Reader

375 HOMILIA XLII IN DOMINICAM IN PALMIS QUARTA De Samsone et Dalila (Judic. XVI) .

Dies ista, fratres charissimi, bene nominatur dies palmarum, in qua Rex et Dominus noster Jesus Christus, ut triumpharet de diabolo, et palmam victoriae reportaret, hodie vexilla crucis dignatus est levare, et ad locum passionis et certaminis tanquam pugil fortissimus et gloriosus properare. Cujus omnia gesta et sacramenta incarnationis, passionis, descensus ad inferos, sepulturae, resurrectionis, quomodo alius quidam praesignaverit; libet, quantum Deus dederit, exprimere Samsonem, dico, illum qui in omnibus factis suis veri Samsonis, veri Nazaraei, de utero matris consecrati, Domini nostri Jesu Christi formam praetulit et habuit, ac per mirabilem fortitudinem suam divinae fortitudinis et virtutis opus exprimebat.

Refert historia de eo quod mulierem quamdam, quae habitabat in valle Sorech, amaverit, quae vocabatur Dalila. Haec suadentibus Allophylis decipere eum et discere ab eo in quo tantam haberet fortitudinem consensit. Primo, secundo, tertio tentavit, et non valuit; quarto jam decepit et invaluit. Post multa tandem rasis septem crinibus ejus ab Allophylis comprehenditur, oculi eruuntur; Gazam ducitur, clausus in carcere molere compellitur. Sic eo deluso, Philisthaei Dagon deo suo hostias magnificas immolabant, laetantesque per convivia praeceperunt ut vocaretur et ante eos luderet. Quem fecerunt stare inter duas columnas, et ille invocato Deo suo ultionem expetens pro amissione duorum luminum concussis fortiter columnis Philistheos, inimicos suos, ipse moriens cum eis interfecit, multoque plures interfecit moriens quam antea vivus occideret.

In Dalila ista, quam Samson adamavit, omnis humana natura, quam verus Samson, Christus Dominus, miro modo 376 dilexit, potest intelligi, quae ex parte constat electorum et reproborum, et est bona Dalila pars bona electorum, mala Dalila pars mala reproborum. Haec Dalila, humana scilicet natura, quae in primis parentibus nostris Adam et Eva coepit, bene dicitur habitasse in valle Sorech. Sorech genus est vitis electissimum, et interpretatur electa, aut visio optima per quod hortus ille deliciarum paradisus figuratur, in quo vinum jucunditatis, ante praevaricationem Adae et Evae, omnibus propinabatur, ubi poculum aeternae vitae sine morte, sine peccato succedens offerebatur, ubi optima visio erat quia Patris et Filii et Spiritus sancti deliciosa et dulcis ibi visio erat, et non sanctorum angelorum frequens et solemnis adventus placebat. Taliter humana natura in paradiso florente solius veri Samsonis amore flagrante, venerunt ad eam principes Philisthinorum, atque dixerunt:

Decipe eum, et disce ab eo in quo tantam habeat fortitudinem, et quomodo eum superare valeamus, et vinctum affligere. Humana natura Deum quodammodo decepit, quando ex suggestione Allophylorum, id est malignorum spirituum, subjectionem et obedientiam, quam Deo creatori suo debuit, non persolvit. Et proprie satis dictum est, decipe eum. Nam ille dicitur decipere, qui, quod vovet et promittit, opere implere neglexerit. Hoc Adam et Eva fecit, qui tunc deceptionis laqueos contra Deum erexerunt, cum magis serpenti fallenti quam Deo vera promittenti crediderunt; et quod promiserunt, irritum fecerunt, dum Dominici praecepti praevaricatores sunt effecti. Et disce, inquiunt, ab eo in quo tantam habeat fortitudinem, et quomodo eum superare valeamus et victum affligere. Quod si non in haec verba locutus est serpens, imo malus ille Philisthaeus, id est diabolus 377 in serpente aequipollens tamen est. Nam simile est huic quod ait: Cur praecepit vobis Deus ne comederetis de omni ligno paradisi? In quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Ac si dixisset: In hoc Deum decipietis in vobis, ut ex ligno quod praecepit vobis ne comederetis, comedatis, et si hoc persuasi feceritis, discetis ab eo in quo ipse Deus tantam habeat fortitudinem, hoc est et vos critis sicut Dii, scientes bonum et malum; et hoc vobis facientibus scire et nos poterimus quomodo, id est quo pacto, quomodo nos, in vobis superiores effecti, cum inferiorem faciamus, et vinctum peccatis vestris ac totius posteritatis vestrae multis miseriis affligamus, quoadusque morte turpissima condemnemus eum.

Quod si feceris, o humana natura, dabimus tibi mille centum argenteos. Duo ista, quae promittunt Philisthaei, majus et minus, duplicem illam diaboli sponsionem ostendunt: per mille, quod majus est, hoc quod ait eritis sicut dii; per centum, quod minus est, scientes bonum ac malum. Deceptis igitur primis parentibus nostris, et a paradisi gaudiis cum omni posteritate exclusis, omnis electorum multitudo, quae a prima Dalila descenderat ante legem, visa sui calamitate locuta est ad Samson, veri Samsonis incarnationis quaerens mysterium, per quod amissum restitueretur eis regni coelorum patrimonium. Et quid aiebant suo et nostro Samsoni?

Dic, obsecro, in quo sit tua maxima fortitudo, et quid sit quo ligatus erumpere nequeas. Maxima, inquiunt, fortitudo tua est humilitas tua, per quam, si te exinanire et homo fieri digneris, te, quem in celsitudine divinitatis comprehendere nequimus, humanae naturae ligatum redemptorem et liberatorem nostrum esse gloriamur. Idcirco, o Domine, petimus, ut illud propter nos induas, quo ligatus erumpere nequeas. Sic Dalilae, oranti et instanti vero Samsoni ante legem, coepit per patriarchas adventum suum promittere, sic prophetando, sic respondendo: Si septem nervicis funibus necdum siccis, sed adhuc humentibus ligatus fuero, infirmus ero ut caeteri homines. Bene in septem nervicis funibus tempus, quod erat ante legem, 378 designatur, quando totum tempus illud, quod septenario dierum numero volvebatur, unusquisque sibi lex erat et funes illi necdum sicci erant, quia nec ignis legalis observantiae, nec sol justitiae et evangelicae doctrinae illos exsiccaverat; sed adhuc humentes quoniam humore et fluxu peccatorum sordidati et infecti erant. Si his, inquit Christus Dominus, funibus ligatus fuero, id est si ego natus et ligatus humana natura, peccata mundi tulero, infirmus ero, et, ut caeteri homines, mori potero. Sed tunc promissus et exspectatus venire distulit, ideoque Dalila ista, pars scilicet electorum, semper in vocem clamoris erupit dicens: Philisthiim super te, Samson. Nobilis, inquiunt, creatura tua, quam ad laudem et honorem nominis tui creasti, tota degeneravit, tota ad inferos descendit quia Philisthiim super te, id est superiorem locum maligni spiritus obtinent, et te, qui solus dominari deberes, creaturae tuae inferiorem esse fecerunt.

Qui rupit vincula quomodo si rumpat quis filum stuppae tortum staminis putamine, cum odorem ignis acceperit; et non est cognitum in quo esset fortitudo ejus. His verbis Dominicae passionis sacramentum praefiguratum est et praenuntiatum. Sed videndum quaenam sint vincula, quid filum stuppae, quid stamen, quid putamen, quid odor ignis significet? Stamen nostrum Adam et Eva erant, qui nobile stamen erant, cum in statu suo manserunt, et in deliciis paradisi deliciabantur. Putamen autem, quod est sectio hujus staminis, totum est genus humanum, quod abscissum et propagatum est ex illis primis parentibus nostris. Hoc stamen, Adam scilicet et Eva, versum est in stuppam, quando peccando degeneraverunt, nobilitatemque illam, in qua creati sunt, a paradisi gaudiis exclusi amiserunt. Ex illa massa, ex illa ignobili stuppa tractum est nobile illud filum, Filius Dei, qui rupit vincula originalis et actualis peccati. Quomodo rupit? Eo modo quod ille, qui verus erat Deus, filum stuppae fieri non est dedignatus, quod ille, qui erat Deus Pater, per bonitatem suam Filium suum misit, et Deus Filius eidem Patri suo, ut nos redimeret, usque ad mortem obedivit. Et bene hoc filum dicitur tortum staminis putamine, quia qui perfectus erat Deus, perfectus factus est homo, et 379 utraque natura, divina scilicet et humana, sic invicem torta est et unita, ut neutra separetur ab altera. Illud nobile filum accepit oderem ignis, quando assatus est in igne passionis et ex hoc igne passionis odor suavissimus penetravit coelos, quo semper ab initio fetor iniquitatis magis quam odor suavitatis ascenderat. Hujus itaque odoris suavissimi tanta erat immensitas, ut per hunc fieret humani generis redemptio, et peccatorum daretur remissio. Illud nobile filum ruptum est in cruce, quando aperto lancea militis latere crucifixi Domini exivit sanguis et aqua in redemptione salutis nostrae. Et non est cognitum in quo esset fortitudo ejus, quia Deum esse non cognoverunt, quando sicut hominem morientem viderunt. Ista Dalilae, id est electis, qui ante legem erant, sunt promissa et prophetata; nobiscum autem Samson noster omnia in veritate peregit.

Itaque sicut in primo responso Samsonis, ubi si septem nervicis funibus ligaretur, infirmum se ut alios homines praedicit, ad tempus illud quod erat ante legem putandum est respicere, ita in secundo responso quo ait: Si ligatus fuero novis funibus, qui nunquam fuerunt in opere, secundi temporis, quod erat sub lege, peccata figurantur, quando nova peccata, quod novi funes erant, addita sunt veteribus. In transgressione enim legis nova peccata populo illi accesserunt: quia cum lex non esset, peccatum non imputabatur, quemadmodum Paulus ait: Peccatum non cognovi, nisi per legem. Concupiscentiam enim nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. Occasione autem accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Hi funes ideo dicuntur nunquam fuisse in opere, quia etsi aliqui erant, qui legi obtemperabant, neminen tamen ad perfectum adduxit lex. Si his, inquit Christus, novis funibus ligatus fuero, hoc est si sub tempore legis vinculis humanae naturae ligatus fuero, infirmus ero, et aliorum hominum similis, qui secundum divinitatem Deus sum incommutabilis, sed tamen tunc temporis venire non est voluntatis meae. Ibi clamante denuo Dalila: Philisthiim super te, Samson, hoc est electis illis qui erant sub lege dolentibus et Deo clamorem cordis offerentibus quod maligni spiritus superiorem locum tenerent in creatura Dei, praenuntiata et praemonstrata 380 est futura postmodum Dominicae descensionis ad inferos potentia et gloria in eo quod subjungitur: Qui ita rupit vincula quasi fila telarum. In prima ruptione, qua Christus rumpebatur in corpore suo per passionem et mortem, rupta sunt vincula peccatorum; in secunda ruptione, qua anima ejus descendit ad inferos, rupta sunt vincula poenarum. Qui mystice dicitur rupisse vincula. Nam qui aliquid rumpit, totum aliquid scindit et dividit. Et eo modo Deus Pater fila generis humani rupit, cum quosdam de inferno, scilicet electos tulit, alios vero aeternaliter damnandos inibi dereliquit.

Et quia omni tempore semper aliqua bona Dalila, id est bona aliqua anima fuit, quae Deo incumberet, et adventum ejus desideraret, in tertio responso, quo Samson dicit: Si septem crines capitis mei cum licio plexueris, et clavum his circumligatum terrae fixeris, infirmus ero. Et cum fecisset Dalila, dixit ad cum: Philisthiim super te, Samson. Tertii temporis gratia manifestatur, qua Deus homo fieri dignatus est, id quod non erat assumens, id quod fuit semper manens. In septem crinibus animam Christi septiformi gratia Spiritus sancti plenam possumus intelligere, in licio carnem, in clavo fortitudinem divinitatis, in terra beatam virginem Mariam. Et non incongrue in crinibus beata anima Christi potest intelligi, quia sicut infinitus est numerus crinium, sic infinita et absque numero multitudo virtutum insita erat animae Christi. Si septem, inquit, crines capitis mei, hoc est si sanctam animam meam, septiformi gratia Spiritus sancti plenam, licio, humana carne plexueris, et clavum fortitudinis divinae circumligatum infixeris terrae, virginali utique terrae, utero scilicet virginis Mariae, de qua concipi et nasci sub tempore gratiae disposui, ego, qui ex meo, cur mori debeam, nullam causam habeo, infirmus et mortalis ero.

Et notandum quod dicit: Et clavum circumligatum terrae infixeris, quia chlamydem illam, quam de beata Virgine assumpsit, sic induit, sic sibi circumligavit et infixit, ut nunquam eam exuere velit, nunquam a divinitate humanam naturam possit aut velit separare. Cujus etiam resurrectionis gloria commendatur in eo quod sequitur:

Qui de somno consurgens extraxit clavum cum crinibus et licio. 381 Christus Dominus de somno cepit, quando in cruce obdormivit; de somno consurrexit, quando resurrexit a mortuis; extraxit clavum cum crinibus et licio, cum fortitudine divinitatis eamdem animam et corpus, licet alterius gratiae, resumpsit, in qua humana natura manducare et bibere, cum hominibus conversari, veluti ante passionem voluit, ut fidei nostrae fundamentum in seipso poneret, spiritumque resurgendi nobis donaret. Hoc totum quaedam erat prophetia de incarnatione, passione, descensu ad inferos, resurrectione Domini nostri Jesu Christi; et nondum veritas, quae in plenitudine temporum ventura erat, apparuit. Unde quia ista omnia prophetata erant, semper Dalila, omnis videlicet Ecclesia, ab initio semper investigare laborabat in quo maxima esset fortitudo ejus. Ubi enim infirmitas apparuit humanitatis, ibi abscondita est fortitudo divinitatis. Et ideo quandiu per potentiam et fortitudinem divinitatis ejus genus humanum non redimebatur, eum, qui verax et fidelis est in omnibus verbis suis, in promissione sua mentitum quodammodo fuisse conqueritur, dicens:

Per tres vices mentitus es mihi, et noluisti dicere, in quo sit maxima fortitudo tua. Huic Samsoni nostro multifarie promisso cum diutinas veniendi moras innecteret, Dalila ista, omnis videlicet electorum multitudo, molesta ei esse coepit, sicut in consequentibus dicitur: Cumque molesta ei esset, et per multos dies jugiter adhaereret, spatium ac quietem non tribueret, defecit anima ejus, et ad mortem usque lassata est. Nonne molesta ei erat, cum anxiis ac querulis vocibus dicebatur: Manda, remanda, exspecta reexspecta, modicum ibi, modicum ibi. Item: Da mercedem, Domine, sustinentibus te, ut prophetae tui fideles inveniantur. Item: Osculetur me osculo oris sui. Non alium, inquit, non angelum, non hominem exspecto sed ipse me osculetur osculo oris sui. Dudum mihi per ora prophetarum suorum locutus est Dominus, veniat et ipse, humiliet et exinaniat se, et osculetur me osculo oris sui. Nonne ex Dalilis istis una, beata Dei genitrix Maria erat, quam credimus supra omnes homines[ tanto] majori instantia hujusmodi 382 dilectionis oscula postulasse, quanto majori dilectionis Dei et proximi desiderio prae cunctis mortalibus flagrabat? Hoc osculum flagitabat qui ait: Utinam disrumperes coelos, et descenderes!

Cum sic et sic jugiter ei adhaereret, spatium ac quietem non tribueret, defecit anima ejus, et usque ad mortem lassata est. Quomodo et quando anima ejus defecit? Nimirum quando misertus suorum in defectum carnis nostrae homo factus descendit. Quomodo lassatus est, qui in divinitate sua mutabilitatem et lassitudinem non recepit? Assumendo lassitudinem nostram lassatus est; quam propterea cognoscere et experiri in seipso dignatus est, ut fictor figmento suo sciret condescendere, considerans in sua lassitudine quod nostra lassitudo et infirmitas stare nos cum illo non permisit.

Tunc aperiens veritatem rei, dixit ad eam: Ferrum nunquam ascendit super caput meum, quia Nazaraeus, id est, consecratus Deo sum de utero matris meae. Natus in mundo Dominus noster Jesus Christus dignis se aperuit, et ostendit quisnam esset, dicens: Ferrum, id est aliqua corruptio, nunquam ascendit super caput meum, id est in divinitatem meam, quia verus et incommutabilis Deus sum, et verus homo, qui Nazaraeus, hoc est consecratus sum ex utero matris meae Mariae, nunquam corruptus in conceptione ejus, nunquam corruptus in nativitate mea, nec postmodum vivens in mundo aliquid contraxi de peccati naevo. Hujus rei veritas patuit Petro, qui ait: Tu es Christus Filius Dei vivi. Hujus rei veritas patuit Marthae dicenti: Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi, et aliis nonnullis, quibus seipsum manifestare dignatus est. Qui Samson noster, quid a Dalila alia, id est parte reproborum Judaeorum, pati voluerit, innuitur in eo quod ait:

Si rasum fuerit caput meum, recedet a me fortitudo mea, et deficiam, eroque ut caeteri homines. Caput Christi divinitas est, ut diximus, Christi. Quod caput Christi rasum est et denudatum, cum in morte, quando separata est anima a corpore, ita recessit fortitudo ejus et defecit quod fortitudo divinitatis 383 recessit ab adjutorio humanitatis. Factus est ut caeteri homines, cum instante hora passionis pavere, taedere et moestus esse voluit dicens: Tristis est anima mea usque ad mortem.

Videns illa quod confessus ei esset omnem animum suum, misit ad principes Philisthinorum, atque mandavit dicens: Ascendite huc semel, quia nunc mihi aperuit cor suum. Samson noster omnem animum suum Dalilae illi, perfidae scilicet et incredulae Synagogae, confessus est, dum tot et tanta inter eos signa fecit, infirmos sanavit, mortuos suscitavit, et alia incomparabilia bona exhibuit et ostendit. Quae perfida Dalila, licet gloriose et magnifice ab eo gesta et dicta, nonnisi per Filium Dei fieri posse cognosceret, quemadmodum audita doctrina ejus admirans ait: Nunquam locutus est homo, sicut hic homo. Tamen credere in eum noluit, sed misit ad principes Philisthinorum, quando malignos spiritus ad cor suum intromisit, quorum instinctu principes sacerdotum et seniores populi convenerunt, et universum populum adversus Dominum nostrum Jesum Christum concitaverunt.

Quae Dalila mandat Philisthaeis dicens: Ascendite huc semel, quia nunc aperuit mihi cor suum. Judaei, dum visis signis et miraculis ejus impie et proterve instarent dicendo: Usquequo animas nostras tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam; et: Quem teipsum facis? Tandem in passione adjuratus a pontifice ut diceret si ipse esset Filius Dei electi, aperuit cor suum, dum ait: Tu dixisti, quia ego sum.

Qui ascenderunt, assumpta pecunia quam promiserant. Versus iste duplicem habet sensum. Diximus superius per Philisthaeos malignos spiritus posse intelligi. Hi ascenderunt in passione Domini assumpta pecunia quam promiserant. Pecunia eorum quam primis parentibus nostris in paradiso promiserunt, erant mille centum argentei: mille, dum dicunt: Eritis sicut dii; centum, scientes bonum et malum. Haec pecunia, quam tunc spoponderunt, in passione Domini nostri Jesu Christi data est et accepta, quia tunc in veritate aperti et illuminati sunt oculi totius generis humani; facti sunt ex hominibus dii, quia 384 Deus homo factus, largitus est nobis suam deitatem; facti sunt scientes bonum et malum: bonum, quia data est remissio peccatorum, et de morte et de inferno redemptio; malum, quod passus est Christus pro nobis crucis supplicium. Sed et hoc modo possumus sentire quod pecunia Philisthinorum, id est Judaeorum, lex esset et prophetia, qua accepta ascenderunt, quando collegerunt concilium, ut interficerent Dominum nostrum Jesum Christum, ne forte, si dimitterent eum sic, omnes crederent in eum, et ipsis lex et prophetia tolleretur.

At illa dormire eum fecit super genua sua, et in sinu suo reclinare caput, vocavitque tonsorem, et rasit septem crines ejus, et coepit eum abjicere, et a se repellere. Genua Jesu Christi sancti dicuntur apostoli, super quae genua fecit eum meretrix illa Synagoga dormire, quando missa cohorte cum gladiis Dominum Jesum comprehendi et ligari jussit, quia tunc in eis ita obdormivit, quod nec ipse Petrus, qui dixerat: Tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire, cum eo perduraverit, sed relicto eo omnes fugerunt. Sic eo dormiente super genua sua fecit etiam eum in sinu suo reclinare caput. Nonne nimis in sinu suo caput ejus inclinavit et humiliavit, quando divinitatis ejus gloria contempta et oblita duxit eum in concilium suum, ubi immundis sputaminibus suis angelicam faciem ejus foedavit, colaphis caecidit, faciem velavit? An non nefarie et crudeliter inclinavit eum et despexit, cum misit eum ad Herodem, et Herodes sprevit eum cum excercitu suo, et illusit indutum veste alba? Vocavitque tonsorem, et rasit septem crines ejus, et coepit eum abjicere et a se repellere. Tonsor iste Pilatus fuit, qui idcirco recte tonsor nominatur, eo quod Agnum illum mitissimum tunc, ut ita dicam, totonderit, et vellere suo privaverit, cum acerrima flagella sanctissimo corpori suo imposuit, quae immanitate et crudelitate sua omnes praeteritas poenas ejus superabant. Quod enim factus in agonia sudorem sanguineum emiserat, quod tristatus est usque ad mortem, quod sputatus, quod colaphizatus, totum hoc, ut ita dicam, tolerabile erat in comparatione flagellorum, quae 385 sustinuit a judice Pilato. Ibi rasi sunt septem crines ejus. Quid in crinibus Jesu Christi, nisi quod et in genibus ejus, sancti videlicet apostoli, possunt intelligi? Qui satis congrue crines capitis ejus dicuntur, quia sicut capilli capitis sunt ornamentum, sic et illi ornamentum facti sunt divinitatis ejus, docendo postmodum et praedicando quae de ipso viderant et audiverant. Sed isti crines a capite Christi sunt quodammodo rasi, quando in articulo passionis eum negaverunt et relicto eo fugerunt.

Coepitque eum abjicere et a se repellere. Abjecit et a se repulit Judaea Christum, cum interrogante Pilato: Regem vestrum crucifigam? responderunt: Non habemus regem, nisi Caesarem; et: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Post ista omnia apte subinfertur: statim ab eo fortitudo recessit. Quando, quaero, a vero Samsone recessit fortitudo illius, cui non est similis in fortibus? Christus Deus erat et homo, et secundum humanam naturam pati non potuisset, nisi fortitudo divinitatis recessisset ab adjutorio humanitatis.

In his omnibus non illa pessima Dalila, sed bona et electa Dalila illa, multitudo videlicet animarum sanctarum, quae in inferno et regione umbrae mortis adhuc sedebant, clamabant et dicebant: Philisthiim super te, Samson. Hoc est dicere: O Domine, licet modo propter nos patiaris, licet tot et tanta mala sustineas, Philisthiim adhuc super te, id est, maligni spiritus superiores sunt creaturae tuae. Et hoc malum tandiu tolerabimus, usquequo tu nobile pretium sanguinis tui effundas, nosque adventu tuo hinc tollas et eripias. Quorum preces et desideria non spernens fecit quod subjunctum est:

Qui de somno consurgens dixit in animo suo: Egrediar sicut ante feci, et me excutiam, nesciens quod Dominus recessisset ab eo. Vere Samson noster quasi de somno consurrexerit, dum omni corporali dulcedine et quiete postposita ad labores passionis properavit. Qui quod non invitus, sed sponte pateretur, innuitur in eo quod ait: Egrediar sicut ante feci, et me excutiam. Quid est dicere: Egrediar, 386 nisi animam meam volo in cruce ponere? Quid est: Et me excutiam, nisi passus et mortuus cum electis meis resurgam. Nesciens, inquit, quod Dominus recessisset ab eo. Cur dicitur, qui omnia novit, nescire quod Dominus recesserit ab co? Nesciebat plane, quia scire nolebat, quam contemnenda mortis ignominia, quam graves essent contumeliae, quam amara mortis sustinentia; nesciebat quia scire nolebat, quod derelinquendus esset a divinitatis potentia, quae, nisi recessisset, et ad horam se subtraxisset, nullo modo mortem pati potuisset. Et ita nolenti scire mortis ignominiam obtulit se pro nobis hostiam vivam et immaculatam.

Possumus etiam alio sensu intelligere quod dicitur: Nesciens quod Dominus recessisset ab eo. Scire Dei est diligere Dei, nescire Dei est non diligere Dei. Haec duo: Scire Dei et nescire ejus spectant ad duas voluntates ejus, quas habuit in ipso passionis articulo. Sicut enim erat Deus et homo, ita duas voluntates habuit; unam divininatis, qua intendebat et desiderabat quod ad salutem humani generis necessarium erat; alteram humanitatis, qua mortem expavit, qua anima tenebatur, et in carne manere volebat, quemadmodum et in passione orat dicens: Mi Pater, si possibile est, transeat a me calix iste. In hoc dicto demonstratur, quod nesciebat, id est non diligebat, quod Dominus recessisset ab eo, scilicet quod fortitudo divinitatis recederet ab adjutorio humanitatis. Sed in eo quod mox ait: Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat, sciebat, id est diligebat secundum divinam voluntatem, ut Filius pateretur, et mundus salvaretur.

Quem cum apprehendissent Philisthiim, statim eruerunt oculos ejus. Evulsi sunt oculi Samsonis; evulsi sunt et oculi veri Samsonis, ex utero consecrati, Domini Salvatoris. Duo oculi Jesu duo erant populi, Judaei et gentes: Duo oculi ejus Adam et Eva, sive duo oculi Petrus et Judas. Duo oculi ejus Adam et Eva evulsi sunt, quando Adam, qui dexter oculus Dei erat, peccare in paradiso non extimuit. Erutus est ei sinister oculus Eva, dum, quae pridem rectis luminibus ad Deum respexerat, ad sinistram serpenti obaudiendo respexit. Amisit 387 oculum dextrum, quando Petrus in voce ostiariae ter illum negavit; amisit sinistrum, quando Judas, qui tradidit illum, laqueo sese suspendit.

Ductus est Samson Gazam, quod interpretatur fortitudo. Ductus est et Christus Gazam, dum ad aram crucis ductus est immolandus pro nobis, ubi tantae fortitudinis opus consummavit, per quod ille fortis armatus inermis et invalidus effectus est. Clausus in carcere molebat, quia virtus dilectionis, quae eum fecerat crucem ascendere, eadem fecerat eum carcerem et horrorem gehennae expetere, ubi more molentis diligenter molere coepit, quia bona et electa grana, sanctos scilicet suos, ad purum commolita secum ducendo collegit; mala grana, malos videlicet et peccatores, qui digni eo non fuerunt, in mola diaboli dereliquit.

Jamque capilli ejus renasci coeperunt. Diximus superius, per capillos Domini apostolos posse intelligi. Hi renasci coeperunt, cum hoc, quod timore mortis aliquantum cesserant, amare poenitendo diluerunt, et ob hoc in capite Jesu crescere et renasci meruerunt.

Convenerunt principes Philisthinorum in unum, ut immolarent hostias magnificas Dagon deo suo. Convenerunt et seniores plebis ac principes sacerdotum et Scribae, ut immolarent hostias Dagon, quod interpretatur piscis tristitiae, quando odium illud, quod lethalis tristitia in corde eorum pariebat, sic evomuerunt ut incalescerent voces eorum dicentes: Tolle, tolle, crucifige eum. Satiati sunt valde et laetati, cum Pilatus adjudicavit fieri petitionem eorum, et dimisso Barabba Jesum tradidit voluntati eorum. Ibi certe hostias magnificas diabolo immolabant, ibi votis et desideriis iniquis saturati Deum suum laudabant dicentes: Tradidit nobis inimicum nostrum Samsonem in manus nostras.

Laetantesque per convivia sumptis jam epulis praeceperunt, ut vocaretur Samson, et ante eos luderet. Qui adductus de carcere ludebat ante eos. Quando, quaeso, coram Philisthaeis istis noster Samson lusit? Nimirum cum non dedignabatur a colaphizantibus velari, nec rejiciebat calamum, ab illudentibus sibi pro sceptro in manu datum, neque 388 chlamydem coccineam, nec coronam spineam capiti impositam, neque Romanos milites genua sibi flectentes et risu regem se Judaeorum salutantes aversabatur. Postquam in talibus satis lusit( erant enim ista omnia gaudium et laetitia cordis ejus) alio modo rursus ludere coepit, quemadmodum subjungitur:

Feceruntque eum stare inter duas columnas. Duae istae columnae duo sunt cornua crucis, super quae extensa et suspensa sunt superni regis membra. Ibi domus plena virorum ac mulierum Samson ludentem exspectabat quia omnis Ecclesia coelestium, terrestrium et infernorum huic spectaculo applaudebat, per quod citius se laetificari et redimi sperabat.

Qui dixit puero regenti gressus suos: Dimitte me, ut tangam columnas quibus omnis imminet domus, ut recliner super eas, et paululum requiescam. Puer iste, qui gressus Samsonis nostri dirigebat, divinitas erat, quae cuncta humanitatis opera disponebat, quae etiam tunc incredulis, quod nulla esset, videbatur. Sed non nulla erat, imo magna erat, jamque abscondite operabatur. Dimitte me, inquit, ut tangam columnas. Ac si Deo Patri dixisset: O fortis et praepotens divinitas mea, permitte me ascendere arborem crucis, cui omnis imminet domus Ecclesiae meae, sine qua nihil est validum, nihil sanctum, nihil tutum: Ut ibi recliner, et paululum requiescam, quia si non ibi inclinato capite spiritum meum tradidero; et ibi dulciter non requievero, tot millia electorum meorum educere et liberare nequeo de inferno.

At ille invocato Deo suo ait: Domine Deus, memento mei, et redde mihi nunc pristinam fortitudinem meam, ut ulciscar me de hostibus meis, et pro amissione duorum luminum meorum unam expetam ultionem. Ac si Dominus noster Jesus Christus pendens in cruce confixis manibus, invocato Deo Patre, dixisset: Domine Pater, memento Filii tui pendentis in cruce; da mihi ut pristina fortitudine, quam in coelo exercui, projiciendo diabolum et angelos ejus, ita ut nunquam amplius restauretur; sic modo eadem fortitudine in morte mea illum dejiciam et conteram, ut sicut in coelo damnatus est et 389 projectus, ne habeat sedem et locum in coelo, sic etiam conteratur, ne habeat sedem in terra, hoc est in electorum meorum cordibus; conteratur etiam in inferno, ne potestatem habeat in electorum meorum animabus. Et pro amissione duorum luminum meorum. Adam et Evae, qui oculi mei erant in paradiso, quos mihi, dum decepit, eruit, unam recipiam in eis ultionem; nec non alios oculos meos, Job oculum meum, Moysen oculum meum, qui positi sunt in inferno, tollam eis reddens eos paradiso et coelo. Et apprehendens ambas columnas, quibus innitebatur domus, alteramque dextera, et alteram laeva tenens, dixit: Moriatur anima mea cum Philisthiim. Samson noster ambas columnas apprehendit, quando in cruce manus suas expandit, et alteram dextera, id est potentia et providentia divinitatis tenebat, qua originalis peccati crimina delevit et coelum aperuit; alteram laeva, id est obedientiam, quam Deo Patri usque ad mortem exhibuit. Dixitque, imo oravit dicens: Moriatur anima mea cum Philisthiim. Volo, inquit, ut humana natura, quam suscepi, moriatur, et non solum moriatur, sed et cum Philisthiim moriatur. Quomodo, o Domine, anima tua cum Philisthiim moriatur? Ut mors mea, inquit, quam innocens sustineo, ita eis dominetur et praevaleat, ut potestas eorum funditus destruatur et intereat.

Concussisque fortiter columnis cecidit domus super omnes principes Philisthinorum, multoque plures interfecit moriens quam antea vivus occiderat. Concussisque fortiter columnis sanctae crucis, id est omittente Domino Spiritum, hujusmodi operationis claruerunt signa, quod velum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum, petrae scissae sunt, monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrexerunt. Sed et simpliciter possumus dicere quod Samson noster columnas crucis concusserit, quando clamans exspiravit quia nonnulli, quod saepe videmus, suspensi in patibulo, dum sunt praevalidi et fortes in robore, instante hora mortis innisi patibulo ligna crucis praevalide concutiunt. Et eo modo ipse Dominus noster, quia juvenis 390 et fortis erat, egrediente anima, fortiter crucis concussit ligna. Ibi cecidit domus super principes omnes Philisthinorum. Per domum hanc sancta Ecclesia designatur, quae tunc casum bonum pertulit, quando Christus, qui est caput corporis Ecclesiae, in morte occubuit. Quae salubris hujus sanctae domus ruina facta est super principes Philisthinorum, quia maligni spiritus, qui prius erant superiores, facti sunt inferiores, et per hunc casum Philisthaeis, id est hostibus invisibilibus substratis et adnullatis coepit Ecclesia superior esse et eminere. Tunc Dominus noster, Samson noster multo plures interfecit moriens quam antea vivus occiderat, quia licet in vita sua omnia bona et sancta docuerit, omnia bona ostenderit et fecerit, per hoc tamen Philisthaei ad plenum non sunt interfecti. Concussis autem columnis istis, ubi ipse mortem gustavit, multo plures interfecit moriens quam antea vivus occiderat, quia unquam, ut prius, tanta dominatione super mortalium genus regnabunt. Hinc est quod illum quem toto tempore vitae suae impie et flagitiose viventem suum esse gloriabantur, si ultimum trahens spiritum ex corde poeniteat, non gehennae tortoribus, sed coelorum annumerari doleant concivibus.

Jam, fratres charissimi, incarnationem, passionem, descensum ad inferos, resurrectionem Domini nostri audistis, et jam quid de sepultura ejus adjungatur advertite.

Descenderunt, inquit, fratres ejus, et universa cognatio ejus, et tulerunt corpus ejus, et sepelierunt eum inter Saraa et Estahol. Fratres Samsonis nostri apostoli et alii discipuli ejus erant, fratres ejus Joseph et Nicodemus fuerunt, qui accepto a Pilato corpore ejus ligaverunt linteis cum aromatibus, et posuerunt in monumento suo. Sed quid est, quod inter Saraa et Estahol sepultus memoratur? Vult hoc aliquid, si ipsa interpretatio nominum requiratur. Saraa interpretatur carbones; Estahol ignis parturiens. Quid per carbones, nisi nos miseri, nos carbones desolatorii? Quid per ignem parturientem nisi igniti illi lapides, angelicarum scilicet virtutum multitudines? Inter nos itaque, qui Saraa, id est carbones sumus, 391 et inter Estahol, quod sunt angeli incendentes, positus et sepultus est Dominus noster Jesus Christus. Sed non pari, imo diverso modo sepultum nostrum tenemus et tractamus. Illi enim tenent eum in re, nos in spe; illi de prope, nos de longe; illi in plenitudine, nos ex parte; illi gaudentes, nos dolentes; illi ardentes, nos in hoc mundo, tanquam in extranea domo, vix scintillam charitatis acquirentes. Et tamen interim sepultum nostrum fideliter servemus; quibus possumus servitiis honorificemus, donec et nos post hujus vitae exsilium mutemus imperfectum plenitudine, imaginem veritate.

Libet inter haec quantum Deus donaverit de petra hujus historiae oleum mortalitatis elicere, et succincte exponere quo ordine haec in nobis agantur quae de Samsone gesta referuntur. Multi nostrum Dalilam istam propter malitiam suam detestamur. Sed si nosipsos intueamur, quod illa semel visibiliter Samsoni fecit, nos Samsoni nostro Christo frequenter fecisse et quotidie, proh dolor! agere negare non possumus. O quoties post dulcia oscula et foedera amoris ejus ipsum abjicimus, et a nobis repellimus, Philisthaeos, hoc est malignos spiritus advocantes, eis superiorem locum damus, ad decipiendum et perdendum in cordibus nostris amatorem animae nostrae multas impietatum machinationes construimus! Per Dalilam, quae interpretatur situla, caro nostra intelligitur, quae semper portat aquam et honorem carnalis concupiscentiae. Samson vero, qui interpretatur sol eorum, fidelis quilibet est, quem verus Sol justitiae illuminavit per fidei agnitionem et meriti electionem. Hunc fidelem post multa interfecta millia vitiorum et peccatorum, post dulces divini amoris amplexus, Dalila ista, id est caro, nonnunquam decipit, dum carnalibus desideriis, quibus repugnare deberet, consentiendo succumbit. Quae radit capillos, dum bonos affectus, sanctas cogitationes, quae per capillos intelligi possunt, homini aufert; radit capillos, dum innumeras et assiduas sacrae Scripturae meditationes a corde distrahit; radit capillos, dum internam illam orationis et gustus Dei dulcedinem intercipit, et alienam Spiritui facit.

392 Vinctum post haec Samsonem, hoc est animum hominis, Allophylis, impiis scilicet daemonibus, exponit; quem comprehendentes et laeti ambientes, utrisque oculis privare nituntur. Duo oculi hominis sunt spiritalis et litteralis sensus, vel duo oculi, intellectus et memoria. Hi duo oculi miserabiliter eruuntur, dum dominante carnali concupiscentia in homine, nec spiritualia praecepta intelligi, nec litteralis scientia haberi in memoria valet. Sic, sic miserabiliter dejectis et confusis non est desperandum, sed velocius, puer noster, id est humilis sensus est advocandus, ut videlicet humilitas sedeat in corde, quae nos illuminet in opere, quae nos ipsos quales simus in veritate scire et videre faciat, et si iste puer praesto erit, in viam rectam dirigentur pedes nostri.

Nam cum talibus supernae visitationis tempus illuxerit, dicunt puero suo, id est humiliato spiritui suo: Dimitte me, ut tangam columnas quibus omnis imminet domus, ut recliner paululum super eas et requiescam. Istae duae columnae, quas homo tangere, et super quibus paululum requiescere desiderat, duo bona sunt, quae illum a carnalibus concupiscentiis possunt liberare, continentia corporis et custodia cordis. Quibus manu sanctae operationis per misericordiam Dei attactis vigilet, necesse est, in continentia corporis, excubet diligentissime in custodia cordis, elevet ad Dominum vocem orationis dicens: Domine Deus, memento mei, et redde mihi nunc pristinam fortitudinem meam, ut ulciscar me de hostibus meis, et pro amissione duorum luminum meorum unam expetam ultionem. Hoc est dicere: Domine Deus meus, duo lumina, id est intellectum et memoriam, a te Creatore et benefactore meo accepi: sed ista lumina peccatis meis exigentibus amisi. Si ergo tuo justo judicio ista recipere dignus apud te non invenior, saltem nunc redde mihi pristinam fortitudinem meam, hoc est da ut nunc, sicut aliquando te donante potui, resistam vitiis, et exercere me satagam in bonis actibus.

Post haec concussis columnis multo plures interfecit moriens quam antea 393 vivus occiderat. Concutit columnas, dum remotus a pigritia cordis ad laborem tendit bonae operationis, et de bona operatione corporis ad custodiam cordis, et haec duo ita connectit, continentiam corporis et custodiam cordis, ut non facile ea postmodum amittere queat. Sicque multo plures interfecit moriens quam antea vivus occiderat, quia etsi aliquando in seipso persecutus est vitia, tamen quia in humilitate non fecit, amittere quodammodo habuit, quod in humilitate non custodivit, et tunc eo magis[ et] potentius vitia interficit, quanto perfectius et verius humiliari coram Deo elegerit.

Imploremus itaque Dominum nostrum Jesum- Christum, cujus haec est solemnitas, in qua usque ad mortem humiliari voluit, ut veram nobis humilitatem concedat, faciatque sic nos imperiose mortis ejus dolorem attendere, ut compungamur et compatiamur et commoriamur, ut et quandoque conresurgamus et conregnemus per infinita saecula saeculorum. Amen.