Reader

HOMILIA LXII. IN DOMINICAM II POST PENTECOSTEN SECUNDA.

Puer Samuel ministrabat Domino coram Heli, et sermo Domini erat pretiosus, etc.

Lectiones Veteris Testamenti, quas de vocatione Samuelis, nocte cum legerentur, audivimus, ordinante Spiritu sancto, qui auctor est utriusque, Veteris videlicet et Novae Scripturae, bene hodiernae sancti Evangelii lectioni videntur congruere. Nam sicut in Evangelio, ita et hic tres invenimus vocationes, quarum utrasque ad tria tempora, ad tempus videlicet ante legem, ad tempus sub lege, ad tempus sub gratia congrue referre possumus. Ad coenam magnam aeternae dulcedinis vocavit Deus omnipotens electos suos primo ante legem, secundo sub lege, tertio sub gratia, quia singulis his temporibus semper erant aliqui, qui ad gustandam aeternae dulcedinis coenam anhelabant. Sed licet vocarentur, nullus tamen quo vocabatur venire poterat, quandiu in carne ille non venerat, per cujus passionem redimendum erat genus humanum, Unigenitus utique Filius Dei, qui ab aeterno cum Patre et Spiritu sancto in sua hoc habebat praedestinatione, ut ad subveniendum perdito homini tandem in fine saeculi de celsitudine suae aeternitatis ad infima nostrae mortalitatis descenderet. Haec misericordissima praedestinatio Dei Patris et Spiritus sancti, per operationem Filii Dei tandem consummanda in fine mundi, mystice, quantum conjicere possum, in exordio earumdem lectionum figuraliter exprimitur, cum dicitur:

Puer Samuel ministrabat Domino coram Heli, et sermo Domini erat pretiosus. In verbis istis totam simul 600 sanctissimam Trinitatem notare possumus. In Heli cujus nomen interpretatur Deus meus, Deum Patrem; in Domino Spiritum sanctum; in puero Samuel, quod interpretatur nomen ejus Deus, Deum Filium, de quo alibi dicitur: Et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur nobiscum Deus. Qui cum Deus et homo sit, apte utrumque nomen ei congruit; nomen pueri propter innocentiam, simplicitatem et munditiam, quam habebat prae cunctis hominibus in assumpta propter nos humanitate. Nomen Samuelis propter excellentiam, qua aequalis erat Deo Patri in divinitatis aeternitate. Ab aeterno Deus erat pro nobis vero puer, pro nobis homo fieri volebat.

Sed quomodo Domino, id est Spiritui sancto, coram Heli, coram Deo Patre ministrabat, quibus nec essentia minor, nec potentia inferior erat? Equidem non est dictum propter minoritatem aliquam, vel inaequalitatem, quae nulla est inter Patrem et Filium et Spiritum sanctum, sed propter dispensationem humanae naturae, quam suscepturus erat in se pro humani generis salute. Sed quia secretissimum hoc humanae reparationis consilium adhuc mortalibus erat incognitum, consequenter adjecit Scriptura dicens: Et sermo Domini erat pretiosus. Pretiosus dicitur, quasi rarus. Quaecunque res homini abundat, hanc interdum levius pensat; quod autem rarum, illud pretiosum reputat et charum. Unde non incongrue sermo Domini tunc temporis pretiosus fuisse dicitur, quia, etsi aliqui erant, qui revelante 601 Spiritu sancto in semetipsis aliquid scire de Deo aut intelligere poterant, qui dicere aliquid de Deo vel docere scirent, rarissimi erant. Unde autem hoc fuerit, insinuat subsequens Scriptura, quae dicit:

In diebus illis non erat visio manifesta. Simpliciter per dies illos accipere possumus dies temporis illius quod erat ante adventum Christi, sive ad altiorem sensum, sanctos illos homines, qui eo tempore fuerunt, qui propter lumen fidei et vitae meritum non incongrue dies nominari potuerunt. In illis namque diebus non erat visio manifesta, quia Deus nondum homo factus erat, nondum videndum se mortalibus praebuerat, per quem nox humanae caecitatis illuminanda erat. Sed nec adhuc, quando venit, quando humana carne vestitus homo inter homines conversari coepit, visio manifesta erat, quia pauci erant, qui eum cognoscerent, qui eum Creatorem et Redemptorem suum crederent. Sed unde hoc, nisi quod sicut in alio Evangelio legitur, spiritus nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus? Ubi autem per mortem passionis glorificatus, ubi post resurrectionem suam super coelos elevatus, misso desuper discipulis suis Spiritu sancto tenebras humanae caecitatis et ignorantiae ex parte illuminavit, tunc primum visio manifesta fieri coepit, quia non solum apostoli, sed et apostolorum imitatores multa, quae ante nesciverunt, scire de Deo et intelligere coeperunt. Sed eadem visio manifesta adhuc per misericordiam Dei durat in sancta Ecclesia, quia eamdem gratiam, quam per Spiritum sanctum tunc discipulis suis dedit, hanc electis et dilectis filiis suis per ejusdem Spiritus sancti illuminationem adhuc quotidie, etsi non tam plenarie ut tunc apostolis, ut linguis omnibus loqui valeant, tribuit, multa tamen dulcia sacrae Scripturae secreta, quae prius abscondita erant, per invisibilem visitationem suam manifestat et aperit. Sed antequam omnia ista fierent.

Factum est in quadam die, ut subjungitur, Heli jacebat in loco suo, et oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei, antequam exstingueretur. 602 Plerumque ubi in sacra Scriptura verbum hoc factum est legitur, magnum aliquid insinuat, aliquid pretiosum et dignum memoria significat. Sic et hoc in loco dicere possumus quia vere magnum et magnificum factum erat, quod Heli in loco suo jacebat. Si per Heli Deum Patrem intelligimus, quid per locum suum, in quo jacebat, sentiendum credimus? Locus Heli, locus, inquam, Dei Patris, in quo suaviter ab aeterno requiescebat, unigenitus Filius ejus erat, in quo requievit in aeternitate secundum divinitatem, in quo requievit in tempore secundum humanitatem. Nam praeter eum solum nunquam homo inventus est sine peccato. Et bene dicit jacebat, quia antequam saecula fierent, priusquam angelus vel homo esse inciperet, semper erat in requie, quia nunquam aliquid ei abscessit, nunquam aliquid ei accessit, nunquam enim major erat, nunquam minor erat. Nequaquam honor divinitatis ejus eo minor esset, si homo conditus non fuisset, neque ideo creatus est homo, ut Deus beatificaretur ab eo. Sed ideo creatus est, ut ille beatificaretur a Deo. Jacebat enim ille in loco suo. Quando aut quomodo? In quadam die, hoc est in singulari sancti Spiritus illuminatione, quia Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus sicut semper unum erant, sic semper simul et in uno requiescebant.

Sed sic aeternaliter Deo Patre in Filio suo cum Spiritu sancto requiescente, oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei, antequam extingueretur. In oculis ejus primos parentes nostros Adam et Evam intelligere possumus. Adam quasi dexter Dei oculus erat; Eva vero quasi sinister, quae decepta a serpente non ad dexteram, sed ad sinistram respiciebat. Vidit enim, ait Scriptura, lignum, quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, tulit et comedit. Ipsi oculi Domini, heu! miserabiliter caligaverant, quando aversis a vera luce oculis mentis suae, ad quam aeternaliter contuendam creati erant, ad serpentem, ea, quae mortis et tenebrarum erant, suadentem respiciendo contra Deum intumuerant.

603 Sed et oculos ejus fuisse legem et prophetas dicere possumus, quibus quasi quibusdam oculis pietatis suae de coelo super terram aspexit, quando per legem et prophetas humanae caecitatis et ignorantiae tenebras illuminare coepit. Sed et isti oculi nihilominus caligaverant, quia paucissimi exstiterunt qui ea, quae de Christo erant, aut in lege aut in prophetis, ipso etiam apparente aut videndo prout justum esset crederent, aut credendo prout justum erat diligerent. Unde apte sequitur:

Nec poterat videre lucernam Dei, antequam exstingueretur. Lucerna dicitur quae in se continet lumen. Et ideo non incongrue per lucernam humanam naturam in Deum assumptam aestimo intelligendam. Sicut enim lumen in lucerna, sic divinitas latuit et abscondita erat in assumpta humanitatis forma. Sed hanc lucernam verus Heli Deus omnipotens videre non poterat antequam exstingueretur, hoc est antequam Unigenitus ejus homo factus pro homine, sicut homo moreretur pro homine. Quod dictum est: Non poterat videre lucernam Dei, antequam exstingueretur, non ita intelligendum est quod aliquid fuerit, quod Deus omnipotens, cujus nutu cuncta subsistunt, non potuerit. Impotentia ejus erat justitia ejus. Videre, id est diligere humanam naturam non potuit, quia non debuit. Justum namque non erat ut a Deo homo diligeretur, quandiu originalis culpa criminis obnoxius teneretur. Sed postquam exstincta est lucerna, postquam inobedientia hominis per obedientiam Filii Dei deleta et evacuata est, tunc prior illa impotentia Dei mutata est ad potentiam. Placatus enim per mortem Filii sui, diligere humanam naturam potuit, quia jure debuit, quam ante diligere nec potuit nec debuit. Triginta annis et eo amplius homo inter homines conversatus est. Sed nequaquam hoc ad perfectam salutem perdito homini sufficere potuit, quousque exstinctus est, quousque in morte occubuit. Sed antequam omnia ista fierent in re, quae adhuc fuisse diximus in praedestinatione, Samuel, prout sequens ait Scriptura:

604 Dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. In principio lectionis, ubi praefigurabatur mysterium incarnationis Filii Dei, appellatus est puer Samuel, hic vero, ubi sola divinitatis illius celsitudo, in qua aequalis est Patri et Spiritui sancto, insinuatur, non puer, sed Samuel tantum nominatur. Samuel, inquit, dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Per arcam Dei divinitas Dei Patris, per Samuelem, sicut praedictum est, coessentiva Patri majestas Filii Dei; per templum Domini coaeterna Patri et Filio essentia Spiritus sancti.

In templo Domini, ubi erat arca Dei, Samuel dormiebat, quia in aeternitate sua cum Patre et Spiritu sancto aeternaliter requiescebat. Sed quia non Patris, non Spiritus sancti, sed Filii persona dispensationem redemptionis humanae suscipere debuit, quomodo ab aeterno, et ante tempora ad perficiendam eadem redemptionis nostrae dispensationem Deus Pater Deum Filium vocaverit et ordinaverit, ostendit sequens Scriptura, quae dicit:

Et vocavit Dominus Samuel. Qui respondens ait: Ecce ego. Et cucurrit ad Heli et dixit: Ecce ego: vocasti enim me. Qui dixit: Non vocavi; revertere et dormi. Et abiit et dormivit. Sicque factum est per ter.

Prima Domini vocatio erat illa Dei Patris et Spiritus sancti, quae ante tempora facta est, incarnationis Christi praedestinatio. Secunda vocatio temporalis erat, quae facta est ante legem in typo Abel, in arca Noe, in immolatione Isaac filii Abrahae. Nam quid praefigurabat arca Noe, quae inundantibus aquis diluvii submergi non poterat, nisi sanctam Christi carnem, quam inundans super genus humanum originalis et actualis unda criminis non contigerat? Vel quid erat Abel occisio, Isaac immolatio, nisi quaedam futurae passionis Christi vocatio, ut ita dixerim, et praefiguratio? Tertia vocatio facta est sub lege, quia quidquid in caeremoniis legalibus fiebat, hoc totum 605 erat quasi quaedam vocatio, quae futuram Christi incarnationem et passionem praetendebat.

Nec praetereundum quod sicut tres in verbis, quae praemisimus, Dei Patris habemus vocationes, sic etiam tres invenimus in eis Filii Dei ad Patrem responsiones. In prima vocatione, quae facta est in aeternitate, legimus quod responderit, quod cucurrerit, quod ad obediendum vocantis voluntati Patris summa se devotione obtulerit. Ecce ego, inquit, vocasti enim me. Sic in secunda, sic in tertia vocatione semper idem respondit, dicens: Ecce ego, quia vocasti me; ecce ego, quia vocasti me. Responsio et cursus iste nihil aliud erat, ut aestimo, nisi prompta voluntas et fervens dilectio, quam semper et ante tempora, et in tempore, ante legem, et sub lege habebat ad obediendum Deo Patri in redemptionem generis humani. Dicere autem Heli ad Samuelem primo, secundo et tertio: Non vocavi te, fili mi. Revertere et dormi, moram illam exprimebat, quae singulis illis temporibus, tempori videlicet ante legem, tempori sub lege intercesserat, in quibus Unigenitus Dei ad redemptionem generis humani venire non poterat, differente hoc Deo Patre in tempus opportunum, in tempus ante tempora praefinitum. Singulis namque temporibus offerebat se Filius Deo Patri in redemptionem generis humani, dicens propter magnam dilectionem, quam habebat ad hominem: Ecce ego, quia vocasti me. Ille vero ait quodam modo: Non vocavi, hoc est nondum erit in re, quod in aeterna praedestinatione mea tecum disposui super salute generis humani.

Revertere et dormi. Reverti jubebat, quem necdum ad salvandam humanam naturam hominem fieri volebat. Sed quod ista reversio, ista humanae reparationis dilatio nequaquam Filium turbaverit, quod in nullo dulcedinem sempiternae quietis suae, quam cum Patre et Spiritu sancto aeternaliter habebat, mutaverit vel minoraverit, sequenti verbo ostendit Deus Pater, cum dicit: Dormi. Ac si dicat: In mea aeternitate coaeterne mihi Fili mi, mecum requiesce, 606 quia nondum tempus est, ut voluntas tua impleatur, ut humana per te natura redimatur. Sequitur

Porro Samuel necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. Omnia, quae sciebat Pater, quae sciebat Spiritus sanctus, sciebat etiam Filius. Sciebat quidem Dominum secundum divinitatis suae excellentiam, sed necdum sciebat eum per humanae naturae experientiam. Neque revelatus ei fuerat sermo Domini. Sermo Domini, qui super salute generis humani in secretissimo sanctae Trinitatis consilio factus fuerat, revelatus quidem ei erat in praedestinatione, sed revelatus ei nondum fuerat in operis consummatione, quia nondum homo factus erat, nondum morte sua hominem redemerat. Evoluto tempore, quod erat ante legem, evoluto tempore, quod erat sub lege, tempus gratiae successit, in quo tandem Deus Pater per Filium suum impleri voluit, quidquid in aeternitatis suae praedestinatione cum eodem Filio suo et Spiritu sancto super redemptione lapsi hominis cogitavit et disposuit. Unde et sequitur:

Et venit Dominus et stetit; et vocavit, sicut vocaverat secundo: Samuel, Samuel. Et ait Samuel: Loquere, Domine, quia audit servus tuus. Ac si dixisset- Loquere, Domine. Nam tuum loqui, tuum est operari, tandem per me Filium tuum, Pater clementissime, tuae miserationis operatio consummari faciat, quidquid pietatis tuae clementia super perdito homine ab initio mecum praeordinaverat. Loquere, Domine, quia Filius tuus secundum divinitatem, audit, hoc est obaudit paternae voluntati tuae fieri servus tuus secundum humanitatem.

Et dixit Dominus ad Samuelem: Ecce ego facio verbum in Israel, quod, quicunque audierit, tinnient ambae aures ejus. Magnum Deus Pater verbum fecit in Israel, quando Unigenitum suum misit in mundum, quando per mortem Filii mortem destruxit servi. Quod quicunque audierit, tinnient ambae aures ejus. In tinnitu ambarum aurium, arbitror, quod timor et amor 607 Dei satis convenienter possit intelligi. Nam antequam Verbum caro fieret, antequam Deus immortalis mortalitatis nostrae miserias in se susciperet, una tantum auris hominis tinniebat, quia Deum tantum sicut Creatorem timebat. Sed postquam Deus homo factus est, ambae aures, auris videlicet timoris et amoris tinnire coeperunt, quia tunc primum homo Deum, quem tantummodo sicut Creatorem prius timuit, timere et amare, timere, inquam, sicut Creatorem, amares sicut Redemptorem didicit. Non enim magnopere dilectio pertinuit ad creationem, sed ad redemptionem. Nam nihil homini creatio profuisset, nisi redemptio accessisset. Sed et ideo Deus omnipotens magis pro recreatione quam creatione amari debuit. Nam quod hominem creavit, in hoc non laboravit, multum vero laboravit, quando eum recreavit. Ibi non solum multa abjecta, sed etiam multa ignominiosa pertulit, ibi ipsam ad ultimum ignominiosae mortis poenam experiri voluit. Unde consequenter, quasi ex ipsius persona Filii subjunxit Scriptura et ait:

In die illa suscitabo adversum Heli omnia, quae locutus sum super domum ejus. In Heli Deum Patrem intelligendum diximus; in Heli ipsum Filium secundum divinitatem suam intelligere possumus; in domo autem Heli accipiatur humana natura, quam suscepturus erat in se Filius Dei. Per omnia illa, quae in aeternitatis suae dispositione super eamdem domum Heli, super eamdem domum Dei Patris locutum se fuisse dixit, universas, quantum mihi videtur, necessitates et miserias mortalitatis nostrae figuraliter expressit, quas in carne sua pro humani generis salute pati voluit. Ista omnia suscitavit ipse adversum se, non in die aeternitatis, sed in die susceptionis humanitatis( nam in divinitate nulla ei passibilitas accedere potuit), quia sic ipse voluit.

Nec praetereundum quod suscitaturum se omnia ista dixit adversum Heli. In Heli intelligi potest, sicut diximus, divinitas Patris, divinitas ipsius Filii, divinitas Spiritus sancti. Igitur bene dictum est: Suscitabo adversum 608 Heli omnia quae locutus sum super domum ejus. Nam quod homo factus, quod homo inter homines conversatus est, et quaecunque pertulit in assumpta humanitate, omnia fuerunt adversum Heli, quia omnia adversa fuerunt divinitati. Sed quia praevidit sine his omnibus humanam naturam salvari non posse, subjecit et ait:

Incipiam et complebo. Ac si diceret: Incipiam homo pro homine nascendo, complebo homo pro homine patiendo et moriendo.

Praedixi enim ei, quod judicaturus essem domum ejus in aeternum propter iniquitatem, eo quod noverit indigne agere filios suos, et non corripuit eos. Quantum conjicere valeo, videtur mihi quod hoc in loco per domum possit intelligi humana natura, quae coepit in Adam et Eva, quae habitaculum Dei altissimi dici et esse debuisset, si in honore, ad quem condita erat, perstitisset. Iniquitas, quae in domo illa fiebat, praevaricatio et inobedientia ipsorum erat. Ergo quod ait: Praedixi enim quod judicaturus essem domum ejus in aeternum propter iniquitatem, idem est ac si dixisset, praedixi ante tempora, praedixi in tempore, promisi per legem, promisi per prophetas, ut per incarnationem meam mundum visitarem, ut domum Heli, humanam videlicet naturam, propter iniquitatem paternae transgressionis damnatam, et judicarem, et judicium ipsius ipse portarem.

Sed unde mihi hoc? Eo videlicet quod noverat indigne agere filios suos et non corripuit eos. Possumus dicere quod, duo filii veri Heli fuerint duo primi parentes nostri, qui tunc profecto indigne agebant, quando seducti fraude maligni per inobedientiae malum a Deo reciderunt. Istud indigne agere eorum, noverat Deus Pater, antequam fieret, et non corripuit eos. Non corripuit, quia fieri permisit. Corripuisset quodammodo, si fieri non permisisset. Sed quia non corripuit, hoc est, quia occulto judicio suo fieri permisit.

609 Idcirco juravi, ait Dominus, domui Heli, quod non expietur iniquitas domus ejus victimis et muneribus usque in aeternum. Ac si diceret: Quia tantum est malum praevaricationis eorum, quod per hoc totum genus hominum cum ipsis descendit ad interitum, idcirco juravi, idcirco in aeternitatis meae dispositione cum Patre meo et Spiritu sancto hoc firmavi, quod non expietur iniquitas domus ejus, quod est humana natura, victimis et muneribus, legalibus videlicet caeremoniis et observationibus, nisi ipse ego homo pro homine factus fuero, atque per mortem meam mortem illorum destruxero.

Dormivit autem Samuel usque mane, aperuitque ostia domus Domini. Dormitio Samuel usque mane praefiguravit, sicut paulo ante dictum est, quietem illam, quam habuit noster Samuel, Filius utique Dei, cum Patre et Spiritu sancto in aeternitate. Sed tunc quodammodo quasi mane evigilavit, quando homo factus, a quietissima tranquillitate aeternitatis ad labores nostrae mortalitatis descendit. Aperuit ostia domus Domini. Per ostia domus Domini Vetus et Novum Testamentum potest intelligi, quorum utrumque ostium domus Domini non injuste appellatur, quia per illorum observantiam domus Domini, quod est regnum coelorum, intratur. Duo haec ostia tunc aperuit, quando legalibus et evangelicis praeceptis hominem docuit, quomodo per bonae vitae meritum diu interclusum coelestis patriae introitum promereri posset. Sed et alia duo ostia domus Domini in diebus carnis suae aperuit Filius Dei. Aperuit ostium innocentiae, aperuit et ostium poenitentiae, quae vere duo ostia sunt, quae homini coelestis regni aditum pandunt. Ostium innocentiae aperuit in baptismate, ubi culpa evacuatur, et innocentia redonatur. Post ostium innocentiae aperuit ostium poenitentiae, ut si suscepta per baptismum innocentia corrumperetur, subsequentis poenitentiae ac satisfactionis remedio purgaretur. Sequitur post haec:

Et Samuel timebat indicare visionem Heli. Quae erat visio ista? Totum 610 utique quod vidit in humano genere. Denique humanae naturae dolorem et miseriam, quam pridem viderat per potentiam divinitatis, tunc per experientiam humanitatis videre coepit, quando universos dolores nostros praeter solum peccatum in se suscepit. Vidit grandia et innumerabilia humani generis peccata, vidit quotidie electorum suorum animas ad infernum descendere. Sed timebat indicare visionem Heli. Ex quo factus est homo, semper erat in timore per misericordissimae compassionis affectum, quam habuit super humani generis perditione. Sic enim praedixit propheta de illo, dicens: Et requiescet super eum spiritus timoris Domini. Timebat itaque Dominum non pro se, sed pro nobis, timebat non pro suis, quae nulla erant, sed pro nostris peccatis, quae magna et innumerabilia erant. Sed et hoc timebat, quia propter magnitudinem scelerum redemptionem generis humani protrahi et differri videbat. Sic enim ipse de se in quodam Evangelii loco testatur dicens: Baptismum habeo baptizari, et quomodo coarctor, ut perficiatur. Baptismus iste passio Christi fuit, ubi noster baptismus coepit. Coarctabatur utique in timore ut baptismus iste perficeretur, ut per crucem et sanguinem suum humana natura redimeretur. Sed necdum indicavit Heli. Indicare illius fuit mori illius. Et quia tempus passionis et mortis ejus nondum advenerat, ubi peccata nostra Deo Patri ita recensenda erant, quod prorsus delenda erant, recte dicitur, quod timeret indicare visionem Heli. Ubi autem Deus Pater, imo ipse Filius se ipsum ad passionem vocavit, ibi vere impletum est, quod post pauca Scriptura subjungit dicens:

Indicavit itaque ei Samuel universos sermones, et non abscondit ab eo. Tunc vere indicavit Samuel Heli universos sermones, quando Unigenitus Dei seipsum in ara crucis pro peccatis omnium fidelium suorum obtulit Deo Patri.