Reader

EXCERPTUM DE VITA ALEXANDRI MAGNI.

Aegyptiorum gentem in mathematica magicaque arte fuisse valentem, litterae tradunt. Quorum rex Nectanebus, qui regis Persarum Artaxersis, qui et Memnon dictus est, fuit contemporaneus, magicae artis erat penitus, ita ut, cum super eum hostes venirent, non militiam nec arma moveret, sed palatium intrans apprehendit concham aeream, implevitque eam aqua pluviali, tenensque in manu virgam aeneam, per magicas artes demones vocavit, eventumque rerum investigavit. Cumque regnaret annis decem et octo, nunciatum est sibi, multas gentes adversus eum convenisse. Qui, remotis a se omnibus, palatium intrans, et solito more consultationi magicae instans, vidit in concha sua, quia dii Aegyptiorum gubernabant naves barbarorum, statimque rasit sibi caput et barbam, ut transfiguraret se; tollensque aurum quantum potuit, induit se lineis vestibus, quasi propheta Aegyptius et astrologus, fugiensque de Aegypto venit Macedoniam, sedensque palam divinabatur omnibus qui pergebant ad eum Cumque ibi moraretur usque ad tempora regis Philippi, quodam tempore, illo exeunte ad praelium, Nectanebus venit ad palatium, salutansque reginam Olimpiadem, ab ea resalutatus est, jussitque eum regina sedere secum, querens an vere Aegyptius esset. Qui cum se Aegyptium diceret, et Aegyptiorum sapientiam per multa laudaret, seque divinandi peritissimum commendaret, inter verba confabulationis exarsit in ejus amorem, sensuque concupiscibili respexit in eam. Dixitque ad eum regina: O propheta, quid cogitasti sic respiciendo me: Qui ait: Recordatus sum pulcherrimam divinationem, quam ego diis proximus ab eis percepi. Unus ex potentissimis diis concumbet tecum, et ex ipso concipies. At illa dixit: Et quis est deus ille? Nectanebus inquit: Ille est Hammon, qui largitur divitias omnibus. Dixitque illa: Et quam formam habet? Cui ille: Neque juvenis est neque vetulus, sed in media aetate consistit, habens canos barbamque ornatam et in fronte cornua. Unde si tibi placet, esto preparata illi, quia in somnis videbis illum, et in ipso somno concumbet tecum Dixit illa: Et si hoc videro, non sicut prophetam aut divinum, sed sicut deum te adorabo. His dictis, Nectanebus exiit continuo in desertum, evellensque herbas et exprimens sucum, fecit incantationem Olimpiadi, ut videretur illi quasi per somnium veraciter Hammonem deum concumbere secum. Nectanebus vero concubuit cum ea. Qui cum surrexisset ab ea, dixit illi: Mulier, concepisti defensorem tuum, Mane autem facto, cum illa surrexisset a lecto, fecit venire ad se Nectanebum, recitans illi somnium quod viderat. At ille dixit: Omnia scio. Faciamus aliquod arbitrium, quia aliud est veritas, aliud somnium. Iste deus quando veniet ad te, figuram habebit draconis, postea humanam formam in mei similitudine. At illa ait: Bene dixisti, propheta, recipe cubiculum, et ego si videro hoc, habebo te quasi patrem pueri. Quod cum factum esset, cum surrexisset ab ea, percussit manu illius uterum, dixitque illi: Haec conceptio sit victorialis, et nullo modo subjugabitur. Cum autem coepisset intumescere uterus ejus, vocato Nectanebo dixit: Propheta, quid facturus erit Phylippus si redierit? Cui ille: Noli expavescere, ego tibi ero in adjutorium. Taliter persuasa Olimpiades, adulterata est ab homine quasi a deo. Inter haec fecit Nectanebus incantationes, et apparuit Phylippo, quasi videret Hammonem deum concumbere cum Olimpiade et dicere ei: Mulier, concepisti in utero defensorem tuum a patre suo Phylippo, et quasi videret celata pueri membra consuere atque signare anulo aureo, cui inerat lapis habens insculptum sibi caput leonis et claritatem solis et gladium. Haec videns Phylippus surrexit, et vocavit ad se ariolum, qui interpretaretur somnium. Cui ariolus: Scias, Phylippe, pro certo, quia concepit Olimpiades non ab homine sed a deo, et ille qui nascetur pertinget usque ad orientem pugnando atque civitates per gladium capiendo. Post haec Philippus, accepta victoria, rediit Macedoniam, cui Olympiades processit obviam. Quam cum oscularetur, intuitus eam dixit: Cui te tradidisti, Olympiades? Peccasti; in quem? sed non peccasti, quia vim a deo sustinuisti. Ego itaque totum hoc per somnium vidi, proinde inreprehensibilis esse videris. Quadam vero die cum epularetur rex et valde laetus esset, Nectanebus per artem magicam transfiguravit se in formam draconis, et per medium triclinium transiit, ac terribiliter sibilavit, unde convivis omnibus pavorem incussit, et appropinquans ad Olimpiadem, posuit caput in gremium ejus. Quem videns Phylippus, dixit omnibus: Vere hunc draconem vidi, quando contra inimicos meos in praelio fui. Post paucos vero dies cum Philippus sederet solus, parva quaedam avis ascendit in ejus gremium, peperitque ovum. Quod cadens de sinu ejus in terram, divisum est, et exiit inde parvissimus serpens, qui gyrans ovum voluit intrare in illud, sed antequam intromisisset caput, defunctus est. Turbatus autem rex vocavit ariolum, et recitavit ei factum. Qui ait: Rex Phylippe, nascetur tibi filius, qui debet regnare et circuire totum mundum subjugando omnes, et antequam revertatur in terram suam, morietur. Appropinquavit autem Olimpiadi tempus pariendi, et cum doleret uterus ejus, fecit venire ad se Nectanebum. Qui cum inciperet computare, dixit: Paululum te subleva, Olimpiades, de sede tua, quia hac hora conturbat sol omnia elementa. Et post paululum peperit Olimpiades, et ubi puer cecidit in terram, statim facta sunt fulgura atque tonitrua et terremotus. Quod cum vidisset Phylippus dixit: O mulier, cogitavi in corde meo ut nullo modo enutriretur iste infantulus; quia non est ex me conceptus; sed quia intellego quod est conceptus a deo, et in partu ejus elementa mutari video, nutriatur in memoriam mei, quasi proprius sit filius meus, imponaturque ei nomen Alexander. Haec dicente Phylippo, coeperunt nutrire sub omni diligentia puerum. Cujus figura neque patri neque matri assimilabatur, coma capitis ejus quasi leonis, oculi ejus non similabantur ad invicem, sed unus erat niger, albus alter, dentes ejus erant acuti, impetus vero illius quasi leonis erat fervidus. Datus vero ad studium phylosophiae, cum sedebat in scolis cum condiscipulis suis, sepe pugnavit cum eis, eosque devicit. Ubi autem factus est annorum duodecim, instruebatur cum aliis militibus quasi ab pugnam. Videns autem rex velocitatem ejus, dixit ad eum: Fili, diligo velocitatem tuam atque ingenium, sed tristis existo, quia figura tua non assimilatur michi. Quem videns Olimpiades tristem, vocavit Nectanebum, et dixit ei: Perscrutare et intellege, quid cogitet Phylippus facere de me.

Qui computans dixit: Cogitatio illius munda est erga te; sol enim respicit in quandam stellam, separantem desiderium suum. Alexander vero tunc ibi erat. Qui ubi hoc audivit, dixit: Pater, hae stellae, quas tu computas, apparent in coelo? Cui Nectanebus ait: Etiam, fili. Alexander dixit: Et possum eas videre hora serotina? Nectanebus ait: Sequere me nocturna hora in campum, et ostendam tibi. Alexander dixit: Et fatum tuum agnoscis? Cui Nectanebus: Etiam fortiter. Alexander dixit: Ars bona est et opto eam scire; et qua morte debes mori? Qui dixit: A filio meo moriar. Haec omnia loquendo, secutus est eum Alexander per noctem extra civitatem. Cui dixit Nectanebus: Fili, respice stellas, et vide stellam Herculis quomodo tristis est; stella vero Hermi laeta est, et stella Jovis clara. Sic sursum respiciente Nectanebo, accessit ei propius Alexander, et impetum faciens in eum precipitavit in foveam, dicens: Cum nescias terrenas causas, quare voluisti te intromittere de coelestibus elementis? Cui Nectanebus ait: Cognitum michi fuit hoc, quia sic debuit michi evenire; non potui tamen evadere, nisi michi hoc contingeret. Alexander dixit: Quia ego sum filius tuus. Cui Nectanebus ait: Tu es utique filius meus. Ille autem ubi cognovit quia pater ejus esset, dubitavit eum dimittere in fovea, sed elevavit eum in humeros suos, et portavit in palatium. Quod ubi vidit mater ejus, dixit: Fili Alexander, quid est hoc? Cui ille: Corpus Nectaneb est. Et illa: Nectanebus pater tuus fuit. Ille autem dixit: Quomodo stulticia tua fecit.

Quidam autem ex Capadocia adduxerunt Phylippo poledrum, id est pullum equinum magnum, ligatum ex omni parte diversis ligaturis; comedebat enim homines. Quem jussit rex includi cancellis ferreis, ut raptores et latrones aliique malefactores, qui feris deputarentur, ab hoc comederentur. Alexander autem audax factus et fortis, transiit quadam die per eum locum ubi caballus ille inclusus erat, vidensque jacere ante eum summitates manuum et pedum humanorum, quae sibi superfuerant, miratus est, misitque manum suam per cancellos ad eum. Ille statim extendit collum suum, et coepit lambere manum illius, complicatisque pedibus projecit se in terram, tornansque caput respexit Alexandrum quasi blandiendo. Qui intellegens voluntatem caballi, aperuit cancellum et coepit mansuete tangere dorsum ejus manu dextera, statimque caballus coepit mansuescere amplius, et sicut canis blandiri solet domino suo, sic ille blandiebatur Alexandro. Ille autem ascendens super eum, equitavit foras, vocavitque eundem caballum bucefalum. Quod cum vidisset Phylippus, dixit: Fili Alexander, omnem divinationem modo cognovi in te, et scio quia tu debes regnare post me.

Inter hec factus Alexander annorum quindecim, dixit ad Phylippum: Pater, si potest fieri, dirige me sedentem in curru. Dixitque rex: Gratum accipio, fili, daboque tibi caballos centum et 40 milia aureorum solidorum, et vade cum bono auxilio. Exiens itaque Alexander venit in Peloponensem, ut faceret pugnam cum Nicolao, rege ipsius provinciae. Quem videns Nicolaus, dixit: Dic michi, quis es tu? Cui ille: Ego sum Alexander, filius Phylippi. Cui Nicolaus: Quem me speras? Dixit Alexander: Tu es Nicolaus, rex Arideorum; sed non elevetur cor tuum in superbiam quia habes honorem regalem, solet enim inveniri in fato humano, quod major perveniat ad parvitatem et parvus ad magnitudinem. Cui Nicolaus: Bene dixisti. Tu nescis te ipsum, mea autem natura inreprehensibilis est. Dic tamen michi veritatem, quare in has partes venisti? Cui Alexander ait: Recede a me, homo, quia neque tu habes aliquid adversum me, nec ego adversum te In hoc Nicolaus valde iratus dixit: Ecce quali homini loquor. Per salvationem patris mei, si impetum spumae in faciem ejus ejicio, morietur. Et exspuit ad eum et dixit: Tolle hoc quod te decet accipere, catule, quia non erubescis. Ille autem continens se secundum doctrinam phylosophiae, dixit: Nicolae, per nativitatem meam paternam et per uterum matris meae a deo inpregnatum, et te per arma devincam, et patriam tuam michi subjugabo. Et recessit ab eo. Post paucum tempus venit dies constitutus, in quo juncti sunt ambo ad pugnam. Sonantibus ergo tubis, omnes Nicolai milites moti sunt unanimiter ad pugnam, quos omnes Alexander propria manu occidit.

Reversus autem cum victoria, invenit Phylippum sociasse sibi quandam nomine Cleopatram, matre sua ejecta; sicque illo sedente in nuptiali convivio, ingressus Alexander dixit: Pater, accipe a me de prima mea pugna victorialem coronam; tamen quando celebraturus sum nuptias matris meae, jungendo illi maritum, ad ipsas nuptias tu non invitaberis. Unus autem ex discumbentibus Lysias dixit: Phylippe, ex Cleopatra nascetur tibi filius similis tui. Hoc audiens Alexander, percussit eum cum baculo quem tenebat in manu, et mortuus est. Videns hoc Phylippus iratus est, et erigens se impetum fecit in eum, sed in ipso impetu cecidit. Cui dixit Alexander: Qui subjugasti Asiam et Europam, quare super pedes tuos non stas? Sic ergo exturbatae sunt ipsae nuptiae, et Phylippus egrotabat. Post paucos dies introivit Alexander visitare illum, et dixit: Phylippe, quamvis non sit lex ut te vocem ex nomine, non tibi loquor ut filius sed ut amicus; fac bene mulieri illi cui male fecisti, et non sit tibi curae quia Lysiam occidi. Bene feci, tu autem male fecisti, volens me percutere gladio. Et flevit Phylippus. Alexander autem ubi vidit patrem plorantem, dimisit eum, et abiens ad matrem, dixit ei: Mater, noli tenere malam voluntatem patris, quia quamvis absconditum sit peccatum tuum, reprehensio tamen tua stabit. Bonum est ut uxor semper subjecta sit marito. Haec dicens, adduxit eam Phylippo.

Post paucos dies venerunt legati Darii regis ad Phylippum, exigentes ab eo tributum. Quibus Alexander ait: Ite et dicite Dario: Quando Phylippus non habebat filium, gallina generabat ei aureum ovum, nunc autem Phylippo natus est filius, et gallina facta est sterilis. Hec dicens, dedit eis absolutionem, et remisit eos vacuos ad Darium regem.

Post hec rebellavit Phylippo Armenia, et direxit illuc Alexandrum cum exercitu, ut expugnaret eam. In Macedonia vero erat quidam homo nomine Pausania subjectus Phylippo, qui concupiscens Olimpiadem, fecit contra regem consilium, et adunavit sibi populum, armataque manu venit super Phylippum. Qui cum ei terga verteret, vibrata hasta Pausania percussit Phylippum in dorso, qui tamen non statim mortuus est, sed jacuit semivivus in campo. Pausania vero putans eum mortuum, elevatus est, intransque palatium cum audacia, abstraxit inde Olimpiadem. Inter haec reversus Alexander de Armenia, invenit maximam perturbationem in Macedonia. Exiens autem Olimpiades, coepit vociferare ad Alexandrum, dicens: Ubi est, Alexander, victoria tua, ubi fatum quod a diis accepisti, ut esses victorialis et vindicares me patremque tuum? Quo audito Pausania, exiit ut videret Alexandrum. Ille autem vibrato gladio percussit Pausaniam, et statim mortuus est. Venitque illi nuncius quod et pater ejus jam moreretur, et abiit ad eum. Ut autem vidit eum Phylippus, dixit illi: Fili Alexander, jam laetus moriar, quia fecisti vindictam, occidendo inimicum meum. Haec dicens mortuus est. Alexander vero plorans mortem patris, abiit et sepelivit eum. Altero die sedens in throno patris sui, convocatis omnibus dixit: O juvenes Macedones, Tracienses, Thesalonicenses, Lacedemones, et alii, intuemini et videte Alexandrum, et procul sit a vobis timor barbarorum! In me sit hoc, quia et illos subjugabo et in servitium vobis dabo. Quisquis ex vobis voluerit, tollat arma ex palatio meo et preparet se ad praelium, et qui noluerit, armet se armis suis. Dixerunt ei seniores: Rex Alexander, multis annis militavimus patri tuo, et virtus non est nobis, ut angustias ferre valeamus; unde, si tibi placet, recusetur a nobis militia quam hactemus egimus. Respondit Alexander: Magis volumus vos habere in militia nostra quam juvenes, quia juvenis confidens in juventute sua acquirit mortem, senior autem agit omnia cum consilio. Hoc dicens, fecit eos acquiescere, ut essent in militia sua.

Post hec congregata multitudine, coepit ire Romam, deinde perrexit in Africam sicque contendit in Aegyptum. Audientes Aegyptii adventum ejus, exierunt obviam ei, et honorabiliter susceperunt eum. Invenit autem ibi regalem statuam ex marmore nigro, interrogantique cujus esset, dictum est quod Nectanebi regis esset. Qui ait: Nectanebus pater meus est. Et amplexatus statuam, osculabatur eam. Inde perrexit in Syriam; sed Syrii viriliter restiterunt ei, pugnantesque cum eo, occiderunt aliquos ex militia ejus. Quidam autem ex eis abeuntes Persidam, nunciaverunt Dario regi presumptionem Alexandri. Qui cum sciscitaretur de statura ejus, ostenderunt ei depictam imaginem Alexandri. Quem ille despiciens pro parvitate formae illius, statim direxit ei speram et virgam curvatam et cantharam auream cum epistola tali:

Rex regum terrenorum, parens solis, qui lucet una cum Persidis diis, famulo meo dirigo gaudium. Audivi denique de te, quod pro mea venias inimicicia per vanam gloriam; quapropter precipio tibi turnare gressum. Redi ergo ad matrem tuam, et quiesce in sinu illius. Direxi autem tibi speram et curvam virgam cantharamque auream, ut exerceas et cogites jocandi causam. Cognosco itaque, quia pauper es et miserrime indiges; sed cito resipisce a stulticia tua et daemoniaca quam agis gloria. Tu enim coadunasti quosdam latrunculos, et vis confligere cum multitudine Persarum. Quin immo cogita si poteris numerare stellas coeli; et si potueris coadunare homines totius mundi, nec sic prevalebis resistere multitudini Persarum, quae coaequatur arenae maris. Tantum aurum est in Persida, ut vincat claritatem solis. Unde oportet te poenitere in hoc quod operatus es, quia, si in ipsa stulticia perseverare volueris, dirigam ad te vindicatores qui te apprehendant, et non quomodo filium Phylippi, sed quomodo principem latronum cruci te affigi precipiam.

Hanc epistolam cum precepisset Alexander legi coram militibus suis, audientes contristati sunt. Quibus ille ait: Nolite constristari in verbis epistolae hujus. An nescitis quia canes multum latrantes nullum effectum faciunt? Credamus itaque quod veritatem dicat haec epistola: sed opus est nobis strenue et fortiter pugnare cum illis, et non in vacuum, quia illorum divitiae compellunt nos pugnare. Hoc ubi dixit, precepit suis hominibus comprehendere portitores epistolae et crucifigere. At illi dixerunt: Male facis; quam enim culpam nos habemus? Quibus ait: Si ego malefacio, senioris vestri dicta me hoc agere compellunt, qui direxit vos quasi ad latronem. At illi dixerunt: Proinde scripsit haec Darius, quia nescit magnitudinem tuam? sed quia nos vidimus intelligibilem imperatorem, si redierimus, diffamabitur per nos nomen tuum. Tunc precepit illos dimitti et ad convivium suum vocari. Sedentes itaque cum eo et convivantes, dixerunt ei: Dominator, si placet potestati tuae, precipe mille milites nobiscum venire, et trademus tibi Darium. At ille ait: Laetetur animus vester in his in quibus sedetis, pro traditione autem vestri senioris non dabuntur vobis mille milites.

Alio itaque die sedit Alexander, et jussit scribi epistolam Dario continentem ita:

Rex Alexander, Phylippi filius et Olimpiadis, terrenorum regi Dario, proximo solis, lucenti una cum Persidis diis. Dedecus est tam lucidissimo atque magnificentissimo imperatori talia verba dirigere parvo homini, et cottidie suspectum manere ledi posse a me te, qui es parens solis et resides in throno velut in aethere et fulges cum diis Persidis. Dii namque inmortales irascuntur, si mortales homines eorum socii effici conantur. Mortalis ego sum, et sic venio ad te quasi cum mortali homine pugnaturus. Quia vero, laudando te, dixisti te habere plurimas divitias, acuisti mentes nostras et fecisti nos fortiores in virtute, ut acquiramus divitias vestras. Si autem tu, qui magnus es, pugnaturus mecum veneris, si viceris me, non habebis laudem, quia latrunculum vicisti, si autem ego te vicero, magnam habebo laudem, quia magnificentissimum vici imperatorem. Quia vero michi direxisti virgam curvam et speram et cantaram auream, per virgam curvam intellego quia curvantur ante me reges potentissimi, per speram rotundam, quia tenebo rotunditatem totius mundi, per cantaram auream me intellego victoriosum esse et censum ab omnibus recipere, sicut a te, qui magnus es, ego, qui parvus sum, cantaram auream accepi.

Haec scribens Alexander, vocavit apocrisiarios, et donavit illis cantaram auream et epistolam. Quibus abeuntibus preparavit se ipse ut iter faceret.

Recepta itaque Darius epistola et relecta, iratus est, scripsitque satrapis suis epistolam talem:

Rex Persarum Darius satrapis suis. Audivimus itaque quod filius Phylippi, Alexander Macedo, elevatus est in stulticia, et intravit in terram Asiae, quae mea est, ei depredatus est eam. Quapropter precipio vobis ut apprehendatis eum et ducatis ad me, sicut tam magnos et fortes et adjutores imperii mei decet; ut pueriliter flagellem illum, et indutum purpura dirigam illum Olimpiadi matri suae in Macedoniam, quia non decet eum pugnare, sed in provincia sua stare et pueri more ludere.

Relegentes itaque satrapae epistolam, rescripserunt ei sic:

Regi Persarum Dario ego Primus et Antilochus satrapes gaudium. Sciat maguitudino vestra, quia cum ipso Alexandro, quem puerum dicitis, congregata multitudine pugnavimus, et terga vertimus ei, et vix de manu illius evasimus. Quia vero nos dicitis imperii adjutores, necesse est ut vestram queramus salutem, ideoque volumus vobis notum esse, quia hic funditus dissipabit Syriam.

Cum autem legisset Darius hanc epistolam, venit et alter nuncius, quod Alexander applicasset super fluvium, qui dicitur Straga. Iterum scripsit ei epistolam:

Darius rex Persarum dirigo hoc Alexandro. In universo mundo laudatum est nomen Darii, quin immo etiam dii laudant nomen ejus; et quomodo tu ausus es transire flumina et mare ac montes et venire contra me? Hoc fuerat tibi magnum nomen, ut sine me tenuisses imperium Macedoniae, sed confortatus es et congregasti socios tuos, et vadis pugnando et dissipando civitates meas. Melius tibi fuerit poenitere de malis tuis, antequam acciperes a me injuriam, et absconse faceres refugium ad me, qui sum dominus, ut non congregares multa mala super te. Deberes enim pro hoc gloriari, quia epistolam de me recipere dignus fuisti. Ut autem cognoscas qualis et quanta est militia mea, significo tibi per hanc sementem papaveris quam direxi tibi. Si ergo hanc numerare potueris, pro certo numerabitur populus meus. Quod si facere non poteris, revertere ad terram tuam, et amplius non ascendat in cor tuum talia facere.

Cum autem venissent apocrisiarii ad Alexandrum portantes epistolam et sementem papaveris, legit epistolam, tendensque manum tulit de semente papaveris et misit in os suum, mandensque dixit: Video, quia populi illius multi sunt, sed sicut hoc semen papaveris molles sunt. Supervenerunt autem ei nuncii, significantes ei infirmitatem matris suae. Quam cum audisset, scripsit Dario sic:

Rex Alexander Dario regi Persarum. Plurimae epistolae, quae michi adveniunt, impellunt me volentem nolentem ad haec quae facio et quae dico. Noli cogitare quod pre pavore vanae tuae gloriae recedam de loco isto, pro certo scias quia vado videre matrem meam, quae obpressa est valida infirmitate; sed tamen non post multum tempus renovando me redeam. Ad vicem vero sementis papaveris, quod michi misisti pro inmensurabili numero militiae tuae, dirigo tibi hoc piper, ut agnoscas, quia multitudinem sementis papaveris vincit fortitudo hujus parvissimi piperis.

Hanc epistolam dedit Alexander apocrisiariis Darii cum parvo pipere, illisque abeuntibus, coepit ipse redire ad matrem suam.

Potentissimus autem vir quidam princeps militiae Darii regis sedebat illo tempore cum valida manu super Arabiam, qui movens se cum omni exercitu inde, stetit contra Alexandrum, et coepit acriter pugnare cum eo. Valde mane inchoatum est praelium, et pugnatum est usque ad solis occasum, et neque hi neque illi molles inventi sunt, cum tamen utrimque multi cecidissent; sed fortiter pugnatum est per tres continuos dies. Post haec defecit princeps militiae Darii, et cum his qui superfuerant tanta velocitate fugit in Persidam, quod ante Darium invenit apocrisiarios, qui epystolam Alexandri et piper portaverunt, tenente Dario epistolam. Scrutabatur autem Darius a legatis, quid faceret Alexander de semente papaveris. At illi dixerunt: Apprehendit et momordit, et despiciendo dixit:« Multi sunt sed molles.» Accepto itaque Darius pipere, misit in os suum, mandensque dixit cum lacrimis: Pauci sunt sed duriores. Videns hoc princeps ille qui de praelio venit, dixit: Etiam, dominator, paucos pugnatores habet Alexander, sed fortes sunt, multosque milites meos occiderunt. Alexander autem, non elatus pro victoria, jussit sepeliri qui de suis ceciderant.

Post haec applicuit in Achaiam, ubi subjugatae sunt ei civitates multae, junxitque militiae suae decem et septena milia. Inde ascendit in montem Taurum, et venit in civitatem Persepolim, in qua sunt novem musae, deinde venit in Frigiam, in templum quod dicitur Solis, in quo et oblationem fecit. Inde venit ad fluvium Scamandrum, qui est in latitudine cubitorum quinque. Dixit autem his qui erant ibi: Beati estis qui habetis laudes doctoris Homeri. Et stetit ante eum homo cui nomen Clytomidis, et dixit: Alexander rex, majores laudes possum facere tibi de tuis actionibus quam fecisset Homerus, quia plus miras virtutes fecisti quam hi qui fuerunt Trojae. Alexander dixit: Magis vellem esse discipulus Homeri quam habere laudem Achillis. Post haec veniens in Macedoniam, invenit matrem suam levatam de infirmitate sua, et laetatus est cum ea.

Post haec exiens de Macedonia, venit in locum qui dicitur Abdira; homines autem ipsius civitatis clauserunt portas, ut non ingrederetur ibi. Iratus Alexander jussit ut incenderetur civitas. Videntes autem ignem qui erant in civitate, dixerunt: Alexander, non rebellando tibi clausimus portas, sed timendo Darium, ne audiret nos tecum fecisse pactum, et dissiparet nos. Apertis ergo portis transiit, et venit in Olintum, inde Chaldeopolim, venitque ad fluvium qui dicitur Xenis, et oppressit eos fames valida, et murmuraverunt inter se milites, dicentes: Defecerunt caballi nostri. Quibus Alexander dixit: Viri commilitones mei, et si defecerunt caballi vestri, desperastis vos de salute? Quod si nos vixerimus, caballos festinanter inveniemus; si vero nos morimur, caballi non sunt nobis necessarii. Festinemus tamen ire in locum talem, ubi cibaria nobis sint et caballis nostris. Et coeperunt ire ad locum qui dictus est Locrus, ubi invenerunt cybaria multa, et animalibus pascua. Inde venientes in locum qui dictus est Tragachantes, invenerunt ibi templum Apollonis, ubi voluit Alexander invenire divinationem a virgine Zachora sacerdote. Cui illa dixit: Non est hora divinationis. Secunda vero vice dixit Apollo: Heracli. Alexander dixit: O Propheta, michi nomen est Heraclius? ergo periit divinatio tua. Inde movit exercitum et veniens Thebaidam dixit Thebeis: Date michi 400 viros armatos qui veniant in adjutorium michi. Illi autem clauserunt portas armatique ascendentes murum ad quatuor milia, dixerunt ei: Alexander, si non recesseris, pugnabimus tecum. Alexander subridens dixit: Fortissimi milites sunt Thebei, clauserunt intra portas, et sic dicunt se pugnare mecum. Omnis homo fortis volens pugnare in campum exit, non clauditur intra urbem sicut virgo. Et precepit militibus suis urbem obpugnare, captamque incendit, murumque a fundamentis evelli precipiens abiit. Thebei vero qui remanserant abierunt Delphum ad Apollinem, responsa querentes, si deberet civitas eorum reaedificari. Quibus dictum est: Ille qui hanc civitatem aedificaturus est, tres victorias habebit, post quas eam reaedificabit.

Alexander autem profectus est Chorintum, rogaveruntque eum Chorinthii ut luderet cum eis in curribus, et ad hoc spectaculum convenerunt multi. Secutus est autem Alexandrum vir Thebeus magnus et gloriosus, cui nomen Clytomagus. Astantibus vero ad hoc spectaculum dixit Alexander: Quis ex exiet luctans in ludo isto? Cui Clytomachus dixit: Si placet potestati vestrae, ego pugnabo et vincam. Alexander dixit: Si tres viceris, coronaberis. Pugnavit ergo, vicitque et alios duos; et dixit illi preconator: Dic nobis nomen tuum. Qui ait: Sine civitate. Audiens hoc Alexander dixit: O beatissime et pulcherrime certator, ut quid sine civitate? Clytomachus dixit: Magne imperator, antequam tu esses, habui civitatem, nunc autem per te civitatem non habeo. Intellexit hoc responsum Alexander et dixit preconatori: Vociferare ut sit Thebeus, et potestatem habeat reaedificandi civitatem.

Exiens inde Alexander venit Athenas, misitque ad Athenienses in hec verba: Nichil a vobis opto, nisi ut militetis sub imperio meo et me habeatis seniorem. Quod si non vultis, estote fortiores meis, sin autem, subjugamini michi fortiori vobis. Athenienses vero rogaverunt Demostenen phylosophum, ut daret eis consilium. Qui annuens manu imperavit silentium, et dixit: Viri cives mei, commune consilium dabo vobis. Si scitis vos tales esse ut vincere possitis Alexandrum, pugnate cum eo, sin autem, flectamus nos sub potestate manuum ejus, quia de coelo datur ei adjutorium. Et cum multa hujusmodi perorasset, acquievit ei populus omnis, et statuerunt dirigere illi victorialem coronam, pensantem libras quinquaginta. Quibus ille ait: Quia dedit vobis Demostenes consilium de salvatione vestra et fecistis illud, amodo confortamini et estote salvi, nullam contrarietatem sustinentes a me.

Inde accepta militia, perrexit Lacedemoniam. Lacedemonii vero clauserunt portas, et ascendentes naves exierunt ei obviam praelio navali. Alexander vero irruens super eos qui in muris erant vulnerabat, qui in navibus, igni desuper misso, incendebat. Multis igitur pereuntibus, qui superfuerunt venerunt ad pedes Alexandri, misericordiam postulantes. Quibus statim concessit libertatem. Deinde per Ciliciam ingressus est terram Persarum. Darius itaque congregans principes et sapientes suos, consisilium habuit cum eis quid agere debuisset, et ait: Ut video, iste qui sic pugnando vadit, adjungitur in virtute et victoria. Ego reputabam illum sicut latronem ire predando, ille autem sicut rex pugnat et humiliat, et quantum nos volumus exaltari super illum, tanto amplius exaltatur nomen ejus. Dubito, ne adjuvet illum divina providentia, volens illi concedere regni dyadema, ut sicut nos optavimus eicere illum de Ellada, ita nos eiciat ille de Persida. Unde si placet, cogitemus de salute nostra, nec despiciamus illum superbiendo pro hoc quia tenemus regnum Persarum, ne forte parvitas illius crescat et magnitudo nostra deficiat. Haec dicente Dario, Ocsiather, frater regis Darii, dixit: Magnificasti Alexandrum dimittendo illi Elladam, et in hoc fiduciam ei concessisti, ut plus exardescat ingredi Persidam. Unde, si tibi placet, fac sicut ille facit; ille quippe, quando vult pugnare cum aliquo, non mittit principes, sed per semet ipsum vadit, et antecedens omnes satrapas, pugnat viriliter, et acquirit sibi nomen et victoriam. Alius satrapa dixit: Alexander in omnibus peritissimus est, et in nullo offendit, omniaque viriliter agens, formam et virtutem habet leonis. Quod si tibi placet, mitte in omnes fines tuos, et congrega satrapas omnium gentium; sunt enim nobis gentes plurimae plus quam centum quinquaginta, et queramus auxilium a diis. Dum ergo Darius congregata multitudine consiliaretur, Alexander moram faciens in Cilicia, venit ad quandam aquam pulcherrimam, et accidit ei delectatio ut lavaretur in eo, sed per frigiditatem apprehendit eum dolor capitis, et egrotavit fortiter. Quod videntes Macedones, valde tristes effecti sunt, metuentes ne audiret Darius, et faceret, super eos impetum atque deleret illos. Quidam vero juvenis nomine Phylippus, quem diligebat Alexander quia medicus erat, promisit ei se daturum potionem unde sanus fieret. Princeps autem militiae quidam, qui tenebat Armeniam, odio habuit hunc medicum, quia diligebatur a rege, scribensque epistolam direxit Alexandro dicens: Caveas te a medico Phylippo, et ne bibas potionem ejus, quia promisit ei Darius rex sororem suam in conjugium dare et consortem regni facere, si interficiat te. Cum autem preparasset Phylippus potionem, portavit ante regem; sed antequam biberet, supervenit epistola illa. Qui accipiens et legens antequam biberet, non est turbatus, quia de fide Phylippi erat securus. Tenens itaque una manu epistolam, altera accipiens potionem, respiciebat in faciem Phylippi. Cui dixit Phylippus: Noli expavescere potionem, magne imperator, sed bibe illam. Statim ebibit eam. Et postquam bibit, porrexit epistolam Phylippo. Relecta Phylippus epistola dixit: Non sum culpabilis, Alexander, sicut haec epistola dicit. Rex autem sanus effectus, vocavit Phylippum, amplexansque collum ejus, dixit: Cognovisti, Phylippe, quantum te diligam, et quam fiduciam in te habeam, qui prius potionem bibi, et sic epistolam tibi porrexi? Cui Phylippus dixit: Fac venire ipsum hominem, qui hanc epistolam tibi direxit, quia me tibi talia pro salute tua facere ipse noluit. Jubens ergo illum venire, inquisivit eum, inveniensque culpabilem, jussit decollari.

Dehinc movens exercitum, venit in Mediam et Armeniam magnam, et subjugavit eas, deinde ambulavit dies multos, et ingressus est locum aridum et cavernosum, in quo non inveniebatur aqua, et transiens per locum qui dictus est Andriacus, venit ad fluvium Eufraten. Ponens ergo castra, jussit afferri ligna, et preparavit pontem super ipsum fluvium cum tabulis et catenis ferreis, jussitque militibus suis ut transirent. Qui cum dubitarent, precepit custodibus animalium ut transirent cum omni apparatu et cibariis, et post haec jussit milites transire. Quibus adhuc dubitantibus et validum fluvii cursum metuentibus, ipse primus transivit, sicque omnes secuti sunt. Fluvius autem Tygris et Eufrates vadunt per mediam Mesopotamiam et Babyloniam, et intrant Nilum. Ferunt autem quidam quod ista flumina evacuentur, quando Nilus inundat Aegyptum, et quando subtraxerit se, ista superabundent. Cum autem transisset omnis exercitus, rediit retro Alexander, et fecit incidi pontem. Videntes hoc milites, coeperunt murmurare et dicere: Si acciderit nobis ut fugiamus de praelio, non erit transitus nobis. Quibus dixit Alexander: Bene me confortastis, quando talia cogitastis, et ego proinde feci dissolvi pontem istum, ut aut pugnetis viriliter et vincatis, aut si vultis fugere pereatis, quia victoria non erit his qui fugiunt, sed illis qui insecuntur. Unde quia nullo modo jam videbitis Macedoniam, nisi prius vicero cunctos barbaros, confortetur mens vestra, et fortitudo pugnae estimetur vobis jocus. Quibus ita confortatis, ecce multitudo militum Darii applicuisse nunciatur super fluvium Tigrin. Principes autem militiae super eos erant quinque. Convenerunt igitur in campo Alexander cum suis et principes militiae Darii, et acriter pugnaverunt. Vir autem quidam de Persis animo acer, induens se vestem et arma Macedonica, abiit occidere Alexandrum, mixtusque militibus ejus post tergum illius, evaginatoque gladio tam fortiter percussit caput ejus, ut et galeam transforaret et caput vulneraret. Statimque apprehenderunt eum milites Alexandri, et duxerunt ante eum. Cui dixit Alexander: O strenue vir, quid est hoc? Cui barbarus ait: Ne estimes me, dominator, Macedonem esse, Persa sum. Promisi Dario auferre caput tuum, et ille spopondit michi filiam suam in conjugium et regales provincias. Tunc Alexander ostendit eum omnibus milibus suis, et dixit: Viri Macedones, convenit omnibus militibus talem habere fortitudinem, et continuo dimisit illum abire, coepitque pugnare fortiter, et ceciderunt ex barbaris multi. Qui videntes se multum minui, fugerunt, et persecutus est usque Bactram et applicuit. Alia die apprehendit civitatem, invenitque ibi matrem Darii et uxorem eandemque sororem et duas filias ejus, posuitque in ea civitate solium suum, et subjugavit sibi omnes circumpositas civitates. Post haec unus ex principibus militiae Darii presumpsit venire ad Alexandrum, et dixit ei: Dominator Alexander, princeps militiae Darii sum, et plurimum illi servivi, et nichil dignum ab eo recepi; si tibi placet, da nobis decem milia armatorum, et ego dabo principes nostros et ipsum Darium. Alexander dixit: Perge auxiliaturus regem tuum, quia non credunt extranei, postquam tuos vis expugnare. Principes autem Darii Fictir et Stapsi et Nostadi scripserunt Dario de factis Alexandri, quod et terram dissiparet et multos occideret, et multi ex suis potentissimis junxissent se Alexandro et regales provincias multosque honores acciperent ab eo, ideoque prospiciat sibi et illis, antequam ingrediatur ad eum.

Darius haec audiens, scripsit ad Alexandrum sic: Pervenit in manus nostras epistola de tua superbia, quod cogites venire prope nos, ut loquaris nobiscum. Quod si potuerit fieri, omnes orientales dii pergant habitare in occidente. Non elevetur mens tua in hoc quod fecisti; sic preparavi me, quasi mater mea mortua sit, et quasi uxorem nunquam habuerim. Unde scias quia non quiescam inquirendo injuriam meam. Scriptum quidem michi est quia benignitatem erga meos ostenderis, tamen hoc scias, quia, quantumcumque illis benefeceris, me non habebis amicum, et econtra, si male illis feceris, non amplius me habebis inimicum. Hanc ultimam sententiam mandavi tibi.

Alexander accipiens epistolam, legit ac risit, rescripsitque epistolam talem: Rex Alexander Dario regi. Superbiam et elationem supervacuae gloriae tuae odio habent dii, prout video, quia non cessas blasphemare usque in finem. Quod benefeci tuis, non pro tuo timore feci, sed habens spem intrandi ad te, ostendi eis benignitatem meam, ut et tu grato illud animo acciperes; sed ut sentio, tu non es animi humani. Haec epistola mea ultima sit tibi. Cave itaque te, et mentem habe in te. Ubi ergo direxit epistolam, preparavit se, et scripsit satrapis suis qui erant in Syria et Cappadocia, Cilicia et Pamphilia et Arabia ceterisque provinciis, ut prepararet unusquisque mille vestimenta et pelles animalium, quotquot invenirent, et Antiochiam mitterent, ibique ordinarentur cameli, qui portarent ea usque Eufraten, quatinus milites sui haberent vestimenta et calciamenta.

Darius vero scripsit satrapis suis ut essent parati cum omnibus suis ad resistendum gentibus Macedoniae, misitque ad Porum regem Indiae, ut preberet ei adjutorium. Qui rescripsit ei, se de injuria ejus valde dolere, et se quidem promptum esse venire, sed infirmitate prepediente non posse, milites tamen suos cum aliis gentibus venturos esse.

Mater autem Darii cum audisset quod ille se iterum prepararet ad praeliandum cum Alexandro, direxit illi epistolam hanc: Dario regi mater sua gaudium. Audivimus quia congregas alias gentes et pugnare vis cum Alexandro. Quod si totum mundum adunare potueris, quid exinde eveniat nescis, quia victoriae illi concessae sunt. Dimitte sensum altitudinis tuae, et reclina paululum, et ne presumas multum, quia perdes vitam. De nobis autem scias, quia in maximo honore sumus apud eum, sed inducis malum super nos, et facis nos amittere gratiam quam habemus. Fili mi, noli preparare matri tuae angustiam, quia fiducia michi est, si volueris, te in bono ordine futurum cum Alexandro. Perlecta Darius hac epistola turbatus est valde, et flevit.

Inter haec Alexander movit exercitum suum, et coepit ingredi terram Darii, et appropinquans ei, ita ut Macedones viderent sublimissimum locum ex civitate Darii, jussit milites suos evellere herbas et ramos arborum et ligare in pedibus equorum ad excitandum pulverem, ita ut viderent Persae et mirarentur. Distabant enim a civitate itinere dierum quinque. Cum autem venissent propius, dixit Alexander suis sapientibus: Inveniamus hominem, quem dirigamus Dario, ut preparet se et exeat ad nos in pugnam. Dormiens autem ibi, vidit in somno Hammonem deum in forma Hermi, portantem dominicalem clamidem et Macedonicam vestem, sibique dicentem: Fili Alexander, quando necesse est adjutorium, paratus sum nunciare tibi. Vide, quem missum dirigere volueris. Sed dico tibi ut induas formam meam, et tu vadas illuc. Periculosa quidem res est, ire regem per missaticum, sed quia deus est in adjutorium tibi, nullam sustinebis angustiam. Evigilans autem repletus est gaudio, recitavitque somnium amicis suis, qui dederunt ei consilium ut ita faceret. Vocans autem fidelissimum suum satrapam, cui nomen Eumilo, tulit secum tres velocissimos equos; unum insidebat ipse, alium princeps ille, tercius pergebat vacuus. Pergentes igitur ambo, venerunt ad fluvium qui dicitur Stragan. Hic fluvius pre nimio frigore congelatur noctu, prebetque iter tota nocte transeuntibus; mane, cum incaluerit sol, dissolvitur et perfundissimus efficitur et ingredientes absorbet. Veniens itaque Alexander, invenit eum congelatum, induensque se figuram quam viderat in somno, dimisit ibi principem illum cum duobus caballis, et ipse cum suo transivit. Erat autem fluvius in latitudine stadii unius. Abiens itaque Alexander, cum venisset ad portam civitatis Darii, videntes eum Persae, mirati sunt in figura vultus ejus, estimantes illum esse deum. Interrogatus autem ab eis quis esset, respondit, se apocrisiarium esse regis Alexandri. Et duxerunt eum ad Darium. Qui videns eum adoravit ut deum, cogitans illum esse Mithram deum, descendentem de coelis. Interrogavit ergo eum: Quis es tu? Cui ille: Apocrisiarius sum regis Alexandri, missus nunciare tibi quia moram facit in campo exspectans te. Unde, si tibi placet, constitue diem praeliandi. Cui Darius: Forsitan tu es Alexander, qui cum tanta loqueris audacia; non enim loqueris sicut nuncius, sed sicut ipse Alexander. Scias tamen pro certo, quia audacia tua nullo modo conturbat me. Sed manduca hodie mecum, quia et Alexander sedit ad coenam cum missis meis. Et extendens manum, apprehendit eum per dexteram, introduxitque in palatium suum. Alexander vero pro signo tenuit in corde suo hoc quod induxit eum per dexteram, quasi jam teneret palatium inimici sui, ingressusque triclinium, in quo erat convivium praeparatum, sedit cum rege, sederunt et principes Darii facie ad faciem. Persae itaque sedentes in convivio despexerunt vultum Alexandri, eo quod esset parvus, nescientes qualis virtus et qualis audacia erat in vasculo tali. Pincernae vero ferebant sepius pocula. Mediante vero convivio cum allatum fuisset Alexandro poculum aureo et bibisset, misit illud in sinum suum, fecitque hoc secundo et tercio. Quod cum vidissent pincernae, nunciaverunt Dario. Erexit se Darius, et dixit: O vir fortissime, quid est hoc quod agis? Cui Alexander: Dominus meus sedens in convivio donat militibus suis vascula illa in quibus bibunt. Quod si talis consuetudo non est inter vos, reddo vobis omnia. In hoc omnes tacuerunt, cogitantes quod talis consuetudo esset apud illos. Unus autem ex principibus militiae, cui nomen Anepolis, quondam missus ad Phylippum exigere ab eo censum, vidit tunc Alexandrum, sedensque nunc in convivio cum eo facie ad faciem, intuitus est faciem ejus, coepit cogitare in corde suo: Nonne iste est Alexander? Intellegens enim vocem et signa illius, accessit ad Darium, et dixit: Domine, iste missus quem vides ipse est Alexander. Cognoscens autem Alexander quia loquebantur de illo et de cognitione ejus, exiliit de sede sua, tollensque faculam de manu cujusdam Persae tenentis eam, ante mensam regis percussit eum, et ascendens equum abiit. Persae vero insequebantur eum armati cum omni velocitate, sed ipse ferens in manu faculam ardentem, tenuit iter rectum, insequentes autem cadebant in foveas; erat enim obscura nox. Darius autem sedens in solio suo, vidit signum infaustum, quia cecidit domus Xersis regis et statua ejus, et doluit. Alexander itaque veniens ad fluvium Stragan transiit, statimque dissolutus est fluvius, mortuusque est caballus ejus antequam exiret, et tulit eum fluvius; Alexander vero exiliit in ripam, junctusque principi quem reliquerat, reversus est ad suos; congregataque omni militia sua, ascendit in locum eminentiorem, et confortavit milites suos, dicens: Multitudo nostra non aequatur multitudini Persarum, sed non conturbet nos multitudo illorum, etiam si centupliciter augerentur, quia non prevalet multitudo muscarum parvitati vesparum. Qui audientes haec, laudaverunt eum.

Darius itaque movit exercitum suum valde magnum, transiitque fluvium Stragan, ut pugnaret cum exercitu Alexandri. Habebat autem currus falcatos. Cum autem venisset uterque exercitus in campum, ascendit Alexander equum cui nomen Bucefalus, et stetit in medio ante omnes Persas. Videntes autem eum Persae, timuerunt ire super eum, quia divinitas quaedam cooperiebat eum. Mixtis autem utrisque partibus, pugnabant acriter, multique cadebant, sed ex parte Darii plurimi. Videns itaque Darius quia multi cecidere de suis, fugam iniit; fugerunt et Persae, multitudo vero curruum falcatorum fugientes occidebant suos, jacebantque sicut messis in campo. Veniens autem Darius ad fluvium, et inveniens eum adhuc congelatum, transiit; sed sequenti multitudine ingrediente, dissoluta est glacies, et plurimi mortui sunt; qui vero ingredi non poterant, eos insequentes Macedones occidebant. Fugit autem Darius, et ingressus palatium suum, prostravit se super faciem suam in terram, ex altoque pectore dura trahens suspiria, dixit: Heu me, quanta tribulatio apprehendit Persidam, quia humiliatus est Darius, qui subjugavit atque in potentiam suam redegit multas gentes! In puncto articuli unius diei evenit, quod humiles exaltentur super nubes, et sublimes humilientur usque deorsum. Deinde erigens se et in sensum suum rediens, scripsit ad Alexandrum epistolam hujusmodi:

Darius rex dominatori meo Alexandro gaudium. Recordetur tua clementia, quia et tu homo es; sufficit autem homini in quo sapientia est, cum habuerit victoriam, ut non elevetur amplius mens ejus. Recordare igitur quia superna divinitas concessit tibi hanc victoriam, et quia refugium facio ad te; impende michi misericordiam; scis enim nos nostramque nativitatem atque magnitudinem; concede nobis matrem et uxorem ac filias, et dabo tibi thesauros quos habeo in terra Miniada et Susis et Mactra; quos thesaurizaverunt ibi patres nostri subtus terra, et constituam te dominum Persarum et Medorum. Cunctis diebus vitae tuae esto salvus, et concedatur tibi victoria a Jove.

Relecta hac epistola ab Alexandro, unus ex principibus militiae Parmenius dixit: Alexander, tolle tibi cunctas has divitias, et redde sibi pro quibus rogat. Cui Alexander: Miror, si per datum vult Darius recipere matrem et uxorem ac filias. Si victus est Darius, michi datum non promittat, si iterum pugnare voluerit et nos vicerit, utinam salvare valeamus nosmet ipsos, quanto magis ut teneamus matrem ejus et uxorem ac filias.

Dimisit autem legatos, precipiens eis ut talia dicerent Dario. Precipiens itaque militibus suis ut mortuos sepelirent et vulneratis medicinam impenderent, aliquantos dies hiemavit ibi, faciens oblationem diis suis; precepitque militibus suis ut pulcherrima palatia Xersis regis comburerent: sed paululum poenitentia ductus jussit ut hoc non facerent. Erant autem in hisdem locis sepulchra mortuorum, quae fodientes, invenerunt vasa aurea et argentea, invenerunt etiam sepulchrum olovitreum, de quo a foris apparebat corpus hominis et capilli ejus. Invenerunt quoque ibi turrim, in qua multi truncati homines, alii vero erant ibi in custodia, qui clamaverunt ad Alexandrum, misericordiam postulantes, ut liberaret eos. Ipsa vero custodia erat pessima. Qui jussit eos abstrahi de ipsa custodia, et videns eos, doluit et ploravit, precepitque singulis dare dragmas mille, restituens illis proprietates suas.

Inter haec preparavit se Darius denuo ad pugnam, scripsitque epistolam ad Porum regem Indorum in haec verba: Darius rex regum regi Poro gaudium. Nuper scripsi ad te deprecando ut faceres nobis adjutorium contra illos qui conati sunt dissipare palatium nostrum, quia haec bestia, quae venit super nos, ferocem habet mentem, et aestuat animus ejus sicut tempestas maris. Volui recolligere ab illo matrem et uxorem et filias et offerre illi munera et noluit acquiescere. Nunc vero quamvis sine voluntate mea pugnabo iterum cum eo, congregatisque gentibus multis certabo usque ad mortem, quia melius est michi mori in bello, quam videre desolationem regni et gentis meae. Congregamini ergo et parate vos ad portas Caspias. Omnibus qui vobiscum venerint datum dabo, unicuique pediti per singulos menses solidos tres, equiti vero quinque, et cibaria illorum et quaecumque necessaria tribuam illis, de spoliis vero captivorum medietatem dabimus tibi, caballus quoque Bucefalus et imperiale paramentum Alexandri tuum sit, et ubicumque applicueris, dabo tibi centum et octoginta juvenculas cum ornamentis earum. Cum acceperis epistolam hanc, festina venire.

Homines vero Darii fugientes ad Alexandrum, nunciaverunt ei omnia haec. Qui audiens haec preparavit se, et dixit omnibus ut nullo modo vocaretur imperator, si regnum Darii non optinuisset. Cumque audisset Darius adventum Alexandri, timuit valde. Duo autem ex Persis cum audissent eum appropinquare, statuerunt Darium occidere, estimantes se recepturos ab Alexandro magnam remunerationem, si ejus inimicum occiderent. Cumque invenissent Darium in palatio solum, evaginatis gladiis accesserunt ad eum. Quibus ait Darius: O karissimi mei, quondam servi, nunc autem domini, quare me vultis occidere? Plus honorati sunt Macedones quam vos; recedite a me; sufficit michi tribulatio mea; nolite michi hoc malum facere. Si occideritis me, et veniens Alexander invenerit me occisum quasi a latronibus, faciet vindictam in vos; non enim est gaudium imperatori, invenire alium imperatorem mortuum fraude. Illi autem ferientes eum gladiis, dimiserunt semivivum, et abeuntes absconderunt se, donec audirent sententiam Alexandri. Transeuntibus autem Macedonibus Stragan fluvium, abiit Alexander et intravit Darii palatium. Inveniens autem eum jacentem in terra semivivum, flevit, et exuens se clamidem imperialem cooperuit eum, et amplexatus vulnera ejus, flevit et dixit: Surge, domine Dari, surge, et sicut aliquando fuisti dominus totius imperii Persarum, recipe diadema tuum. Juro tibi per potentissimos deos, quia veraciter abrenuncio imperio tuo. Tunc Darius blanditer extendens manum suam, amplexatus est eum, et osculans manus ejus et pectus, dixit: Fili Alexander, non elevetur mens tua in victoriali gloria quam habes; etiam si opera feceris deorum, et manum tuam extenderis usque ad coelum, semper recordare novissimorum. Intuere me, qualis fui hesterna die et qualis sum hodie, quia dominator fui terrarum multarum, nunc vero in memet ipso non habeo potestatem, sed humiliatus sum miser usque ad pulverem. Sepeliant me manus tuae, et veniant in exsequias meas Macedones et Persae, et amodo gens Persarum et Macedonum efficiatur unum regnum. Commendo tibi Rodogoni matrem meam, ut sit tibi in memoriam matris; vigeat benignitas tua in uxore mea, Roxani filiam meam accipe tibi in conjugium; ex bonis parentibus filii jungantur in unum, tu de Philippo, illa de Dario. Haec dicens Darius, in manibus Alexandri emisit spiritum. Alexander vero more regio composuit corpus ejus, subponensque collum suum, portavit lectum illius una cum Persis; Macedones vero et Persae armati antecedebant cum magno obsequio. Flebant autem Persae non tam pro morte Darii quam pro pietate Alexandri. Post sepulturam Darii tale proposuit Alexander edictum: Gauderem quidem, si non defecisset hic populus, sed quia voluit deus Hammon me fieri victorem Persidae, oportet me diis gratias referre. Volo autem ut per unamquamque civitatem sint principes et rectores sicut temporibus Darii regis, et obediatur eis, omnia vero arma recondantur in domibus regalibus; volo enim, ut pacifica et omni bono plena sit haec terra, et hinc usque Elladam sit iter apertum, ut euntes et redeuntes cum negotiis nichil patiantur mali. Qui vero vindictam fecerunt de inimico meo Dario accedant, ut videam illos et dignum honorem exhibeam cis, quia bonum servitium fecerunt michi. Tunc interfectores Darii venerunt ante eum, magnum sperantes premium; ille autem jussit eos decollari, dicens: Qui proprium dominum occidunt, extraneo quid faciunt? In hoc vociferatio magna Persarum facta est, laudantium eum quasi deum Erat autem ibi avunculus Darii, nomine Duriti, quem per totius populi petitionem ordinavit Persidae ducem. Secundum preceptum vero Darii regis fecit venire Roxani, filiam ejus, accipiensque eam in uxorem, fecit eam sedere secum in throno regali, ut adoraretur ab omnibus sicut regina. Tunc omnes Persae levaverunt deos suos et duxerunt ante Alexandrum, laudando et celebrando nomen ejus, dicentes: Quia nunc fecisti quod diis placet. Quibus ait Alexander: Nolo ut michi exhibeatis honorem sicut diis, quia corruptibilis ego sum et mortalis; ideoque dubito me sociare illis. Scripsit autem matri suae epistolam, ut et ipsa celebraret has nuptias in Macedonia.

Completis itaque diebus nuptiarum, congregavit iterum milites suos, et cum audisset quod Porus rex Indorum venisset contra eum in adjutorium Darü regis, coepit ire obviam ei in Indiam, ambulans per spaciosam terram et desertam, et transiens flumina invadosa, et per colles cavernosos, fatigatusque est una cum militibus suis. Qui etiam omnes dicebant: Sufficit nobis quia venimus pugnando usque Persidam Dariumque subjugavimus, qui tollebat antea censum a Macedonibus; quid deficiemus querendo Indiam in locis in quibus bestiae habitant, et obliviscimur terram nostram? Hic Alexander nichil aliud optat facere, nisi ire praeliando et subjugando sibi gentes. Dimittamus eum nos; eat ille quo vult. Audiens haec Alexander, stetit, dixitque omnibus: Separamini ab invicem, Persae sint in una parte, Macedones et Greci in alia. Intuens autem Macedones et Grecos, dixit: O commilitones mei Macedones et Greci, Persides isti contrarii sunt michi et vobis; si autem et vos posuistis in cordibus vestris ut contraeatis michi, redite post tergum, et ite in patriam vestram; recordamini tamen quia et istos solus vici et quocumque iero pugnare cum barbaris, superabo illos. Scitis quia, quando consiliatus sum vobis, confortati sunt animi vestri; quando venimus pugnaturi in campo, nunquid non ego steti solus ante omnes et pro omnibus solus pugnavi? Nunquid non ego solus pro salvatione vestra et totius patriae abii quasi missus ad Darium regem, et tradidi me multis periculis? Quid ergo? Si vultis pergere soli Macedoniam, pergite, quia ego vobiscum non venio; cognoscetis autem quia nichil facere valet militia sine consilio regis. Haec eo dicente, erubescentes milites poscebant veniam, dicentes: Amodo vita nostra in manibus tuis sit posita; quodcumque vis facere, fac. Multa vero pericula in ipso itinere passi sunt, multaque miranda viderunt, quae juxta ipsius Alexandri descriptionem, ut aiunt litterae, post referemus.

Post aliquantos dies in finibus Indiae obviaverunt Alexandro legati Pori regis, deferentes ei epistolam continentem hunc modum: Indorum rex Porus latroni Alexandro, qui civitates obtinet latrocinando. Cum sis mortalis homo, quid prevales facere deo? Quod anxiasti homines persequendo, qui digni fuerunt sustinere angustiam, cum hominibus mollibus et qui nullam habuerunt virtutem pugnasti, et quia vicisti eos, speras te victorem esse in omnibus hominibus. Victorialis et ego sum, et non solum homines oboediunt michi, sed etiam dii. Venit aliquando Dionisius famosus pugnaturus in India, sed terga vertit ante Indos et fugit, quia Indorum virtutem sustinere non potuit. Quapropter antequam turpitudo tibi eveniat, do consilium tibi et precipio ut festinanter revertaris in terram tuam. Antequam Xerses esset, dabant nobis Macedones censum, sed quia non invenimus in illa terra quae placeant regi, velut in terra inutili, dedignati sumus illam, quia omnis homo plus desiderat amplam causam quam parvam. Ecce contestor te ut revertaris, et ubi dominationem habere non poteris, ibi desiderium non habeas.

Ut autem pervenit haec epistola ad Alexandrum, legit eam coram omnibus, et dixit: Viri commilitones, fortem animum vestrum non conturbent Pori regis epistolae; recordamini verba epistolarum Darii regis, quam superbe et cum quanta locutus est audacia. Veritatem dico vobis, quia omnes barbari communem habent sensum et parum distant a bestiis. Haec dicens Alexander, scripsit epistolam regi Poro tali modo:

Rex Alexander regi Poro gaudium. Acuisti sensum nostrum, et prebuisti nobis audaciam ut pugnemus contra te. Dixisti enim in Macedonia nichil boni esse, Indiam vero omni dulcedine effluere; proinde toto conamine pugnabimus, ut acquiramus eam. Et quia dixisti omnem hominem plus diligere amplam causam quam parvam, ideo nos, qui parvi sumus, ad amplitudinem vestri culminis venire optamus. Quia vero dicebat epistola tua quod non solum hominibus, verum etiam diis existas imperator, ego ita pugnaturus venio, quasi cum homine barbaro et qui se multum extollit, non quasi cum deo, quia unius dei arma totus mundus sufferre non poterit. Quin immo scias quia stulta elatio tua me non conturbat.

Hac epistola lecta, Porus rex iratus est, congregataque multitudine suorum atque multis elephantis, cum quibus Indi pugnare solent, exiit obviam Macedonibus. Fuerunt autem in exercitu ejus sine peditibus, quorum non erat numerus, 4000 octingentae quadrigae falcatae, quadringenti elephanti portantes turres, in quibus stabant homines armati ad pugnam. Macedones vero atque Persae videntes preparationem atque multitudinem Indorum, turbati sunt, expavescentes non tantum multitudinem hominum quantum ferarum. Ferebat autem secum Alexander statuas hominum aereas, et sapienter cogitans, misit eas in ignem, ut calefierent, faciensque recepta ferrea quibus sustinerentur, jussit eas portari ante exercitum contra elephantos. Videntes itaque statuas elephanti, putaverunt quod homines essent, et extendentes promoscidas suas, id est rostra sua, secundum consuetudinem ut caperent homines, pre nimio calore statuarum incensi sunt, redeuntesque retro moriebantur, reliqui vero exturbati nullo modo pergebant pugnaturi super homines. Videns autem quod de feris factum est, turbatus est valde. Persae vero impetum facientes super Indos cum sagittis et lanceis, fugaverunt eos, cum tamen ex his et illis maxima strages hominum facta fuisset. Alexander autem sedens super equum suum Bucefalum, ingressus est pugnam, et praeliatus est fortiter, quin etiam ipse caballus adjuvabat eum non modice, et per continuos viginti dies pugnabant inter se. Videns itaque Alexander quia defecerat populus, stetit solus ante hostem, et locutus est Poro regi. Non decet imperatorem sic in vanum perdere populum suum, sed per semet ipsum ostendere virtutem suam. Stet ergo populus tuus in parte una, et meus in altera, ego vero et tu soli pugnemus manu ad manum, et qui vicerit, illius computetur populus uterque. Audiens hoc Porus, gavisus est, confidens in altitudine sua, quae erat cubitorum quinque, cum Alexander esset tantum cubitorum trium. Recedente itaque utroque exercitu et stante in suo ordine, pugnatum est ab illis duobus. Vociferantibus autem militibus Pori, tornavit ille caput ad illos; Alexander vero impetum faciens in eum, complicatis pedibus exilivit super eum, percutiensque illum gladio, prostravit in mortem. Tunc acriter pugnatum est ab utroque exercitu. Stans autem Alexander dixit ad milites Pori: Miseri, post mortem regis vestri ut quid pugnatis? Qui dixerunt: Quia nolumus subdi vobis terram nostram, ne devastetur. At ille ait: Cesset pugnatio vestra, et ite liberi ac securi in domos vestras, quia vos non presumpsistis impugnare nos, sed rex vester. Haec dicens, castra metatus est et fecit sepeliri Porum.

De hac pugna alii aliter sentiunt, sic scribentes: Cum Poro, fortissimo Indorum rege, cruentissimum bellum gessit, in quo Alexander cum ipso Poro singulariter congressus, occisoque dejectus equo, concursu satellitum presentiam mortis evasit; Porus vero multis confossus vulneribus, captus est, sed ob testimonium virtutis Alexander ei regnum restituit. Haec autem diversitas etiam in epistolis quae ipsius Alexandri dicuntur ad magistrum suum Aristotilem reperitur, quae si ipsius sunt, diversa sibi sentiunt. Ibi enim quodam loco scriptum est, quod ad Candacem reginam cum veniret Alexander, Carator, filius ejusdem reginae, suadente uxore sua, quae filia fuit Pori, eum occidere voluerit, eo quod ipse Porum occiderit; in alio autem loco sic scriptum invenitur, ut eadem verba ponantur quae ipsius esse dicuntur: Venimus, inquit, in illum locum, ubi Porus prius cum exercitu consederat quam pugnaremus cum eo; habebat autem desiderium videndi me, et interrogavit aliquos de militibus meis, ubi essem vel quid facerem. Qui cum se nescire haec dicerent, venerunt et nunciaverunt michi haec omnia. Ego autem exuens vestimenta regalia, indui militis unius indumenta, abiensque ad castellum, finxi me comparare velle carnes et vinum. Cumque me vidisset Porus, vocavit ad se et interrogavit, quid Alexander faceret et cujus aetatis esset. Cui inquam:« Quid faciat nescio, quia pastor sum animalium cujusdam militis Macedoni, de annis vero ejus sapio quia senex est, et forsan nunc sedet ad focum, sicut est consuetudo senum.» Tunc ille repletus est gaudio, quod cum homine sene pugnare deberet, cum ipse juvenis esset; et elatus in gloriam dixit:« Quare non intendit senectutem suam, quia vult pugnare cum juvene?» Statim dedit michi epistolam minis plenam, rogans et premium pollicens, ut eam Alexandro darem. Cui cum jurarem, quod certissime ipsae litterae in manus Alexandri venirent, abii, legensque epistolam, multum risum habui pro superbia et presumptione barbari. Post haec pugnavi cum Indis, et vici eos sicut volebam, et tuli regna quae habuit Porus, sed postea reddidi ea illi. Pro qua re factus est ille Macedonibus summus amicus et manifestavit michi thesauros suos occultos; unde et ego et omnes comites mei divites facti sumus; deinde duxit me ubi erant statuae aureae, quos ibi posuerant Liber pater et Hercules, et fuit diu socius itineris nostri.

Haec de dissonantia non solum hystoriographorum, sed ipsius quoque Alexandri, ut dicunt, litterarum idcirco posui, ne quis me de prima hujus pugnae descriptione arguat mendacii; ceterum prudens lector eligat, quid sibi de hiis maxime placeat.

Igitur post pugnam cum Poro peractam, congregato magno apparatu, Alexander abiit ad Oxidraces. Oxidraces autem non sunt superbi homines, neque pugnant cum aliquo; nudi enim ambulant, et dicuntur gymnosophystae, in tuguriis habitant, non habentes civitatem, neque habitationes alias. Rex autem hujus gentis cum audisset adventum Alexandri, misit ad eum honoratos suos cum epistola tali: Corruptibiles gymnosophystae Alexandro homini scribimus. Audivimus quod venias super nos. Si pugnaturus veneris, nichil lucri acquires, quia, quod tollas aut auferas a nobis, non invenies, sed et ipsum quod habemus nullo modo audet quis tollere, nisi quantum divina providentia concesserit. Quod si pugnare vis pugna, nos simplicitatem nostram non dimittemus. Relegens hoc Alexander, remandavit eis dicens: Et nos pacifice veniemus ad vos. Statimque ingressus est ad illos. Intuens autem illos omnes nudos ambulare et in abditis tuguriis et speluncis habitare-- filii vero et uxores eorum separatae erant ab illis cum animalibus--, interrogavit unum ex illis: Non sunt sepulchra vobis? Qui ostendens ei habitationem suam, dixit: Ubi habito, sufficit michi. Convocatis autem omnibus, Alexander dixit: Querite quod vultis, et dabitur vobis. Qui dixerunt: Da nobis immortalitatem. Quibus ille ait: Mortalis ipse cum sim, immortalitatem vobis dare non possum. At illi dixerunt: Et si mortalis es, quare vadis discurrendo huc et illuc et faciendo tanta et talia? Quibus ille ait: Istae causae non gubernantur nisi de superna providentia, cujus ministri sumus, facientes jussionem illius. Mare nullo modo turbatur, nisi cum ventus fiunt ingressus. Volo quiescere et a pugnis recedere; sed dominus sensus mei non dimittit me hoc facere. Si omnes unius intellegentie fuissemus, totus mundus sicut ager unus esset. Haec dicens, coepit ire, et fatigatus est multum in ipso itinere, quia erant ibi loca inambulatoria. Deinde Adrestas, Catthenos, Gangaridas, cesis eorum exercitibus, Macedones expugnavere. Cumque ad Cophides ventum esset, ibi contra ducenta milia equitum pugnam commiserunt, et cum jam fessi, aetate detriti, animo egri, viribus lassi, difficile vicissent, castra ob memoriam plus solito magnifica condiderunt.

Exin Alexander ad amnem Agesinem pergit, per hunc in oceanum devehitur, ubi Gessonas Sybosque, quos Hercules condidit, obpressit. Hinc in Andros et Subagras navigat. Quae gentes eum cum armatis 80000 peditum et 60000 equitum excipiunt, commissoque praelio, diu anceps et cruenta pugna tandem tristem pene victoriam Macedonibus dedit. Nam fusis hostium copiis. Alexander exercitum ad urbem eorum duxit. Et cum murum primus ascendisset, vacuam ratus civitatem, solus introrsum desilivit. Quem cum undique infesti hostes circumdedissent, incredibile dictum est, ut eum non multitudo hostium, non vis magna telorum, non tantus lacessentium clamor terruerit, solus tot milia ceciderit ac fugaverit. At ubi se obrui a circumfusa mullitudine persensit, muri obice posteriora tutatus, contrarios facilius eo usque sustinuit, donec perfossis muris omnis exercitus ingreditur. In eo praelio sagitta sub mamma trajectus, fixo genu eatenus pugnavit, donec eum, a quo vulneratus est, occideret. Inde conscensis navibus cum oceani litora peragraret, ad urbem quandam, cui Ambira rex preerat, pervenit, sed in expugnatione civitatis magnam partem exercitus sagittis hostium veneno illitis amisit; at post herba per somnium sibi ostensa et in potum sauciis data, cum reliquis subveniretur, urbem expugnavit.