atque iterum ac saepius
26
5
26
invitissimi dare coacti sunt, ceteri partim ex veteribus bellis agro multati, partim ab hoc ipso bello superati et oppressi.
27
27
si
27
, qui ob aliquod emolumentum suum cupidius aliquid dicere videntur, eis credi non convenit, credo maius emolumentum Caepionibus et Metellis propositum fuisse ex Q. Pompei damnatione, cum studiorum suorum obtrectatorem sustulissent, quam cunctae Galliae ex M. Fontei calamitate, in qua illa
27
1
27
provincia prope suam immunitatem ac libertatem positam esse arbitratur.
27
an
27
, si homines ipsos spectare convenit, id quod in teste profecto valere plurimum debet, non modo cum summis civitatis nostrae viris sed cum infimo
27
2
27
cive Romano quisquam amplissimus Galliae comparandus est?
27
scit
27
Indutiomarus quid sit testimonium dicere? movetur eo timore quo nostrum unus quisque, cum in eum locum productus est?
28
28
recordamini
28
, iudices, quanto opere laborare soleatis non modo quid dicatis pro testimonio sed etiam quibus verbis utamini, ne quod minus moderate positum, ne quod ab aliqua cupiditate prolapsum verbum esse videatur; voltu denique laboratis ne qua significari possit suspicio cupiditatis, ut et, cum proditis, existimatio sit
28
1
28
quaedam tacita de vobis pudoris ac religionis et, cum
28
2
28
disceditis, ea diligenter conservata ac retenta videatur.
29
29
credo
29
haec eadem Indutiomarum in testimonio timuisse aut cogitavisse, qui primum illud verbum consideratissimum nostrae consuetudinis 'arbitror', quo nos etiam tunc utimur cum ea dicimus iurati quae comperta habemus, quae ipsi vidimus, ex toto testimonio suo sustulit atque omnia se 'scire' dixit.
29
verebatur
29
enim videlicet ne quid apud vos populumque Romanum de existimatione sua deperderet, ne qua fama consequeretur eius modi, Indutiomarum, talem virum, tam cupide, tam temere dixisse; non
29
1
29
intellegebat se in testimonio nihil praeter vocem et
29
2
29
os et audaciam neque civibus suis neque accusatoribus nostris praestare debere.
30
30
an
30
vero istas nationes religione iuris iurandi ac metu deorum immortalium in testimoniis dicendis commoveri arbitramini? quae tantum a ceterarum gentium more ac natura dissentiunt, quod ceterae pro religionibus suis bella suscipiunt, istae contra omnium religiones; illae in bellis gerendis ab dis immortalibus pacem ac veniam petunt, istae cum ipsis dis immortalibus bella gesserunt.
30
hae
30
sunt nationes quae quondam tam longe ab suis sedibus Delphos usque ad Apollinem Pythium atque ad oraculum orbis terrae vexandum ac spoliandum profectae sunt.
30
ab
30
isdem gentibus sanctis et in testimonio religiosis obsessum Capitolium est atque ille Iuppiter cuius nomine maiores nostri vinctam
30
1
30
testimoniorum fidem esse voluerunt.
31
31
postremo
31
his
31
1
31
quicquam
31
2
31
sanctum ac religiosum videri potest qui, etiam si quando aliquo metu adducti deos placandos esse arbitrantur
31
3
31
, humanis hostiis eorum aras ac templa funestant, ut ne religionem quidem colere possint, nisi eam ipsam prius scelere violarint?
31
quis
31
enim ignorat eos usque ad hanc diem retinere illam immanem ac barbaram consuetudinem hominum immolandorum?
31
quam
31
ob rem quali fide, quali pietate existimatis esse eos
31
4
31
qui etiam deos immortalis arbitrentur hominum scelere
31
5
31
et sanguine facillime posse placari? Cum his vos testibus vestram religionem coniungetis, ab
31
his
31
quicquam
31
6
31
sancte aut moderate
31
7
31
dictum putabitis?
31
hoc
31
vestrae mentes tam castae,
32
32
tam integrae sibi suscipient ut, cum omnes legati nostri qui illo triennio in Galliam venerunt, omnes equites
32
1
32
Romani qui in illa provincia fuerunt, omnes negotiatores eius provinciae, denique omnes in Gallia qui sunt socii populi Romani atque amici, M. Fonteium incolumem esse cupiant, iurati privatim et publice laudent, vos tamen cum
32
2
32
Gallis iugulare
32
3
32
malitis?
32
quid
32
ut secuti esse videamini? voluntatemne hominum? gravior igitur vobis erit hostium voluntas quam civium?
32
an
32
dignitatem testium? potestis igitur ignotos notis, iniquos aequis, alienigenas domesticis, cupidos moderatis, mercennarios gratuitis, impios religiosis, inimicissimos huic imperio ac nomini
32
4
32
bonis ac fidelibus
32
5
32
et sociis et civibus anteferre?
33
33
an
33
vero dubitatis, iudices, quin insitas inimicitias istae gentes omnes et habeant et gerant cum populi Romani nomine?
33
sic
33
existimatis eos hic
33
1
33
sagatos bracatosque versari, animo demisso
33
2
33
atque humili, ut solent ei qui adfecti iniuriis ad opem iudicum supplices inferioresque confugiunt?
33
nihil
33
vero minus.
33
hi
33
3
33
contra vagantur laeti atque erecti
33
4
33
passim toto foro cum quibusdam minis et barbaro atque immani terrore verborum; quod ego profecto non crederem, nisi aliquotiens ex ipsis accusatoribus vobiscum simul, iudices, audissem, cum praeciperent ut caveretis ne hoc absoluto novum aliquod bellum Gallicum concitaretur.
34
34
si
34
M. Fonteium, iudices, in causa deficerent omnia, si turpi adulescentia, vita infami, magistratibus quos ante oculos vestros gessit
34
male gestis
34
1
34
, convictus
34
2
34
virorum bonorum
34
3
34
testimoniis, legationibus flagitiose obitis, invisus
34
4
34
suis omnibus in iudicium vocaretur, si in eo iudicio colonorum populi Romani Narbonensium, fidelissimorum sociorum Massiliensium, civium Romanorum omnium testimoniis tabulisque premeretur, tamen esset vobis
34
5
34
magno opere providendum ne, quos ita adflictos a vestris patribus maioribusque accepissetis ut contemnendi essent, eos pertimuisse et eorum minis et terrore commoti esse videremini.
35
35
nunc
35
vero cum laedat nemo bonus, laudent omnes vestri cives atque socii, oppugnent idem
35
1
35
qui saepissime hanc urbem et hoc imperium oppugnarunt, cumque inimici M. Fontei vobis ac populo Romano minentur, amici ac propinqui supplicent vobis, dubitabitis non modo vestris civibus, qui maxime gloria ac laude ducuntur, verum etiam exteris nationibus
35
et
35
2
35
gentibus ostendere vos in sententiis ferendis civi parcere quam hosti cedere maluisse?
36
36
Magna me hercules
36
1
36
causa, iudices, absolutionis cum ceteris causis haec est, ne quae
36
2
36
insignis huic imperio macula atque ignominia suscipiatur, si hoc ita perlatum erit in Galliam, senatores
36
3
36
equitesque populi Romani non testimoniis Gallorum, sed minis commotos rem ad illorum libidinem
36
4
36
iudicasse.
36
ita
36
vero, si illi bellum facere conabuntur, excitandus nobis erit ab inferis C. Marius qui Indutiomaro isti minaci atque adroganti par in bello gerendo
36
5
36
esse possit, excitandus Cn. Domitius et Q. Maximus
36
6
36
qui nationem Allobrogum et
36
belli
36
7
36
reliquias
36
8
36
suis iterum armis conficiat atque opprimat, aut, quoniam id quidem non potest, orandus erit nobis amicus meus, M. Plaetorius, ut suos novos clientis a bello faciendo deterreat, ut eorum iratos animos atque horribilis impetus deprecetur, aut, si non poterit, M. Fabium, subscriptorem eius, rogabimus ut Allobrogum animos mitiget, quoniam apud illos Fabiorum nomen amplissimum
36
est
36
9
36
.
36
volunt
36
isti aut quiescere, id quod victi ac subacti solent, aut, cum minantur, intellegere se populo Romano non metum belli sed spem triumphi
36
10
36
ostendere?
37
37
quod
37
si in turpi reo patiendum non esset ut quicquam isti se minis profecisse arbitrarentur, quid faciendum vobis
37
in
37
1
37
M. Fonteio
37
2
37
arbitramini? de quo homine, iudices—iam enim mihi videor hoc prope causa duabus actionibus perorata debere dicere—de quo vos homine ne ab inimicis quidem ullum fictum probrorum
37
3
37
non modo crimen sed ne maledictum quidem audistis.
37
ecquis
37
4
37
umquam reus, praesertim in hac vitae ratione versatus
37
5
37
, in honoribus petendis, in potestatibus
37
6
37
, in imperiis gerendis, sic accusatus est ut nullum probrum, nullum facinus, nulla turpitudo quae a libidine
37
7
37
aut a petulantia aut ab audacia nata esset, ab accusatore obiceretur, si non vera
37
8
37
, at ficta
37
9
37
cum aliqua ratione ac suspicione?
38
38
M. Aemilium Scaurum, summum nostrae civitatis virum, scimus accusatum a M. Bruto.
38
exstant
38
orationes, ex quibus intellegi potest multa in illum ipsum Scaurum esse dicta, falso; quis negat? verum tamen ab inimico dicta et obiecta.
38
quam
38
multa M'. Aquilius
38
1
38
audivit in suo iudicio, quam multa L. Cotta, denique P. Rutilius! qui, etsi damnatus est, mihi videtur tamen inter viros optimos atque innocentissimos esse numerandus.
38
ille
38
igitur ipse homo sanctissimus ac temperantissimus
38
2
38
multa audivit in sua causa quae ad
38
3
38
suspicionem stuprorum ac libidinum pertinerent.
39
39
exstat
39
oratio hominis, ut opinio mea fert, nostrorum hominum longe ingeniosissimi atque eloquentissimi, C. Gracchi; qua in oratione permulta in L. Pisonem turpia ac flagitiosa dicuntur.
39
at
39
in quem virum! qui tanta virtute atque integritate fuit ut etiam illis optimis
39
1
39
temporibus, cum hominem invenire nequam neminem posses, solus tamen Frugi nominaretur.
39
quem
39
cum in contionem Gracchus vocari iuberet et viator
39
2
39
quaereret, quem Pisonem, quod erant plures: 'cogis me,' inquit, 'dicere inimicum meum Frugi.'
39
is
39
igitur vir quem ne inimicus quidem satis in
39
3
39
appellando significare poterat, nisi ante laudasset, qui uno cognomine declarabatur non modo quis esset sed etiam qualis esset, tamen in falsam atque iniquam probrorum insimulationem vocabatur; M.
40
40
Fonteius ita duabus actionibus accusatus est ut obiectum nihil sit quo significari vestigium libidinis
40
1
40
, petulantiae, crudelitatis, audaciae possit; non modo nullum facinus huius protulerunt sed ne dictum quidem aliquod reprehenderunt
40
2
40
.
40
quod
40
si aut quantam voluntatem habent ad hunc opprimendum aut quantam ad male dicendum licentiam, tantum haberent aut
40
ad
40
ementiendum
40
3
40
animi aut ad fingendum ingeni, non meliore fortuna ad probra non
40
4
40
audienda M. Fonteius
40
5
40
quam illi de quibus antea commemoravi fuisset. Frugi igitur hominem, iudices, frugi, inquam, et in omnibus vitae partibus moderatum ac temperantem, plenum pudoris, plenum offici, plenum religionis videtis positum in vestra fide ac potestate, atque ita ut commissus sit fidei, permissus potestati.
41
41
videte
41
1
41
igitur utrum sit aequius hominem honestissimum, virum fortissimum, civem optimum dedi inimicissimis atque immanissimis nationibus an reddi amicis, praesertim cum tot res sint quae vestris animis pro huius innocentis salute supplicent
41
2
41
, primum generis antiquitas, quam Tusculo, ex clarissimo municipio, profectam in monumentis rerum gestarum incisam ac notatam videmus, tum autem continuae praeturae, quae et ceteris ornamentis et existimatione innocentiae maxime
41
3
41
floruerunt, deinde recens memoria parentis, cuius sanguine non solum Asculanorum manus, a qua interfectus est
41
4
41
, sed totum illud sociale bellum macula sceleris imbutum est, postremo ipse cum in omnibus vitae partibus honestus atque integer, tum in re militari cum summi consili et maximi animi, tum vero usu quoque bellorum gerendorum in primis eorum hominum qui nunc sunt exercitatus.
42
42
qua
42
re si etiam monendi estis a me, iudices
42
1
42
, quod non estis, videor hoc leviter
42
2
42
pro mea
42
3
42
auctoritate vobis praecipere posse, ut ex eo genere homines quorum cognita virtus, industria, felicitas in re militari sit diligenter vobis retinendos existimetis.
42
fuit
42
enim
42
4
42
maior talium
42
tum
42
5
42
virorum in hac re publica copia; quae cum esset, tamen eorum non modo saluti sed etiam honori consulebatur.
42
quid
42
nunc vobis faciendum est studiis militaribus apud iuventutem obsoletis,
42
fortissimis
42
6
42
autem
42
7
42
hominibus ac summis ducibus partim aetate, partim civitatis discordiis ac rei publicae calamitate consumptis, cum tot bella aut a nobis necessario suscipiantur aut subito atque improvisa
42
8
42
nascantur? nonne et hominem ipsum ad dubia rei publicae tempora reservandum et ceteros studio laudis ac virtutis inflammandos putatis?
43
43
recordamini
43
quos legatos nuper in bello
43
Italico
43
1
43
L. Iulius, quos P. Rutilius, quos L. Cato, quos Cn. Pompeius habuerit; scietis fuisse tum M. Cornutum, L. Cinnam, L. Sullam, praetorios homines, belli gerendi peritissimos; praeterea C. Marium, P. Didium, Q. Catulum, P. Crassum, non litteris homines ad rei militaris scientiam, sed rebus gestis ac victoriis eruditos.
43
age
43
vero, nunc inferte
43
2
43
oculos in curiam, introspicite penitus in omnis rei publicae partis; utrum videtis nihil posse accidere ut tales viri desiderandi sint, an, si acciderit, eorum hominum copia populum Romanum abundare?
43
quae
43
si diligenter attendetis, profecto, iudices, virum ad labores belli impigrum, ad pericula fortem, ad usum ac disciplinam peritum, ad consilia prudentem, ad casum fortunamque felicem domi vobis ac liberis vestris retinere quam inimicissimis populo Romano
43
3
43
nationibus et crudelissimis tradere et condonare
43
4
43
maletis
43
5
43
.
44
44
at
44
1
44
infestis prope signis inferuntur
44
2
44
Galli in M. Fonteium
44
3
44
et instant atque urgent summo cum studio, summa cum audacia.
44
video
44
, iudices; sed
44
4
44
multis et firmis praesidiis vobis adiutoribus isti immani atque intolerandae barbariae resistemus.
44
primum
44
obicitur contra istorum impetus Macedonia, fidelis et amica populo Romano provincia; quae cum se ac suas urbis non solum consilio sed etiam manu M. Fontei
44
5
44
conservatam esse dicat, ut
44
6
44
ipsa
44
7
44
per hunc a Thraecum
44
8
44
adventu ac depopulatione defensa
44
est
44
9
44
, sic ab huius nunc capite Gallorum impetus terroresque depellit.
45
45
constituitur
45
ex altera parte ulterior Hispania, quae profecto
45
non
45
1
45
modo religione sua resistere istorum cupiditati potest sed etiam sceleratorum hominum periuria testimoniis ac laudationibus suis refutare.
45
atque
45
ex ipsa etiam Gallia fidelissima et gravissima auxilia sumuntur.
45
venit
45
huic subsidio misero atque innocenti Massiliensium cuncta civitas, quae non solum ob eam causam laborat ut huic, a quo ipsa servata est, parem gratiam referre
45
2
45
videatur sed etiam quod ea condicione atque eo fato se in eis
45
3
45
terris conlocatam esse arbitratur ne quid nostris hominibus istae gentes nocere possint.
46
46
propugnat
46
pariter pro salute M. Fontei Narbonensis colonia, quae per hunc ipsa nuper obsidione hostium liberata nunc eiusdem miseriis ac periculis commovetur.
46
denique
46
ut oportet bello Gallico, ut maiorum iura moresque praescribunt, nemo est civis Romanus qui sibi ulla excusatione utendum putet; omnes illius provinciae publicani, agricolae, pecuarii, ceteri negotiatores uno animo M. Fonteium atque una voce defendunt.
46
quod
46
si tantas auxiliorum nostrorum copias Indutiomarus ipse despexerit, dux Allobrogum ceterorumque Gallorum
46
1
46
, num etiam de matris hunc complexu, lectissimae miserrimaeque feminae, vobis inspectantibus avellet atque abstrahet? praesertim cum virgo Vestalis ex altera parte germanum fratrem complexa teneat vestramque, iudices, ac populi Romani
46
2
46
fidem imploret; quae pro vobis liberisque vestris tot annos in dis immortalibus placandis occupata est ut ea nunc pro salute sua fratrisque sui animos vestros placare possit.
47
47
cui
47
miserae quod praesidium, quod solacium
47
1
47
reliquum
47
2
47
est hoc amisso?
47
nam
47
ceterae feminae gignere ipsae sibi praesidia et habere domi fortunarum omnium socium participemque possunt; huic vero virgini quid est praeter fratrem quod aut iucundum aut carum esse possit?
47
nolite
47
pati, iudices, aras deorum immortalium Vestaeque matris cotidianis virginis lamentationibus de vestro iudicio commoneri
47
3
47
; prospicite ne ille ignis aeternus nocturnis Fonteiae laboribus vigiliisque servatus sacerdotis vestrae
47
4
47
lacrimis exstinctus esse dicatur.
48
48
tendit
48
1
48
ad vos virgo Vestalis manus supplices easdem quas pro vobis dis immortalibus tendere consuevit. Cavete ne periculosum superbumque sit eius vos obsecrationem repudiare cuius preces si di aspernarentur, haec salva esse non possent
48
2
48
.
48
videtisne
48
subito, iudices, virum fortissimum, M. Fonteium, parentis et sororis commemoratione lacrimas profudisse?
48
qui
48
numquam in acie pertimuerit, qui se armatus saepe in hostium manum multitudinemque immiserit, cum in eius modi periculis eadem se solacia suis relinquere arbitraretur quae suus pater sibi reliquisset, idem nunc conturbato
48
3
48
animo pertimescit ne non modo ornamento et adiumento non sit suis sed etiam cum acerbissimo luctu dedecus aeternum miseris atque ignominiam relinquat.
49
49
O fortunam longe disparem, M. Fontei, si deligere potuisses ut potius telis tibi Gallorum quam periuriis intereundum esset!
49
tum
49
enim
49
1
49
vitae socia virtus, mortis
49
2
49
comes gloria fuisset; nunc vero qui est dolor victoriae te atque imperi poenas ad eorum arbitrium sufferre qui aut victi armis sunt aut invitissimi paruerunt! A quo periculo defendite, iudices, civem fortem atque innocentem; curate ut nostris testibus plus quam alienigenis credidisse videamini, plus saluti civium quam hostium libidini consuluisse, graviorem duxisse eius obsecrationem quae vestris sacris praesit
49
3
49
quam eorum audaciam qui cum omnium sacris delubrisque bella gesserunt
49
4
49
.
49
postremo
49
prospicite, iudices, id quod ad dignitatem populi Romani maxime pertinet, ut plus
49
5
49
apud vos preces virginis Vestalis quam minae Gallorum valuisse videantur.