Claudian
Epithalamium de nuptiis Honorii Augusti
Augu 1.215
Choose a text
More by Claudian
—
Perseus Lat2
1.1
Hauserat insolitos promissae virginis ignes
1.2
Augustus primoque rudis flagraverat aestu;
1.3
nec novus unde calor nec quid suspiria vellent,
1.4
noverat incipiens et adhuc ignarus amandi.
1.5
non illi venator equus, non spicula curae,
1.6
non iaculum torquere libet; mens omnis aberrat
1.7
in vulnus, quod fixit Amor, quam saepe medullis
1.8
erupit gemitus! quotiens incanduit ore
1.9
confessus secreta rubor nomenque beatum
1.10
iniussae scripsere manus! iam munera nuptae
1.11
praeparat et pulchros Mariae sed luce minores
1.12
eligit ornatus, quidquid venerabilis olim
1.13
Livia divorumque nurus gessere superbae.
1.14
incusat spes aegra moras longique videntur
1.15
stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe.
1.16
Scyria sic tenerum virgo flammabat Achillem
1.17
fraudis adhuc expers bellatricesque docebat
1.18
ducere fila manus et, mox quos horruit Ide,
1.19
Thessalicos roseo nectebat pollice crines.
1.20
Haec etiam queritur secum: “quonam usque verendus
1.21
cunctatur mea vota socer? quid iungere differt,
1.22
quam pepigit, castasque preces implere recusat?
1.23
non ego luxuriem regum moremque secutus
1.24
quaesivi vultum tabulis 1 ut nuntia formae
1.25
lena per innumeros iret pictura penates,
1.26
nec variis dubium thalamis lecturus 2 amorem
1.27
ardua commisi falsae conubia cerae.
1.28
non rapio praeceps alienae foedera taedae,
1.29
sed quae sponsa mihi pridem patrisque relicta
1.30
mandatis uno materni sanguinis ortu
1.31
communem partitur avum. fastidia supplex
1.32
deposui gessique procum; de limine sacro
1.33
oratum misi proceres, qui proxima nobis
1.34
iura tenent. fateor, Stilicho, non parva poposci,
1.35
sed certe mereor princeps, hoc principe natus
1.36
qui sibi te generum fraterna prole revinxit,
1.37
cui Mariam debes. faenus mihi solve paternum,
1.38
redde suos aulae. mater fortasse rogari
1.39
mollior. o patrui germen, cui nominis heres
1.40
successi, sublime decus torrentis Hiberi,
1.41
stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans
1.42
inque tuo crevi gremio, partuque remote
1.43
tu potius Flaccilla mihi. quid dividis ergo
1.44
pignora? quid iuveni natam non reddis alumno?
1.45
optatusne dies aderit? dabiturne iugalis
1.46
nox umquam?” Tali solatur vulnera questu.
1.47
risit Amor placidaeque volat trans aequora matri
1.48
nuntius et totas iactantior explicat alas.
1.49
Mons latus Ionium Cypri praeruptus obumbrat,
1.50
invius humano gressu, Phariumque cubile
1.51
Proteos et septem despectat cornua Nili.
1.52
hunc neque candentes audent vestire pruinae,
1.53
hunc venti pulsare timent, hunc laedere nimbi,
1.54
luxuriae Venerique vacat. pars acrior anni
1.55
exulat; aeterni patet indulgentia veris.
1.56
in campum se fundit apex; hunc aurea saepes
1.57
circuit et fulvo defendit prata metallo.
1.58
Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit
1.59
moenibus et tales uxorius obtulit arces.
1.60
intus rura micant, manibus quae subdita nullis
1.61
perpetuum florent, Zephyro contenta colono,
1.62
umbrosumque nemus, quo non admittitur ales,
1.63
ni probet ante suos diva sub iudice cantus;
1.64
quae placuit, fruitur ramis; quae victa, recedit.
1.65
vivunt in Venerem frondes omnisque vicissim
1.66
felix arbor amat; nutant ad mutua palmae
1.67
foedera, populeo suspirat populus ictu
1.68
et platani platanis alnoque adsibilat alnus.
1.69
Labuntur gemini fontes, hic dulcis, amarus
1.70
alter, et infusis corrumpunt mella venenis,
1.71
unde Cupidineas armari fama sagittas.
1.72
mille pharetrati ludunt in margine fratres,
1.73
ore pares, aevo similes, gens mollis Amorum.
1.74
hos Nymphae pariunt, illum Venus aurea solum
1.75
edidit. ille deos caelumque et sidera cornu
1.76
temperat et summos dignatur figere reges;
1.77
hi plebem feriunt. nec cetera numina desunt:
1.78
hic habitat nullo constricta Licentia nodo
1.79
et flecti faciles Irae vinoque madentes
1.80
Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum
1.81
Pallor et in primis titubans Audacia furtis
1.82
iucundique Metus et non secura Voluptas;
1.83
et lasciva volant levibus Periuria ventis.
1.84
quos inter petulans alta cervice Iuventas
1.85
excludit Senium luco. Procul atria divae
1.86
permutant radios silvaque obstante virescunt.
1.87
Lemnius haec etiam gemmis extruxit et auro
1.88
admiscens artem pretio trabibusque smaragdi
1.89
supposuit caesas hyacinthi rupe columnas.
1.90
beryllo paries et iaspide lubrica surgunt
1.91
limina despectusque solo calcatur achates,
1.92
in medio glaebis redolentibus area dives
1.93
praebet odoratas messes; hic mitis amomi,
1.94
hic casiae matura seges, Panchaeaque turgent
1.95
cinnama, nec sicco frondescunt vimina costo
1.96
tardaque sudanti prorepunt balsama rivo.
1.97
Quo postquam delapsus Amor longasque peregit
1.98
penna vias, alacer passuque superbior intrat.
1.99
caesariem tunc forte Venus subnixa corusco
1.100
fingebat solio. dextra laevaque sorores
1.101
stabant Idaliae: largos haec nectaris imbres
1.102
inrigat, haec morsu numerosi dentis eburno
1.103
multifidum discrimen arat; sed tertia retro
1.104
dat varios nexus et iusto dividit orbes
1.105
ordine, neglectam partem studiosa relinquens:
1.106
plus error decuit. speculi nec vultus egebat
1.107
iudicio; similis tecto monstratur in omni
1.108
et capitur 1 quocumque videt. dum singula cernit,
1.109
seque probat, nati venientis conspicit umbram
1.110
ambrosioque sinu puerum complexa ferocem
1.111
quid tantum gavisus? ait; “quae proelia sudas
1.112
improbe? quis iacuit telis? iterumne Tonantem
1.113
inter Sidonias cogis mugire iuvencas?
1.114
an Titana domas? an pastoralia Lunam
1.115
rursus in antra vocas? durum magnumque videris
1.116
debellasse deum.” Suspensus in oscula matris
1.117
ille refert: “Laetare, parens; inmane tropaeum
1.118
rettulimus, nostrum iam sensit Honorius arcum.
1.119
scis Mariam patremque ducem, qui cuspide Gallos
1.120
Italiamque fovet, nec te praeclara Serenae
1.121
fama latet. propera; regalibus adnue votis:
1.122
iunge toros.” Gremio natum Cytherea removit
1.123
et crines festina ligat peplumque fluentem
1.124
adlevat et blando spirantem numine ceston
1.125
cingitur, impulsos pluviis quo mitigat amnes,
1.126
quo mare, quo ventos irataque fulmina solvit,
1.127
ut stetit ad litus, parvos adfatur alumnos:
1.128
“Heus! quis erit, pueri, vitreas qui lapsus in undas
1.129
huc rapidum Tritona vocet, quo vecta per altum
1.130
deferar? haud umquam tanto mihi venerit usu.
1.131
sacri, quos petimus, thalami. pernicius omnes
1.132
quaerite, seu concha Libycum circumsonat aequor,
1.133
Aegaeas seu frangit aquas, quicumque repertum
1.134
duxerit, aurata donabitur ille pharetra.”
1.135
Dixerat et sparsa diversi plebe feruntur
1.136
exploratores. pelagi sub fluctibus ibat
1.137
Carpathiis Triton obluctantemque petebat
1.138
Cymothoen. timet ilia ferum seseque sequenti
1.139
subripit et duris elabitur uda lacertis.
1.140
heus, inquit speculatus Amor, “non vestra sub imis
1.141
furta tegi potuere vadis. accingere nostram
1.142
vecturus dominam: pretium non vile laboris
1.143
Cymothoen facilem, quae nunc detrectat, habebis.
1.144
hac mercede veni.” Prorupit gurgite torvus
1.145
semifer; undosi verrebant brachia crines;
1.146
hispida tendebant bifido vestigia cornu,
1.147
qua pistrix commissa viro. ter pectora movit;
1.148
iam quarto Paphias tractu sulcabat harenas.
1.149
umbratura deam retro sinuatur in arcum
1.150
belua; tum vivo squalentia murice terga
1.151
purpureis mollita toris 1: hoc navigat antro 2
1.152
fulta Venus; niveae delibant aequora plantae.
1.153
prosequitur volucer late comitatus Amorum
1.154
tranquillumque choris quatitur mare, serta per omnem
1.155
Neptuni dispersa domum. Cadmeia ludit
1.156
Leucothoe, frenatque rosis delphina Palaemon;
1.157
alternas violis Nereus interserit algas;
1.158
canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis,
1.159
nec non et variis vectae Nereides ibant
1.160
audito rumore feris (hanc pisce voluto
1.161
sublevat Oceani monstrum Tartesia tigris;
1.162
hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas
1.163
trux aries; haec caeruleae suspensa leaenae
1.164
innatat; haec viridem trahitur complexa iuvencum)
1.165
certatimque novis onerant conubia donis.
1.166
cingula Cymotboe, rarum Galatea monile
1.167
et gravibus Psamatbe bacis diadema ferebat
1.168
intextum, Rubro quas legerat ipsa profundo.
1.169
mergit se subito vellitque corallia Doto:
1.170
vimen erat dum stagna subit; processerat undis:
1.171
gemma fuit. Nudae Venerem cinxere catervae
1.172
plaudentesque simul tali cum voce sequuntur:
1.173
“bos Mariae cultus, haec munera nostra precamur
1.174
reginae regina feras. die talia numquam
1.175
promeruisse Thetim nec cum soror Amphitrite
1.176
nostro nupta Iovi. devotum sentiat aequor,
1.177
agnoscat famulum virgo Stilichonia pontum.
1.178
victrices nos saepe rates classemque paternam
1.179
veximus, attritis cum tenderet ultor Achivis.”
1.180
Iam Ligurum terris spumantia pectora Triton
1.181
adpulerat lassosque fretis extenderat orbes.
1.182
continuo sublime volans ad moenia Gallis
1.183
condita, lanigeri suis ostentantia pellem,
1.184
pervenit. adventu Veneris pulsata recedunt
1.185
nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes.
1.186
laetitiae causas ignorat dicere miles
1.187
laetaturque tamen; Mavortia signa rubescunt
1.188
floribus et subitis animantur frondibus hastae.
1.189
ilia suum dictis adfatur talibus agmen:
1.190
“Gradivum, nostri comites, arcete parumper,
1.191
ut soli vacet aula mihi. procul igneus horror
1.192
thoracum, gladiosque tegat vagina minaces
1.193
stent bellatrices aquilae saevique dracones.
1.194
fas sit castra meis hodie succumbere signis:
1.195
tibia pro lituis et pro clangore tubarum
1.196
molle lyrae festumque canant. epulentur ad ipsas
1.197
excubias; mediis spirent crateres in armis.
1.198
laxet terribiles maiestas regia fastus
1.199
et sociam plebem non indignata potestas
1.200
confundat turbae proceres. solvantur habenis
1.201
gaudia nec leges pudeat ridere severas.
1.202
Tu festas, Hymenaee, faces, tu, Gratia, flores
1.203
elige, tu geminas, Concordia, necte coronas,
1.204
vos, pennata cohors, quocumque vocaverit usus,
1.205
divisa properate manu, neu marceat ulla
1.206
segnities: alii funalibus ordine ductis
1.207
plurima venturae suspendite lumina nocti;
1.208
hi nostra nitidos postes obducere myrto
1.209
contendant; pars nectareis adspergite tecta
1.210
fontibus et flamma lucos adolete Sabaeos;
1.211
pars infecta croco velamina lutea Serum
1.212
pandite Sidoniasque solo prosternite vestes.
1.213
ast alii thalamum docto componite textu;
1.214
stamine gemmato picturatisque columnis
1.215
aedificetur apex, qualem non Lydia dives
1.216
erexit Pelopi nec quem struxere Lyaeo
1.217
Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae.
1.218
illic exuvias omnes cumulate parentum:
1.219
quidquid avus senior Mauro vel Saxone victis,
1.220
quidquid ab innumeris socio Stilichone tremendus
1.221
quaesivit genitor bellis, quodcumque Gelonus
1.222
Armeniusve dedit; quantum crinita sagittis
1.223
attulit extremo Meroe circumflua Nilo;
1.224
misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus,
1.225
cum supplex emeret Romanam Parthia pacem.
1.226
nobilibus gazis opibusque cubilia surgant
1.227
barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos.”
1.228
Sic ait et sponsae petit improvisa penates.
1.229
ilia autem secura tori taedasque parari
1.230
nescia divinae fruitur sermone parentis
1.231
maternosque bibit mores exemplaque discit
1.232
prisca pudicitiae Latios nec volvere libros
1.233
desinit aut Graios, ipsa genetrice magistra,
1.234
Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus
1.235
aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho
1.236
(sic Triviam Latona monet; sic mitis in antro
1.237
Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae):
1.238
cum procul augeri nitor et iucundior aer
1.239
attonitam lustrare domum fundique comarum
1.240
gratus odor, mox vera fides numenque refulsit.
1.241
cunctatur stupefacta Venus; nunc ora puellae,
1.242
nunc flavam niveo miratur vertice matiem.
1.243
haec modo crescenti, plenae par altera lunae:
1.244
adsurgit ceu forte minor sub matre virenti
1.245
laurus et ingentes ramos olimque futuras
1.246
promittit iam parva comas; vel flore sub uno
1.247
ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant:
1.248
haec largo matura die saturataque vernis
1.249
roribus indulget spatio; latet altera nodo
1.250
nec teneris audet foliis admittere soles.
1.251
Adstitit et blande Mariam Cytherea salutat:
1.252
“salve sidereae proles augusta Serlenae,
1.253
magnorum suboles regum parituraque reges.
1.254
te propter Paphias sedes Cyprumque reliqui,
1.255
te propter libuit tantos explere labores
1.256
et tantum transnare maris, ne vilior ultra
1.257
privatos paterere lares neu tempore longo
1.258
dilatos iuvenis nutriret Honorius ignes.
1.259
accipe fortunam generis, diadema resume,
1.260
quod tribuas natis, et in haec penetralia rursus,
1.261
unde parens progressa, redi. fac nulla subesse
1.262
vincula cognatae: quamvis aliena fuisses
1.263
principibus, regnum poteras hoc ore mereri.
1.264
quae propior sceptris facies? qui dignior aula
1.265
vultus erit? non labra rosae, non colla pruinae,
1.266
non crines aequant violae, non lumina flammae.
1.267
quam iuncti leviter sese discrimine confert
1.268
umbra supercilii! miscet quam iusta pudorem
1.269
temperies nimio nec sanguine candor abundat!
1.270
Aurorae vincis digitos umerosque Dianae;
1.271
ipsam iam superas matrem. si Bacchus amator
1.272
dotali potuit caelum signare corona,
1.273
cur nullis virgo redimitur pulchrior astris?
1.274
iam tibi molitur stellantia serta Bootes
1.275
inque decus Mariae iam sidera parturit aether.
1.276
i, digno nectenda viro tantique per orbem
1.277
consors imperii! iam te venerabitur Hister;
1.278
nomen adorabunt populi; iam Rhenus et Albis
1.279
serviet; in medios ibis regina Sygambros.
1.280
quid numerem gentes Atlanteosque recessus
1.281
Oceani? toto pariter donabere mundo.”
1.282
Dixit et ornatus, dederant quos nuper ovantes
1.283
Nereides, collo membrisque micantibus aptat.
1.284
ipsa caput distinguit acu, substringit amictus;
1.285
flammea virgineis accommodat ipsa capillis.
1.286
ante fores iam pompa sonat, pilentaque sacra
1.287
praeradiant ductura nurum. calet obvius ire
1.288
iam princeps tardumque cupit discedere solem:
1.289
nobilis haud aliter sonipes, quem primus amoris
1.290
sollicitavit odor, tumidus quatiensque decoras
1.291
curvata cervice iubas Pharsalia rura
1.292
pervolat et notos hinnitu flagitat amnes
1.293
naribus accensis; mulcet fecunda magistros
1.294
spes gregis et pulchro gaudent armenta marito.
1.295
Candidus interea positis exercitus armis
1.296
exultat socerum circa; nec signifer ullus
1.297
nec miles pluviae flores dispergere ritu
1.298
Cessat purpureoque ducem perfimdere nimbo.
1.299
Haec quoque velati lauro myrtoque canebant:
1.300
“Dive parens, seu te complectitur axis Olympi,
1.301
Seu premis Elysias animarum praemia valles,
1.302
En promissa tibi Stilicho iam vota peregit;
1.303
lam gratae rediere vices; cimabula pensat;
1.304
Acceptum reddit thalamum natoque reponit,
1.305
Quod dederat genitor. Xumquam te, sancte, pigebit
1.306
ludicii nec te pietas suprema fefellit.
1.307
Dignus cui leges, dignus cui pignora tanti
1.308
Principis et renim commendarentur habenae.
1.309
Dicere possemus, quae proelia gesta sub Haemo
1.310
Quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae,
1.311
Quam notus clipeo. quanta vi fulminet hostem,
1.312
Ni prohiberet Hymen. Quae tempestiva relatu,
1.313
Nunc canimus. Quis consilio, quis iuris et aequi
1.314
Nosse modum melior? Quod semper dissilit. in te
1.315
Convenit, ingenio robur, prudentia forti.
1.316
Fronte quis aequali? quem sic Romana decerent
1.317
Culmina? sufficereut tantis quae pectora curis?
1.318
Stes licet in populo, clamet quicumque videbit:
1.319
Hic est, hic Stiliclio! Sic se testatur et offert
1.320
Celsa potestatis species, non voce feroci,
1.321
Xon alto simulata gradu, non improba gestu.
1.322
Adfectant alii quidquid fingique laborant,
1.323
Hoc donat natura tibi. Pudor emicat una
1.324
formosusque rigor vultusque auctura verendos
1.325
canities festina venit. cum sorte remota
1.326
contingat senio gravitas viresque iuventae,
1.327
utraque te cingit propriis insignibus aetas.
1.328
ornatur Fortuna viro. non ulla nocendi
1.329
tela nec infecti iugulis civilibus enses.
1.330
non odium terrore moves nec frena resolvit
1.331
gratia; diligimus pariter pariterque timemus.
1.332
ipse metus te noster amat, iustissime legum
1.333
arbiter, egregiae pacis fidissime custos,
1.334
optime ductorum, fortunatissime patrum.
1.335
plus iam, plus domino cuncti debere fatemur,
1.336
quod gener est, invicte, tuus. vincire corona;
1.337
insere te nostris contempto iure choreis.
1.338
sic puer Eucherius superet virtute parentem;
1.339
aurea sic videat similes Thermantia taedas;
1.340
sic uterus crescat Mariae; sic natus in ostro
1.341
parvus Honoriades genibus considat avitis.”
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).