Reader

DE AMAZONIBUS.

Medio tempore habitationis Gothorum in hac sede, duo regii juvenes, Plinus et Scolopetius, apud eos per factionem optimatum domo pulsi, ingentem juventutem secum traxere, et in Capadociae Ponticae ora juxta fluvium Thermodoontem considentes, campos Themiscyrios sibi subjecere. Ubi proxima quaeque dum populantur, conspiratione finitimorum per insidias cum suis comitibus pene omnibus trucidantur. Horum uxores exilio ac viduitate permotae, arma corripiunt, et ut omnibus par ex simili conditione animus fieret, viros qui superfuerant interficiunt, atque accensae in hostem, sanguine suo ultionem caesorum virorum excidio finitimorum exsecuntur. Tunc pace armis quesita, veritae ne prole rarescente deficerent, externos concubitus vicinarum gentium ineunt, factis nundinis semel in anno, ita ut eadem die futuri temporis revertentes in id ipsum, quicquid masculini sexus edidissent, patribus redderent, quicquid feminei, matres ad arma bellica erudirent. Neque enim virgines earum fusum ad aliquid operandum tenebant, sed equis et armis et venationibus se exercebant. Quidam autem dicunt, quod, editis maribus, novercali odio infantis miserandi fata rumperent, et ita apud illas detestabile esset puerperium, quod ubique constat esse votivum. Quae crudelitas illarum maximum terrorem vicinis gentibus cumulabat vulgatae opinionis. Nam quae, rogo, spes esset capto, ubi nefas habebatur ignosci vel filio?( OROS. l. l.) Puellis autem dexteras inurebant mamillas, ne sagittarum vel jaculorum impedirentur jactus, unde et Amazones dicuntur, hoc est sine mamma. Harum duae reginae fuere Lampedo et Marpesia, quas audentiores ceteris eligentes, earum se principatui subdiderunt. Quae, agmine diviso in duas partes, vicissim curam belli et domus custodiam sortiebantur. Sed dum Lampedo proprios fines domi tueretur, Marpesia, feminarum agmine sumpto, novum genus exercitus duxit in Asiam, diversasque gentes bello superans, alias pace concilians, ad Caucasum montem venit, ibique certum tempus demorans, loco nomen dedit saxum Marpesiae. Unde Virgilius ait: Ac si dura silex super est Marpesia cautes. Inde egressae, Etalem fluvium transierunt, et Armeniam et Syriam, Ciliciam, Galatiam, Pisidiam multaque Asiae loca obtinuerunt, ibique diutius dominantes, Ephesum et alias civitates castraque condiderunt suoque nomini dicaverunt; templum quoque Dianae ob sagittandi ac venandi studium, quibus artibus se tradiderant, mira pulchritudine apud Ephesum construxerunt.( OROS. l. l.) Tali ergo casu Scythiae gentis feminae Asiae regnum per centum annos tenuerunt; sicque magna pars exercitus opulentissima preda onusta in cautes Marpesias ad socias proprias repedavit, reliquae vero ad tuendum Asiae imperium relictae, incursu hostium cum Marpesia regina trucidatae sunt. Cujus locum filia ejus Sinope capessit, quae singularem virtutis gloriam perpetua virginitate cumulavit. Hac fama gentes excitas tanta formido et ammiratio invasit, ut Hercules quoque, cum jussus fuisset a domino suo exhibere sibi arma reginae Amazonum, quasi ad inevitabile periculum destinaretur, ex universa Grecia lectam ac nobilem juventutem contraxerit, novem longas naves praeparaverit, nec tamen sic contentus examine virium, ex improviso eas aggredi et insperatas circumvenire maluerit. Duae sorores tunc regno preerant, Anthiope et Orithia. Hercules autem advectus, incautas inermesque et pacis incuria desides obpressit Amazones, et inter caesas et captas plurimas duae sorores Anthiopae retentae sunt, Melanippe ab Hercule, Yppolite a Theseo. Sed Thescus Yppoliten matrimonio ascivit, Hercules vero Melanippen sorori reddidit, et arma reginae in precium redemptionis accepit. Post Orithiam Pentiselea regno est potita, cujus clarissima virtutis documenta inter viros Trojano accepimus bello, in quo ipsa occisa dicitur ab Achille. Fuerunt autem cum ea 70 milia Amazonum, quarum paucae reversae sunt. Post Pentiseleam regnum tenuit Thalisaridis, quae habuit pacem cum Alexandro Magno. Dicuntur autem Amazones regnasse per annos multos usque ad Julium Caesarem. Haec autem de Amazonibus huic hystoriae subintulimus, ut has quoque de stirpe Gothorum descendisse monstraremus, nunc vero ad coeptam eorundem hystoriam redeamus.

Dio hystoricus et antiquitatum diligentissimus inquisitor, qui operi suo Geticum titulum dedit, regem illis post multa tempora fuisse commemorat nomine Thelephum, Herli filium, procerum quidem corpore, sed plus vigore terribilem, qui paternam fortitudinem propriis virtutibus aequans, Herculeis genibus et formae similitudinem referebat. Hujus regnum Moesiam appellavere majores. Is conjugio sororis Priami copulatus, bellum habuit cum Danais, in qua pugna Tessandrum ducem Greciae peremit; et dum Ajacem infestus invadit Ulixemque persequitur ictibus, equo cadente, ipse corruit, Achillisque jaculo femore sauciato, diu mederi nequivit; Grecos tamen quamvis saucius a suis finibus proturbavit. Thelepho vero defuncto, Euriphilus, filius ejus, successit in regnum, ex Priami regis sorore progenitus, qui cum ob Cassandrae amorem bello interesset Trojano, ut parentibus soceroque ferret auxilium, mox exstinctus est.

Post longum intervallum Thameris regina cum filio suo Gothis presidebat, quae Cyrum regem Persarum, bellum Scythis inferentem, interficiebat. Post haec Antinus Gothis regnavit, cujus filiam Darius, Hydaspis filius, rex Persarum, postulans, sed repudiatus, cum septingentis milibus armatorum bellum Scythis intulit, sed, octoginta milibus perditis, refugit. Post quem Xerses, filius ejus, paternas injurias ulturum se estimans, cum 700 milibus armatorum de regno et 300 milibus de auxiliis, mille quoque navibus rostratis et tribus milibus onerariis ad eos proficiscitur, sed nec temptare in conflictu animositatem eorum presumens, cum rubore revertitur. Philippus quoque, pater Alexandri Magni, cum ipso filio suo ad Scythiam predandi transiit intentione, commissoque praelio, cum Scythae et numero et virtute prestarent, fraude Philippi nimium callidi vincuntur. In qua pugna 20 milia puerorum et feminarum Scythicae gentis capta sunt, magna pecorum copia abducta, auri argentique nichil repertum. Postea cum eis amiciciam foederans, Medumpam, Gudilae regis Gothorum filiam, accepit uxorem, ut tali affinitate roboratus Macedonum regnum firmaret.

Dehinc regnante in Gothis Borbista, Dicineus venit in Gothiam, eo tempore quo Sylla Romanum tenuit principatum; quem Dicineum suscipiens Borhista, dedit ei regiam potestatem, cujus consilio Gothi Germanorum terras, quas nunc Franci tenent, populati sunt; quibus hoc erat salubre, hoc commodum, hoc votivum, ut quicquid Dicineus eorum consiliarius precepisset, hoc modis omnibus expetissent. Qui cernens eorum animos sibi in omnibus obedire et naturale ingenium eos habere, omni pene phylosophia eos instruxit, elegitque ex eis nobilissimos et prudentiores viros, quos theologiam docens, numina quaedam et sacella venerari suasit, eosque sacerdotes fecit, nomen illis pilleatorum tradens, quia opertis capitibus thyaris, hoc est pilleis, litabant, reliquam vero gentem capillatam dici jussit. Quod nomen Gothi pro magno suscipientes, adhuc in suis cantionibus reminiscuntur. Decedente vero Dicineo, pari pene veneratione habuerunt Cumosicum, qui nec imparis erat sollertiae. Hic etenim rex illis et pontifex ob suam peritiam in summa justitia populum regebat. Et hoc rebus humanis excedente, Zalmoxes rex Gothorum in regnum conscendit, et per 40 annos in Datia suis gentibus imperavit. Datiam autem dico antiquam, quam nunc Gepidae possidere noscuntur. Quae patria in conspectu Moesiae sita trans Danubium, corona cingitur montium, duos tantum habens accessus, primum Datia, postea Gothia, nunc dicta Gepidia.

Terciam sedem super mare Ponticum Gothi jam humaniores et prudentiores habebant, divisisque per familias populis, Wisigothae, id est occidentales Gothi, familiae serviebant Ewaldorum, Ostrogothae vero, id est orientales Gothi, preclaris subjacebant Amalis. Quorum studium fuit primum inter vicinas gentes arcum intendere nervis, Lucano testante, qui ait: Armeniosque arcus Geticis intendite nervis. Antiquorum etiam facta majorum cantuum modulationibus cytharisque canebant, Erpantalae, Hannalae, Fridigerni, Widigojae et aliorum, quorum in hac gente magna opinio est, quales vix heroas fuisse miranda jactat antiquitas. Diu itaque Gothi regnaverunt, adeo ut Caesar, qui primus omnium Romanum sibi vendicavit imperium omnemque pene suae ditioni subegerat mundum, Gothos sepe pertemptans, subjicere non posset. Gaius Tyberius jam tercius Romanis regnavit, Gothi tamen in suo regno incolomes perseverant. Domiciano vero undecimo jam ab Augusto regnante, ripam Danubii, jam diu a Romanis obsessam, Gothi, deletis militibus Romanis eorumque ducibus, vastaverunt. Cui provinciae tunc post Agrippam preerat Oppius Sabinus, Gothis autem principabatur Dorpaneus. Inter quos bello commisso, Gothi Romanos vicerunt, caput Oppii Sabini absciderunt, multas civitates et castella de parte imperatoris publice predati sunt. Qua necessitate compulsus, Domicianus cum omni virtute Ylliricum properavit, prelatoque militibus Fusco ductore, cum electissimis viris amnem Danubii, consertis navibus instar pontis, eum transmeare precepit super exercitum Dorpanei. Gothi haut segnes arma capessunt, primoque conflictu Romanos devincunt, et exstincto Fusco duce, militum castra predantur; magnaque potiti victoria, jam proceres suos, non quasi puros homines sed quasi semideos, Anses vocaverunt. Quorum genealogiam ut paucis percurram, primus horum heroum fuit Capul, qui genuit Ulmal, Ulmal vero genuit Anguisath, Anguisath genuit eum qui dictus est Amala, a quo et genus Amalorum decurrit; Amala vero genuit Hisarnam, Hisarnis autem genuit Ostrogotham, Ostrogotha genuit Hunul, Hunul genuit Athal, Athal genuit Achiulf et Odiulf, Achiulf autem genuit Ansilam et Ediulf et Witulf et Hermenricum, Witulf vero genuit Walaradantem, Walaradans Hiarium et Venetharium, Venetharius Wandalaricum, Wandalaricus genuit Dietmarum et Walamirem et Witimarum, Dietmar genuit Theodoricum, Theodoricus genuit Amalasuindam, Amalasuinda genuit Athalaricum et Matesuindam de Eutharico viro suo, qui affinitate generis sic ad eam conjunctus est. Ermenricus supradictus, filius Achiulf, genuit Hunimundum, Hunimundus Thurismundum, Thurismundus Herimundum, Herimundus autem genuit Betericum, Betericus Eutaricum, qui conjunctus Amalsuindae genuit Athalaricum et Mathesuindam. Mortuus est autem Athalaricus in annis puerilibus, et Mathesuindae Witigis est copulatus, de quo illa non suscepit filium. Cum autem Witigis rebus humanis excederet, Germanus patricius, fratruelis domni Justini imperatoris, sumens eam in conubium, patriciam fecit ordinariam, genuitque filium ex ea nomine Germanum. Defuncto autem Germano viro suo, ipsa vidua perseverare disposuit. Conjunctio consanguinitatis Ermenrici et Theoderici talis fuit. Ermenricus et Witulfus filii fuerunt Achiulfi. Hermenricus Wandalaricus Hunimundus Dietmarus Thurismundus Theodericus.

Cujus filiam Amalasuindam Eutharicus accipiens, genuit Athalaricum et Mathesuindam, stirpemque Amalorum jam pene divisam conjunxit. His ita insertis non ab re, ut credimus, ad ordinem hystoriae redeamus.

Dorpaneo igitur rege Gothorum defuncto, successit Ostrogotha, et pars Gothorum, quae orientalem plagam tenebat, Ostrogotharum nomen accepit, sive a rege, sive a regione; reliqui vero, qui in occidua erant parte, Wisigothae dicti sunt, ambae tamen partes regi Ostrogothae subjacuerunt; mirumque in modum illis proficientibus, sub eorum dextera Wandalus jacuit, Marcomannus sub precio stetit, princeps Quadorum in servitutem redactus est. Philippo itaque Romanis imperante, qui solus ante Constantinum cum filio suo item Philippo Christianus factus est, Ostrogotha cum suis transiens Danubium, provincias Romanorum vastavit; ad quem debellandum Decius senator a Philippo dirigitur. Qui veniens, Romanos milites quos invenit a militia deposuit et in privata vita degere fecit, quasi eorum neglectu Gothi Danubium transierint, factaque, ut putavit, in suos vindicta, revertitur ad Philippum. Milites autem videntes, se post tot labores a militia pulsos, ad Ostrogothae regis auxilia confugerunt. Qui excipiens eos, eorumque verbis accensus, mox trecenta millia suorum armata producit ad bellum, transitoque Danubio, Moesiam populati sunt, et Marcianopolim, ejusdem patriae urbem metropolim, quam Trajanus olim ex nomine sororis suae Marciae condidit, obsederunt; acceptoque precio post longam obsidionem ditati, ad propria redierunt, suaque in patria feliciter versabantur, quousque princeps eorum exstitit Ostrogotha. Post cujus excessum Oniba successit, qui ducto exercitu cum Romanorum partes devastaret, Decius jam imperator cum filio suo ei occurrit, consertoque praelio, Decii filius, et ipse dictus Decius, sagitta occiditur, pater quoque, cum filium ulcisci moliretur, interimitur. Post Decium Gallus et Volusianus regno potiti, pacem cum Gothis pepigerunt, nec longo intervallo utrisque occumbentibus Gallienus arripuit principatum. Quo lascivia resoluto, Respa et Veducus Thurbarusque duces Gothorum fretum Ellesponticum transfretantes, multas Asiae urbes depredati sunt, illudque opinatissimum Dianae templum, ab Amazonibus Ephesi conditum, succenderunt, et cum multa preda regressi, Trojam, quae vix ab illo Agamennico bello quantulumcumque reparata erat, rursum deleverunt, sicque Asia vastata, Traciam devenerunt, et juxta radicem Hemi montis aquarum calidarum lavacro delectati, multis diebus commorantes, ad propria redierunt. Post haec ab Herculio Maximiano in auxilium Romanorum contra Parthos rogati, fideliter decertaverunt, et Narseum regem Persarum, Saporis magni nepotem, fugaverunt. A Constantino quoque imperatore rogati, multo a fuerunt auxilio, et ut famosissimam Romae aemulam in suo nomine conderet civitatem, Gothorum interfuit operatio. Qui foedere inito cum imperatore, 40 milia suorum illi in solatium contra varias gentes obtulere, quorum et numerus et militia usque ad presens in re publica nominatur, id est foederati. Tunc etenim sub Ariarici et Ariorici regum suorum florebant imperio. Post quorum discessum successor regni extitit Geberich, virtute et nobilitate eximius. Nam patre Hilderico natus, avo Hovida, proavo Nida, gloriam generis sui factis exaequavit. In principio quippe regni sui mox Wandalorum genti, qui eo tempore manebant ubi postea Gepidi sedebant, bellum indixit, regemque eorum Wisamarum cum magna parte gentis suae prostravit, depredatisque Wandalis, victor remeavit. Perpauci vero Wandali, qui remanserant infortunatam sibi patriam reliquentes, Pannoniam, a Constantino imperatore sibi concessam, petierunt, ibique locatis sedibus, per sexaginta annos imperatorum decretis velut incolae deservierunt. Inde jam post longum tempus a Stilicone, magistro militum et exconsule ac patricio, invitati, Gallias occupaverunt, ubi finitimos depredantes, non adeo fixas sedes habuerunt. Geberico namque rege Gothorum rebus humanis excedente, post aliquantum temporis Ermenricus, Amalorum nobilissimus, successit in regnum, qui multas arctoi gentes bellicosas perdomuit suisque legibus parere fecit, quem merito nonnulli majores Alexandro magno comparavere. Habebat quippe sub ditione sua Golthes, Citathiudos, Inanxos, Suasos, Narboncas, Merentes, Mordentes, Ymniscaros, Roscathaizantes, Athaalos, Mavegones, Rubegenas, Holdas. Et cum tantorum servitio clarus haberetur, non quievit nisi et Herulorum gentes, quibus preerat Alaricus, sibi subjiceret. Quae gens juxta Meotidem paludem habitans, ex locis stagnantibus, quas Greci helle vocant, Heruli quasi Helluli nominati sunt, gens quantum velox tantum superba. Nulla siquidem gens tunc erat, quae non levem armaturam in acie sua ex ipsis eligeret. Sed quamvis eorum velocitas ab aliis crebro bellantibus eos tutaretur, Gothorum tamen stabilitati et tarditati subjacuerunt, fecitque causa fortium, ut ipsi inter reliquas gentes Getharum regi Ermenrico servirent. Post Herulorum caedem item Ermenricus in Venethos arma commovit, qui numerositate pollentes, primo resistere conabantur; sed nichil valet multitudo in bello, ubi et Deus permittit et multitudo fortium armata advenerit. Venethorum vero natio, ut supra diximus, populosa est, qui ab una stirpe exorti, tria sibi nomina indiderunt, Venethi, Anthes, Sclaveni, quod nomen eis principale est. Qui quamvis postea, facientibus peccatis quorumdam, ubique sevirent, tunc tamen omnes Ermenrico servierunt. Hestorum quoque nationem, qui longissimam oceani ripam Germanici insederant, idem prudentia et virtute subegit, omnibusque Scythiae et Germaniae nationibus acsi propriis laribus imperavit. Post haec vero Hunorum gens omni ferocitate atrocior exarsit in Gothos, eosque, qui prius timori erant ceteris gentibus, ab antiquis conterritos expulit sedibus. Hos, ut refert antiquitas, ita extitisse comperimus.