Claudian
de bello Gildonico
Gild 1.357
Choose a text
More by Claudian
—
Perseus Lat2
1.1
Redditus imperiis Auster subiectaque rursus
1.2
alterius convexa poli, rectore sub uno
1.3
conspirat geminus frenis communibus orbis.
1.4
iunximus Europen Libyae. concordia fratrum
1.5
plena redit. patriis solum quod defuit armis,
1.6
tertius occubuit nati virtute tyrannus.
1.7
horret adhuc animus manifestaque gaudia differt,
1.8
dum stupet et tanto cunctatur credere voto.
1.9
necdum Cinyphias exercitus attigit oras:
1.10
iam domitus Gildo. nullis victoria nodis
1.11
haesit, non spatio terrae, non obice ponti.
1.12
congressum profugum captum vox nuntiat una
1.13
rumoremque sui praevenit laurea belli,
1.14
quo, precor, haec effecta deo? robusta vetusque
1.15
tempore tam parvo potuit dementia vinci?
1.16
quem veniens indixit hiems, ver perculit hostem.
1.17
Exitium iam Roma timens et fessa negatis
1.18
frugibus ad rapidi limen tendebat Olympi
1.19
non solito vultu nec qualis iura Britannis
1.20
dividit aut trepidos summittit fascibus Indos.
1.21
vox tenuis tardique gradus oculique iacentes
1.22
interius; fugere genae; ieiuna lacertos
1.23
exedit macies. umeris vix sustinet aegris
1.24
squalentem clipeum; laxata casside prodit
1.25
canitiem plenamque trahit rubiginis hastam.
1.26
attigit ut tandem caelum genibusque Tonantis
1.27
procubuit, tales orditur maesta querellas:
1.28
“Si mea mansuris meruerunt moenia nasci,
1.29
Iuppiter, auguris, si stant inmota Sibyllae
1.30
carmina, Tarpeias si necdum respuis arces:
1.31
advenio supplex, non ut proculcet Araxen
1.32
consul ovans nostraeve premant pharetrata secures
1.33
Susa, nec ut Rubris aquilas figamus harenis.
1.34
haec nobis, haec ante dabas; nunc pabula tantum
1.35
Roma precor. miserere tuae, pater optime, gentis,
1.36
extremam defende famem. satiavimus iram
1.37
si qua fuit; lugenda Getis et flenda Suebis
1.38
hausimus; ipsa meos horreret Parthia casus.
1.39
quid referam morbive luem tumulosve repletos
1.40
stragibus et crebras corrupto sidere mortes?
1.41
aut fluvium per tecta vagum summisque minatum
1.42
collibus? ingentes vexi summersa carinas
1.43
remorumque sonos et Pyrrhae saecula sensi.
1.44
Ei mihi, quo Latiae vires urbisque potestas
1.45
decidit! in qualem paulatim fluximus umbram!
1.46
armato quondam populo patrumque vigebam
1.47
conciliis; domui terras urbesque revinxi
1.48
legibus: ad solem victrix utrumque cucurri.
1.49
postquam iura ferox in se communia Caesar
1.50
transtulit et lapsi mores desuetaque priscis
1.51
artibus in gremium pacis servile recessi,
1.52
tot mihi pro meritis Libyam Nilumque dedere,
1.53
ut dominam plebem bellatoremque senatum
1.54
classibus aestivis alerent geminoque vicissim
1.55
litore diversi complerent horrea venti.
1.56
stabat certa salus: Memphis si forte negasset,
1.57
pensabam Pharium Gaetulis messibus annum,,
1.58
frugiferas certare rates lateque videbam
1.59
Punica Niliacis concurrere carbasa velis.
1.60
cum subiit par Roma mihi divisaque sumpsit
1.61
aequales Aurora togas, Aegyptia rura
1.62
in partem cessere novae, spes unica nobis
1.63
restabat Libyae, quae vix aegreque fovebat;
1.64
solo ducta Noto, numquam secura futuri,
1.65
semper inops, ventique fidem poscebat et anni.
1.66
hanc quoque nunc Gildo rapuit sub fine cadentis
1.67
autumni. pavido metimur caerula voto,
1.68
puppis si qua venit, si quid fortasse potenti
1.69
vel pudor extorsit domino vel praedo reliquit.
1.70
pascimur arbitrio Mauri nec debita reddi,
1.71
sed sua concedi iactat gaudetque diurnos
1.72
ut famulae praebere cibos vitamque famemque
1.73
librat barbarico fastu vulgique superbit
1.74
fletibus et tantae suspendit fata ruinae.
1.75
Romuleas vendit segetes et possidet arva
1.76
vulneribus quaesita meis. ideone tot annos
1.77
flebile cum tumida bellum Carthagine gessi?
1.78
idcirco voluit contempta luce reverti
1.79
Regulus? hoc damnis, genitor, Cannensibus emi?
1.80
incassum totiens lituis navalibus arsit
1.81
Hispanum Siculumque fretum vastataque tellus
1.82
totque duces caesi ruptaque emissus ab Alpe
1.83
Poenus et attonitae iam proximus Hannibal urbi?
1.84
scilicet ut domitis frueretur barbarus Afris,
1.85
muro sustinui Martem noctesque cruentas
1.86
Collina pro turre tuli? Gildonis ad usum
1.87
Carthago ter victa ruit? hoc mille gementis
1.88
Italiae clades impensaque saecula bellis,
1.89
hoc Fabius fortisque mihi Marcellus agebant,
1.90
ut Gildo cumularet opes? haurire venena
1.91
compulimus dirum Syphacem fractumque Metello
1.92
traximus inmanem Marii sub vincla Iugurtham,
1.93
et Numidae Gildonis erunt? pro funera tanta,
1.94
pro labor! in Bocchi regnum sudavit uterque
1.95
Scipio. Romano vicistis sanguine Mauri.
1.96
ille diu miles populus, qui praefuit orbi,
1.97
qui trabeas et sceptra dabat, quem semper in armis
1.98
horribilem gentes, placidum sensere subactae,
1.99
nunc inhonorus egens perfert miserabile pacis
1.100
supplicium nulloque palam circumdatus hoste
1.101
obsessi discrimen habet. per singula letum
1.102
impendet momenta mihi dubitandaque pauci
1.103
praescribunt alimenta dies, heu prospera fata!
1.104
quid mihi septenos montes turbamque dedistis,
1.105
quae parvo non possit ali? felicior essem
1.106
angustis opibus; mallem tolerare Sabinos
1.107
at Veios; brevior duxi securius aevum.
1.108
ipsa nocet moles, utinam remeare liceret
1.109
ad veteres fines et moenia pauperis Anci.
1.110
sufficerent Etrusca mihi Campanaque culta
1.111
et Quincti Curiique seges, patriaeque petenti
1.112
rusticus inferret proprias dictator aristas.
1.113
Nunc quid agam? Libyam Gildo tenet, altera Nilum.
1.114
ast ego, quae terras umeris pontumque subegi,
1.115
deseror: emeritae iam praemia nulla senectae.
1.116
di, quibus iratis crevi, succurrite tandem,
1.117
exorate patrem; tuque o si sponte per altum
1.118
vecta Palatinis mutasti collibus Idam
1.119
praelatoque lavas Phrygios Almone leones,
1.120
maternis precibus natum iam flecte, Cybebe.
1.121
sin prohibent Parcae falsisque elusa vetustas
1.122
auspiciis, alio saltem prosternite casu
1.123
et poenae mutate genus. Porsenna reducat
1.124
Tarquinios; renovet ferales Allia pugnas;
1.125
me potius saevi manibus permittite Pyrrhi,
1.126
me Senonum furiis, Brenni me reddite flammis.
1.127
cuncta fame leviora mihi.” Sic fata refusis
1.128
obticuit lacrimis. mater Cytherea parensque
1.129
flet Mavors sanctaeque memor Tritonia Vestae,
1.130
nec Cybele sicco nec stabat lumine Iuno.
1.131
maerent indigetes et si quos Roma recepit
1.132
aut dedit ipsa deos. genitor iam corde remitti
1.133
coeperat et sacrum dextra sedare tumultum,
1.134
cum procul insanis quatiens ululatibus axem
1.135
et contusa genas mediis adparet in astris 135
1.136
Africa: rescissae vestes et spicea passim
1.137
serta iacent; lacero crinales vertice dentes
1.138
et fractum pendebat ebur, talique superbas
1.139
inrupit clamore fores: “Quid magne moraris
1.140
Iuppiter avulso nexu pelagique solutis
1.141
legibus iratum populis inmittere fratrem?
1.142
mergi prima peto; veniant praerupta Pachyno
1.143
aequora, laxatis subsidant Syrtibus urbes.
1.144
si mihi Gildonem nequeunt abducere fata,
1.145
me rape Gildoni. felicior ilia perustae
1.146
pars Libyae, nimio quae se munita calore
1.147
defendit tantique vacat secura tyranni.
1.148
crescat zona rubens; medius flagrantis Olympi
1.149
me quoque limes agat; melius deserta iacebo
1.150
vomeris impatiens. pulsis dominentur aristis
1.151
dipsades et sitiens attollat glaeba cerastas.
1.152
quid me temperies iuvit? quid mitior aether?
1.153
Gildoni fecunda fui. iam solis habenae
1.154
bis senas torquent hiemes, cervicibus ex quo
1.155
haeret triste iugum. nostris iam luctibus ille
1.156
consenuit regnumque sibi tot vindicat annos.
1.157
atque utinam regnum! privato iure tenemur
1.158
exigui specie fundi, quod Nilus et Atlas
1.159
dissidet, occiduis quod Gadibus arida Barce
1.160
quodque Paraetonio secedit litore Tingi,
1.161
hoc sibi transcripsit proprium. pars tertia mundi
1.162
unius praedonis ager. Distantibus idem
1.163
inter se vitiis cinctus: quodcumque profunda
1.164
traxit avaritia, luxu peiore refundit.
1.165
instat terribilis vivis, morientibus heres,
1.166
virginibus raptor, thalamis obscaenus adulter,
1.167
nulla quies: oritur praeda cessante libido,
1.168
divitibusque dies et nox metuenda maritis.
1.169
quisquis vel locuples pulchra vel coniuge notus,
1.170
crimine pulsatur falso; si crimina desunt,
1.171
accitus conviva perit. mors nulla refugit
1.172
artificem: varios sucos spumasque requirit
1.173
serpentum virides et adhuc ignota novercis
1.174
gramina. si quisquam vultu praesentia damnet
1.175
liberiusve gemat, dapibus crudelis in ipsis
1.176
emicat ad nutum stricto mucrone minister,
1.177
fixus quisque toro tacita formidine libat
1.178
carnifices epulas incertaque pocula pallens
1.179
haurit et intentos capiti circumspicit enses.
1.180
splendet Tartareo furialis mensa paratu
1.181
caede madens, atrox gladio, suspecta veneno.
1.182
ut vino calefacta Venus, tum saevior ardet
1.183
luxuries, mixtis redolent unguenta coronis:
1.184
crinitos inter famulos pubemque canoram
1.185
orbatas iubet ire nurus nuperque peremptis
1.186
adridere viris. Phalarim tormentaque flammae
1.187
profuit et Siculi mugitus ferre iuvenci
1.188
quam tales audire choros. nec damna pudoris
1.189
turpia sufficiunt: Mauris clarissima quaeque
1.190
fastidita datur. media Carthagine ductae
1.191
barbara Sidoniae subeunt conubia matres;
1.192
Aethiopem nobis generum, Nasamona maritum
1.193
ingerit; exterret cunabula discolor infans.
1.194
his fretus sociis ipso iam principe maior
1.195
incedit; peditum praecurrunt agmina longe;
1.196
circumdant equitum turmae regesque clientes,
1.197
quos nostris ditat spoliis. proturbat avita
1.198
quemque domo; veteres detrudit rure colonos.
1.199
exiliis dispersa feror. numquamne reverti
1.200
fas erit errantesque solo iam reddere cives?”
1.201
Iret adhuc in verba dolor, ni Iuppiter alto
1.202
coepisset solio (voces adamante notabat
1.203
Atropos et Lachesis iungebat stamina dictis):
1.204
“nec te, Roma, diu nec te patiemur inultam,
1.205
Africa, communem prosternet Honorius hostem.
1.206
pergite securae. vestrum vis nulla tenorem
1.207
separat et soli famulabitur Africa Romae.”
1.208
Dixit et adflavit Romam meliore iuventa.
1.209
continuo redit ille vigor seniique colorem
1.210
mutavere comae, solidatam crista resurgens
1.211
erexit galeam clipeique recanduit orbis
1.212
et levis excussa micuit rubigine cornus.
1.213
Umentes iam noctis equos Lethaeaque Somnus
1.214
frena regens tacito volvebat sidera curru.
1.215
iam duo divorum proceres, maiorque minorque
1.216
Theodosii, pacem laturi gentibus ibant,
1.217
qui Iovis arcanos monitus mandataque ferrent
1.218
fratribus et geminis sancirent foedera regnis:
1.219
sic cum praecipites artem vicere procellae
1.220
adsiduoque gemens undarum verbere nutat
1.221
descensura ratis, caeca sub nocte vocati
1.222
naufraga Ledaei sustentant vela Lacones.
1.223
circulus ut patuit Lunae, secuere meatus
1.224
diversos: Italas senior tendebat in oras;
1.225
at pater, intrantem Pontum qua Bosphorus artat,
1.226
Arcadii thalamis urbique inlapsus Eoae.
1.227
quem simulac vidit natus (nam clara nitebat
1.228
Cynthia), permixto tremuerunt gaudia fletu
1.229
complexuque fovens, quos non speraverat, artus
1.230
O mihi post Alpes nunc primum reddite, dixit.
1.231
“unde tuis optatus ades? da tangere dextram,
1.232
qua gentes cecidere ferae, quis tale removit
1.233
praesidium terris? ut te mortalia pridem
1.234
implorant longeque pium fortemque requirunt!”
1.235
Cui pater in tales rupit suspiria voces:
1.236
“hoc erat? in fratres medio discordia Mauro
1.237
nascitur et mundus germanaque dissidet aula?
1.238
Gildonisne salus tanti sit palma furoris?
1.239
scilicet egregius morum magnoque tuendus
1.240
et cuius meritis pietas in fratre recedat!
1.241
invito1 genitore, vide, civile calebat
1.242
discidium; dubio stabant Romana sub ictu;
1.243
quis procul Armenius vel quis Maeotide ripa
1.244
rex ignotus agit, qui me non iuvit euntem
1.245
auxilio? fovere Getae, venere Geloni.
1.246
solus at hic non puppe data, non milite misso
1.247
subsedit fluitante fide, si signa petisset
1.248
obvia, detecto summissius hoste dolerem:
1.249
restitit in speculis fati turbaque reductus
1.250
libravit geminas eventu iudice vires
1.251
ad rerum momenta cliens seseque daturus
1.252
victori; fortuna simul cum mente pependit.
1.253
o si non cupidis essem praereptus ab astris,
1.254
exemplum sequerer Tulli laniandaque dumis
1.255
impia diversis aptarem membra quadrigis.
1.256
germani nunc usque tui responsa colebat:
1.257
en iterum calcat. tali te credere monstro
1.258
post patrem fratremque paras? sed magna rependit
1.259
inque tuam sortem numerosas transtulit urbes!
1.260
ergo fas pretio cedet? mercede placebit
1.261
proditio? taceo, laesi quod transfuga fratris,
1.262
quod levis ingenio. quamvis discrimine summo
1.263
proditor adportet suspensa morte salutem
1.264
numquam gratus erit. damnamus luce reperta
1.265
perfidiam nec nos patimur committere tali.
1.266
hoc genus emptori cives eum moenibus offert,
1.267
hoc vendit patriam. plerique in tempus abusi
1.268
mox odere tamen: tenuit sic Graia Philippus
1.269
oppida; Pellaeo libertas concidit auro.
1.270
Romani scelerum semper sprevere ministros.
1.271
noxia pollicitum domino miscere venena
1.272
Fabricius regi nudata fraude remisit,
1.273
infesto quem Marte petit, bellumque negavit
1.274
per famuli patrare nefas, ductosque Camillus
1.275
trans murum pueros obsessae reddidit urbi.
1.276
Traduntur poenis alii, eum proelia tollunt;
1.277
hic manet ut moveat? quod respuit alter in hostem,
1.278
suscipis in fratrem? longi pro dedecus aevi!
1.279
cui placet, australes Gildo condonat habenas
1.280
tantaque mutatos sequitur provincia mores.
1.281
quaslibet ad partes animus nutaverit anceps,
1.282
transfundit secum Libyam refluumque malignus
1.283
commodat imperium. Mauri fuit Africa munus.
1.284
tollite Massylas fraudes, removete bilingues
1.285
insidias et verba soli spirantia virus.
1.286
ne consanguineis certetur comminus armis,
1.287
ne, precor. haec trucibus Thebis, haec digna Mycenis;
1.288
in Mauros hoc crimen eat. Quid noster iniquum
1.289
molitur Stilicho? quando non ille iubenti
1.290
paruit? an quisquam nobis devinctior extat?
1.291
ut sileam varies mecum quos gesserit actus,
1.292
quae vidi post fata, loquar. cum divus abirem,
1.293
res incompositas (fateor) tumidasque reliqui.
1.294
stringebat vetitos etiamnum exercitus enses
1.295
Alpinis odiis, alternaque iurgia victi
1.296
victoresque dabant. vix haec amentia nostris
1.297
excubiis, nedum puero rectore quiesset.
1.298
heu quantum timui vobis, quid libera tanti
1.299
militis auderet moles, cum patre remoto
1.300
ferveret iam laeta novis! dissensus acerbus
1.301
et gravior consensus erat. tunc ipse paterna
1.302
successit pietate mihi tenerumque rudemque
1.303
fovit et in veros eduxit principis annos,
1.304
Rufinumque tibi, quero tu tremuisse fateris,
1.305
depulit. hunc solum memorem solumque fidelem
1.306
experior. volui si quid, dum vita maneret,
1.307
aut visus voluisse, gerit; venerabilis illi
1.308
ceu praesens numenque vocor. si tanta recusas,
1.309
at soceri reverere faces, at respice fratris
1.310
conubium pignusque meae regale Serenae.
1.311
debueras etiam fraternis obvius ire
1.312
hostibus, ille tuis. quae gens, quis Rhenus et Hister
1.313
vos opibus iunctos conspirantesque tulisset?
1.314
sed tantum permitte, cadat. nil poscimus ultra.
1.315
ille licet sese praetentis Syrtibus armet
1.316
oppositoque Atlante tegat, licet arva referta
1.317
anguibus et solis medios obiecerit aestus:
1.318
novi consilium, novi Stilichonis in omnes
1.319
aequalem casus animum: penetrabit harenas,
1.320
inveniet virtute viam.”Sic divus et inde
1.321
sic natus: “iussis, genitor, parebitur ultro.
1.322
amplector praecepta libens, nec carior alter
1.323
cognato Stilichone mihi. commissa profanus
1.324
ille luat; redeat iam tutior Africa fratri.”
1.325
Talia dum longo secum sermone retexunt,
1.326
Hesperiam pervenit avus castumque cubile
1.327
ingreditur, Tyrio quo fusus Honorius ostro
1.328
carpebat teneros Maria cum coniuge somnos.
1.329
adsistit capiti; tunc sic per somnia fatur:
1.330
“Tantane devictos tenuit fiducia Mauros,
1.331
care nepos? iterum post me coniurat in arma
1.332
progenies vesana Iubae bellumque resumit
1.333
victoris cum stirpe sui? Firmumne iacentem
1.334
obliti Libyam nostro sudore receptam
1.335
rursus habent? ausus Latio contendere Gildo
1.336
germani nec fata timet? nunc ire profecto,
1.337
nunc vellem notosque senex ostendere vultus:
1.338
nonne meam fugiet Maurus cum viderit umbram?
1.339
quid dubitas? exsurge toris, invade rebellem,
1.340
captivum mihi redde meum. desiste morari.
1.341
hoc generi fatale tuo: dum sanguis in orbe
1.342
noster erit, semper pallebit regia Bocchi.
1.343
iungantur spoliis Firmi Gildonis opima;
1.344
exornet geminos Maurusia laurea currus:
1.345
una domus totiens una de gente triumphet.
1.346
di bene, quod tantis interlabentibus annis
1.347
servati Firmusque mihi fraterque nepoti.”
1.348
dixit et adflatus vicino sole refugit.
1.349
At iuvenem stimulis inmanibus aemula virtus
1.350
exacuit; iam puppe vehi, iam stagna secare 350
1.351
fervet et absentes invadere cuspide Mauros.
1.352
tum iubet acciri socerum dextramque vocato
1.353
conserit et, quae sit potior sententia, quaerit:
1.354
“Per somnos mihi, sancte pater, iam saepe futura
1.355
panduntur multaeque canunt praesagia noctes.
1.356
namque procul Libycos venatu cingere saltus
1.357
et iuga rimari canibus Gaetula videbar.
1.358
maerebat regio saevi vastata leonis
1.359
incursu; pecudum strages passimque iuvenci
1.360
semineces et adhuc infecta mapalia tabo
1.361
sparsaque sanguineis pastorum funera campis.
1.362
adgredior latebras monstri mirumque relatu
1.363
conspicio: dilapsus honos, cervice minaces
1.364
defluxere iubae; fractos inglorius armos
1.365
supposuit, servile gemens; iniectaque vincla
1.366
unguibus et subitae collo sonuere catenae,
1.367
nunc etiam paribus secum certare tropaeis
1.368
hortator me cogit avus. quonam usque remoti
1.369
cunctamur? decuit pridem complere biremes
1.370
et pelagi superare moras, transmittere primus
1.371
ipse paro; quaecumque meo gens barbara nutu
1.372
stringitur, adveniat: Germania cuncta feratur
1.373
navibus et socia comitentur classe Sygambri.
1.374
pallida translatum iam sentiat Africa Rhenum.
1.375
an patiar tot probra sedens iuvenisque relinquam
1.376
quae tenui rexique puer? bis noster ad Alpes
1.377
alterius genitor defensum regna cucurrit.
1.378
nos praedae faciles insultandique iacemus?”
1.379
Finierat. Stilicho contra cui talia reddit:
1.380
“adversine tubam princeps dignabere Mauri?
1.381
auferet ignavus clari solacia leti.
1.382
te bellante mori? decernet Honorius inde,
1.383
hinc Gildo? prius astra Chaos miscebit Averno.
1.384
vindictam mandasse sat est; plus nominis horror
1.385
quam tuus ensis aget. minuit praesentia famam.
1.386
qui stetit aequatur campo, collataque nescit
1.387
maiestatem acies. sed quod magis utile factu
1.388
atque hosti gravius (sensus adverte) docebo
1.389
est illi patribus, sed non et moribus isdem
1.390
Mascezel, fugiens qui dira piacula fratris
1.391
spesque suas vitamque tuo commisit asylo.
1.392
hunc ubi temptatis frustra mactare nequivit
1.393
insidiis, patrias in pignora contulit iras
1.394
et, quos ipse sinu parvos gestaverat, una
1.395
occidit iuvenes inhumataque corpora vulgo
1.396
dispulit et tumulo cognatas arcuit umbras
1.397
naturamque simul fratremque hominemque cruentus
1.398
exuit et tenuem caesis invidit harenam.
1.399
hoc facinus refugo damnavit sole Mycenas
1.400
avertitque diem; sceleri sed reddidit Atreus
1.401
crimen et infandas excusat coniuge mensas.
1.402
hic odium, non poena fuit. te perdita iura,
1.403
te pater ultorem, te nudi pulvere manes,
1.404
te pietas polluta rogat; si flentibus aram
1.405
et proprium miseris numen statuistis, Athenae,
1.406
si Pandionias planctu traxere phalanges
1.407
Inachides belloque rogos meruere maritis,
1.408
si maesto squalore comae lacrimisque senatum
1.409
in Numidas pulsus solio commovit Adherbal:
1.410
hunc quoque nunc Gildo, tanto quem funere mersit,
1.411
hunc doleat venisse ducem seseque minorem
1.412
supplicibus sciat esse tuis. quem sede fugavit,
1.413
hunc praeceps fugiat, fregit quem clade, tremiscat
1.414
agnoscatque suum, trahitur dum victima, fratrem.”
1.415
Haec ubi sederunt genero, notissima Marti
1.416
robora, praecipuos electa pube maniplos
1.417
disponit portuque rates instaurat Etrusco.
1.418
Herculeam suus Alcides Ioviamque cohortem
1.419
rex ducit superum, premitur nec signifer ullo
1.420
pondere: festinant adeo vexilla moveri.
1.421
Nervius insequitur meritusque vocabula Felix
1.422
dietaque ab Augusto legio nomenque probantes
1.423
invicti clipeoque animosi teste Leones.
1.424
Dictis ante tamen princeps confirmat ituros
1.425
aggere conspicuus; stat circumfusa iuventus
1.426
nixa hastis pronasque ferox accommodat aures:
1.427
“Gildonem domitura manus, promissa minasque
1.428
tempus agi. si quid pro me doluistis, in armis
1.429
ostentate mihi; iusto magnoque triumpho
1.430
civiles abolete notas; sciat orbis Eous
1.431
sitque palam Gallos causa, non robore vinci.
1.432
nec vos, barbariem quamvis collegerit omnem,
1.433
terreat. an Mauri fremitum raucosque repulsus
1.434
umbonum et vestros passuri comminus enses?
1.435
non contra clipeis tectos gladiisque micantes
1.436
ibitis: in solis longe fiducia telis.
1.437
exarmatus erit, cum missile torserit, hostis.
1.438
dextra movet iaculum, praetentat pallia laeva;
1.439
cetera nudus eques. sonipes ignarus habenae;
1.440
virga regit, non ulla fides, non agminis ordo:
1.441
arma oneri, fuga praesidio. conubia mille;
1.442
non illis generis nexus, non pignora curae:
1.443
sed numero languet pietas. haec copia vulgi.
1.444
umbratus dux ipse rosis et marcidus ibit
1.445
unguentis crudusque cibo titubansque Lyaeo,
1.446
confectus senio, morbis stuprisque solutus.
1.447
excitet incestos turmalis bucina somnos,
1.448
imploret citharas cantatricesque choreas
1.449
offensus stridore tubae discatque coactus,
1.450
quas vigilat Veneri, castris impendere noctes.
1.451
Nonne mori satius, vitae quam ferre pudorem?
1.452
nam quae iam regio restat, si dedita Mauris
1.453
regibus Illyricis accesserit Africa damnis?
1.454
ius Latium, quod tunc Meroe Rubroque solebat
1.455
Oceano cingi, Tyrrhena clauditur unda;
1.456
et cui non Nilus, non intulit India metas,
1.457
Romani iam finis erit Trinacria regni.
1.458
ite recepturi, praedo quem sustulit, axem
1.459
ereptumque Notum; caput insuperabile rerum
1.460
aut ruet in vestris aut stabit Roma lacertis.
1.461
tot mihi debetis populos, tot rura, tot urbes
1.462
amissas. uno Libyam defendite bello.
1.463
vestros imperium remos et vestra sequatur
1.464
carbasa. despectas trans aequora ducite leges,
1.465
tertia iam solito cervix mucrone rotetur
1.466
tandem funereis finem positura tyrannis.”
1.467
Omina conveniunt dicto fulvusque Tonantis
1.468
armiger a liquida cunctis spectantibus aethra
1.469
correptum pedibus curvis innexuit hydrum,
1.470
dumque reluctantem morsu partitur obunco,
1.471
haesit in ungue caput; truncatus decidit anguis.
1.472
ilicet auguriis alacres per saxa citati
1.473
torrentesque ruunt; nec mons aut silva retardat:
1.474
pendula ceu parvis moturae bella colonis
1.475
ingenti clangore grues aestiva relinquunt
1.476
Thracia, cum tepido permutant Strymona Nile:
1.477
ordinibus variis per nubila texitur ales
1.478
littera pennarumque notis conscribitur aer.
1.479
Ut fluctus tetigere maris, tunc acrior arsit
1.480
impetus; adripiunt naves ipsique rudentes
1.481
expediunt et vela legunt et cornua summis
1.482
adsociant malis; quatitur Tyrrhena tumultu
1.483
ora nec Alpheae capiunt navalia Pisae:
1.484
sic Agamemnoniam vindex cum Graecia classem
1.485
solveret, innumeris fervebat vocibus Aulis.
1.486
non illos strepitus impendentisque procellae
1.487
signa nec adventus dubii deterruit Austri.
1.488
vellite proclamant “socii, iam vellite funem.
1.489
per vada Gildonem quamvis adversa petamus.
1.490
ad bellum nos trudat hiems per devia ponti.
1.491
quassatis cupio tellurem figere rostris.
1.492
heu nimium segnes, cauta qui mente notatis,
1.493
si revolant mergi, graditur si litore cornix.
1.494
ora licet maculis adsperserit occiduus sol
1.495
lunaque conceptis livescat turgida Cauris
1.496
et contusa vagos iaculentur sidera crines;
1.497
imbribus umescant Haedi nimbosaque Taurum
1.498
ducat Hyas totusque fretis descendat Orion:
1.499
certa fides caeli, sed maior Honorius auctor;
1.500
illius auspiciis inmensa per aequora miles,
1.501
non Plaustris Arctove regor. contemne Booten,
1.502
navita, turbinibus mediis permitte carinas.
1.503
si mihi tempestas Libyam ventique negabunt,
1.504
Augusti Fortuna dabit.” Iam classis in altum
1.505
provehitur; dextra Ligures, Etruria laeva
1.506
linquitur et caecis vitatur Corsica saxis.
1.507
humanae specie plantae se magna figurat
1.508
insula (Sardiniam veteres dixere coloni),
1.509
dives ager frugum, Poenos Italosve petenti
1.510
opportuna situ: quae pars vicinior Afris,
1.511
plana solo, ratibus clemens; quae respicit Arcton,
1.512
inmitis, scopulosa, procax subitisque sonora
1.513
flatibus; insanos infamat navita montes.
1.514
hic hominum pecudumque lues, sic 1 pestifer aer
1.515
saevit et exclusis regnant Aquilonibus Austri.
1.516
Quos ubi luctatis procul effugere carinis,
1.517
per diversa ruunt sinuosae litora terrae.
1.518
pars adit antiqua ductos Carthagine Sulcos;
1.519
partem litoreo complectitur Olbia muro.
1.520
urbs Libyam contra Tyrio fundata potenti
1.521
tenditur in longum Caralis tenuemque per undas
1.522
obvia dimittit fracturum flamina collem;
1.523
efficitur portus medium mare, tutaque ventis
1.524
omnibus ingenti mansuescunt stagna recessu.
1.525
hanc omni petiere manu prorisque reductis
1.526
suspensa Zephyros expectant classe faventes.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).