Pro P. Sestio
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
101
101
propugnatores
101
autem rei publicae qui esse voluerunt, si leviores sunt, desciscunt, si timidiores, desunt: permanent illi soli atque omnia rei publicae causa perferunt qui sunt tales qualis pater tuus, M. Scaure, fuit, qui a C. Graccho usque ad Q. Varium seditiosis omnibus restitit, quem numquam ulla vis, ullae minae, ulla invidia
101
1
101
labefecit; aut qualis Q. Metellus, patruus matris tuae, qui cum florentem hominem in populari ratione, L. Saturninum, censor notasset, cumque insitivum Gracchum contra vim multitudinis incitatae censu prohibuisset, cumque in eam legem quam non iure rogatam iudicarat iurare unus noluisset, de civitate maluit quam de sententia demoveri; aut, ut vetera exempla, quorum est copia digna huius imperi gloria, relinquam, neve eorum aliquem qui vivunt nominem, qualis nuper Q. Catulus fuit, quem neque periculi tempestas neque honoris aura potuit umquam de suo cursu aut spe aut metu demovere.
102
102
haec
102
imitamini, per deos immortalis, qui dignitatem, qui laudem, qui gloriam quaeritis!
102
haec
102
ampla sunt, haec divina, haec immortalia; haec fama celebrantur, monumentis annalium mandantur, posteritati propagantur.
102
est
102
labor, non nego; pericula magna, fateor;
102
múltae insidiae súnt bonis
102
verissime dictum est; sed te
102
1
102
íd quod multi invídeant multique éxpetant inscítiastinscitia estG,
102
inquit,
102
póstularepostularent P1G, nísinisi Wesenberg: sivi codd. laborem súmma cum cura écferas.
102
nollem
102
idem alio loco dixisset
102
5
102
, quod exciperent improbi cives,
102
óderint, dum métuant;
102
praeclara enim illa
102
6
102
praecepta dederat iuventuti.
103
103
sed
103
tamen haec via ac ratio
103
1
103
rei publicae capessendae olim erat magis pertimescenda, cum multis in rebus multitudinis studium aut
103
2
103
populi commodum ab utilitate rei publicae discrepabat.
103
tabellaria
103
lex ab L. Cassio ferebatur: populus libertatem agi putabat suam; dissentiebant principes et in salute optimatium temeritatem multitudinis et tabellae licentiam pertimescebant.
103
agrariam
103
Ti. Gracchus legem ferebat: grata erat populo; fortunae constitui tenuiorum videbantur; nitebantur
103
3
103
contra optimates, quod et discordiam excitari videbant et
103
4
103
, cum locupletes possessionibus diuturnis moverentur, spoliari rem publicam propugnatoribus arbitrabantur.
103
frumentariam
103
legem C. Gracchus ferebat: iucunda res plebei, victus enim suppeditabatur large sine labore; repugnabant boni, quod et ab industria plebem ad desidiam avocari putabant et aerarium exhauriri videbant
103
5
103
.
104
104
multa
104
etiam nostra memoria, quae consulto praetereo, fuerunt in ea contentione
104
1
104
ut popularis cupiditas a consilio principum dissideret.
104
nunc
104
iam
104
2
104
nihil est quod populus a delectis principibusque dissentiat: nec flagitat rem ullam neque novarum rerum est cupidus et otio suo et dignitate optimi cuiusque et universae rei publicae gloria delectatur.
104
itaque
104
homines seditiosi ac turbulenti, quia nulla iam largitione populum Romanum concitare possunt, quod plebes
104
3
104
perfuncta gravissimis seditionibus ac discordiis otium amplexatur
104
4
104
, conductas habent contiones, neque id agunt ut ea dicant aut ferant quae illi velint audire qui in contione sunt, sed pretio ac mercede perficiunt ut, quicquid dicant
104
5
104
, id illi velle audire videantur.
105
105
num
105
vos existimatis Gracchos aut Saturninum aut quemquam illorum veterum qui populares habebantur ullum umquam in contione habuisse conductum?
105
nemo
105
habuit; ipsa enim largitio et spes commodi propositi sine mercede ulla multitudinem concitabat.
105
itaque
105
temporibus illis, qui populares erant, offendebant illi quidem apud gravis et honestos homines, sed populi iudiciis atque omni significatione florebant.
105
his
105
in theatro plaudebatur, hi suffragiis quod contenderant consequebantur, horum homines nomen, orationem, vultum, incessum amabant.
105
qui
105
autem adversabantur ei generi, graves et magni homines habebantur; sed
105
1
105
valebant in senatu multum, apud bonos viros plurimum, multitudini iucundi non erant; suffragiis offendebatur saepe eorum voluntas; plausum vero etiam si quis eorum aliquando acceperat, ne quid peccasset pertimescebat.
105
ac
105
tamen
105
2
105
, si quae res erat maior, idem ille populus horum auctoritate maxime commovebatur.
106
106
nunc
106
, nisi me fallit, in eo statu civitas est ut, si operas conductorum
106
1
106
removeris, omnes idem de re publica sensuri esse videantur.
106
etenim
106
tribus locis significari maxime de
106
re publica
106
populi Romani iudicium
106
2
106
ac voluntas potest, contione, comitiis, ludorum gladiatorumque consessu.
106
quae
106
contio fuit per hos annos, quae quidem esset non conducta sed vera, in qua populi Romani consensus non perspici
106
3
106
posset?
106
habitae
106
sunt multae de me a
106
4
106
gladiatore sceleratissimo, ad quas nemo adibat incorruptus, nemo integer; nemo illum foedum vultum aspicere, nemo furialem vocem bonus audire poterat.
106
erant
106
5
106
illae contiones perditorum hominum necessario turbulentae.
107
107
habuit
107
de eodem me P. Lentulus consul contionem: concursus est populi Romani factus; omnes ordines, tota in illa contione Italia constitit.
107
egit
107
causam summa cum gravitate copiaque dicendi tanto silentio, tanta adprobatione omnium, nihil ut umquam videretur tam populare ad populi Romani auris accidisse.
107
productus
107
est ab eo Cn. Pompeius, qui se non solum auctorem meae salutis, sed etiam supplicem populo Romano
107
praebuit
107
1
107
.
107
huius
107
oratio ut semper gravis et grata in contionibus
107
2
107
fuit, sic contendo numquam neque sententiam eius auctoritate neque
107
3
107
eloquentiam iucunditate fuisse maiore.
108
108
quo
108
silentio sunt auditi de me ceteri principes civitatis! quos idcirco non appello hoc loco ne mea oratio, si minus de aliquo dixero, ingrata, si satis
108
1
108
de omnibus, infinita esse videatur.
108
cedo
108
nunc eiusdem illius inimici mei de me eodem ad verum populum in campo Martio contionem!
108
quis
108
non modo adprobavit, sed non indignissimum facinus putavit illum non dicam loqui, sed vivere ac spirare?
108
quis
108
fuit qui non eius voce maculari rem publicam, seque si eum audiret scelere adstringi arbitraretur?
109
109
venio
109
ad comitia, sive magistratuum placet sive legum.
109
leges
109
videmus saepe ferri multas.
109
omitto
109
eas quae feruntur ita vix ut quini, et ii
109
1
109
ex aliena
109
2
109
tribu, qui suffragium ferant reperiantur.
109
de
109
me, quem tyrannum atque ereptorem libertatis esse dicebat illa ruina rei publicae, dicit
109
3
109
se legem tulisse.
109
quis
109
est qui se, cum contra me ferebatur, inisse suffragium confiteatur? Cum autem de me eodem ex senatus consulto comitiis centuriatis ferebatur, quis est qui non profiteatur se adfuisse et suffragium de salute mea tulisse? Vtra igitur causa popularis debet videri: in qua omnes honestates civitatis, omnes aetates, omnes ordines una
109
4
109
consentiunt, an in qua furiae concitatae tamquam ad funus rei publicae convolant?
110
an sicubi aderit Gellius, homo et fratre indignus, viro clarissimo atque optimo consule, et ordine equestri, cuius ille ordinis nomen retinet, ornamenta confecit, id erit populare? est enim homo iste populo Romano deditus. nihil vidi magis; qui, cum eius adulescentia in amplissimis honoribus summi viri, L. Philippi vitrici, florere potuisset, usque eo non fuit popularis ut bona solus comesset; deinde ex impuro adulescente et petulante, postea quam rem paternam ab idiotarum divitiis ad philosophorum reculamdeliciis Pantagathus reculam Latendorf: regulam codd.: tegulam C. Fr. Hermann, pergulam Bezzenberger, perulam Scheibe perduxit, Graeculum se atque otiosum putari voluit, studio litterarum se subito dedidit. nihil sane Actaeisane Actaei scripsi, sane Attici Madv.: sane attę codd. (iuvabant anangnostae s. l. P2). Locus varie emendatus: sane ad haec Jeep, sane artes Luterbacher, suavitates Mueller, sanitatem Paul, savia te Hertz, ganeonem tamen Landgraf. Fort. Nihil sane attente: ⟨ non⟩ iuv. anagn. iuvabant anagnostae, libelli pro vino etiam saepepro vino etiam saepe PBG: etiam pro vino saepe ks: etiam saepe pro vino w oppignerabantur; manebat insaturabile abdomen, copiae deficiebant. itaque semper versabatur in spe rerum novarum, otio et tranquillitate rei publicae consenescebat. ecquae seditio umquam fuit in qua non ille princeps? ecqui seditiosus cuicui BΣ: quoi P1: quo P1G ille non familiaris? ecquae turbulenta contio cuius ille nonnon s. l. P concitator? cui bene dixit umquam bono? bene dixit? immo quem fortem et bonum civem non petulantissime est insectatus? qui, ut credo, non libidinis causa, sed ut plebicola videretur, libertinam duxit uxorem.
111
111
is
111
de me suffragium tulit, is adfuit, is interfuit epulis et gratulationibus parricidarum; in quo tamen est me ultus, cum illo ore
111
1
111
inimicos est meos saviatus.
111
qui
111
quasi mea culpa bona perdiderit, ita ob eam ipsam causam est mihi inimicus, quia nihil habet. Vtrum ego tibi patrimonium eripui, Gelli, an tu comedisti?
111
quid
111
? tu meo periculo, gurges ac vorago patrimoni, helluabare, ut, si ego consul rem publicam contra te et gregalis tuos defendissem, in civitate esse me nolles?
111
te
111
nemo tuorum videre vult, omnes aditum, sermonem, congressum tuum fugiunt: te sororis filius Postumius, adulescens gravis, senili iudicio, notavit, cum in magno numero tutorem liberis non instituit.
111
sed
111
elatus
111
2
111
odio et meo et rei publicae nomine, quorum ille utri sit inimicior nescio, plura dixi quam dicendum fuit in furiosissimum atque egentissimum ganeonem.
112
112
illuc
112
revertor: contra me cum sit
112
1
112
actum
112
2
112
, capta urbe atque oppressa, Gellium, Firmidium, Titium, eiusdem modi furias illis mercennariis gregibus duces et auctores fuisse, cum ipse lator nihil ab horum turpitudine, audacia, sordibus abhorreret.
112
at
112
cum de dignitate mea ferebatur, nemo sibi nec valetudinis excusationem nec senectutis satis iustam putavit
112
3
112
; nemo fuit qui se non rem publicam mecum simul revocare in suas sedis arbitraretur.
113
113
videamus
113
1
113
nunc comitia magistratuum.
113
fuit
113
conlegium nuper tribunicium, in quo tres minime, vehementer
113
2
113
duo populares existimabantur.
113
ex
113
iis qui populares non habebantur, quibus in illo genere conductarum contionum consistendi potestas non erat, duo a populo Romano praetores video esse factos; et, quantum sermonibus vulgi et suffragiis intellegere potui, prae se populus Romanus ferebat sibi illum in tribunatu Cn. Domiti animum constantem et egregium et Q. Anchari fidem ac fortitudinem, etiam si nihil agere potuissent, tamen voluntate ipsa gratum
113
3
113
fuisse.
113
iam
113
de C. Fannio quae sit existimatio videmus: quod iudicium populi Romani in honoribus eius futurum sit, nemini dubium esse debet.
114
114
quid
114
? populares illi duo quid egerunt
114
1
114
?
114
alter
114
, qui tamen se continuerat, tulerat nihil, senserat tantum de re publica aliud atque homines exspectabant, vir et bonus et innocens et bonis viris semper probatus, quod parum videlicet intellexit in tribunatu quid vero populo probaretur, et quod illum esse populum Romanum qui in contione erat arbitrabatur, non tenuit eum locum in quem, nisi popularis esse voluisset, facillime pervenisset.
114
alter
114
, qui ita se in populari ratione iactarat ut auspicia, legem Aeliam, senatus auctoritatem, consulem, conlegas, bonorum iudicium nihili
114
2
114
putaret, aedilitatem petivit cum bonis viris et hominibus primis sed non praestantissimis opibus et gratia: tribum suam non tulit, Palatinam denique, per quam omnes illae pestes vexare
114
3
114
rem publicam
114
4
114
dicebantur
114
5
114
, perdidit, nec quicquam illis comitiis quod boni viri vellent nisi repulsam tulit.
114
videtis
114
igitur populum ipsum, ut ita dicam, iam
114
6
114
non esse popularem, qui ita vehementer eos qui populares habentur respuat, eos autem qui ei generi adversantur honore dignissimos iudicet.
115
115
veniamus
115
ad ludos; facit enim, iudices, vester iste in me animorum oculorumque coniectus
115
1
115
ut mihi iam licere putem remissiore uti genere dicendi.
115
comitiorum
115
et contionum significationes sunt interdum verae, sunt
115
2
115
non numquam vitiatae atque corruptae; theatrales gladiatoriique consessus dicuntur omnino solere levitate non nullorum emptos plausus exilis et raros excitare; ac tamen
115
3
115
facile est, cum id fit, quem ad modum et a quibus fiat, et quid integra multitudo faciat videre.
115
quid
115
ego nunc dicam quibus viris aut cui generi civium maxime plaudatur?
115
neminem
115
vestrum fallit.
115
sit
115
hoc sane leve, quod non ita est, quoniam optimo cuique impertitur; sed, si est leve, homini gravi leve est, ei vero qui pendet rebus levissimis, qui rumore et, ut ipsi loquuntur
115
4
115
, favore populi tenetur et ducitur, plausum immortalitatem, sibilum mortem videri necesse est.
116
116
ex
116
te igitur, Scaure, potissimum quaero, qui ludos apparatissimos magnificentissimosque
116
1
116
fecisti, ecquis istorum popularium tuos ludos aspexerit, ecquis se theatro populoque Romano commiserit.
116
ipse
116
ille maxime ludius, non solum spectator sed actor et acroama, qui omnia sororis embolia novit, qui in coetum mulierum pro psaltria
116
2
116
adducitur, nec tuos ludos aspexit in illo ardenti tribunatu suo nec ullos alios nisi eos a quibus vix vivus effugit.
116
semel
116
, inquam, se ludis homo popularis commisit omnino, cum in templo
116
virtutis
116
honos habitus esset virtuti, Gaique Mari, conservatoris huius imperi, monumentum municipi eius et rei publicae defensori sedem
116
3
116
ad salutem praebuisset.
117
117
quo
117
quidem tempore quid populus Romanus sentire se ostenderet utroque in genere declaratum est: primum
117
1
117
cum audito senatus consulto rei
117
2
117
ipsi atque absenti senatui plausus est ab universis datus, deinde cum senatoribus singulis spectatum e senatu redeuntibus: cum vero ipse qui ludos faciebat consul adsedit, stantes ei manibus passis gratias agentes et lacrimantes gaudio suam erga me benivolentiam ac misericordiam declararunt.
117
at
117
cum ille furibundus incitata illa sua vaecordi mente venisset, vix se populus Romanus tenuit, vix homines odium suum a corpore eius impuro atque infando
117
3
117
represserunt; voces quidem et palmarum intentus et maledictorum clamorem omnes profuderunt.
118
118
sed
118
quid ego populi Romani animum virtutemque commemoro, libertatem iam ex diuturna servitute dispicientis, in eo homine cui tum petenti iam aedilitatem ne histriones quidem coram sedenti pepercerunt?
118
nam
118
cum ageretur togata
118
Simulans
118
, ut opinor, caterva tota clarissima concentione in ore
118
1
118
impuri hominis imminens contionata est:
118
huic, Tite,
118
tuahuic, Tite, tua Halm: huic tite tua PG (sed G etua: vitae tua B, vitae tuae w). póst principia atque éxitus vitiósae vitaeRibbeck, Com. Rom., p. 203 haec, taetérrime, Sunt póst principia atque éxitus ⟨maláe⟩ vitiosae vitáe—!
118
sedebat
118
exanimatus, et is qui antea cantorum convicio contiones celebrare suas solebat cantorum ipsorum vocibus eiciebatur.
118
et
118
quoniam facta mentio est ludorum, ne illud quidem praetermittam, in magna varietate sententiarum numquam ullum fuisse locum, in quo aliquid a poeta dictum cadere in tempus nostrum videretur, quod aut populum universum fugeret aut non exprimeret
118
4
118
ipse actor.
119
et quaeso hoc locohoc in loco Schol., iudices, ne qua levitate me ductum ad insolitum genus dicendi labi putetis, si de poetis, de histrionibus, de ludis in iudicio loquar. non sum tam ignarus, iudices, causarum, non tam insolens in dicendo, ut omni ex genere orationem aucuper et omnis undique flosculos carpam atque delibem. scio quid gravitas vestra, quid haec advocatio, quid ille conventus, quid dignitas P. Sesti, quid periculi magnitudo, quid aetas, quid honos meus postulet. sed mihi sumpsi hoc loco doctrinam quandam iuventuti, qui essent optimates. in ea explicanda demonstrandum est non esse popularis omnis eos qui putentur. id facillime consequar, si universi populi iudicium verum et incorruptum et si intimos sensus civitatis expressero.
120
120
quid
120
fuit illud quod, recenti nuntio de illo senatus consulto quod factum est in templo
120
virtutis
120
ad ludos scaenamque perlato, consessu maximo summus artifex et me hercule semper partium in re publica
120
1
120
tam quam in scaena optimarum, flens
120
2
120
et recenti laetitia et mixto dolore ac desiderio mei, egit apud
120
3
120
populum Romanum multo gravioribus verbis meam causam quam egomet de me agere potuissem?
120
summi
120
enim poetae ingenium non solum arte sua, sed etiam dolore exprimebat.
120
qua
120
enim
120
vi
120
4
120
:
120
quí rem publicám certoanimo certo Ribbeck, Eberhard animo adiúverit,
120
státuerit, steterít cum Achivis—
120
vobiscum me stetisse dicebat, vestros ordines demonstrabat! revocabatur ab universis—
120
ré dubia
120
haúthaut Madv.: aut P1: ut rell. dubitarit vítamdubitarit vitam dubitari tu iam codd. offerre néc capiti pepércerit.
121
haec quantis ab illo clamoribus agebantur! cum iam omisso gestu verbis poetae et studio actoris et exspectationi nostrae plauderetur: súmmum amicum súmmo in bello— nam illud ipse actor adiungebat amico animo et fortasse homines propter aliquod desiderium adprobabant: súmmo ingenio praéditum. iamIam ed. Ascens. 1531: tam PB: tum HGk illa quanto cum gemitu populi Romani ab eodem paulo post in eadem fabula sunt acta! O páter— me, me ille absentem ut patrem deplorandum putabatputabat ed. Ascens. 1531: putarat codd., quem Q. Catulus, quem multi alii saepe in senatu patrem patriae nominarant. quanto cum fletu de illis nostris incendiis ac ruinis, cum patrem pulsum, patriam adflictam deploraret, domum incensam eversamque, siceversamque sic codd., Mueller: eversamque? Sic edd. vett.: eversam, quae sic Bake, edd. egit ut, demonstrata pristina fortuna, cum se convertisset, haec ómnia vidi inflámmari fletum etiam inimicis atque invidis excitaret!
122
122
pro
122
di immortales!
122
quid
122
? illa quem
122
1
122
ad modum dixit idem!
122
quae
122
mihi quidem ita et acta et scripta videntur esse ut vel a Q. Catulo, si revixisset, praeclare posse dici viderentur; is enim libere reprehendere et accusare populi non numquam temeritatem solebat aut errorem senatus:
122
O íngratifici Argívi, immunesimmunes Schol.: inanes P rell. GráiiGraii Mueller: Grai codd., immemores bénefici!
122
non
122
erat illud quidem verum; non enim ingrati, sed miseri, quibus reddere salutem a quo acceperant non liceret, nec unus in quemquam umquam gratior quam in me universi; sed tamen illud scripsit disertissimus poeta pro
122
4
122
me, egit fortissimus actor, non solum optimus, de me, cum omnis ordines demonstraret, senatum, equites Romanos, universum populum Romanum accusaret:
122
éxsulare sínitis, sistis pélli, pulsum pátimini!
122
quae
122
tum significatio fuerit omnium, quae declaratio voluntatis ab universo populo Romano in causa hominis non popularis, equidem audiebam: existimare
122
5
122
facilius possunt qui adfuerunt.
123
123
et
123
quoniam huc me provexit oratio, histrio casum meum totiens conlacrimavit, cum ita dolenter ageret causam meam ut vox eius illa praeclara lacrimis impediretur; neque poetae, quorum ego semper ingenia dilexi, tempori meo defuerunt; eaque populus Romanus non solum plausu sed etiam gemitu suo comprobavit. Vtrum igitur haec Aesopum potius pro me aut Accium dicere oportuit, si populus Romanus liber esset, an principes civitatis?
123
nominatim
123
sum appellatus in Bruto:
123
Túllius, qui líbertatem cívibus stabilíverat.
123
miliens
123
revocatum est. Parumne videbatur populus Romanus iudicare id a me et a senatu esse constitutum quod perditi cives sublatum per nos criminabantur?
124
124
maximum
124
vero populi Romani iudicium universi
124
1
124
consessu gladiatorio declaratum est; erat enim munus Scipionis, dignum et eo ipso et illo Metello
124
2
124
cui dabatur.
124
id
124
autem spectaculi genus erat quod omni frequentia atque omni genere hominum celebratur, quo multitudo maxime delectatur.
124
in
124
hunc consessum P. Sestius tribunus plebis, cum ageret nihil aliud in eo magistratu nisi meam causam, venit et se populo dedit non plausus cupiditate, sed ut ipsi inimici nostri voluntatem universi populi viderent: venit, ut scitis, a
124
3
124
columna Maenia: tantus est ex omnibus spectaculis usque a Capitolio, tantus ex fori cancellis plausus excitatus, ut numquam maior consensio aut apertior populi Romani universi fuisse ulla in causa diceretur.
125
ubi erant tum illi contionum moderatores, legum domini, civium expulsores? Aliusne est aliquis improbis civibus peculiaris populus, cui nos offensi invisique fuerimus? equidem existimo nullum tempus esse frequentioris populi quam illud gladiatorium, neque contionis ullius neque vero ullorum comitiorum. haec igitur innumerabilis hominum multitudo, haec populi Romani tanta significatio sine ulla varietate universi, cum illis ipsis diebus de me actum iri putaretur, quid declaravit nisi optimorum civium salutem et dignitatem populo Romano caram esse universo?
126
126
at
126
vero ille praetor, qui
126
1
126
de me non patris, avi, proavi, maiorum denique suorum omnium, sed Graeculorum instituto contionem interrogare solebat,
126
velletne me redire,
126
et, cum erat reclamatum semivivis mercennariorum vocibus, populum Romanum negare dicebat, is, cum cotidie gladiatores spectaret, numquam est conspectus cum veniret.
126
emergebat
126
subito, cum sub tabulas
126
2
126
subrepserat, ut
126
matér, te appello
126
dicturus videretur; itaque illa via latebrosior
126
3
126
, qua spectatum ille veniebat, Appia iam vocabatur; qui tamen quoquo tempore conspectus erat, non modo gladiatores sed equi ipsi gladiatorum repentinis sibilis extimescebant.
127
videtisne igitur quantum intersitintersit suppl. Wesenberg inter populum Romanum et contionem? dominos contionum omni odio populi notari, quibus autem consistere in operarum contionibus non liceat, eos omni populi Romani significatione decorari? tu mihi etiam M. Atilium Regulum commemoras, qui redire ipse Carthaginem sua voluntate ad supplicium quam sine iisiis PHk: his B captivis a quibusa quibus codd. praeter k (pro quibus), fort. recte; quam iis invitis a quibus Bake, Jeep: quam salvis capt. a quib. Reid: quam sine ignominia redditis iis capt. a quib. K. Busche ad senatum missus erat Romae manere maluerit, et mihi negas optandum reditum fuisse per familias comparatas et homines armatos? vim scilicet ego desideravi, qui, dum vis fuit, nihil egi, et quem, si vis non fuisset, nulla res labefactare potuisset.
128
128
hunc
128
ego reditum repudiarem, qui ita florens fuit ut verear ne quis
128
1
128
me studio gloriae putet idcirco exisse ut ita redirem?
128
quem
128
enim umquam senatus civem nisi me nationibus exteris commendavit?
128
cuius
128
umquam propter salutem nisi meam senatus publice sociis populi Romani gratias egit?
128
de
128
me uno patres conscripti decreverunt ut, qui provincias cum imperio obtinerent, qui quaestores legatique essent, salutem et vitam custodirent: in una mea causa post Romam conditam factum est ut litteris consularibus ex senatus consulto cuncta ex Italia omnes qui rem publicam salvam
128
2
128
vellent convocarentur.
128
quod
128
numquam senatus in universae rei publicae periculo decrevit, id in unius mea salute conservanda decernendum putavit.
128
quem
128
curia magis requisivit, quem forum luxit?
128
quem
128
aeque ipsa tribunalia desideraverunt?
128
omnia
128
discessu meo deserta, horrida, muta, plena luctus et maeroris fuerunt.
128
quis
128
est Italiae locus in quo non fixum sit in publicis monumentis studium salutis meae, testimonium dignitatis?
129
nam quid ego illa de me divina senatus consulta commemorem? vel quod in templo Iovis optimi maximi factum est, cum vir is qui tripertitas orbis terrarum oras atque regionesatque regiones om. Schol. tribus triumphis adiunctas huic imperio notavitcontinuavit coni. Reid, de scripto sententia dicta, mihi uni testimonium patriae conservatae dedit; cuius sententiam ita frequentissimus senatus secutus est ut unus dissentiret hostis, idque ipsum tabulis publicis mandaretur ad memoriam posteri temporis sempiternam: vel quod est postridie decretum in curia populi ipsius Romani, et eorum qui ex municipiis convenerant admonitu, ne quis de caelo servaret, ne quis moram ullam adferret; si quis aliter fecisset, eum plane eversorem rei publicae fore idque senatum gravissime laturum, et ut statim de eius facto referretur. qua gravitate sua cum frequens senatus non nullorum scelus audaciamque tardasset, tamentum Lamb. illud addidit, ut, siut si G: nisi P rell. diebus quinque quibus agi de me potuisset non esset actum, redirem in patriam dignitate omni reciperata. decrevit eodem tempore senatus ut iis qui ex tota Italia salutis meae causa convenerant agerentur gratiae, atque utut om. Schol. idemidem P rell.: eidem Halm (ut PBG in l. 21) ad res redeuntes ut venirent rogarentur.
130
130
haec
130
erat studiorum in mea salute contentio ut ii qui a senatu de me rogabantur eidem senatui pro me supplicarent.
130
atque
130
ita in his rebus unus est solus inventus qui ab hac tam impensa voluntate bonorum palam dissideret, ut etiam Q. Metellus consul, qui mihi vel maxime ex magnis contentionibus rei publicae fuisset inimicus, de mea salute rettulerit: qui excitatus cum summa
130
1
130
auctoritate P. Servili
130
tum incredibili
130
2
130
quadam gravitate dicendi
130
3
130
, cum ille omnis prope ab inferis evocasset Metellos et ad illius generis, quod sibi cum eo commune esset, dignitatem propinqui sui mentem a Clodianis latrociniis reflexisset
130
4
130
, cumque eum ad domestici exempli memoriam et ad Numidici illius
130
5
130
Metelli casum vel gloriosum vel gravem convertisset, conlacrimavit vir
130
6
130
egregius ac vere Metellus totumque se P. Servilio dicenti etiam tum tradidit, nec illam divinam gravitatem plenam antiquitatis diutius homo eiusdem sanguinis potuit sustinere et mecum absens beneficio suo
130
7
130
rediit in gratiam.
131
quod certe, si est aliqui sensus in morte praeclarorum virorum, cum omnibus Metellis tum vero uni viro fortissimo et praestantissimo civi gratissimum, fratri suo, fecit, socio laborum, periculorum, consiliorum meorum. reditus vero meus qui fuerit quis ignorat? quem ad modum mihi advenienti tamquam totius Italiae atque ipsius patriae dextram porrexerint Brundisini, cum ipsis Nonis Sextilibus idem dies adventus mei fuisset reditusque natalis, idemreditusque natalis, idem Baiter (ad Att. iii. 20, § 1): reditus qui nat. idem codd. praeter k (idem dies reditus mei fuisset qui et natalis meus): reditusque, nat. idem Gruter, Madv.: reditusque, qui nat. idem Kays.: natalis post Lamb. dupl. Hertz carissimae filiae, quam ex gravissimo tum primum desiderio luctuque conspexi, idem etiam ipsius coloniae Brundisinae, idem salutisSalutis Manut. auct. Koch (ad Att. iv. 1, § 4): ut scitis codd.: ut scitis, Salutis Heine: ut scitis, aedis Salutis Halm, cumque me domus eadem optimorum et doctissimorumdoct. fortissimorum coni. Garat.: dulciss. Buechner M. suppl. Halm virorum, M. LaeniLaeni laeli codd. Flacci et patris et fratris eius, laetissima accepisset, quae proximo anno maerens receperat et suo praesidio periculoque defenderat. cunctaeCunctae Jeep: cumque codd. (del. Madv.): tum vero Eberhard itinere toto urbes Italiae festos dies agere adventus mei videbantur, viae multitudine legatorum undique missorum celebrabantur, ad urbem accessus incredibili hominum multitudine et gratulatione florebat, iter a porta, in Capitolium adscensus, domum reditus erat eius modi ut summa in laetitia illud dolerem, civitatem tam gratam tam miseram atque oppressam fuisse.
132
132
habes
132
igitur quod ex me quaesisti, qui essent optimates.
132
non
132
est
132
natio,
132
ut dixisti; quod ego verbum agnovi; est enim illius a quo uno maxime P. Sestius se oppugnari videt, hominis eius qui hanc
132
nationem
132
deleri et concidi cupivit, qui C. Caesarem, mitem hominem et a caede abhorrentem
132
1
132
, saepe increpuit, saepe accusavit, cum adfirmaret illum numquam, dum haec natio viveret, sine cura futurum.
132
nihil
132
profecit de universis: de me
132
2
132
agere non destitit; me oppugnavit, primum per indicem Vettium, quem in contione de me et de clarissimis viris interrogavit,—in quo tamen eos civis coniunxit eodem periculo et crimine, ut a me inierit gratiam quod me cum amplissimis et fortissimis viris congregavit.
133
133
sed
133
postea mihi
133
1
133
nullo meo merito, nisi quod bonis placere cupiebam, omnis est insidias sceleratissime machinatus.
133
ille
133
ad eos a quibus audiebatur cotidie aliquid de
133
me
133
ficti
133
2
133
adferebat; ille hominem mihi amicissimum, Cn. Pompeium, monebat ut meam domum metueret atque a me ipso caveret; ille se sic cum inimico meo copularat ut illum meae
133
3
133
proscriptionis, quam adiuvabat
133
4
133
, Sex. Clodius
133
5
133
, homo iis dignissimus quibuscum vivit, tabulam esse, se scriptorem esse diceret
133
6
133
; ille unus ordinis nostri discessu meo, luctu vestro palam exsultavit.
133
de
133
quo ego, cum cotidie rueret, verbum feci, iudices, numquam; neque putavi, cum omnibus machinis ac tormentis, vi, exercitu, copiis oppugnarer, de uno sagittario me queri convenire. Acta mea sibi ait displicere.
133
quis
133
nescit? qui legem meam contemnat, quae dilucide vetat gladiatores biennio quo quis petierit aut
133
7
133
petiturus sit dare.
134
134
in
134
quo eius temeritatem satis mirari, iudices, non queo.
134
facit
134
apertissime contra legem; facit is qui neque elabi ex iudicio iucunditate sua neque emitti gratia potest, neque opibus et potentia leges ac iudicia perfringere.
134
quae
134
res hominem impellit ut sit tam intemperans iste nimia gloriae cupiditate
134
1
134
?
134
familiam
134
gladiatoriam, credo, nactus est speciosam, nobilem, gloriosam; norat studia populi, videbat clamores et concursus futuros.
134
hac
134
exspectatione elatus homo flagrans cupiditate
134
2
134
gloriae tenere se non potuit quin eos gladiatores induceret, quorum esset ipse pulcherrimus.
134
si
134
ob
134
eam
134
3
134
causam peccaret, pro
134
4
134
recenti populi Romani in se beneficio populari studio elatus, tamen ignosceret nemo: cum vero ne de venalibus quidem homines electos, sed ex ergastulis emptos nominibus gladiatoriis ornarit, et sortito alios Samnitis alios provocatores fecerit, tanta licentia, tanta legum contemptio nonne quem
134
5
134
habitura sit exitum pertimescit?
135
135
sed
135
habet defensiones duas: primum
135
do,
135
inquit,
135
bestiarios: lex scriptaest scripta ed. Ascens. 1531 de gladiatoribus.
135
festive
135
!
135
accipite
135
aliquid etiam acutius.
135
dicet
135
se non gladiatores, sed unum gladiatorem dare et totam aedilitatem in munus hoc transtulisse.
135
praeclara
135
aedilitas! unus leo, ducenti bestiarii.
135
verum
135
utatur hac defensione: cupio eum suae causae confidere; solet enim tribunos plebis appellare et vi iudicium disturbare, cum diffidit.
135
quem
135
non tam admiror, quod meam legem contemnit
135
2
135
hominis inimici, quam quod sic statuit, omnino consularem legem nullam putare. Caeciliam Didiam, Liciniam Iuniam contempsit.
135
etiamne
135
eius quem sua lege et suo beneficio ornatum, munitum, armatum solet gloriari, C. Caesaris, legem de pecuniis repetundis non putat esse legem?
135
et
135
aiunt alios esse qui acta Caesaris rescindant, cum haec optima
135
3
135
lex et ab illo socero eius et ab hoc adsecula neglegatur!
135
et
135
cohortari ausus est accusator in hac causa vos, iudices, ut aliquando essetis severi, aliquando medicinam adhiberetis rei publicae.
135
non
135
ea est medicina, cum sanae parti corporis scalpellum adhibetur atque integrae, carnificina est ista et crudelitas: ei medentur rei publicae qui exsecant pestem aliquam tamquam strumam civitatis.
136
136
sed
136
ut extremum habeat aliquid oratio mea, et ut ego ante dicendi finem faciam quam vos me
136
1
136
tam attente audiendi, concludam illud de optimatibus eorumque principibus ac rei publicae defensoribus, vosque, adulescentes, et qui nobiles estis, ad maiorum vestrorum imitationem excitabo, et qui ingenio ac virtute nobilitatem potestis consequi, ad eam rationem in qua multi homines novi et honore et gloria floruerunt cohortabor.
137
137
haec
137
est una via, mihi credite, et laudis et dignitatis et honoris, a bonis viris sapientibus et bene
137
1
137
natura constitutis laudari et diligi
137
2
137
; nosse discriptionem civitatis a
137
3
137
maioribus nostris sapientissime constitutam; qui cum regum potestatem non tulissent, ita magistratus annuos creaverunt ut consilium senatus
137
4
137
rei publicae praeponerent sempiternum, deligerentur autem in id consilium ab universo populo aditusque in illum summum ordinem omnium civium industriae ac virtuti pateret.
137
senatum
137
rei publicae custodem, praesidem, propugnatorem conlocaverunt; huius ordinis auctoritate uti magistratus et quasi ministros gravissimi consili esse voluerunt
137
5
137
; senatum autem ipsum proximorum ordinum splendorem confirmare
137
6
137
, plebis libertatem et commoda tueri atque augere voluerunt.
138
138
haec
138
qui pro virili parte defendunt optimates sunt, cuiuscumque sunt ordinis; qui autem
138
1
138
praecipue suis cervicibus tanta munia atque rem publicam sustinent
138
2
138
, hi semper habiti sunt optimatium principes, auctores et conservatores civitatis.
138
huic
138
hominum generi fateor, ut ante dixi, multos adversarios, inimicos, invidos esse, multa proponi pericula, multas inferri iniurias
138
3
138
, magnos esse experiundos et subeundos labores; sed mihi omnis
138
4
138
oratio est cum virtute non cum desidia, cum dignitate non cum voluptate, cum iis qui se patriae, qui suis civibus, qui laudi, qui gloriae, non qui somno et conviviis et delectationi natos arbitrantur.
138
nam
138
si qui voluptatibus ducuntur et se vitiorum inlecebris et cupiditatium lenociniis dediderunt, missos faciant honores, ne attingant rem publicam, patiantur virorum fortium labore se otio suo perfrui.
139
139
qui
139
autem bonam famam bonorum, quae sola vere gloria nominari potest, expetunt, aliis otium quaerere debent et voluptates, non sibi.
139
sudandum
139
est iis pro communibus commodis, adeundae inimicitiae, subeundae saepe pro re publica tempestates: cum multis audacibus, improbis, non numquam etiam potentibus dimicandum.
139
haec
139
audivimus de clarissimorum virorum consiliis et factis, haec accepimus, haec legimus.
139
neque
139
eos in laude positos videmus qui incitarunt aliquando populi animos ad seditionem, aut qui largitione caecarunt mentis imperitorum, aut qui fortis et claros viros et bene de re publica meritos in invidiam aliquam vocaverunt.
139
levis
139
hos semper nostri homines et audacis et malos et perniciosos civis putaverunt.
139
at
139
vero qui horum impetus et conatus represserunt, qui auctoritate, qui fide, qui constantia, qui magnitudine animi consiliis audacium restiterunt, hi graves, hi principes, hi duces, hi auctores huius dignitatis atque
139
1
139
imperi semper habiti sunt.
140
140
ac
140
ne quis ex nostro aut aliquorum praeterea casu hanc vitae viam pertimescat, unus in hac civitate
140
1
140
, quem quidem ego possum
140
2
140
dicere, praeclare vir de re publica meritus, L. Opimius, indignissime concidit; cuius monumentum celeberrimum in foro, sepulcrum desertissimum in litore Dyrrachino relictum est.
140
atque
140
hunc tamen flagrantem invidia propter interitum C. Gracchi
140
semper
140
3
140
ipse populus Romanus periculo liberavit: alia quaedam civem egregium iniqui iudici procella pervertit.
140
ceteri
140
vero aut, repentina vi perculsi ac tempestate populari, per populum tamen ipsum recreati sunt atque revocati, aut omnino invulnerati inviolatique vixerunt.
140
at
140
vero ii qui senatus consilium, qui auctoritatem bonorum, qui instituta maiorum neglexerunt et imperitae aut concitatae multitudini iucundi esse voluerunt, omnes fere rei publicae poenas aut praesenti morte aut turpi exsilio dependerunt.
141
141
quod
141
si apud Atheniensis, homines Graecos, longe a nostrorum hominum gravitate diiunctos
141
1
141
, non deerant qui rem publicam contra populi temeritatem defenderent, cum omnes qui ita fecerant e civitate eicerentur; si Themistoclem illum, conservatorem patriae
141
2
141
, non deterruit a re publica defendenda nec Miltiadi calamitas, qui illam civitatem paulo ante servarat, nec
141
3
141
Aristidi
141
4
141
fuga, qui unus omnium iustissimus fuisse traditur; si postea summi eiusdem civitatis viri, quos nominatim appellari non est necesse, propositis tot exemplis iracundiae levitatisque popularis tamen suam rem publicam illam defenderunt,—quid nos tandem facere debemus, primum in ea civitate nati unde orta mihi gravitas et magnitudo animi videtur, tum in tanta gloria insistentes ut omnia humana leviora videri debeant, deinde ad eam rem publicam tuendam adgressi quae tanta dignitate est ut eam defendentem occidere
141
optatius
141
5
141
sit quam oppugnantem rerum potiri?
142
142
homines
142
Graeci quos antea nominavi, inique a suis civibus damnati atque expulsi, tamen, quia bene sunt de suis civitatibus meriti, tanta hodie gloria sunt non in Graecia solum sed etiam apud nos atque in ceteris terris, ut eos a quibus illi oppressi sint
142
1
142
nemo nominet, horum calamitatem dominationi illorum omnes anteponant.
142
quis
142
Carthaginiensium pluris fuit Hannibale
142
2
142
consilio, virtute, rebus gestis, qui unus cum tot imperatoribus nostris per tot annos de imperio et de gloria decertavit?
142
hunc
142
sui cives e civitate eiecerunt
142
3
142
: nos etiam hostem litteris nostris et memoria videmus esse celebratum.
143
143
qua
143
re imitemur nostros Brutos, Camillos, Ahalas, Decios, Curios, Fabricios,
143
maximos
143
, Scipiones, Lentulos, Aemilios, innumerabilis alios qui hanc rem publicam stabiliverunt; quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono.
143
amemus
143
patriam, pareamus senatui, consulamus bonis; praesentis fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus; id esse optimum putemus quod erit rectissimum; speremus quae volumus, sed quod acciderit feramus; cogitemus denique corpus virorum fortium magnorum
143
1
143
hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam; neque hanc opinionem si in illo sanctissimo
143
hercule
143
consecratam videmus, cuius corpore ambusto vitam eius et virtutem immortalitas excepisse dicatur
143
2
143
, minus existimemus eos qui hanc tantam rem publicam suis consiliis aut
143
3
143
laboribus aut auxerint aut defenderint aut servarint
143
4
143
esse immortalem gloriam consecutos.
144
144
sed
144
me repente, iudices, de fortissimorum et clarissimorum civium dignitate et gloria dicentem et plura etiam dicere parantem horum aspectus in ipso cursu orationis repressit.
144
video
144
P. Sestium, meae salutis, vestrae auctoritatis, publicae causae defensorem, propugnatorem, actorem, reum; video hunc praetextatum eius filium oculis lacrimantibus me intuentem; video Milonem
144
1
144
, vindicem vestrae libertatis, custodem salutis meae, subsidium adflictae rei publicae, exstinctorem domestici latrocini, repressorem caedis cotidianae, defensorem templorum atque tectorum, praesidium curiae, sordidatum et reum; video P. Lentulum, cuius ego patrem deum ac
144
2
144
parentem statuo fortunae ac nominis mei
144
3
144
, fratris liberorumque nostrorum
144
4
144
, in hoc misero squalore et sordibus; cui superior annus idem et virilem patris et praetextam populi iudicio togam dederit, hunc hoc anno in hac toga rogationis iniustissimae subitam
144
5
144
acerbitatem pro patre fortissimo et clarissimo civi deprecantem.
145
145
atque
145
hic tot et talium civium squalor, hic luctus, hae sordes susceptae sunt propter unum me, quia me defenderunt, quia meum casum luctumque doluerunt, quia me lugenti patriae, flagitanti senatui, poscenti Italiae, vobis omnibus orantibus reddiderunt.
145
quod
145
tantum est in me scelus?
145
quid
145
tanto opere deliqui illo die cum ad vos indicia, litteras, confessiones communis exiti detuli, cum parui vobis?
145
ac
145
si
145
1
145
scelestum est amare patriam, pertuli poenarum satis: eversa domus est, fortunae vexatae, dissipati liberi, raptata coniunx
145
2
145
, frater optimus, incredibili pietate, amore inaudito, maximo in squalore volutatus est ad pedes inimicissimorum; ego pulsus aris focis deis penatibus, distractus a meis, carui patria, quam, ut levissime dicam, certe protexeram
145
3
145
; pertuli crudelitatem inimicorum, scelus infidelium, fraudem invidorum.
146
146
si
146
hoc non est satis, quod haec omnia deleta videntur reditu meo, multo mihi, multo, inquam, iudices, praestat in eandem illam recidere fortunam quam tantam importare meis defensoribus et conservatoribus calamitatem.
146
an
146
ego in hac urbe esse possim, his pulsis qui me huius urbis compotem fecerunt?
146
non
146
ero, non potero esse, iudices; neque hic umquam puer, qui his lacrimis qua sit pietate declarat, amisso patre suo propter me, me ipsum incolumem videbit, nec, quotienscumque me viderit, ingemescet
146
1
146
ac pestem suam ac patris sui se
146
2
146
dicet videre.
146
ego
146
vero hos
146
3
146
in omni fortuna, quaecumque erit oblata, complectar, nec me ab iis quos meo nomine sordidatos videtis umquam ulla fortuna divellet; neque eae nationes quibus me senatus commendavit, quibus de me gratias egit, hunc exsulem propter me sine me videbunt.
147
147
sed
147
haec di immortales, qui me suis templis advenientem receperunt stipatum ab his viris et P. Lentulo consule, atque ipsa res publica, qua nihil est sanctius, vestrae potestati, iudices, commiserunt.
147
vos
147
hoc iudicio omnium bonorum mentis confirmare, improborum
147
1
147
reprimere potestis, vos his civibus uti optimis, vos me reficere et renovare rem publicam.
147
qua
147
re vos obtestor atque obsecro ut, si me salvum esse voluistis, eos conservetis per quos me reciperavistis.