Claudian
Panegyricus de sexto consulatu Honorii Augusti
Augu 1.334
Choose a text
More by Claudian
—
Perseus Lat2
1.1
Aurea Fortunae Reduci si templa priores
1.2
ob reditum vovere ducum, non dignius umquam
1.3
haec dea pro mentis amplas sibi posceret aedes,
1.4
quam sua cum pariter trabeis reparatur et urbi
1.5
maiestas: neque enim campus sollemnis et urna
1.6
luditur in morem, species nec dissona coetu
1.7
aut peregrina nitet simulati iuris imago,
1.8
indigenas habitus nativa palatia sumunt,
1.9
et, patriis plebem castris sociante Quirino,
1.10
Mars augusta sui renovat suffragia campi.
1.11
qualis erit terris, quem mons Euandrius offert
1.12
Romanis avibus, quem Thybris inaugurat, annus?
1.13
quamquam omnes, quicumque tui cognominis, anni
1.14
semper inoffensum dederint successibus omen
1.15
sintque tropaea tuas semper comitata secures,
1.16
hic tamen ante omnes miro promittitur ortu,
1.17
urbis et Augusti geminato numine felix.
1.18
namque vehit stellas Babylonia cura salubres
1.19
optima tunc spondet mortalibus edere fata,
1.20
caelicolae cum celsa tenent summoque feruntur
1.21
cardine nec radios humili statione recondunt:
1.22
haud aliter Latiae sublimis Signifer aulae,
1.23
imperii sidus propria cum sede locavit,
1.24
auget spes Italas; et certius omina surgunt
1.25
victrici concepta solo. Cum pulcher Apollo
1.26
lustrat Hyperboreas Delphis cessantibus aras,
1.27
nil tum Castaliae rivis communibus undae
1.28
dissimiles, vili nec discrepat arbore laurus.
1.29
antraque maesta silent inconsultique recessus.
1.30
at si Phoebus adest et frenis grypha iugalem
1.31
Riphaeo tripodas repetens detorsit ab axe,
1.32
tunc silvae, tunc antra loqui, tunc vivere fontes,
1.33
tunc sacer horror aquis adytisque effunditur Echo
1.34
clarior et doctae spirant praesagia rupes.
1.35
ecce Palatino crevit reverentia monti
1.36
exultatque habitante deo potioraque Delphis
1.37
supplicibus late populis oracula pandit
1.38
atque suas ad signa iubet revirescere laurus.
1.39
Non alium certe decuit rectoribus orbis
1.40
esse larem, nulloque magis se colle potestas
1.41
aestimat et summi sentit fastigia iuris;
1.42
attollens apicem subiectis regia rostris
1.43
tot circum delubra videt tantisque deorum
1.44
cingitur excubiis ! iuvat infra tecta Tonantis
1.45
cernere Tarpeia pendentes rupe Gigantas
1.46
caelatasque fores mediisque volantia signa
1.47
nubibus et densum stipantibus aethera templis
1.48
aeraque vestitis numerosa puppe columnis
1.49
consita subnixasque iugis inmanibus aedes,
1.50
naturam cumulante manu, spoliisque micantes
1.51
innumeros arcus. acies stupet igne metalli
1.52
et circumfuso trepidans obtunditur auro.
1.53
Agnoscisne tuos, princeps venerande, penates?
1.54
haec sunt, quae primis olim miratus in annis
1.55
patre pio monstrante puer. nil optimus ille
1.56
divorum toto meruit felicius aevo,
1.57
quam quod Romuleis victor sub moenibus egit
1.58
te consorte dies, cum se melioribus addens
1.59
exemplis civem gereret terrore remote,
1.60
alternos cum plebe iocos dilectaque passus
1.61
iurgia patriciasque domos privataque passim
1.62
visere deposito dignatus limina fastu.
1.63
publicus hinc ardescit amor, cum moribus aequis
1.64
inclinat populo regale modestia culmen.
1.65
teque rudem vitae, quamvis diademate necdum
1.66
cingebare comas, socium sumebat honorum
1.67
purpureo fotum gremio, parvumque triumphis
1.68
imbuit et magnis docuit praeludere fatis.
1.69
et Unguis variae gentes missique rogatum
1.70
foedera Persarum proceres cum patre sedentem
1.71
hac quondam videre domo positoque tiaram
1.72
summisere genu, tecum praelarga vocavit
1.73
ditandas ad dona tribus; fulgentia tecum
1.74
collecti trabeatus adit delubra senatus
1.75
Romano puerum gaudens offerre favori,
1.76
ut novus imperio iam tunc adsuesceret heres.
1.77
Hinc tibi concreta radice tenacius haesit
1.78
et penitus totis inolevit Roma medullis,
1.79
dilectaeque urbis tenero conceptus ab ungue
1.80
tecum crevit amor, nec te mutare reversum
1.81
evaluit propria nutritor Bosphorus arce.
1.82
et quotiens optare tibi quae moenia malles
1.83
adludens genitor regni pro parte dedisset,
1.84
divitis Aurorae solium sortemque paratam
1.85
sponte remittebas fratri: “regat ille volentes
1.86
Assyrios; habeat Pharium cum Tigride Nilum;
1.87
contingat mea Roma mihi.” nec vota fefellit
1.88
eventus. Fortuna novum molita tyrannum
1.89
iam tibi quaerebat Latium belloque secundo
1.90
protinus Eoa velox accitus ab aula
1.91
suscipis Hesperiam patrio bis Marte receptam.
1.92
ipsa per Illyricas urbes Oriente relicto
1.93
ire Serena comes nullo deterrita casu,
1.94
materna te mente fovens Latioque futurum
1.95
rectorem generumque sibi seniore supernas
1.96
iam repetente plagas. illo sub cardine rerum
1.97
sedula servatum per tot discrimina pignus
1.98
restituit sceptris patrui castrisque mariti.
1.99
certavit pietate domus, fidaeque reductum
1.100
coniugis officio Stilichonis cura recepit.
1.101
Felix ille parens, qui te securus Olympum
1.102
succedente petit ! quam laetus ab aethere cernit
1.103
se factis crevisse tuis ! duo namque fuere
1.104
Europae Libyaeque hostes: Maurusius Atlas
1.105
Gildonis Furias, Alaricum barbara Peuce
1.106
nutrierat, qui saepe tuum sprevere profana
1.107
mente patrem. Thracum venienti e 1 finibus alter
1.108
Hebri clausit aquas; alter praecepta vocantis
1.109
respuit auxiliisque ad proxima bella negatis
1.110
abiurata palam Libyae possederat arva:
1.111
quorum nunc meritam repetens non inmemor iram
1.112
suppliciis fruitur natoque ultore triumphat.
1.113
ense Thyestiadae poenas exegit Orestes,
1.114
sed mixtum pietate nefas dubitandaque caedis
1.115
gloria, materno laudem cum crimine pensat;
1.116
pavit Iuleos inviso sanguine manes
1.117
Augustus, sed falsa pii praeconia sumpsit
1.118
in luctum patriae civili strage parcntans:
1.119
at tibi causa patris rerum coniuncta saluti
1.120
bellorum duplicat laurus, isdemque tropaeis
1.121
reddita libertas orbi, vindicta parenti.
1.122
Sed mihi iam pridem captum Parnasia Maurum
1.123
Pieriis egit fidibus chelys; arma Getarum
1.124
nuper apud socerum plectro celebrata recenti.
1.125
adventus nunc sacra tui libet edere Musis
1.126
grataque patratis exordia sumere bellis.
1.127
Iam Pollentini tenuatus funere campi
1.128
concessaque sibi (rerum sic admonet usus)
1.129
luce, tot amissis sociis atque omnibus una
1.130
direptis opibus, Latio discedere iussus
1.131
hostis et inmensi revolutus culmine fati
1.132
turpe retexit iter, qualis piratica puppis,
1.133
quae cunctis infensa fretis scelerumque referta
1.134
divitiis multasque diu populata carinas
1.135
incidit in magnam bellatricemque triremim,
1.136
dum praedam de more putat; viduataque caesis
1.137
remigibus, scissis velorum debilis alis,
1.138
orba gubernaclis, antennis saucia fractis
1.139
ludibrium pelagi vento iactatur et unda,
1.140
vastato tandem poenas luitura profundo:
1.141
talis ab urbe minas retro flectebat inanes
1.142
Italiam fugiens, et quae venientibus ante
1.143
prona fuit, iam difficilis, iam dura reversis.
1.144
clausa putat sibi cuncta pavor, retroque relictos
1.145
quos modo temnebat, rediens exhorruit amnes.
1.146
Undosa tum forte domo vitreisque sub antris
1.147
rerum ignarus adhuc ingentes pectore curas
1.148
volvebat pater Eridanus: quis bella maneret
1.149
exitus? imperiumne Iovi legesque placerent
1.150
et vitae Romana quies, an iura perosus
1.151
ad priscos pecudum damnaret saecula ritus?
1.152
talia dum secum movet anxius, advolat una
1.153
Naiadum resoluta comam, complexaque patrem
1.154
en Alaricus ait “non qualem nuper ovantem
1.155
vidimus; exangues, genitor, mirabere vultus.
1.156
percensere manum tantaque ex gente iuvabit
1.157
relliquias numerasse breves, iam desine maesta
1.158
fronte queri Nymphasque choris iam redde sorores.”
1.159
Dixerat; ille caput placidis sublime fluentis
1.160
extulit, et totis lucem spargentia ripis
1.161
aurea roranti micuerunt cornua vultu.
1.162
non illi madidum vulgaris harundine crinem
1.163
velat honos; rami caput umbravere virentes
1.164
Heliadum totisque fluunt electra capillis.
1.165
palla tegit latos umeros, curruque paterno
1.166
intextus Phaethon glaucos incendit amictus.
1.167
fultaque sub gremio caelatis nobilis astris
1.168
aetherium probat urna decus. namque omnia luctus
1.169
argumenta sui Titan signavit Olympo:
1.170
mutatumque senem plumis et fronde sorores
1.171
et fluvium, nati qui vulnera lavit anheli;
1.172
stat gelidis Auriga plagis; vestigia fratris
1.173
germanae servant Hyades, Cygnique sodalis
1.174
lacteus extentas adspergit circulus alas;
1.175
stelliger Eridanus sinuatis flexibus errans
1.176
clara Noti convexa rigat gladioque tremendum
1.177
gurgite sidereo subterluit Oriona.
1.178
Hoc deus effulgens habitu prospexit euntes
1.179
deiecta cervice Getas; tunc talia fatur:
1.180
“sicine mutatis properas, Alarice, reverti
1.181
consiliis? Italae sic te iam paenitet orae?
1.182
nec iam cornipedem Thybrino gramine pascis,
1.183
ut rebare, tuum? Tuscis nec figis aratrum
1.184
collibus? o cunctis Erebi dignissime poenis,
1.185
tune Giganteis urbem temptare deorum
1.186
adgressus furiis? nec te meus, improbe, saltem
1.187
terruit exemplo Phaethon, qui fulmina praeceps
1.188
in nostris efflavit aquis, dum flammea caeli
1.189
flectcre terronis nieditatur frena lacertis
1.190
mortalique diem sperat diffundere vultu?
1.191
crede mihi, simili bacchatur crimine, quisquis
1.192
adspirat Romae spoliis aut Solis habenis.”
1.193
Sic fatus Ligures Venetosque erectior amnes
1.194
magna voce ciet. frondentibus umida ripis
1.195
colla levant: pulcher Ticinus et Addua visu
1.196
caerulus et velox Athesis tardusque meatu
1.197
Mincius inque novem consurgens ora Timavus.
1.198
insultant omnes profugo pacataque laetum
1.199
invitant ad prata pecus; iam Pana Lycaeum,
1.200
iam Dryadas revocant et rustica numina Faunos.
1.201
Tu quoque non parvum Getico, Verona, triumpho
1.202
adiungis cumulum, nec plus Pollentia rebus
1.203
contulit Ausoniis aut moenia vindicis Hastae.
1.204
hic, rursus dum pacta movet damnisque coactus
1.205
extremo mutare parat praesentia casu,
1.206
nil sibi periurum sensit prodesse furorem
1.207
converti nec fata loco, multisque suorum
1.208
diras pavit aves, inimicaque corpora volvens
1.209
Ionios Athesis mutavit sanguine fluctus.
1.210
Oblatum Stilicho violato foedere Martem
1.211
omnibus adripuit votis, ubi Roma periclo
1.212
iam procul et belli medio Padus arbiter ibat.
1.213
iamque opportunam motu strepuisse rebelli
1.214
gaudet perfidiam praebensque exempla labori
1.215
sustinet accensos aestivo pulvere soles.
1.216
ipse manu metuendus adest inopinaque cunctis
1.217
instruit arma locis et qua vocat usus ab omni
1.218
parte venit. fesso si deficit agmine miles,
1.219
utitur auxiliis damni securus, et astu
1.220
debilitat saevum cognatis viribus Histrum
1.221
et duplici lucro committens proelia vertit
1.222
in se barbariem nobis utrimque cadentem.
1.223
ipsum te caperet letoque, Alarice, dedisset,
1.224
ni calor incauti male festinatus Alani
1.225
dispositum turbasset opus; prope captus anhelum
1.226
verbere cogis equum, nec te vitasse dolemus.
1.227
i potius genti reliquus tantisque superstes
1.228
Danuvii populis, i, nostrum vive tropaeum.
1.229
Non tamen ingenium tantis se cladibus atrox
1.230
deicit: occulto temptabat tramite montes,
1.231
si qua per scopulos subitas exquirere posset
1.232
in Raetos Gallosque vias. sed fortior obstat
1.233
cura ducis. quis enim divinum fallere pectus
1.234
possit et excubiis vigilantia lumina regni?
1.235
cuius consilium non umquam repperit hostis
1.236
nec potuit texisse suum. secreta Getarum
1.237
nosse prior celerique dolis occurrere sensu.
1.238
Omnibus exclusus coeptis consedit in uno
1.239
colle tremens; frondesque licet depastus amaras
1.240
arborco figat sonipes in cortice morsus
1.241
et taetris collecta cibis annique vapore
1.242
saeviat aucta lues et miles probra superbus
1.243
ingerat obsesso captivaque pignora monstret:
1.244
non tamen aut morbi tabes aut omne periclum
1.245
docta subire fames aut praedae luctus ademptae
1.246
aut pudor aut dictis movere procacibus irae,
1.247
ut male temptato totiens se credere campo
1.248
comminus auderet. nulla est victoria maior,
1.249
quam quae confessos animo quoque subiugat hostes.
1.250
iamque frequens rarum decerpere transfuga robur
1.251
coeperat inque dies numerus decrescere castris,
1.252
nec iam deditio paucis occulta parari,
1.253
sed cunei totaeque palam discedere turmae.
1.254
consequitur vanoque fremens clamore retentat
1.255
cumque suis iam bella gerit; mox nomina supplex
1.256
cum fletu precibusque ciet veterumque laborum
1.257
admonet et frustra iugulum parcentibus offert,
1.258
defixoque malis animo sua membra suasque
1.259
cernit abire manus: qualis Cybeleia quassans
1.260
Hyblaeus procul aera senex revocare fugaces
1.261
tinnitu conatur apes, quae sponte relictis
1.262
descivere favis, sonituque exhaustus inani
1.263
raptas mellis opes solitaeque oblita latebrae
1.264
perfida deplorat vacuis examina ceris.
1.265
Ergo ubi praeclusae voci laxata remisit
1.266
frena dolor, notas oculis umentibus Alpes
1.267
adspicit et nimium diversi stamine fati
1.268
praesentes reditus fortunatosque revolvit
1.269
ingressus: solo peragens tum murmure bellum
1.270
protento leviter frangebat moenia conto
1.271
inridens scopulos; nunc desolatus et expes
1.272
debita pulsato reddit spectacula monti.
1.273
tunc sic Ausonium respectans aethera fatur:
1.274
“Heu regio funesta Getis, heu terra sinistris
1.275
auguriis calcata mihi, satiare nocentum
1.276
cladibus et tandem nostris inflectere poenis !
1.277
en ego, qui toto sublimior orbe ferebar
1.278
ante tuum felix aditum, ceu legibus exul
1.279
addictusque reus flatu propiore sequentum
1.280
terga premor. quae prima miser, quae funera dictis
1.281
posteriora querar? non me Pollentia tantum
1.282
nec captae cruciastis opes; hoc aspera fati
1.283
sors tulerit Martisque vices, non funditus armis
1.284
concideram; stipatus adhuc equitumque catervis
1.285
integer ad montes reliquo cum robore cessi,
1.286
quos Appenninum perhibent. hunc esse ferebat
1.287
incola, qui Siculum porrectus ad usque Pelorum
1.288
finibus ab Ligurum populos complectitur omnes
1.289
Italiae geminumque latus stringentia longe
1.290
utraque perpetuo discriminat aequora tractu.
1.291
haec ego continuum si per iuga tendere cursum,
1.292
ut prior iratae fuerat sententia menti,
1.293
iam desperata voluissem luce, quid ultra?
1.294
omnibus oppeterem fama maiore perustis !
1.295
et certe moriens propius te, Roma, viderem,
1.296
ipsaque per cultas segetes mors nostra secuto
1.297
victori damnosa foret. sed pignora nobis
1.298
Romanus carasque nurus praedamque tenebat.
1.299
hoc magis exertum raperem succinctior agmen.
1.300
Heu, quibus insidiis, qua me circumdedit arte
1.301
fatalis semper Stilicho ! dum parcere fingit,
1.302
rettudit hostiles animos bellumque remenso
1.303
evaluit transferre Pado. pro foedera saevo
1.304
deteriora iugo ! tunc vis extincta Getarum;
1.305
tunc mihi, tunc letum pepigi. violentior armis
1.306
omnibus expugnat nostram dementia gentem,
1.307
Mars gravior sub pace latet, capiorque vicissim
1.308
fraudibus ipse meis. quis iam solacia fesso
1.309
consiliumve dabit? socius suspectior hoste.
1.310
Atque utinam cunctos licuisset perdere bello !
1.311
nam quisquis duro cecidit certamine, numquam
1.312
desinit esse meus. melius mucrone perirent,
1.313
auferretque mihi luctu leviore sodales
1.314
victa manus quam laesa fides, nullusne clientum
1.315
permanet? offensi comites, odere propinqui.
1.316
quid moror invisam lucem? qua sede recondam
1.317
naufragii fragmenta mei? quaeve arva requiram,
1.318
in quibus haud umquam Stilicho nimiumque potentis
1.319
Italiae nomen nostras circumsonet aures?”
1.320
Haec memorans instante fugam Stilichone tetendit
1.321
expertas horrens aquilas; comitatur euntem
1.322
Pallor et atra Fames et saucia lividus ora
1.323
Luctus et inferno stridentes agmine Morbi.
1.324
lustralem tum rite facem, cui lumen odorum
1.325
sulphure caeruleo nigroque bitumine fumat,
1.326
circum membra rotat doctus purganda sacerdos
1.327
rore pio spargens, et dira fugantibus herbis
1.328
numina purificumque lovem Triviamque precatus
1.329
trans caput aversis manibus iaculatur in Austrum
1.330
secum rapturas cantata piacula taedas.
1.331
Acrior interea visendi principis ardor
1.332
accendit cum plebe patres et saepe negatum
1.333
flagitat adventum; nec tali publiea vota
1.334
consensu tradunt atavi caluisse per urbem,
1.335
Dacica bellipotens cum fregerat Ulpius arma
1.336
atque indignantes in iura redegerat Arctos,
1.337
cum fasces cinxere Hypanin mirataque leges
1.338
Romanum stupuit Maeotia terra tribunal,
1.339
nec tantis patriae studiis ad templa vocatus,
1.340
clemens Marce, redis, cum gentibus undique cinctam
1.341
exuit Hesperiam paribus Fortuna periclis.
1.342
laus ibi nulla ducum; nam flammeus imber in hostem
1.343
decidit; hunc dorso trepidum fumante ferebat
1.344
ambustus sonipes; hic tabescente solutus
1.345
subsedit galea liquefactaque fulgure cuspis
1.346
canduit et subitis fluxere vaporibus enses.
1.347
tum contenta polo mortalis nescia teli
1.348
pugna fuit: Chaldaea mago seu carmina ritu
1.349
armavere deos, seu, quod reor, omne Tonantis
1.350
obsequium Marci mores potuere mereri.
1.351
nunc quoque praesidium Latio non deesset Olympi,
1.352
deficeret si nostra manus; sed providus aether
1.353
noluit humano titulos auferre labori,
1.354
ne tibi iam, princeps, soceri sudore paratam,
1.355
quam meruit virtus, ambirent fulmina laurum.
1.356
Iam totiens missi proceres responsa morandi
1.357
rettulerant, donec differri longius urbis
1.358
communes non passa preces penetralibus altis
1.359
prosiluit vultusque palam confessa coruscos
1.360
impulit ipsa suis cunctantem Roma querellis:
1.361
“Dissimulata diu tristes in amore repulsas
1.362
vestra parens, Auguste,queror. quonam usque tenebit
1.363
praelatus mea vota Ligus? vetitumque propinqua
1.364
luce frui, spatiis discernens gaudia parvis,
1.365
torquebit Rubicon vicino numine Thybrim?
1.366
nonne semel sprevisse satis, cum reddita bellis
1.367
Africa venturi lusit spe principis urbem
1.368
nec duras tantis precibus permovimus aures?
1.369
ast ego frenabam geminos, quibus altior ires,
1.370
electi candoris equos et nominis arcum
1.371
iam molita tui, per quem radiante decorus
1.372
ingrederere toga, pugnae monumenta dicabam
1.373
defensam titulo Libyam testata perenni.
1.374
iamque parabantur pompae simulacra futurae
1.375
Tarpeio spectanda Iovi: caelata metallo
1.376
classis ut auratum sulcaret remige fluctum,
1.377
ut Massyla tuos anteirent oppida currus
1.378
Palladiaque comas innexus harundine Triton
1.379
edomitis veheretur aquis et in aere trementem
1.380
succinctae famulum fervent Atlanta cohortes,
1.381
ipse Iugurthinam subiturus carcere poenam
1.382
praeberet fera colla iugo, vi captus et armis,
1.383
non Bocchi Syllaeque dolis. Sed prima remitto.
1.384
num praesens etiam Getici me laurea belli
1.385
declinare potest? sedesve capacior ulla
1.386
tantae laudis erit? tua te benefacta morantem
1.387
conveniunt, meritisque suis obnoxia virtus
1.388
quod servavit amat. iam flavescentia centum
1.389
messibus aestivae detondent Gargara falces,
1.390
spectatosque iterum nulli celebrantia ludos
1.391
circumflexa rapit centenus saecula consul:
1.392
his annis, qui lustra mihi bis dena recensent,
1.393
nostra ter Augustos intra pomeria vidi,
1.394
temporibus variis; eadem sed causa tropaei
1.395
civilis dissensus erat. venere superbi,
1.396
scilicet ut Latio respersos sanguine currus
1.397
adspicerem ! quisquamne piae laetanda parenti
1.398
natorum lamenta putet? periere tyranni,
1.399
sed nobis periere tamen. cum Gallica vulgo
1.400
proelia iactaret, tacuit Pharsalica Caesar.
1.401
namque inter socias acies cognataque signa
1.402
ut vinci miserum, numquam vicisse decorum,
1.403
restituat priscum per te iam gloria morem
1.404
verior, et fructum sincerae laudis ab hoste
1.405
desuetum iam redde mihi iustisque furoris
1.406
externi spoliis sontes absolve triumphos.
1.407
Quem, precor, ad finem laribus seiuncta potestas
1.408
exulat imperiumque suis a sedibus errat?
1.409
cur mea quae cunctis tribuere palatia nomen
1.410
neglecto squalent senio? nec creditur orbis
1.411
illinc posse regi? medium non deserit umquam
1.412
caeli Phoebus iter, radiis tamen omnia lustrat.
1.413
segnius an veteres Histrum Rhenumque tenebant,
1.414
qui nostram coluere domum? leviusve timebant
1.415
Tigris et Euphrates, cum foedera Medus et Indus
1.416
hinc peteret pacemque mea speraret ab arce?
1.417
hie illi mansere viri, quos mutua virtus
1.418
legit et in nomen Romanis rebus adoptans
1.419
iudicio pulchram seriem, non sanguine duxit;
1.420
hie proles atavum de due ens Aelia Nervam
1.421
tranquillique Pii bellatoresque Severi.
1.422
hunc civis dignare chorum conspectaque dudum
1.423
ora refer, pompam recolens ut mente priorem,
1.424
quem tenero patris comitem susceperat aevo,
1.425
nunc duce cum socero iuvenem te Thybris adoret.”
1.426
Orantem medio princeps sermone refovit:
1.427
“numquam aliquid frustra per me voluisse dolebis,
1.428
o dea, nec legum fas est occurrere matri.
1.429
sed nec post Libyam (falsis ne perge querellis
1.430
incusare tuos) patriae mandata vocantis
1.431
sprevimus: advectae misso Stilichone curules,
1.432
ut nostras tibi, Roma, vices pro principe consul
1.433
impleret generoque socer. vidistis in illo
1.434
me quoque; sic credit pietas non sanguine solo,
1.435
sed claris potius factis experta parentem.
1.436
cuncta quidem centum nequeam perstringere Unguis,
1.437
quae pro me mundoque gerit; sed ab omnibus unum,
1.438
si fama necdum patuit, te, Roma, docebo
1.439
subiectum nostris oculis et cuius agendi
1.440
spectator vel causa fui. Populator Achivae
1.441
Bistoniaeque plagae, crebris successibus amens
1.442
et ruptas animis spirans inmanibus Alpes
1.443
iam Ligurum trepidis admoverat agmina muris
1.444
tutior auxilio brumae (quo gentibus illis
1.445
sidere consueti favet inclementia caeli)
1.446
meque minabatur calcato obsidere vallo
1.447
spem vano terrore fovens, si forte, remotis
1.448
praesidiis, urgente metu, qua vellet obirem
1.449
condicione fidem; nec me timor impulit ullus
1.450
et duce venturo fretum memoremque tuorum,
1.451
Roma, ducum, quibus haud umquam vel morte parata
1.452
foedus lucis amor pepigit dispendia famae.
1.453
nox erat et late stellarum more videbam
1.454
barbaricos ardere focos; iam classica primos
1.455
excierant vigiles, gelida cum pulcher ab Arcto
1.456
adventat Stilicho. medius sed clauserat hostis
1.457
inter me socerumque viam pontemque tenebat,
1.458
Addua quo scissas spumosior incitat undas.
1.459
quid faceret? differret iter? discrimina nullas
1.460
nostra dabant adeunda moras, perrumperet agmen?
1.461
sed paucis comitatus erat; nam plurima retro,
1.462
dum nobis properat succurrere, liquerat arma
1.463
extera vel nostras acies. hoc ille locatus
1.464
ancipiti, longum socias tardumque putavit
1.465
expectasse manus et nostra pericula tendit
1.466
posthabitis pulsare suis mediumque per hostem
1.467
flammatus virtute pia propriaeque salutis
1.468
inmemor et stricto prosternens obvia ferro
1.469
barbara fulmineo secuit tentoria cursu.
1.470
Nunc mihi Tydiden attollant carmina vatum,
1.471
quod iuncto fidens Ithaco patefacta Dolonis
1.472
indicio dapibusque simul religataque somno
1.473
Thracia sopiti penetraverit agmina Rhesi
1.474
Graiaque rettulerit captos ad castra iugales,
1.475
quorum, si qua fides augentibus omnia Musis,
1.476
impetus excessit Zephyros candorque pruinas
1.477
ecce virum, taciti nulla qui fraude soporis
1.478
ense palam sibi pandit iter remeatque cruentus
1.479
et Diomedeis tantum praeclarior ausis,
1.480
quantum lux tenebris manifestaque proelia furtis !
1.481
adde quod et ripis steterat munitior hostis
1.482
et cui nec vigilem fas est componere Rhesum:
1.483
Thrax erat, hie Thracum domitor. non tela retardant,
1.484
obice non haesit fluvii. sic ille minacem
1.485
Tyrrhenam labente manum pro ponte repellens
1.486
traiecit clipeo Thybrim, quo texerat urbem,
1.487
Tarquinio mirante Codes mediisque superbus
1.488
Porsennam respexit aquis. celer Addua nostro
1.489
sulcatus socero: sed, cum transnaret, Etruscis
1.490
ille dabat tergum, Geticis hie pectora bellis.
1.491
Exere nunc doctos tantae certamina laudis,
1.492
Roma, choros et, quanta tuis facundia pollet
1.493
ingeniis, nostrum digno sonet ore parentem.”
1.494
Dixit et antiquae muros egressa Ravennae
1.495
signa movet; iamque ora Padi portusque relinquit
1.496
flumineos, certis ubi legibus advena Nereus
1.497
aestuat et pronas puppes nunc amne secundo,
1.498
nunc redeunte vehit nudataque litora fluctu
1.499
deserit, Oceani lunaribus aemula damnis.
1.500
laetior hinc Fano recipit Fortuna vetusto,
1.501
despiciturque vagus praerupta valle Metaurus,
1.502
qua mons arte patens vivo se perforat arcu
1.503
admisitque viam sectae per viscera rupis,
1.504
exuperans delubra Iovis saxoque minantes
1.505
Appenninigenis cultas pastoribus aras.
1.506
quin et Clitumni sacras victoribus undas,
1.507
Candida quae Latiis praebent armenta triumphis,
1.508
visere cura fuit; nec te miracula fontis
1.509
praetereunt, tacito passu quem si quis adiret,
1.510
lentus erat; si voce gradum maiore citasset,
1.511
commixtis fervebat aquis; cumque omnibus una
1.512
sit natura vadis, similes ut corporis undas
1.513
ostendant, haec sola novam iactantia sortem
1.514
humanos properant imitari flumina mores,
1.515
celsa dehinc patulum prospectans Narnia campum
1.516
regali calcatur equo, rarique coloris
1.517
non procul amnis abest, urbi qui nominis auctor:
1.518
ilice sub densa silvis artatus opacis
1.519
inter utrumque iugum tortis anfractibus albet.
1.520
inde salutato libatis Thybride lymphis
1.521
excipiunt arcus operosaque semita vastis
1.522
molibus et quidquid tantae praemittitur urbi.
1.523
Ac velut officiis trepidantibus ora puellae
1.524
spe propiore tori mater sollertior ornat
1.525
adveniente proco vestesque et cingula comit
1.526
saepe marm viridique angustat iaspide pectus
1.527
substringitque comam gemmis et colla monili
1.528
circuit et bacis onerat candentibus aures:
1.529
sic oculis placitura tuis insignior auctis
1.530
collibus et nota maior se Roma videndam
1.531
obtulit. addebant pulchrum nova moenia vultum
1.532
audito perfecta recens rumore Getarum,
1.533
profecitque opifex decori timor, et vice mira,
1.534
quam pax intulerat, bello discussa senectus
1.535
erexit subitas turres cunctosque coegit
1.536
septem continue colles iuvenescere muro,
1.537
ipse favens votis solitoque decentior aer,
1.538
quamvis adsiduo noctem foedaverat imbre,
1.539
principis et solis radiis detersa removit
1.540
nubila; namque ideo pluviis turbaverat omnes
1.541
ante dies lunamque rudem madefecerat Auster,
1.542
ut tibi servatum scirent convexa serenum.
1.543
Omne Palatino quod pons a colle recedit
1.544
Mulvius et quantum licuit consurgere tectis,
1.545
una replet turbae facies: undare videres
1.546
ima viris, altas effulgere matribus aedes.
1.547
exultant iuvenes aequaevi principis annis;
1.548
temnunt prisca senes et in hunc sibi prospera fati
1.549
gratantur durasse diem moderataque laudant
1.550
tempora, quod clemens aditu, quod pectore solus
1.551
Romanos vetuit currum praecedere patres:
1.552
cum tamen Eucherius, cui regius undique sanguis,
1.553
atque Augusta soror fratri praeberet ovanti
1.554
militis obsequium; sic illum dura parentis
1.555
instituit pietas in se vel pignora parci
1.556
quique neget nato, procerum quod praestat honori.
1.557
haec sibi curva senum maturaque comprobat aetas
1.558
idque inter veteris speciem praesentis et aulae
1.559
iudicat: hunc civem, dominos venisse priores.
1.560
Conspicuas tum flore genas, diademate crinem
1.561
membraque gemmato trabeae viridantia cinctu
1.562
et fortes umeros et certatura Lyaeo
1.563
inter Erythraeas surgentia colla smaragdos
1.564
mirari sine fine nurus; ignaraque virgo,
1.565
cui simplex calet ore pudor, per singula cernens
1.566
nutricem consultat anum: quid fixa draconum
1.567
ora velint? ventis fluitent an vera minentur
1.568
sibila suspensum rapturi faucibus hostem?
1.569
ut chalybe indutos equites et in acre latentes
1.570
vidit cornipedes: quanam de gente rogabat
1.571
“ferrati venere viri? quae terra metallo
1.572
nascentes informat equos? num Lemnius auctor
1.573
indidit hinnitum ferro simulacraque belli
1.574
viva dedit?” gaudet metuens et pollice monstrat,
1.575
quod picturatas galeae Iunonia cristas
1.576
ornet avis vel quod rigidos vibrata per armos
1.577
rubra sub aurato crispentur serica dorso.
1.578
Tunc tibi magnorum mercem Fortuna laborum
1.579
persolvit, Stilicho, curru cum vectus eodem
1.580
urbe triumphantem generum florente iuventa
1.581
conspiceres illumque diem sub corde referres,
1.582
quo tibi confusa dubiis formidine rebus
1.583
infantem genitor moriens commisit alendum.
1.584
virtutes variae fructus sensere receptos;
1.585
depositum servasse, fides; constantia, parvum
1.586
praefecisse orbi; pietas, fovisse propinquum.
1.587
hic est ille puer, qui nunc ad rostra Quirites
1.588
evocat et solio fultus genitoris eburno
1.589
gestarum patribus causas ex ordine rerum
1.590
eventusque refert veterumque exempla secutus
1.591
digerit imperii sub iudice facta senatu.
1.592
nil cumulat verbis quae nil fiducia celat;
1.593
fucati sermonis opem mens conscia laudis
1.594
abnuit. agnoscunt proceres; habituque Gabino
1.595
principis et ducibus circumstipata togatis
1.596
iure paludatae iam curia militat aulae.
1.597
adfuit ipsa suis ales Victoria templis
1.598
Romanae tutela togae: quae divite penna
1.599
patricii reverenda fovet sacraria coetus
1.600
castrorumque eadem comes indefessa tuorum
1.601
nunc tandem fruitur votis atque omne futurum
1.602
te Romae seseque tibi promittit in aevum.
1.603
Hinc te iam patriis laribus via nomine vero
1.604
sacra refert. flagrat studiis concordia vulgi,
1.605
quam non inlecebris dispcrsi colligis auri;
1.606
nec tibi venales captant aeraria plausus
1.607
corruptura fidem: mentis offertur inemptus
1.608
pura mente favor, nam munere carior omni
1.609
obstringit sua quemque salus. procul ambitus erret !
1.610
non quaerit pretium, vitam qui debet amori.
1.611
O quantum populo secreti numinis addit
1.612
imperii praesens genius ! quantamque rependit
1.613
maiestas alterna vicem, cum regia circi
1.614
conexum gradibus veneratur purpura vulgus,
1.615
adsensuque cavae sublatus in aethera vallis
1.616
plebis adoratae reboat fragor, unaque totis
1.617
intonat Augustum septenis arcibus Echo !
1.618
nec solis hic cursus equis: adsueta quadrigis
1.619
cingunt arva trabes, subitaeque adspectus harenae
1.620
diffundit Libycos ahena valle cruores.
1.621
haec et belligeros exercuit area lusus,
1.622
armatos haec saepe choros, certaque vagandi
1.623
textas lege fugas inconfusosque recursus
1.624
et pulchras errorum artes iucundaque Martis
1.625
ccrnimus, insonuit cum verbere signa magister,
1.626
mutatos edunt pariter tot pectora motus
1.627
in latus adlisis clipeis aut rursus in altum
1.628
vibratis; grave parma sonat, mucronis acutum
1.629
murmur, et umbonum pulsu modulante resultans
1.630
ferreus alterno concentus clauditur ense.
1.631
una omnis summissa phalanx tantaeque salutant
1.632
te, princeps, galeae, partitis inde catervis
1.633
in varies docto discurritur ordine gyros,
1.634
quos neque semiviri Gortynia tecta iuvenci
1.635
flumina nec crebro vincant Maeandria flexu.
1.636
discreto revoluta gradu torquentur in orbes
1.637
agmina, perpetuisque inmoto cardine claustris
1.638
Ianus bella premens laeta sub imagine pugnae
1.639
armorum innocuos paci largitur honores.
1.640
Iamque novum fastis aperit felicibus annum
1.641
ore coronatus gemino; iam Thybris in uno
1.642
et Bruti cernit trabeas et sceptra Quirini.
1.643
consule laetatur post plurima saecula viso
1.644
Pallanteus apex; agnoscunt rostra curules
1.645
auditas quondam proavis, desuetaque cingit
1.646
regius auratis fora fascibus Ulpia lictor,
1.647
et sextas Getica praevelans fronde secures
1.648
colla triumphati proculcat Honorius Histri.
1.649
exeat in populos cunctis inlustrior annus,
1.650
natus fonte suo, quem non aliena per arva
1.651
induit hospes honos, cuius cunabula fovit
1.652
curia, quem primi tandem videre Quirites,
1.653
quem domitis auspex peperit Victoria bellis !
1.654
hunc et privati titulis famulantibus anni
1.655
et, quos armipotens genitor retroque priores
1.656
diversis gessere locis, ceu numen adorent;
1.657
hunc et quinque tui vel quos habiturus in urbe
1.658
post alios, Auguste, colant. licet unus in omnes
1.659
consul eas, magno sextus tamen iste superbit
1.660
nomine: praeteritis melior, venientibus auctor.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).