Reader

PRAEFATIO AD LECTOREM.

Benevole lector, quid a nobis praestitum sit in hujus auctoris editione paucis accipe. Collatio facta est in universum ad septem exemplaria. Tria enim inter se contulit piae memoriae dominus Nicolaus Chesneau, decanus et canonicus S. Symphoriani in urbe Remensi, qui hanc historiam, seu verius historiae hujus bonam partem in Gallicam linguam transtulit, et eadem lingua edidit Remis excusam, anno 1581, per Joannem Foygni. Hujus decani exemplar Latinum manuscriptum, ex quo ille vertit in Gallicum, attulit ad me Thomas Witus J. U. licentiatus, tradente ei R. viro domino Antonio Beauchesne Remensis ecclesiae canonico et succentori, qui testamenti praedicti domini Chesneau fuerat exsecutor. Hoc notamus littera c. Porro collatum est ad exemplar monasterii S. Remigii, quod littera r designamus, ad exemplar ecclesiae metropolitanae B. Mariae, et ad tertium, quod particulari nomine non designat, sed credo fuisse Igniacense. Ex his secundum diversum fuit ab eo quod ad me postea transmissum est, de quo infra. Nam saepe notat in margine aliter legi in exemplari B. Mariae quam habeatur in eo quod nos habuimus ut exempli gratia lib. I, c. 20, in codice metropolit. dicit legi secus amnem Saram, cum in eo quod habuimus legatur Faram. Lib. III, c. 4, notat legi Algardis abbatissa, uti et in codice S. Remigii, cum in nostro sit Adalgardis. Ibidem, c. 7, dicit legi in codice S. Mariae et S. Remigii cum palmis, in alio autem exemplari cum psalmis, quomodo etiam habebat nostrum B. Mariae. Hoc igitur exemplar domini Chesneau curavi meis sumptibus describi, et postea exacte relegi. Verum deprehendens quibusdam locis nonnulla deesse, quaerere coepi alia exemplaria ex quibus impleri possent istae lacunae. Tum mihi opportune, opera dicti domini Witi, duo alia exemplaria integra Remis transmissa sunt, unum ex archivis ecclesiae metropolitanae B. Mariae, in membrana antiqua manu exaratum, quod signamus littera m, alterum recenti, anno videlicet 1596, descriptum in charta, ex eodem veteri exemplari per dominum Georgium Montgerard priorem coenobii S. Martini Sparnacensis, partim correctis, partim mutatis hic et ibi verbis quibusdam. Signamus littera s, et utrumque fere semper junctis notis ms. quandoquidem et pro uno exemplari habenda sint haec duo, eo quod posterius ex priori sit desumptum. Duo tamen numeramus, quia multis locis correctio aut mutatio facta est. His acceptis integris exemplaribus, deprehendi in exemplari dicti Domini Chesneau facile deesse quartam partem operis. Quapropter descriptis locis singulis quae deerant, novo labore totum, exemplar meum ita suppletum contuli, et integre relegi cum praedictis duobus integris exemplaribus, et postmodum quam fieri potuit accuratissime dispunxi. Ad haec pro majori luce etiam ad exemplar Gallicum omnia recensui, et ex eo plerumque patria lingua obscuriora nomina propria in margine adnotavi, lectori gratum id fore non dubitans. Ex omnibus autem correctius visum est exemplar monasterii S. Remigii, ex quo exemplar metropolitanae ecclesiae, alioqui satis correctum, multis locis suppleri debuit, non tantum in verbis, sed etiam integris sententiis, quae omissae fuerant. Sciebam Parisiis et alibi plura exstare calamo descripta exemplaria. Commemorat enim Papirius Massonus lib. II suorum Annalium, se aliquot ejus exemplaria vidisse Lutetiae. Sed quia puriores ex ipso fonte hauriri solent aquae, idcirco ex archivis Remensibus ea potius petenda esse judicavi, pro quibus magnas ago gratias thesaurariis et archivorum dictae metropolitanae ecclesiae magistris, qui ea duorum annorum spatio mihi utenda communicarunt. Praedictis exantlatis laboribus, prodiit hoc opus sine ullis tamen notis aut scholiis. Parisiis anno 1611, cura et studio R. P. Jacobi Sirmondi Soc. Jesu presbyteri. Quod exemplar nactus denuo, a capite ad calcem, omnia cum eo relegi: et sicut illius ope non paucas mendas sustuli, sic ibi complures esse derelictas deprehendi, et nonnunquam integras lineas deesse. Hoc exemplar notamus littera I.

Caeterum nihil est a nobis immutatum, vel in textu positum, quod non erat in exemplaribus, vel in originalibus in iis quae aliunde citantur, nisi idipsum expresse in margine, vel in scholiis significaverimus, vel ubi exploratum erat mendum esse, et lapsum scriptoris, unam litteram pro alia scribentis. Ubi diversa erat lectio, nec certo constabat quae vera esset, probabiliorem in textu retinuimus, alteram plerumque ad oram relegavimus.

In orthographia nihil etiam mutavimus, nisi eas, quae insolentes et depravatae censentur, ut dompnus, dampnatio, sompnus, contempnet, solempnitas, ebdomas, parrochus, parrochia, carta, summittere, Nicholaus, Nichasius, subiciens, adiciens, exenium, et similes. In aliis placuit scripturam illo tempore usitatam relinqui in gratiam antiquitatis, ut Karolus, Karlomannus, Pippinus, Theodulfus, Rodulfus.

Omnia Scripturae loca quae citantur, plerumque etiam ea ad quae respicitur, margini adjecimus. Similiter et ea quae ex aliis citantur auctoribus, quae omnia ad originalia contulimus, et saepius ex iis emendavimus. Quaedam tamen reperiri non potuerunt. Qua ratione nonnulla sunt emendata, quae alioqui vix emendari potuissent, cum exemplaria auctoris multis locis fuerint depravata, et prae vetustate, legentium oculos fugientia.

Quae tertio libro habentur( qui totus est de gestis et scriptis Hincmari) contuli ad opuscula et epist. ejusdem Hincmari, tam a R. P. Joanne Busaeo, quam a Joanne Cordesio Ecclesiae Lemovicensis canonico edita.

Ad haec collatio facta est ad tomos Conciliorum et epistolas Romanorum pontificum, ubi de conciliis agitur. Item cum Annalibus ecclesiasticis Caesaris Baronii, et praecipuis Galliae ac Belgii historiographis, Gregorio Turonensi, Aimoino, Sigeberto, Christiano Massaeo, Jacobo Meyero, Papirio Massono, et aliis. Ex quibus auctoribus plerumque certa temporis cujusque rei gestae nota est adjecta in margine, vel in scholiis post calcem operis adpositis.

Haec enim scholia omnino necessaria esse judicavimus: tum quod auctoris dictio ob hoc frequenter obscura sit, quod longas texat periodos, quae implicantur varietate et multitudine eorum quae congerit et interserit; tum etiam quod interdum utatur vocabulis illo quidem aevo tritissimis, sed quae jam abierunt in desuetudinem. Haec indice separato recensuimus. Denique per hoc multam auctori lucem attulisse credimus, quod in his scholiis quaecunque possent in dubium verti explicuerimus; pleraque etiam auctoris dicta aliorum testimonio firmaverimus, et unde plura in eam rem de qua agitur peti possint, indicaverimus.

Postremo catalogum omnium Remensium archiepiscoporum adjecimus, non sola nomina recensentes, sed et tempus sessionis eorum et decessus, quam potuimus certa fide, et principalia eorum gesta. Si tamen in tempore, in tanta vetustate, scriptorum raritate, et opinionum diversitate, scopum ubique non attigimus, veniam dabit aequus lector et candide emendabit. In hoc catalogo plurimum adjuti sumus iis quae nobis communicare dignatus est Claudius Despretz Atrebas, dominus de Queant, J. U. L. consultissimus, depromptis ex variis antiquitatibus locorum Galliae, partim mss., partim excussis. Qui etiam nobis suppeditavit statuta synodalia per dominum Sonnacium, epistolam Adelagi ad Flodoardum, et nonnulla alia de eodem testimonia. Juvit praeterea catalogus ad calcem exemplaris ecclesiae metropolitanae B. Mariae Remensis diversa manu ascriptus. Qui etsi usque ad quinquagesimum quartum archiepiscopum non habeat nisi nuda nomina, in sequentibus est copiosior.