Reader

COMMODIANI INSTRVCTIONES PER LITTERAS VERSVVM PRIMAS.

LIBER PRIMVS. I. Praefatio. II. Indignatio Dei. III. Cultura daemonum. IIII. Saturnus. V. Iuppiter. VI. De fulmine ipsius Iouis< audita). VII. De septizonio et stellis. VIII. De sole et luna. VIIII. Mercurius. X. Neptunus. XI. Apollo sortilegus falsus. XII. Liber pater Bacchus. XIII. Inuictus. XIIII. Siluanus. XV. Hercules. XVI. De dis deabusque. XVII. De simulacris eorum. XVIII. De Ammudate et deo magno. XVIIII. Nemesiacis uanis. XX. Titanes. XXI. Montesianis. XXII. Hebetudo saeculi. XXIII. De ubique paratis. XXIIII. Inter utrumque uiuentibus. XXV. Qui timent et non credent. XXVI. Repugnantibus aduersus legem Christi( Dei uiui). XXVII. Stulte non permoreris Deo. XXVIII. Iusti resurgunt. XXVIIII. Diuiti incredulo malo. XXX. Diuites humiles estote. XXXI. Iudicibus. XXXII. Sibi placentibus. XXXIII. Gentilibus. XXXIIII. Item gentilibus ignaris. XXXV. De ligno uitae et mortis. XXXVI. De crucistultitia. XXXVII. Qui iudaeidiant fanatici. XXXVIII. Iudaeis. XXXVIIII. Item Iudaeis. XL. Iterum ipsis. XLI. De Antechristi tempore.

I. PRAEFATIO. Praefatio nostra uiam erranti demonstrat Respectumque bonum, cum uenerit saeculi meta, Aeternum fieri, quod discredunt inscia corda. Ego similiter erraui tempore multo Fana prosequendo parentibus insciis ipsis; Abstuli me tandem inde legendo de lege. Testifico Dominum: doleo pro ciuica turba, Inscia quod pergit periens deos quaerere uanos; Ob ea perdoctus ignaros instruo uerum.

II. INDIGNATIO DEI. In lege praecepit dominus caeli, terrae marisque: Nolite, inquit, adorare deos inanes De manibus uestris factos ex ligno uel auro, Indignatio mea ne uos disperdat ob ista. Gens ante, Moysi rudis, sine lege morata Nesciensque Deum, defunctos reges orabant, Ad quorum effigies faciebant idola uana. Translatis Iudaeis Dominus de terra Aegypti Inposuit legem postmodum et ista praecepit, Omnipotenti sibi soli deseruire, non illis. De resurrectione quoque docetur in ipsa Et spe fortunata rursum in aeuo uiuendi, Idola si uana relinquantur neque colantur.

III. CVLTVRA DAEMONVM. Cum- m Deus/ omnipotens exornasset mundi naturam, Visitari uoluit terram ab angelis istam; Legitima cuius spreuerunt illi dimissi; Tanta fuit forma feminarum, quae flecteret illos. Vt coinquinati non possunt caelo redire, Rebelles ex illo contra Deum uerba misere. Altissimus inde sententiam misit in illis; De semine quorum Gigantes nati feruntur. Ab ipsis in term artis prolatae fuere, Et tingere lanas docuerunt et quaeque geruntur, Mortales et illi mortuos simulacro ponebant. Omnipotens autem, quod essent de semine prauo,. Non censuit illos recipi defunctos e morte. Vnde modo uagi subuertunt corpora multa; Maxime quos hodie colitis et deos oratis.

IIII. SATVRNVS. Saturnusque senex si deus, deus quando senescit? Aut si deus erat, cur natos ille uorabat? Terroribus actus, sed quia deus non erat ille, Viscera natorum rabie monstruosa sumebat. Rex fuit in terris, in monte natus Olympo, Nec erat diuinus; sic deum esse dicebat. Venit inops animi, lapidem pro filio sorpsit: Sic deus euasit; dicitur modo Iuppiter ille.

V. IVPPITER. Iuppiter hic natus in insula Creta Saturno Vt fuit adultus, patrem de regno priuauit, Proinde nobilium uxores sororesque delusit.. Praeterea sceptra fecerat faber illi Pyracmon.>- Initio caelum, terram Deus et mare fecit; Terribilis autem iste medio tempore natus s Ex antro processit iuuenis furtimque nutritus. Respice querellas! Alter est Deus, non Iouis ille.

VI. DE FVLMINE IPSIVS IOVIS AVDITE. Dicitis o stulti: Iouis tonat, fulminat ipse. Etsi paruulitas sic sensit, cur anni dicentes? Fuistis infantes: numquid et semper eritis? Versari maturum〈 in〉 infantia non capit aeuum. Lusus puerilis cessit: sic et corda recedant; Moribus utique consilia uestra debentur. Insipiens ergo Iouem tonitruare tu credis Natum hic in terris et lacte caprino nutritum; Ergo si illum deuorasset** Saturnus, In istis temporibus quis pluebat illo defuncto? Praesertim mortali patre deus nasci credatur? Saturnus in terris senuit et defecit in ipsis. Illum non aliquis prophetauit ante pronasci. Vel, si tonat ipse, lex ab ipso lata fuisset. Seducunt historiae fat( u) os confictae〈 inanes〉. Ille autem Cretae regnauit et ibi defecit. Omnipotens nobis factus Semeles amator. Yiuus ipse modo amaret similiter[ si uiuere] ille. Inpuros oratis et dicitis esse caelestes Semine mortali natos de Gigantibus illis. Auditis et legitis natum in terra fuisse: Vnde bene meruit corruptor ascendere caelum? Dicitur et fulmen Cyclopas illi fecisse, Inmortalis enim habuit a mortalibus arma. Tot reum criminibus, parricidam quoque suorum, Ex auctoritate uestra contulistis in altum.

VII. DE SEPTIZONIO ET STELLIS. De circulo zonae fallit uos imperitia uestra, Ex eo quod forte Iouem experitis orandum. Saturnus fertur ibi, sed stella, non ille; effugit Expulsus a Ioue. Aut Iouis in stella credatur? Poli quoque sidera tractauit solusque sator, Troianis qui bellum fecit, auem mortalem amauit. Ipsis sideribus aut Mars qui cum ipsa deprensus Zelo maritali deus nominetur aduliscens? 0 nimium stulti, qui putatis moechos ab astris Nascentes regere aut totam mundi naturam. In uulnera positi et ipsi sub fata uiuentes, Obsceni, furiosi, bellatores, impii uitae, Et filios totidem mortalee illi fecere: Terribilis omnis, stulti, septizonio fortis! Si stellas colitis, colite et bis sena sigilla! Tam arietem, taurum, geminos toruumque leonem Et dein quae uadunt in piscis tu quoque probabis. Lex sine lege, fuga uestra, quod unlt esse ualebit. Lasciua unlt esse, sine freno uiuere quaerit. Ipsi quod uultis erit, et deos et deas oratis. Sic ego colui, dum erraui, quod modo culpo.

VIII. DE SOLE ET LVNA. De Sole et Luna, licet sint praesentanea nobis, Erratis; quod ego prius putatis oranda. Sunt quidem in astris, sed non sua sponte currunt: Omnipotens illos, cum conderet omnia primum, Locauit ibidem cum stellis quarta dierum. Errorem antiquus quin cum*** Et quidem in lege iussit, ne quis illos adoret. Tot deos oratis, qui nihil de uita promittunt, Lex quorum in terra non est, nec ipsi praedicti; Vos autem seducunt sacerdotes pauci( inanes), Numina qui dicunt aliquid morituro prodesse. Accedite legis〈 edictis〉 et dicite uerum.

VIIII. MERCVBIVS. Mercurius uester fiat cum saraballo depictus Et galea et planta pinnatus et cetera nudus. Rem uideo miram, deum< cum) saccello uolare: Currite pauperculi cum gremio quo uolat ille, Vt sacculum effundat, uos extunc estote parati. Respicite pictum, quoniam uobis hic ab alto Iactabit nummos; uos tunc saltate securi. Vane, non insanis, colere deos pictos in axe? Si uir esse nescis, cum besteis perge morari.

X. NEPTVNVS. Neptunum facitis deum ex Saturno pronatum, Et tridentem regit, ut pisces suffigere possit. Patet esse deum: humerale illi parate! Troianis non ipse cum Apolline muros eduxit? Vnde deus factus inops caementarius ille? Non Cyclopem genuit monstrum? non moechus et ipse? Viuere non poterat de suo, quod structuram gerebat. Sic genuit generatus, qui fuit iam mortuus olim.

XI. APOLLO SORTILEGVS FALSVS. Apollinem facitis citharoedum atque diuinum. Primum de moechia natus in insula Delo; Oblata mercede postmodum structuram sechtus Laomedonti regi Troianorum muros eduxit Locauitque sese, quem deum seducti putatis; Ossibus cuius amor Cassandrae flagrauit, Subdole quem lusit uirgo, falliturque diuinus, Officio uerbenis〈 non〉 potuit scire bicordem; Repudiatus enim discessit inde diuinus. Torruit hunc uirgo specie, quam ille deberet. Illa prior utique debuerat deum amasse. Lasciuientemque Dafinem sic coepit amare. Et tamen insequitur, dum uult uiolare puellam: Gratis amat stultus, nec potuit consequi cursu. Vel, si deus erat, occurreret illi per auras: Sub tectis illa prior uenit, remansitque diuinus. Fallit uos gens hominum, nam ui robusti fuerunt. A primitia quoque pecora pauisse refertur. Lusibus in positis dum mitteret discum in altum, Sublapsum non potuit retinere, prostrauit amicum: Vltimus ille dies fuit Hyacinthi sodalis. Si diuinus erat, mortem praecessisset amici.

XII. LIBER PATER BACCHVS. Liberum patrem certe bis genitum dicitis ipsi. In India natus ex Ioue Proserpina primum Belligerans contra Titanas profuso cruore Expirauit enim sicut ex mortalibus unus. Rursus flato suo redditus in altero uentre. Percepit hoc Semele iterum Iouis altera moecha, Absciso cuius utero prope partu defunctae Tollitur et datur Niso nutriendus alumnus. Ex eo bis natus Dionysus ille uocatur, Religio cuius in uacuo falsa curatur, Bacchantur et illi, qualis nunc ipsi uidentur, Aut t peticulones mineruionis quesutoris Conspirant in malo, proludunt fincto furore, Ceteros ut fallant dicturos numen adesse. Hinc manifeste rudes homines sine le〈 ge〉 uiuentes Vino permutati, primo quod expresserat ille, Sub ludicro suo honorem illi dedere.

XIII. INVICTVS. Inuictus de petra natus si deus habetur, Nunc ergo reticeo; uos de istis date priorem! Vicit petra deum, quaerendus est petrae creator. Insuper et furem adhuc depingitis esse, Cum, si deus esset, utique non furto uiuebat Terrenus utique fuit et monstruosa natura, Vertebatque boues alienos semper in antris, Sicut et Cacus Vulcani filius ille.

XIIII. SILVANVS. Siluanus unde deus iterum apparuit esse? Inde forte placet, eo quod bene fistula cantat? Largitur quoniam lignum? Nam forte non esset. Vaenalem emisti dominum, cum tu ipse sis illi. Aspice, deficit lignum! quid illi debetur? Non te pudet, stulte, tales adorare tabellas? Vnum quaere Deum, qui post mortem uiuere dicit! Secede ab istis, qui sunt biothanati facti.

XV. HERCVLES. Hercules quod monstrum Auentini montis elisit, Euandri qui solitus erat armenta furare, Rustica mens hominum, indocilis quoque, pro laude Cum gratias agere uellent, absentis Tonantis Vouerunt hostias inepto ut deo orando, Laetandas aras in memoriam sibi fecerunt. Ex eo perrexit, de uetusto more colatur. Sed deus hic non est, licet fuit fortis in armis.

XVI. DE DIS DEABVSQVE. I Dicitis esse deos, qui sunt manifeste cruenti, Et dicitis fata genesis adscribere nobis? Dicite nunc ergo, quibus primum sacra ferantur: Inter utrumque uias mors inmatura uagatur. Si tribuunt fata genesis, cur deum oratis? Deciperis, uane, qui Manes quaeris orare, Et qui fabricantur dominos tibi nuncupas esse. Aut feminas quoque nescio quas deas oratis, Bellonam et Nemesim, deas Furinam, Caelestem, Virgines, et Venerem, cui coniuges uestrae delumbant. Sunt alia praeterea daemonia( procul a) fanis, Quae nec numerantur adhuc et in collo feruntur, Vt nec ipsi sibi rationem reddere possint[ pestes]. Exportari magis in ultima terra deberent.

XVII. DE SIMVLACRIS EORVM. Deludunt uos pauci scelerati uates inanes, Extricare suam dum quaerunt** uitam. Subornant aliis ex se sub mysteria falsum. Inde simulantes concussi numine quodam Maiestatemque canunt et se sub figura fatigant. Vidistis saepe Duellonarios, quali fragore Luxurias ineunt, dum furias fingere quaerunt, Aut cum dorsa sua allidunt parca bipinne, Cum doctrina sua cernant, quod cruore sanent. Respicite, quoniam non illos numina cogunt, Ipsi qui se primum conponunt integra mente; Sed stipem ut tollant ingenia talia quaerunt. Ex eo uidete, quoniam sunt omnia ficta. Obumbrant populum supplicem, perituri ne credant. Res semel in uano de uetustate processit, Vt uaticinanti credantur prodita falsa; Maiestas autem illorum nulla locuta est.

XVIII. DE AMMVDATE ET DEO MAGNO. Dixinus iam multa de siperstitione nefanda, Et tamen exsequimur, ne quid praeterisse dicamur. Ammudatem qui suum cultores more colebant, Magnus erat illis, quando fuit aurum in aede;, Mittebant capita sub numine quasi praesenti. Ventum est ad summum, ut Caesar tolleret aurum: Defecit numen uel fugit aut transit in ignem. Auctor huius sceleris constat, qui formabat eundem., Tot uiros et magnos seduxit false prophetans, Et modo reticuit qui solebat esse diuinus. Erumpebat eiim uoeis quasi mente mutata, Tamquam illi deus ligni loqueretur in aurem. Dicite nunc ipsi, si non sunt numina falsa, Ex eo prodigio quot perdidit ille propheta. Oblitus est iste prophetare, qui ante solebat. Monstra deo ista fincta sunt per uiniuoraces, Audacia quorum damnabilis numina fingit. Gestabatur enim et aluit tale sigillum: Nunc et ipse silet, nec ullus de illo prophetat. 0 nimium sed〈 ulo〉 uos ipsos perdere uultis.

XVIIII. NEMESIACIS VANIS. Non ignominium est uirum seduci prudentem Et colere tale〈 a〉 m aut Dianam dicere lignum? 1 Mane ebrio, crudo, perituro creditis uno, Ex arte qui fincte loquitur quod illi uidetur; Seuere〈 diúinum〉 dum agit, sibi uiscera pascit. Incopriat ciues unus detestabilis omnes Adplicuitque sibi similis collegio facto, Cum quibus historiam fingit, ut deum adornet. Ipse sibi nescit diuinare, ceteris audet. Succollat, quando libet, eum, et quando, deponit; Vertitur a se〈 se〉 rotans cum ligno bifurci, Ac si putes illum adflatum numine ligni. Non deos uos colitis, quos isti false prophetant: Ipsos sacerdotes colitis in uano timentes. Sed si corde uiges, fuge iam sacraria mortis.

XX. TITANES. Titanas uobis tutanos dicitis esse; Ita Mutas, Tacitas sub culmine nestro rogatis, Tot Lares aediculis, simulacra facta Titano! Adoratis enim stulti malo leto defunctos, Non legem ipsorum legentes; non ipsi loquuntur, Et deos audetis eramine dicere fusos?\' Solueretis eos magis in uascula uobis.

XXI. MONTESIANIS. Monteses deos dicitis, dominentur in auro, Obscurati malo aliena mente iurantes. Nam si purus animus et mens serena maneret, Tu tibi de illis ipsi disputare deberes. Excordaris homo, si putas, ut isti te saluent Seu regant, seu minuant, nisi quid tu fani decurris. Iustitiam legis quaere magis quam illa; salutis Auxilium portat et fieri dicit aeternum.\' Nam quicquid in uano sequeris, per tempora gaudes, In breui laetaris et postmodum plangis in imis: Subtrahe te illis, si uis resurgere Christo.

XXII. HEBETVDO SAECVLI. Heu doleo, ciues, sic uos hebetari de mundo! Excurrit alius ad sortes, aues aspicit alter, Belantum cruore fuso malus inspicit alter Et cupit audire responsa bona crudelis. Tot duces et reges ubi sunt consulti de uita, Vel portenta sua scisse quo profuit illis? Discite quaeso bonum, ciues, simulacra cauete: Omnipotentis enim in legem quaerite cuncti. Sic ipsi conplacuit domino dominorum in altis, Ad probationem nostram daemones in mundo uag( ar) i. Et tamen ex alia parte mandata praemisit, Caelestis fieri qui relinquant aras eorum. Vnde non hoc curo disputare paruo libello: Lex docet in medio; uos consulete pro nobis! In duas intrastis uias: condiscite rectam. 15

XXIII. DE VBIQVE PARATIS. Dum uentri seruis, innocentem esse te dicis, Et quasi communis facis te ubique paratum. Vae tibi, stulte homo, mortem circumspicis ipse,. Barbaro de more sine lege uiuere quaeris: Ipse tibi figis asciam in crure de uerbo. Qui simplicem fingis, simpliciter uiuo cum isto Viuere te credis, dum uentrem cupis implere? Exiguus tyranni in domo resides, praue, Paratus ad epulas, et refugis Dei praecepta. Aut quia discredis Deum iudicare defunctos, Rectorem caeli facis te tute pro illo? Aspicis ad uentrem, quasi tu sis prouidus illi. Tu modo profanus, modo sanctus esse uideris. In supplicem prodis Dei sub aspectu tyranni. Senties in fatis, cuias modo leges inanis.

XXIIII. INTER VTRVMQVE VIVENTIBVS. Inter utrumque putans dubie uiuendo cauere, Nudatus a lege, decrepitus luxu praesepis, Tot( uana) nane prospicis; quid? quaeris iniqua! Et quidquid egistis, istinc remanere defuncto Respicite. Stulte, non eras, et ecce uideris! Vnde processisti nescis nec unde nutriris. Tu Deum excelsum fugis tuae uitae benignum Rectoremque tuum, qui te magis uiuere uellet; Vertis te in faciem et dorsum Deo remittis, Mergis te in tenebris, dum putas te in luce morari. Quid in synagoga decurris saepe bifarius? Vt tibi misericors fiat quem denegas ultro? Exis inde foris, iterum tu fana requiris; Vis inter utrumque uiuere, sed inde peribis. Insuper et dicis:\' Quis est, qui a morte rediuit Vt credamus ei, quoniam ibi poenae aguntur. Ea non sunt sic, ut tu putas esse, maligne! Nam illi qui prodest, post funera recte qui uixit?\' Tu tamen mox moreris, duceris in loco maligno; In Christo credentes autem in loco benigno, Blanditurque quibus haeret amoenitas illa. Yos autem dabitis uiui sine corpore poenas;. Suscitat in faciem tortoris ordo clamare.

XXV. QVI TIMENT ET NON CREDENT. Quamdiu, stulte homo, Christum cognoscere non uis? Vitas agrum pinguem et sterili semina iactas. In silua manere quaeris, ubi latro moratur. Tu dicis: Et ego Dei sum, et foras oberras. Ingredere iam nunc totiens inuitatus in aula: Matura iam messis, tempus totidemque paratum, Ecce modo mete; quodsi non, te paenitet inde. Nunc, si non habes, collige; uindemia uenit; Tempus adest uitae credendi tempore mortis. Est Dei lex prima fundamentum posterae legis, Teque designabat. Crede sis in lege secunda; Nec minus t ex ipsos et ex ipsas ibi prudentes; Obstupe iam factus ora tu credere Christo, Nam testamentum uetus de isto proclamat. Credere nnn( c) opus est, tantum in isto defuncto Resurgere posse〈 et〉 uiuere tempore toto. Ergo si quis ea discredit esse futura, Dummodo uincetur reus in morte secunda, Euentwra canam paucis in isto libello; Nam cognosci potest, ubi sit spes uitae ponenda. Tamen uos adhortor quantocius credere Christo.

XXVI. REPVGNANTIBVS ADVEBSVS LEGEM CHRISTI DEI VIVI. Respuis, infelix, bonum disciplinae caelestis Et ruis in mortem, dum uis sine freno uagari. Perdunt te luxuriae et breuia gaudia mundi,. Vnde sub inferno cruciaberis tempore toto. Gaudia sunt uana, quibus oblectaris, inepte. Non illa te reddunt hominem fuisse defunctum. Anni te non possunt iam triginta reddere doctum?.. Nescius si primum errasti, respice canum. Tu putas nunc uitam isti te perfrui laetum? Iniuriae, lites ibi sunt et damna diurnum, Bella uel infanda, fraudes, cum sanguine furta, Vlceribus corpus uexatur, gemiturque, ploratur, Seu luis inuadit, aut longo morbo teneris, Aut natis orbaris, aut perdita coniuge defles; Destruitur totum, ruunt dignitates ab alto; Vreris pauperie dupliciter certe si langues: Et dicis uitam, ubi uitrea uita moraris? Respice iam tandem hoc tempus inritum esse: Sed in futuro tibi spes est sine dolo uiuendi. Viuere uolebat utique〈 pater〉 paruoli rapti; Sed uita priuati iuuenis et senescere forte, Lautitias diues perfrui quia ipse parabat; Et tamen inuiti reli〈 n〉 quimus omnia mundo.- Gens et ego fui peruersa mente moratus- Et uitam istius saeculi ueram esse putabam Mortemque similiter sicut uos iudicabam adesse, Cum semel exisset, animum periisse defunctum. Haec autem sic non sunt; sed conditor orbis et auctor— Requisiuit enim fratrem a fratre peremptum—: Impie, dic, inquit, ubinam frater?— Ille negauit.— Sanguis enim fratris ad me proclamauit in altum. Torqueris, uideo, ubi nil sentire putabas, Ille autem uiuit et loca dextera tenet, Delicias fruitur, quas tu perdidisti, nefande! Et cum renouasti( s) saeculum, et ille praegressus Inmortalis erit; nam tu sub tartara planges. Viuit certe Deus, qui defunctos uiuere fecit, Innocuisque bonis ut reddat praemia digna, Vesanis autem et impiis tartara saeua. Incipe sentire iudicia Dei, seducte!

XXVII. STVLTE, NON PERMORERIS DEO. Stulte, non permoreris nec mortuus effugis actus, Tu licet disponas nihil te sentire defunctum. Vinceris, insipiens: uiuit Deus conditor orbis, Legitima cuius clamat( ur) ualere defunctum. Tu autem dum praeceps sine Deo uiuere quaeris, Extinctum in fatis indicari tu futile credis. Non ita disposuit, ut tu putas, Deus aeternus, Obliuitos esse mortuos de gesto priore. Nunc nobis imperitis fecit receptacula mortis, Post cineres autem nostros uidebimus illa. Erue te, stulte, qui putas, post funera non sis. Rectorem dominumque tuum nihil posse fecisti. Mors autem in uacuum non est, si corde retractes. Optandum noscas, nam sero senties illum. Rector eras carnis, non te certe caro regebat; Exemptus ab illa, reconditur illa tuorum. Recte mortalis homo separatur a carne. Idcirco nec poterint oculi mortales aequari— Sic habet abyssus noster— de Dei secreta. Da nunc ergo Deo, fragilis dum moreris, honorem, Et crede, quod Christus uiuum te de mortuo reddit. Omnipotenti laudes in ecclesia reddere debes.

XXVIII. IVSTI RESVRGVNT. Iustitia et bonitas, pax et patientia uera Viuere post fata faciunt, et queri de actu: Subdola gens autem, noxi< os) a, perfida, praua Tollit se in parte et fera mente moratur. Impie, nunc audi, qui** malefacta lucraris: Respice terrenos iudices, in corpore qui nunc Excruciant poenis diros: aut ferro parantur Supplicia meritis aut longo carcere flere. Vltime tu speras Deum inridere caelestem Rectoremque poli, per quem sunt omnia facta? Grassaris, insanis, detractas nunc et Dei nomen? Vnde non effugies, poenam post fata qui ponet. Nunc uolo sis cautus, ne uenias ignis in aestu. Trade te iam Christo, ut te benefacta sequantur.

XXVIIII. DIVITI INCREDVLO MALO. Differris, diues, nimium tua cuncta uidendo, Insatiabiliter quibus adhuc adgerere quaeris. Viuere post ista, dicis, non spero defunctus.! Ingrate summo Deo, qui sic Deum indicas esse, Te qui nescientem protulit, deinde nutriuit; Ipse prata tua gubernat, uineas ipse, Ipse greges pecorum et quicquid possides ipse, Nec istis adtendis. Aut tu regis omnia forte? Caelum hoc et terram et maria salsa qui fecit,\' Reddere decreuit nos ipsos in aureo saeclo, Et modo si credis, uiuitur in Dei secreta. Disce Deum, stulte, qui uult te inmortalem adesse, Vt gratias illi referas in agone perennes. Lex docet ipsius, sed quia uagari tu quaeris, Omnia discredis, et inde in tartaros ibis: Mox animam reddis, duceris quo te paenitet esse, Ac luitur ibi poena spiritalis aeterna; Lugia sunt semper, nec permor< i) eris in illa, Omnipotentem Deum iam tunc ibi sero proclamans.

XXX. DIVITES HVMILES ESTOTE. Disce, moriture, bonum ostendere cunctis. In medio populi quid te facis alterum esse? Vadis ubi nescis, et inscius inde recedis; Impie tractas cum ipso corpore, sitis Tu super diuitias, nimium te tollis in altum Et t stifam ducis, nec respicis pauperes ultro Subditos nunc nobis, nec parentes pascitis ipsos. Heu miseri! fugiant longius mediocres a uobis. Vixit et extinxit pauper t ebreica clames. Mox furiis ageris, cum pereas ipse, Charybdis. Indisciplinati sicut** diuites estis: Legem datis istis, nam uobis parcitis ipsis. Exue te, diues, tantis malis Deo reuersus, Subueniat[ uti] que tibi, quod nunc operasti si forte. Estote communes minimis, dum tempus habetis; Sicut ulmus amat uitem, sic ipsi pusillos. Terribilem legem malis bonis atque benignam Obserua, nunc sterilis! subditus in prosperis esto: Tollite corda fraudis, diuites, et sumite pacis. Expiate malum uestrum benefactis a Summo.

XXXI. IVDICIBVS. Intuite dicta Salomonis, iudices omnes, Vno uerbo suo qualiter uos ille detractat: Dona quam et xenia corrumpunt iudices omnes! Idem: V( o) s, sequit〈 ut〉, datorem semper amatis; Cum quaerit( ur), causa uictoriam tollit iniqua. Innocens hic ego sum, nec uos incuso pusillus, Blasphemium tollat Salomon, qui( clamat) aperte. Vobis autem Deus est uenter et praemia iura. Suggerit hoc Paulus apostolus, non ego pulex.

XXXII. SIBI PLACENTIBVS. Si locus aut tempus fauet aut persona prouenit, Index esto nouus. Quid nunc extolleris inde? Blasphema( s), indocilis; de cuius praestantia uiuis, In fragilitate tanta non respicis umquam. Per gradum et lucra auidus fortunae praesumis, Lex tibi non ulla est, nec te in prosperitate dignoscis. Auro licet cenes cum turba choranlica semper, Cruciarium Dominum si non adorasti, peristi. Et locus et tempus et persona tibi donatur, Nunc si tamen credis; sin autem, pro eo timebis. Tempera te Christo et ceruicem illi depone: Istic honor remanet et tota fiducia rerum. Blanditur quando tibi tempus nunc, cautior esto. Vltima fatorum non prouidens, quae te oportet, Sine Christo nequis esse( ui) tae conpotis unquam.

XXXIII. GENTILIBVS. Gens sine pastore ferox iam noli uagare. Et ego, qui moneo, idem fui nescius errans. Nunc ideo Domini figuram sumite uestri, Tollite corda fera et exasperata seorsum: Intrate stabulis siluestris ad praesepia tauri, Latronibus tuti sub regia tecta manentes. In silua lupi sunt, ideo refugite sub antro. Bellaris, insanis nec respicis, ubi moraris. Vno crede Deo, ubi mortuus uiuere possis Surgas et in regno, cum sit et resurrectio iustis.

XXXIIII. ITEM GENTILIBVS IGNARIS. Indomita ceruix respuit iugum ferre labori, Tunc iuuat in campis crassis satiari coliclis. Et tamen inuita domatur utilis equa Minuiturque ferox esse proinde domata; Gens, homo, tu frater, noli pecus esse ferinum, Erue te tandem et tecum ipse retracta: Non utique pecus nec besteis, sed homo natus, Tu te ipse doma sapiens et intra sub antra. Idola, quae sequeris, nihil nisi uanitas aeui. Leuia uos corda perducunt poenali barathro. Ibi aurum, uestes, argentum ulnis refertis, Bellatur ibi, dein canta( n) tur pro psalmis amore( s). Vitam esse putas, ubi ludi( s) aut prospicis ista: Sortiris, ignare, extincta, aurea quaeris. Inde non effugies pestem, licet ipse diuines. Gratiam, quam misit Dominus in terra legendam, Non requiris eam, sed sic quasi besteus errans. Aurea post fata ueniet tibi saecla, si credis, Rursus ut incipias inmortale uiuere semper. Illud quoque datur scire, quod ante fuisti: Subiectum te praebe Deo, qui cuncta gubernat.

XXXV. DE LIGNO VITAE ET MORTIS. Adam protoplastus ut Dei praecepta uitaret, Belias seruator foit de inuidia plasmae. Contulisset nobis seu boni seu mali quod egit Dux natiuitatis; morimur itemque per illum, Ex diuino ipse ut[ recedens] exsul factus a uerbo. Finitis sex milibus annis inmortales erimus. Gustato pomi ligno mors intrauit in orbem: Hoc ligno mortis quaeramus uitae futurae. In ligno pendit uita ferens poma, praecepta: Kapite nunc( inde) uitalia poma credentes. Lex a ligno data est homini primitiuo timenda, Mors unde prouenit neglecta lege primordi: Nunc- extende manum et sume de ligno uitali. Optima lex Domini sequens de ligno processit; Perdita lex prima; gustat, unde licet illi, Qui deos adorat uetitos, mala gaudia uitae. Respuite gustum; sufficiet scire quod esset. Si uiuere uultis, reddite uos legi secundae, Templorum culturam, daemonum fana uitate. Vertite uos Christo, et eritis Deo sodales. Xancta Dei lex est, quae mortuos uiuere dioit. Ymnum sibi soli Dominus proferre praecepit, Zabolicam legem omnes omnino uitate.

XXXVI. DE CRVCISTVLTITIA. De duplici ligno dixi, mors unde processit, Et iterum inde procedere uitam frequenter. Crux autem stultitiam facit adulteri genti. Rex aeternitatis per crucem diros adumbrat, Vt sibi non credant. s o stulti, morte uiuentes! Cain iuniorem occisit nequam repertus: Inde Enoch subolis Chananaei nati feruntur. Sic genus iniquum increuit mundo, qui nunquam Transmutat animos in Domini credere crucem. Venit in errorem, et dicunt se uiuere recte. 10 Lex in ligno fuit prima, et inde secunda 8 Terribilem legem primam cum pace( p) raeuenit. In peruersitate saeua scelerati ruerunt: Traiectum clauis Dominum cognoscere nolunt, In cuius iudicium cum ue〈 ne〉 ri〈 n〉 t, ibi dignoscunfr. Abel genus autem credit modo Christo benigno.

XXXVII. QVI IVDAEIDIANT FANATICI. Quid? medius Iudaeus, medius uis esse profanus? Vnde non effugies iudicium Christi defunctus. Ipse caecus eras et ad caecos intras, inepte; Idcirco caecus caecum in fossa reducit. Vadis ubi nescis, et inscius inde recedis. Discentes ad doctos eunt, ut docti recedant, At tu( t) alis adis, unde nihil discere possis: Exis pro foribus, inde et ad idola uadis. Interroga primum, quid sit in lege praeceptum, Dicant illi tibi, si iussum est deos adorare. Ignoratur enim propter quod maxime sumus:. At illi quoniam rei sunt ex ipso delicto, Nil de praeceptis Dei nisi mirabilia narrant. Tunc tamen in fossam secum uos caeci deducunt. Funera sunt; nimium de illis tota deferre, Aut quia concludor agere co( a) ngustus aratri. Noluit Omnipotens illos intellegere Regem; A scelere tanto refugit ipse cruentis.. Tradidit se nobis(( noua)) superaddita lege, Inde modo latrant nobiscum re( ge) deserti. Ceterum in illis( uobis) si spem esse putatis, In totum erratis, si Deum et fana colatis.

XXXVIII. IVDAEIS. Inprobi semper et dura ceruice recalces, Vinci uos non uultis: sic exheredes eritis. Dixit Esaias incrassato corde uos esse. Aspicis legem, quam Moyses allisit iratus; Et idem Dominus dedit illi legem secundam. In illa spem posuit, quam uos subsannatis erecti. Sic ideo digni non eritis regno caelesti.

XXXVIIII. ITEM IVDAEIS. Inspice Liam typum Synagogae fuisse, Tam infirmis oculis, quam Iacob in signo recepit; Et tamen seruiuit rursum pro minore dilecta, Mysterium uerum et typum ecclesiae nostrae. Intuite plenae dictum Rebeccae de caelo, Vnde similantis alieni Christo credatis. Deinde Thamar partum geminorum adite; Ad Kain intendite, primum terraeque cultorem, Et Abel pastorem, priscus inmaculatus offertor In sacrificio qui fuit mactatus a fratre. Sic ergo percipite iuniores Christo probatos.

XL. ITERVM IPSIS. Incredulus populus non est nisi uester, iniqui, Tot locis et totiens reprobatus lege clamantum. Et sabbata uestra spernit et tricensimas Altus Rescidit omnino uniuersas uestras de lege, Vt nec sacrificia faceret( is) illi praecepta, Mittere qui dixit lapidem in scandalo uestro. Iniqua si quis uestrum non crediderit morte perisse, Pars alia legis clama< t>:\' Videbitis inde Suspensam in ligno uitam; nec illi credetis\'. Ipse Deus uita est, pependit ipse pro nobis, Sed uos indurato corde subsannatis eundem.

XLI. DE ANTECHRISTI TEMPORE. Dixit Esaias: Hic homo, qui commouet orbem Et reges totidem, sub quo fiet terra deserta. Audite, quoniam propheta de illo praedixit; Nil ego conposite dixi, sed< de) lege legendo. Tum scilicet mundus finitur, cum ille parebit Et tres imperantes ipse deuicerit orbe. Cum fuerit autem Nero de inferno leuatus, Helias ueniet prius signare dilectos, Res qu( i) a sub fine regit t et artatio tota. In septem annis tremebit undique terra: Sed medium tempus Helias, medium Nero tenebit. Tunc Babylon meretrix( erit) incinefacta fauilla; Inde ad Hierusalem perget, uictorque Latinus Tunc dicet: Ego sum Christus, quem semper oratis, Et quidem conlaudant illum primitiui decepti, 16 Multa signa facit quoniam eius pseudopropheta. Praesertim, ut credant illi, loquetur imago; Omnipotens tribuit, ut<< spiri>> talis eradat. Recapitulantes scripturas ex eo Iudaei Exclamant pariter ad Excelsum sese deceptos. 20