Gratianus-c.1160
Concordia discordantium canonum
Cano 2.11.3.220
Choose a text
More by Gratianus
—
21354 Codica
2.11.3.1
DECRETI PARS SECUNDA. CAUSA XI. QUAESTIO III.
2.11.3.1
GRATIANUS.
2.11.3.2
I Pars. Sed ponatur, quod haec culpa suspensione digna non fuerit; quaeritur, utrum sit deponendus qui officium contra prohibitionem episcopi celebrare ausus est? Sed quod sententia episcopi, sive justa sive injusta fuerit, timenda sit, Gregorius homil. XXVI, in evangelio testatur, dicens:
2.11.3.3
C. I. Timenda est sententia pastoris.
2.11.3.4
Sententia pastoris, sive justa sive injusta fuerit, timenda est.
2.11.3.5
C. II. A suo episcopo excommunicatus non est ab alio recipiendus. Item ex Concilio Antiocheno, c. 6.
2.11.3.6
Si quis a proprio episcopo excommunicatus est, non eum prius ab aliis debere suscipi, nisi aut a suo fuerit receptus episcopo, aut concilio facto episcopis occurrat et respondeat, et si synodo satisfecerit quod statuerit, sub alia sententia eum recipi. Quod etiam circa laicos, et presbyteros, et diaconos, et omnes, qui in clero sunt, convenit observari.
2.11.3.7
C. III. Excommunicationis meretur sententiam qui excommunicatis communicat. Item Nicolaus Papa ad Lotharium Regem in epistola, cujus initium:« Audito».
2.11.3.8
Praecipue Gualdradae pellicis tuae et* jam* dudum a te repudiatae communionem declina; excommunicata est enim et usque ad praesentiam nostram ab omni Christianorum contubernio sequestrata. Quamobrem cavendum est, ne cum ea pari mucrone percellaris sententiae, ac pro unius mulierculae passione vinctus et obligatus ad perenne traharis exitium. Deterius quippe in populis praelati delinquunt, ac per hoc ipsi crudelius quam ceteri puniuntur, ut ait B. Gregorius: Scire,* enim* praelati debent, quia si perversa unquam perpetrant, tot mortibus digni sunt, quot ad subditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est, ut tanto se cautius a culpa custodiant, quanto per prava, quae faciunt, non soli moriuntur.( Et infra:)§ 1. Ceterum praecave, ne quando nobis secundum Domini praeceptum duos aut tres testes adhibeamus, imo vero ne hoc sanctae ecclesiae dicamus, et( quod non optamus) de cetero fias cunctis sicut ethnicus et publicanus.
2.11.3.9
C. IV. De eodem. Item ex Concilio Sardicensi, c. 17.
2.11.3.10
Si episcopus* quis* forte iracundus( quod esse non debet) cito et aspere commoveatur adversus presbyterum sive diaconum* suum*, et exterminare eum de ecclesia voluerit, providendum est, ne innocens damnetur aut perdat communionem. Et ideo habet potestatem is, qui abjectus est, ut episcopos finitimos interpellet, et causa ejus audiatur ac diligentius tractetur,* quia non oportet ei negari audientiam roganti. Et* ille episcopus, qui* aut* juste aut injuste eum abjecit, patienter accipiat, ut negotium discutiatur,* ut* vel probetur sententia ejus a plurimis, vel emendetur. Tamen prius, quam diligenter et fideliter examinentur, eum, qui fuerit a communione separatus, ante cognitionem nullus* alius* debet praesumere ut communioni societ.
2.11.3.11
C. V. De eodem. Item ex Concilio Carthaginensi II, c. 8.
2.11.3.12
Si quis presbyter ab episcopo suo correptus fuerit, debet utique apud vicinos episcopos conqueri, ut ab ipsis ejus causa possit audiri, ac per ipsos suo episcopo reconciliari. Quod nisi fecerit, sed superbia( quod absit!) inflatus secernendum se ab episcopi sui communione duxerit, ac separatim cum aliquibus schisma faciens sacrificium Deo obtulerit, anathema habeatur et locum amittat. At si querimoniam justam habuerit adversus episcopum, inquirendum est.
2.11.3.13
C. VI. De his qui damnati a synodo sacra ministeria contingunt Item ex Concilio Antiocheno, c. 4:
2.11.3.14
Si quis episcopus damnatus a synodo, vel presbyter aut diaconus a suo episcopo, ausi fuerint aliquid de ministerio sacro contingere, sive episcopus juxta praecedentem consuetudinem, sive presbyter aut diaconus, nullo modo liceat ei, nec in alia synodo, restitutionis spem aut locum habere satisfactionis, sed et communicantes ei omnes abjici de ecclesia oportet, et maxime si postquam didicerint adversum memoratos prolatam fuisse sententiam, eisdem communicare tentaverint.
2.11.3.15
C. VII. Sine spe sit reconciliationis qui excommunicatis communicare praesumit. Item ex Concilio Martini papae, c. 37:
2.11.3.16
Si quis episcopus in concilio excommunicatus fuerit, sive presbyter aut diaconus a suo episcopo, et post excommunicationem praesumpserit sive episcopus ille, aut presbyter aut diaconus facere oblationem, vel matutinum aut vespertinum sacrificium quasi in officio suo agere sicut prius, non liceat ei nec in alio concilio spem reconciliationis habere, nec ultra recolligi, sed etiam eos, qui ei communicaverint, omnes ab ecclesia respui, maxime eos, qui sciebant eum esse dejectum. Si autem permanserit turbans et concitans ecclesiam per forinsecam potestatem, oportet eum sicut seditionarium ab omni plebe expelli.
2.11.3.17
C. VIII. De episcopis, qui innocentes aut minimis causis culpabiles excommunicant. Item ex Concilio Agathensi, c. 3:
2.11.3.18
Episcopi, si sacerdotali moderatione postposita innocentes aut minimis causis culpabiles excommunicare praesumserint, aut ad gratiam baptismatis festinantes fortasse recipere noluerint, a vicinis episcopis ejusdem provinciae literis moneantur, et si parere noluerint, communio illis usque ad tempus synodi a reliquis episcopis denegetur, ne forte propter excommunicationis peccatum excommunicati longo tempore morte praeveniantur.
2.11.3.19
C. IX. De his qui tempore suae excommunicationis communicare praesumunt. Item ex Concilio Africano:
2.11.3.20
Placuit universo concilio, ut qui excommunicatus fuerit pro suo neglectu, sive episcopus sive quilibet clericus, et tempore excommunicationis suae ante audientiam communicare praesumserit, ipse in se damnationis judicetur sententiam protulisse.
2.11.3.21
C. X. Deponantur episcopi, qui excommunicatis communicant. Item Nicolaus Papa:
2.11.3.22
Teugualdum Treverensem et primatem Belgicae provinciae, et Guntherium Agrippinae Coloniae archiepiscopos, nunc coram nobis et sancta synodo, sub gestorum insinuatione, qualiter causam Lotharii regis, et duarum mulierum ejus, Theibergae scilicet et Gualdradae, recognoverint et judicaverint, scriptum super hoc propriis manibus roboratum offerentes, nihil se plus vel minus aut aliter egisse ore proprio multis coram positis affirmantes, et sententiam, quam a sede apostolica in Engeltrudem uxorem Bosonis sanctissimus frater noster Mediolanensis archiepiscopus Thado et ceteri coepiscopi nostri petiverant emittendam, et nos divino succensi zelo sub anathematis attestatione canonice protuleramus, publice se viva voce violasse confitentes, in quibus omnibus invenimus eos apostolicas atque canonicas sanctiones in pluribus excessisse, et aequitatis normam nequiter temerasse, omni judicamus sacerdotii officio manere penitus alienos, sancti Spiritus judicio et B. Petri per nos auctoritate episcopatus exutos regimine consistere definientes. Praedictis autem depositis licentiam concedimus ecclesiam ingrediendi, et communicandi sicut laici, et loquendi suas utilitates, non autem turbas concitandi vel scandalum sollicitandi illis tribuimus facultatem. Quantum autem ad episcopale ministerium specialiter pertinet, nulla eis sit licentia contingendi, sicut nos cum sancta synodo jam decrevisse constat.
2.11.3.23
C. XI. Clerici et laici, qui non obediunt episcopis, infames efficiuntur. Item Clemens, epist. III omnibus coepiscopis.
2.11.3.24
Si autem vobis episcopis non obedierint omnes presbyteri,* diaconi, ac subdiaconi*, et reliqui clerici, omnesque principes tam majoris ordinis quam inferioris, atque reliqui populi, non solum infames, sed et extorres a regno Dei et consortio fidelium, ac a liminibus sanctae Dei ecclesiae alieni erunt.
2.11.3.25
C. XII. In Christum peccat qui veritatis doctorem contristat. Item Petrus in ordinatione Clementis:
2.11.3.26
Quicunque contristaverit doctorem veritatis peccat in Christum, et patrem omnium exacerbat Deum, propter quod et vita carebit.
2.11.3.27
C. XIII. Simulata virtutum affectione obedientia episcopo non denegetur. Item Ambrosius lib. II De officiis c. 24:
2.11.3.28
Si quis vero non obediat episcopo, extollere atque exaltare sese desiderans, quaerens etiam obumbrare merita episcopi simulata affectione doctrinae, aut humilitatis, aut misericordiae, is a vero devius superbit, quoniam veritatis est ea regula, ut nihil facias commendandi tui causa, quo minor alius fiat, neque, si quid boni habeas, id ad deformationem alterius et vituperationem exerceas.§ 1. Non defendas improbum, et sancta indigno committenda non arbitreris.§ 2. Neque iterum arguas et impugnes eum, cujus crimen non deprehenderis.
2.11.3.29
C. XIV. Episcopo non obediens daemonum ore discerpitur. Item Anterus Papa Episcopis Hispaniae:
2.11.3.30
Absit, ut quicquam sinistrum de his arbitremur, qui apostolico gradui succedentes Christi corpus sacro ore conficiunt, per quos nos* etiam* Christiani sumus, qui claves regni coelorum habentes ante judicii diem judicant. Veteri quidem lege habetur quicunque sacerdotibus non obtemperasset, aut extra castra positus lapidabatur a populo, aut gladio cervice subjecta contemptum expiabat cruore. Nunc vero inobediens spirituali animadversione truncatur, et ejectus ab ecclesia rabido daemonum ore discerpitur.
2.11.3.31
C. XV. Quibus papa est inimicus, his nec loqui debemus. Item Petrus in ordinatione Clementis:
2.11.3.32
Si inimicus est iste Clemens alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare, ut ipse vobis dicat, etc., ut supra in tractatu ordinandorum, ubi agitur de obedientia minorum erga majores.
2.11.3.33
C. XVI. Excommunicatus est qui excommunicatis communicat. Item Fabianus Episcopus epist. I:
2.11.3.34
Sicut apostoli statuerunt dicentes: Cum excommunicatis non est communicandum, et si quis cum excommunicatis aversando regulas scienter saltem in domo simul locutus fuerit vel oraverit, ille communione privetur.
2.11.3.35
C. XVII. De eodem Item Calixtus Papa epist. II c. 2:
2.11.3.36
Excommunicatos quoscunque a sacerdotibus nullus recipiat* aut rejiciat* ante utriusque partis justam excommunicationem, nec cum eis in oratione, aut cibo, aut potu, aut osculo communicet, nec Ave eis dicat, quia quicunque in his vel aliis prohibitis scienter excommunicatis communicaverit, juxta apostolorum institutionem et ipse simili excommunicationi subjacebit.
2.11.3.37
C. XVIII. De eodem. Item Isidorus in regula monachorum, c. 18.
2.11.3.38
Cum excommunicato neque orare, neque loqui( nisi quae ad eandem excommunicationem pertinent) nec vesci liceat. Si quis enim cum eo aut palam, aut absconse locutus fuerit, statim cum eo communem excommunicationis contrahet poenam.
2.11.3.39
C. XIX. De eodem. Item ex Concilio Carthaginensi IV, c. 73:
2.11.3.40
Qui communicaverit vel oraverit cum excommunicato, si laicus est, excommunicetur; si clericus deponatur.
2.11.3.41
C. XX. Excommunicatorum nomina vicinis omnibus palam et publice annuntientur. Item ex decreto Honorii Papae:
2.11.3.42
Curae sit omnibus episcopis, excommunicatorum omnino nomina tam episcopis vicinis, quam suis parochianis pariter indicare, eaque in celebri loco posita prae foribus ecclesiae cunctis convenientibus inculcare, quatenus in utraque diligentia* et* excommunicatis ubique ecclesiasticus aditus excludatur, et excusationis causa omnibus auferatur.
2.11.3.43
II Pars. Gratian. Verum hoc de nominatim excommunicatis intelligitur. Excommunicationis enim poenam dupliciter subimus, et dum reatum incurrimus, et dum sententia notamur.
2.11.3.44
Unde Hieronymus in lib. Jud. homil. II: C. XXI. Duobus modis aliquis satanae traditur.
2.11.3.45
Audi denique Apostolum dicentem de eo, qui peccaverat: Tradidi, inquit, hujusmodi hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat. Vides ergo quia non solum per apostolos suos tradidit Deus delinquentes in manus inimicorum, sed et per eos, qui Ecclesiae praesident, et potestatem habent non solum solvendi, sed etiam ligandi, traduntur peccatores in interitum carnis, quum pro delictis suis a Christi corpore separantur. Et( ut mihi videtur) dupliciter etiam nunc traduntur homines de ecclesia in potestatem Zabuli. Uno modo, quo superius diximus, quum delictum ejus manifestum sit ecclesiae, et per sacerdotes de ecclesia pellitur, ut notatus ab omnibus erubescat, et converso conveniat illi illud quod sequitur: ut spiritus salvus fiat in die Domini nostri Jesu Christi. Alio autem modo quis traditur Zabulo, quum peccatum ejus manifestum non sit hominibus, Deus autem, qui videt in occulto, perspiciens ejus mentem et animam, vitiis ac passionibus servientem, et in corde ejus non se diligi, sed aut avaritiam, aut libidinem, aut jactantiam, aut alia hujusmodi: istum talem ipse Dominus tradit satanae. Quomodo eum tradit satanae? Discedit a mente ejus, et avertit se, et refugit a cogitationibus ejus malis et desideriis indignis, et relinquit domum cordis ejus vacuam.
2.11.3.46
Gratian. Quum ergo per sententiam quis nominatus fuerit, cum eo communicare non debemus. Quum autem solo reatu occulte excommnuicationis contraxerit poenam, non est ab ejus communione cessandum. Unde Dominus in evangelio tunc demum peccatorem dixit habendum sicut ethnicum et publicanum, quum ecclesiam audire contempserit. Apostolus quoque non ait: Si quis frater est fornicator, sed: si quis frater nominatur fornicator, etc., sententiae nominationem intelligens. Hinc etiam Urbanus papa II Guitmundo episcopo: Sane quod super Richardo. Require in causa: Quidam episcopus in haeresim lapsus. Hinc etiam Christus in evangelio zizania dixit esse toleranda usque ad messem.
2.11.3.47
Hinc etiam Hieronymus: C. XXII. Mali a bonis penitus separari non possunt.
2.11.3.48
Nolite recedere a Domino in hodierno die, hoc est donec saeculum stat; ostendat ergo mihi, quomodo Hiebusaeus, donec saeculum stat, habitet cum filiis Juda in Hierusalem, quippe quum ne ipsi quidem filii Juda habitent in Jerusalem. Ideo ergo nec istud. verum esse poterit, quod Hiebusaei cum Judaeis habitent in Jerusalem, quandoquidem ne ipsi quidem habitant in ea. Sed nos intelligamus haec spiritualiter, assumentes evangelii parabolam, quae dicit de zizaniis: Sinite utraque crescere, ne forte, quum vultis eradicare zizania, eradicetis simul cum ipsis etiam triticum. Et infra:§ 1. Audi ergo scripturam dicentem, quia non potuerunt filii Juda disperdere Hiebusaeos, sed habitaverunt cum ipsis usque in hodiernum diem in Hierusalem. Unde deprecor vos, qui fideles estis, ut ita vitam vestram et conversationem servetis, ne in aliquo vel ipsi scandalum patiamini, vel aliis scandalum faciatis: sed sit vobis summi studii summaeque cautelae, ne quis in hanc sanctam congregationem* vestram* pollutus introeat, ne quis Hiebusaeus habitet vobiscum. Vides ergo, quia dicit scriptura, quod non potuerunt ejicere filii Juda Hiebusaeos de Hierusalem. Hiebusaeus autem interpretatur conculcatio. Ergo, quia non possumus ejicere istos, qui nos conculcant, eos saltem, quos possumus, quorum peccata manifesta sunt, ejiciamus. Ubi enim peccatum non est evidens, ejicere de ecclesia neminem possumus, ne forte eradicantes zizania eradicemus simul cum ipsis etiam triticum. Movet me tamen quod dixit, quia non potuerunt ejicere Hiebusaeos, id est eos qui interpretantur conculcatio. Et ideo videamus qui sunt in ecclesia conculcantes. Illi sine dubio, de quibus dicit Dominus in evangeliis: Nolite mittere sanctum canibus, neque margaritas* vestras* ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi elidant vos. Iste est ergo Hiebusaeus conculcatio, qui indigni audiunt verbum Dei, et, quum audierint, neque ut infideles discedunt, neque permanent ut fideles, sed percepta mysteriorum notitia, et fidei nostrae secretioribus scrutatis, conversi postmodum impugnant nos, et contradictionibus suis corda nostra dirumpunt, conculcantes verbi dominici margaritas, et ornamenta fidei maculantes. De istis ergo dicitur, quia non potuerunt filii Juda ejicere Hiebusaeum de Hierusalem usque in hodiernum diem.
2.11.3.49
C. XXIII. Porcis et canibus sancta non sunt committenda. Item idem super duodecim Prophetas.
2.11.3.50
Quando ergo vir ecclesiasticus, et prudens, atque intelligens, multas impietates in ea, quae vocatur domus Dei, esse cognoverit, et non solum multas, sed et fortes, et quae opprimere possint justitiam, et in tantum doctorum rabiem processisse, ut accipiant pretium in judicio, et omnia pro muneribus faciant, pauperes* quoque* devitent in portis, et audire contemnant, taceat in illo tempore, ne det sanctum canibus, et ne mittat margaritas ante porcos, qui conversi conculcent eas; et imitetur Hieremiam dicentem: Solus sedebam, quia amaritudine repletus sum,* et illud in Psalmo: Singulariter sum ego, donec transeam*.
2.11.3.51
C. XXIV. Cum pagano comedere, sed cum excommunicato minime licet. Item Joannes Chrysostomus, hom. XXV. ad cap. 11, epist. ad Hebraeos:
2.11.3.52
Ad mensam quippe paganorum si volueris ire, sine ulla prohibitione permittimus. Et infra.§ 1. Si enim quis frater, inquit, nominatur inter vos. Fratrem in hoc loco omnem fidelem simpliciter intellige, non monachum tantum. Quid autem est quod facit fraternitatem, nisi lavacrum regenerationis, quod facit posse vocari Deum patrem? Et infra:§ 2. Si quis, inquit, nominatus fuerit frater fornicator, aut avarus, aut ebriosus, cum hujusmodi nec cibum sumere. Quum autem de paganis ageret, non ita, sed: Si quis vos vocaverit ex infidelibus( paganos significans), et vultis ire, omne quod apponitur vobis comedite. Si quis frater nominatur ebriosus, etc. O quanta integritas! Nos* autem* non solum non fugimus ebriosos, sed etiam imus ad eos, participantes cum eis.
2.11.3.53
Gratian. Evidenter itaque ex praemissis apparet quod eorum communionem vitare non cogimur qui sententia notati non sunt. Sed ipsius sententiae notatio multipliciter intelligitur.§ 1. Aliquando enim arcetur quis a liminibus ecclesiae et a communione corporis et sanguinis Christi, vel teste conscientia, juxta illud Apostoli: Probet se homo, et sic de pane illo edat et de calice bibat, quia qui indigne manducat et bibit, judicium sibi manducat et bibit. Item illud Prosperi: Facilius sibi Deum placabunt, etc., require infra causa XXXIII. Maleficiis impeditus, quaest. 1. de poenitentia; vel sententia ecclesiastica, sicut poenitentes, quibus tempore praefinito beneficium reconciliationis impenditur. Haec sententia excommunicatio vocatur, quia a communione corporis et sanguinis Christi notatum prohibet, sicut et Adam ab esu ligni vitae excommunicatus est, Domino dicente: Videte, ne forte sumatis de ligno vitae. Qua sententia non separatur quis a consortio fidelium. Est et alia sententia, quae anathema vocatur, qua quisque separatur a consortio fidelium, de qua supra: Cum excommunicatis nolite communicare.§ 2. Hanc distinctionem licet cuique advertere ex auctoritate Joannis Papae: Engeltrudam uxorem Bosonis, etc. Require supra in causa: Quidam episcopus a propria sede dejectus. Item ex auctoritate ejusdem: Si quis domum Dei violaverit, etc. Require infra in causa XVII. Quidam presbyter infirmitate gravatus. Item ex auctoritate Silvestri papae: Praesenti decreto censemus, etc. Require supra in causa: In infamia cujusdam episcopi.§ 3. Juxta igitur hanc distinctionem intelligenda est illa auctoritas Innocentii papae II: Si quis suadente diabolo, etc., ut infra in causa: Quidam presbyter, ut juxta etymologiam vocabuli anathemati, id est separationi, subjaceat qui in edictum illud inciderit, qui a corpore et sanguine Christi et ab ingressu ecclesiae se alienum facit, qui impias manus in clericum injicere ausus fuerit; qui etiam a nullo episcoporum absolvi, id est more poenitentium reconciliari, poterit, nisi primum apostolico conspectui se repraesentare curaverit.§ 4. Illud autem Petri de Clemente: Si inimicus est iste Clemens, etc., de sententia notatis intelligendum est, sicut et illud Urbani: Quibus episcopi non communicant, etc., ut infra in eadem causa. Ceterum falsum esset illud Vasensis concilii II: Si tantum episcopus alieni sceleris se conscium novit. Item et illud: Placuit, ut si quando episcopus, etc., require supra in causa: Duo fornicatores et infamia notati.
2.11.3.54
C. XXV. Communicare non licet iis, qui excommunicatis communicant. Item Gregorius clero et populo Salonitano:
2.11.3.55
Rogo,* hortor* et moneo,* ut a prohibitae vos communionis consortio per omnia suspendatis,* ne cuiquam sacerdoti, suprascripto Maximo communicanti, contra animam suam quisquam vestrum communicare praesumat.
2.11.3.56
C. XXVI. Nullus clericorum vel laicorum ad domum excommunicati accedat. Item ex Concilio Toletano I, c. 15.
2.11.3.57
Si quis laicus abstinetur,* ad hunc vel* ad domum ejus vel clericorum vel religiosorum nullus accedat. Similiter et clericus si abstinetur, a clericis devitetur. Si quis cum illo colloqui aut convivari fuerit deprehensus, etiam ipse abstineatur. Sed hoc pertineat ad eos clericos, qui ejusdem episcopi sunt, et ad omnes, qui commoniti fuerint de eo, qui abstinetur, sive laico quolibet sive clerico.
2.11.3.58
III Pars. Gratian. Sed hoc specialiter in his, qui excommunicatis nominatim communicant. Unde Urbanus: Sane quod super Richardo, etc., infra in causa: Quidam episcopus in haeresim lapsus. Item Nicolaus papa in cap. Excellentissimus rex Carolus, etc., infra, circa finem hujus causae.
2.11.3.59
C. XXVII. Sententia pastoris timenda est, licet injuste liget. Item Urbanus omnibus Episcopis, c. 5.
2.11.3.60
Quibus episcopi non communicant non communicetis, et quos ejecerint non recipiatis. Valde enim est timenda sententia episcopi, licet injuste liget.
2.11.3.61
C. XXVIII. Excommunicationis contrahit poenam qui excommunicatis communicat. Item ex VIII Synodo:
2.11.3.62
Si quis frater aut palam, aut absconse cum excommunicato fuerit locutus, aut junctus communione, statim cum excommunicationis contrahat poenam.
2.11.3.63
C. XXIX. De eodem. Item ex Concilio Carthaginensi II, c. 7
2.11.3.64
Qui merito facinorum suorum ab ecclesia pulsi sunt, si ab aliquo episcopo, aut presbytero, vel clerico fuerint in communione suscepti, etiam ipse pari cum eis crimine teneatur obnoxius, refugiens sui episcopi regulare judicium.
2.11.3.65
C. XXX. Qui sententiam episcopi putat esse injustam recurrat ad synodum. Item ex Concilio Carthaginensi IV, c. 66:
2.11.3.66
Clericus, qui episcopi circa se districtionem injustam putat, recurrat ad synodum.
2.11.3.67
C. XXXI. Vincula ecclesiastica non sunt contemnenda. Item Joannes Chrysostomus, homil. IV. c. 2, epist. ad Hebraeos.
2.11.3.68
Nemo contemnat vincula ecclesiastica. Non enim homo est qui ligat, sed Christus, qui* nobis* hanc potestatem dedit, et dominos fecit homines tanti honoris.
2.11.3.69
C. XXXII. Satanae traditur qui ab ecclesia excommunicatur. Item Augustinus de verbis Apostoli, serm. LXVIII:
2.11.3.70
Omnis Christianus, dilectissimi, qui a sacerdotibus excommunicatur, satanae traditur: quomodo? scilicet, quia extra ecclesiam diabolus est, sicut in ecclesia Christus, ac per hoc quasi diabolo traditur qui ab ecclesiastica communione removetur. Unde illos, quos tunc Apostolus satanae esse traditos praedicat, excommunicatos a se esse demonstrat.
2.11.3.71
C. XXXIII. De eodem. Idem tractatu XXVII ad cap. 6 Joannis.
2.11.3.72
Nihil sic debet formidare Christianus quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum ejus. Si non est membrum ejus, non vegetatur spiritu ejus. Quisquis autem, inquit Apostolus, spiritum Christi non habet, hic non est ejus.
2.11.3.73
Gratian. Item Hieronymus: Quorum remiseritis peccata, etc., id est, quibus ecclesiam interdixeritis, nisi reconciliati per satisfactionem fuerint, ipsis janua regni coelestis clausa erit.
2.11.3.74
C. XXXIV. Vicini episcopi audiant eos, qui de judiciis episcoporum suorum queruntur. Item ex Concilio Milevitano, c. 22.
2.11.3.75
Presbyteri, diaconi, vel ceteri inferiores clerici, in causis, quas habuerint, si de judiciis episcoporum suorum questi fuerint, vicini episcopi eos audiant, et inter eos quidquid est finiant, adhibiti ab eis ex consensu episcoporum suorum. Quod si* et* ab eis provocandum putaverint, non provocent nisi ad Africana concilia, vel ad primates provinciarum suarum. Ad transmarina autem qui putaverit appellandum, a nullo intra Africam in communione suscipiatur.
2.11.3.76
C. XXXV. Injusta episcoporum damnatio irrita esse censetur. Item ex Concilio Carthaginensi IV, c. 28:
2.11.3.77
Irritam esse injustam episcoporum damnationem, et idcirco a synodo retractandam.
2.11.3.78
C. XXXVI. Qui causae suae adesse et innocentiam suam asserere voluerit, intra annum excommunicationis hoc faciat. Item ex Concilio Carthaginensi V, c. 12:
2.11.3.79
Rursus constitutum est, ut quoties clericis convictis vel confessis in aliquo crimine, vel propter eorum, quorum verecundiae parcitur, vel propter ecclesiae opprobrium, aut insolentem insultationem haereticorum atque gentilium, si forte causae suae adesse voluerint et innocentiam suam asserere, intra annum excommunicationis hoc faciant. Si vero intra annum causam suam purgare contempserint, nulla eorum vox* postea* penitus audiatur.
2.11.3.80
C. XXXVII. Audientiam sibi negat qui excommunicationis suae causam agere intra annum differt. Item Gelasius
2.11.3.81
Quicunque intra anni spatium civiliter sive publice causam suam coram suis excommunicatoribus non peregerint, ipsi sibi aditum audientiae clausisse videantur. Quod si obstinato animo sine communione defuncti fuerint, nos, eorum causam juxta B. Leonis praedecessoris nostri sententiam divino judicio reservantes, quibus vivis non communicavimus nec mortuis communicare debemus.
2.11.3.82
C. XXXVIII. PALEA.
2.11.3.83
« Qui vero excommunicato scienter communicaverit, et amodo saltem in domo simul oraverit, atque latebras quo minus ad satisfactionem perducatur praebuerit, donec ab excommunicatore poenitentiam accipiat, corporis et sanguinis Domini communione privatum se esse cognoscat.»
2.11.3.84
C. XXXIX. Tardius recipiatur ad veniam qui sacerdote jubente de ecclesia exire contemnit. Item ex Concilio Ilerdensi, c. 10:
2.11.3.85
Qui jubente sacerdote pro qualicunque culpa ab ecclesia exire contemserit, pro noxa contumaciae tardius recipiatur ad veniam.
2.11.3.86
Gratian. Sed quaeritur, si ante damnati absolutionem episcopum mori contigerit, utrum damnatus postea valeat absolvi?
2.11.3.87
De his ita statutum est in Concilio Epaunensi, c. 28: C. XL. A successore solvatur qui post mortem episcopi remanet ligatus.
2.11.3.88
Si episcopus ante damnati absolutionem obitu rapiatur, correctum aut poenitentem successori licebit absolvere.
2.11.3.89
Gratian. Praemissis auctoritatibus, quibus injustae sententiae usque ad examinationem utriusque partis parere jubemur, ita respondetur: Gregorius non dicit sententiam injuste latam esse servandam, sed timendam, sicut et Urbanus. Timenda est ergo, id est non ex superbia contemnenda. Reliquae vero auctoritates de excommunicatis loquuntur, qui vel vocati ad synodum venire contempserunt, vel calliditatibus adversantium occurrere nescientes injustam sententiam a judice reportaverunt, vel qui, neglectu suae vitae sinistram de se opinionem nasci permittentes, sententiam in se exceperunt. Hos siquidem solos excommunicationis sententia ferire licet.
2.11.3.90
Unde in Meldensi Concilio, c. 56: C. XLI. Quibus culpis exigentibus aliquis sit communione privandus.
2.11.3.91
Nemo episcoporum quemlibet sine certa et manifesta peccati causa communione privet ecclesiastica. Sub anathemate autem sine conscientia archiepiscopi, aut coepiscoporum nullum praesumat ponere, nisi unde canonica docet auctoritas, quia anathema est aeternae mortis damnatio, et non nisi pro mortali debet imponi crimine, et illi, qui aliter non potuerit corrigi.
2.11.3.92
C. XLII. Pro paucis et levibus causis nullus communione privetur. Item ex Concilio Arvernensi:
2.11.3.93
Nullus sacerdotum quemquam rectae fidei hominem pro parvis et levibus causis a communione suspendat, praeter eas culpas, pro quibus antiqui patres arceri ab ecclesia jusserunt committentes.
2.11.3.94
C. XLIII. Pro his tribus criminibus quilibet communione privetur. Item ex Concilio Triburiensi:
2.11.3.95
Certum est, pro his tribus criminibus aliquem excommunicari debere, quum ad synodum canonice vocatus venire contemnit, aut si post, quam illuc venerit, sacerdotalibus respuit obedire praeceptis, aut si ante finitam causae suae examinationem a synodo abire praesumit.
2.11.3.96
IV Pars. Gratian. De his, inquam, et hujusmodi praemissae auctoritates loquuntur, non de injuste suspensis. Quod autem injustae sententiae parendum non sit, multis auctoritatibus probatur. Quarum prima est illa Hieronymi super Matthaeum libro III:
2.11.3.97
C. XLIV. Sententia pastoris reum vel innocentem non constituit vel facit.
2.11.3.98
Quomodo sacerdos mundum leprosum non facit, sic episcopus vel presbyter non alligat eos, qui insontes sunt, nec solvit noxios, sed pro officio suo quum peccatorum varietates audierit, scit qui ligandus sit, qui solvendus.
2.11.3.99
C. XLV. De eodem. PALEA. Item Augustinus super Matthaeum:
2.11.3.100
« Ridiculum est, ut eum mundum esse dicamus, qui vinculis peccatorum suorum ligatus est, propter hoc solum, quod episcopus dicitur habere hujusmodi potestatem, ut soluti ab eo soluti sint in coelo, et ligati in terris ligati sint in coelo. Sit ergo irreprehensibilis qui alterum ligat aut solvit.»
2.11.3.101
C. XLVI. Non est petenda absolutio, quum inique fertur sententia. Item Gelasius papa episcopis orientalibus de damnatione Dioscori.
2.11.3.102
Cui est illata sententia deponat errorem, et vacua est; sed si injusta est, tanto eam curare non debet, quanto apud Deum et ecclesiam ejus neminem potest iniqua gravare sententia. Ita ergo ea se non absolvi desideret, qua se nullatenus perspicit obligatum.
2.11.3.103
C. XLVII. Deus non nocet, nec nocere aliquem patitur injuste. Item Augustinus de summo bono.
2.11.3.104
Secundum catholicam fidem,* et sanam doctrinam et intelligentibus perspicuam veritatem*, nec naturae Dei nocere potest quisquam, nec natura Dei nocere injuste cuiquam, vel nocere injuste patitur quemquam. Qui enim nocet( ait Apostolus) recipiet illud quod nocuit.
2.11.3.105
C. XLVIII. Injusta vincula dirumpit justitia. Idem sermone 16 de verbis Domini.
2.11.3.106
Coepisti habere fratrem tuum tanquam publicanum: ligas illum in terra, sed ut juste alliges vide. Nam injusta vincula dirumpit justitia.* Quum autem correxeris, et concordaveris, cum fratre tuo, solvisti illum in terra;* quum solveris in terra, solutus erit* et* in coelo.
2.11.3.107
C. XLIX. Temeritas judicandi non ei, qui judicatur, sed judici nocet. Idem de sermone Domini in monte, l. II, c. 29.
2.11.3.108
Temerarium judicium plerumque nihil nocet ei, de quo temere judicatur. Ei autem, qui temere judicat, ipsa temeritas necesse est ut noceat.
2.11.3.109
C. L. Non obest homini injusta sententia. Idem ad Clerum Hipponensem epist. CXXXVII.
2.11.3.110
Quid obest homini, quod ex illa tabula non vult eum recitari humana ignorantia, si de libro vivorum non eum delet iniqua conscientia?
2.11.3.111
C. LI. De eodem. Idem in libro contra Secundinum Manichaeum, c. 1.
2.11.3.112
Senti de Augustino quidquid libet: sola me in oculis Dei conscientia non accuset.
2.11.3.113
C. LII. Quos conscientia justificat, aliorum maledicta non timeant. Item Gregorius Constantino, Mediolanensi Episcopo, lib. VI, epist. 14.
2.11.3.114
In cunctis, quae in hac vita adversa proveniunt, sola est, sicut nostis, omnipotentis Dei districtio pensanda, atque ad cor semper proprium recurrendum, ut nullius* nos* ibi lingua implicet, ubi conscientia non accusat. Quem enim conscientia defendit,* et* inter accusationes liber est, et liber* vel* sine accusatione esse non potest, si sola, quae interius addicit, conscientia accuset. De vestra igitur sanctitate absit a Christianorum judicio ea, quae maledicorum hominum rumoribus conficta credimus, in qualicunque modulo suspicionis adduci, quia ex sacri eloquii testimonio tenemus, ut majora mala quum forsitan dicuntur, nisi probata credi non debeant, sed probata citius ulcisci. Et infra:§ 1. Haec igitur dixi, ut nimiae esse levitatis ostenderem, si quis mala gravia credere studeat, quae probari non possunt. Unde sanctitas vestra debet mentem suam a maledicorum hominum rumoribus atque obtrectatione disjungere, et sola quae aeternae vitae sunt atque ad utilitatem subditorum proficiunt cogitare.
2.11.3.115
C. LIII. Frustra damnatur ab homine quem Deus justificat. Item Augustinus in Psal. XXXVI, concione 3, ad vers. Nec damnabit eum.
2.11.3.116
Et si ad tempus damnaris ab homine, et si dixit sententiam proconsul in Cyprianum, alia est sella terrena, aliud tribunal coelorum. Ab inferiore accepit sententiam, a superiore coronam.
2.11.3.117
C. LIV. Idem in Psal. XXXVII, ad vers. Quoniam in te speravi.
2.11.3.118
Custodi intus innocentiam tuam, ubi nemo opprimit causam tuam. Praevalebit in te falsum testimonium, sed apud homines. Numquid apud Deum valebit, ubi causa tua dicenda est? Quando Deus judex erit, alius testis quam conscientia tua non erit. Inter justum judicem et conscientiam tuam noli timere nisi causam tuam.
2.11.3.119
C. LV. Non hominum linguas, sed conscientias curare debemus. Item Gregorius Papa Palladio presbytero, lib. VIII, epist. 45.
2.11.3.120
Inter verba laudantium sive vituperantium ad mentem semper recurrendum est, et si in ea non invenitur bonum quod de nobis dicitur, magnam tristitiam generare debet; et rursum si in ea non invenitur malum, quod de nobis homines loquuntur, in magnam debemus laetitiam prosilire. Quid enim, si homines laudent,* et conscientia nos accuset? aut quae debet esse tristitia, si omnes accusent, et sola* conscientia liberos nos esse demonstret? Habemus Paulum dicentem: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Job quoque dicit: Ecce in coelo testis meus. Si ergo est nobis testis in coelo, testis in corde, dimittamus stultos foris loqui quod volunt.§ 1. Quid aliud detrahentes faciunt, nisi in pulverem sufflant, atque in oculos suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde magis nihil veritatis videant? Vocandi tamen etiam sunt ipsi et tranquille admonendi, eisque satisfieri modis omnibus debet, scientes quid de Judaeis veritas dicit: Ne forte scandalizemus eos. Si autem satisfieri sibi ex veritate noluerint, habes consolationem, quam in* sancto* evangelio conspicias. Quum enim Domino dictum fuisset: Scis, quia Pharisaei audito verbo hoc scandalizati sunt? Respondit: Sinite illos, caeci sunt et duces caecorum. Paulus quoque apostolus admonet, dicens: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Dicturus* quippe*, cum omnibus pacem habentes,* quia* hoc dificile esse prospexit, praemisit: si fieri potest. Sed* tamen* adjunxit, quod possit fieri, quum dixit, quod ex vobis est: quia si nos in mente caritatem erga odientes servare cupimus, etsi illi nobiscum pacem non habent, nos tamen cum illis sine dubio habemus.
2.11.3.121
Gratian. Hoc inter eos observandum est, qui parati sunt suspicari quod non vident, parati semper reprehendere, nunquam imitari. Apud alios autem conscientia est necessaria nobis, fama illis.
2.11.3.122
Unde Augustinus lib. de bono viduit. c. 22. C. LVI. Conscientia nobis, et fama proximis est necessaria.
2.11.3.123
Non sunt audiendi, sive viri sancti sive feminae, quando reprehensa in aliquo negligentia* sua*, per quam fit ut in malam veniant suspicionem, unde suam vitam longe abesse sciunt, dicunt sibi coram Deo sufficere conscientiam, existimationem hominum non solum impudenter, verum etiam crudeliter contemnentes, quum occidant animas aliorum, sive blasphemantium viam Dei,( quibus secundum suam suspicionem quasi turpis, quae casta est, displicet vita sanctorum), sive etiam cum excusatione imitantium non quod vident, sed quod putant. Proinde quisquis a criminibus flagitiorum atque facinorum vitam suam custodit, sibi benefacit; quisquis autem etiam famam, et in alios misericors est. Nobis enim necessaria est vita nostra, aliis fama nostra.
2.11.3.124
C. LVII. Apud Deum maledicitur qui moribus dissonam profert sententiam. Item Hieronymus super epist. Pauli ad Philemonem.
2.11.3.125
Si quis dixerit justum injustum, et injustum justum, abominabilis uterque apud Deum est. Similiter qui sanctum dicit* esse* non sanctum, et rursum non sanctum asserit sanctum, abominabilis apud Deum est.
2.11.3.126
C. LVIII. Christum violat qui sanctum non sanctum, vel non sanctum sanctum esse crediderit. Idem ibidem paulo superius.
2.11.3.127
Si quis hominem, qui sanctus non est, sanctum esse crediderit, et Dei eum junxerit societati, Christum violat, cujus* corporis omnes* membra sumus. Et infra:§ I. Omnes credentes secundum Apostolum Christi corpus efficiuntur. Qui in Christi corpore errat et labitur, asserens membrum ejus* vel* sanctum esse, quum non sit, vel non sanctum esse, quum sit, vide quali crimini obnoxius fiat: Vae( ait Isaias) qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce, ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras. Dulce puto esse sanctimoniam; amarum quod sanctimoniae contrarium est.
2.11.3.128
C. LIX. Aeternum vae maledictionis inveniet qui bonos malos, et malos bonos dixerit. Item Isaias, c. 5:
2.11.3.129
Vae, qui dicitis malum bonum, et bonum malum, ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras. Et paulo superius:§ 1. Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino, et descenderunt fortes ejus, et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum, et incurvabitur homo, et humiliabitur vir, et oculi sublimium deprimentur, et exaltabitur Dominus exercituum in judicio, et Deus sanctus sanctificabitur in justitia.
2.11.3.130
C. LX. Ligandi solvendique potestate se privat qui hanc injuste exercet. Item Gregorius homil. XXVI in Evang.:
2.11.3.131
Ipse ligandi atque solvendi potestate se privat qui hanc pro suis voluntatibus, et non* pro* subjectorum moribus exercet.
2.11.3.132
C. LXI. De eodem. Idem ibidem paulo inferius
2.11.3.133
Judicare de subditis digne nequeunt qui in subditorum causis sua vel odia, vel gratiam sequuntur.
2.11.3.134
C. LXII. Non est vera praesidentis absolutio, nisi sequatur arbitrium interni judicis. Idem ibidem paulo inferius:
2.11.3.135
Tunc vera est absolutio praesidentis, quum interni sequitur arbitrium judicis. Quod bene quatriduani mortui resuscitatio illa significat, quae videlicet demonstrat, quia prius mortuum Dominus suscitavit et vivificavit, dicens: Lazare, veni foras, et postmodum is, qui vivens fuerat, egressus a discipulis est solutus, sicut scriptum est.
2.11.3.136
C. LXIII. Privilegio meretur exui qui eodem abutitur. Idem in Regesto:
2.11.3.137
Privilegium omnino meretur amittere qui permissa sibi abutitur potestate.
2.11.3.138
C. LXIV. Is, in quem canonica non fertur sententia, poenam non debet ferre canonicam. Item Gregorius Antonio Subdiacono, lib. II, Indict. XI, epist. 9:
2.11.3.139
Non debet is poenam sustinere canonicam, in cujus damnatione non est canonica prolata sententia.
2.11.3.140
Gratian. Ex his datur intelligi, quod injusta sententia nullum alligat apud Deum, nec apud ecclesiam ejus aliquis gravatur iniqua sententia, sicut ex Gelasii capite habetur. Non ergo ab ejus communione abstinendum est, nec ei ab officio cessandum, in quem cognoscitur iniqua prolata sententia. Cur ergo capitula Carthaginensis et Africani, atque aliorum conciliorum prohibent injuste damnatum in communione recipi ante judicii examinationem? Cur et illud in Concilio Maguntinensi statutum est:
2.11.3.141
C. LXV. Qui damnatur a synodo quomodo in secunda innocens reparetur.
2.11.3.142
Episcopus, presbyter aut diaconus a gradu suo injuste dejectus, si in secunda synodo innocens reperiatur, non potest esse quod fuerat, nisi gradus amissos recipiat coram altari de manibus episcoporum: si episcopus est, orarium, annulum et baculum; si presbyter, orarium et planetam; si diaconus, orarium et albam; si subdiaconus, patenam et calicem. Sic et reliqui gradus in reparatione sua recipiant ea quae, quum ordinarentur, perceperant.
2.11.3.143
V Pars. Gratian. Si ergo injuste dejecti nec etiam per episcopos reparari possunt, nisi de manibus eorum recipiant quae amiserant: quomodo sua auctoritate cuique licet injuste ligatis communicare, et eis, non petita absolutione, sua celebrare officia, sicut Gelasius videtur sentire? Ad hoc respondendum est, quod sententia aliquando est injusta ex animo proferentis, justa vero ex ordine et causa; aliquando est justa ex animo et causa, sed non ex ordine; aliquando justa ex animo et ordine, sed non ex causa. Quum autem ex causa injusta fuerit, aliquando nullum in eo omnino, qui accusatur, delictum est, quod sit damnatione dignum: aliquando non est in illud, supra quod fertur sententia, sed ex alio notandus est. Ex animo est injusta, quum aliquis servata integritate judiciarii ordinis in adulterum vel in quemlibet criminosum non amore justitiae, sed livore odii, vel pretio, aut favore adversariorum inductus sententiam profert. Unde Beda super epistolam Jacobi ait: Ira enim viri justitiam Dei non operatur: quia qui iratus in aliquem sententiam profert, etsi ille quantum ad se justam reportet sententiam, iste tamen, qui non amore justitiae, sed livore odii in eum sententiam dedit, justitiam Dei, in quem perturbatio non cadit, non imitatur.
2.11.3.144
C. LXVI. Sententia justitiae non est pro praemio ferenda. Item Gregorius:
2.11.3.145
Qui recte judicat, et praemium* inde* remunerationis exspectat, fraudem in Deum perpetrat, quia justitiam, quam gratis impertiri debuit, acceptione pecuniae vendit. Bonis male utuntur qui juste pro temporali lucro judicant. Tales quippe ad veritatem non justitiae defensio, sed amor praemii provocat; quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a justitiae defensione recedunt: Acceptio nummorum praevaricatio veritatis est. Unde et pro justo dicitur: Qui excutit manus suas ab omni munere, iste in excelsis habitabit.
2.11.3.146
C. LXVII. In praepositorum operibus sibi totum ratio vendicet. Item Gregorius lib. VIII, ep. 12 ad Guidiscalcum:
2.11.3.147
Illa praepositorum sollicitudo utilis est, illa est cautela laudabilis, in qua totum ratio agit, et furor sibi nihil vendicat. Restringenda sub ratione potestas est, nec quicquam agendum prius, quam concitata ad tranquillitatem mens redeat. Nam commotionis tempore justum omne putat quod fecerit.
2.11.3.148
C. LXVIII. Graviter delinquit qui ex ira sententiam profert. Item Ambrosius libro de sancto Josepho, c. 13:
2.11.3.149
Ira saepe etiam innocentes in crimen adducit, quia, dum justo amplius irascimur, et volumus alienum coercere peccatum, graviora peccata committimus. Ideo Apostolus ait: Non vos* ipsos* vendicantes, carissimi; sed date locum irae; hoc est declinemus eam, ne nos illa corripiat. Unde Dominus Jesus, dimittens ad evangelizandum discipulos, misit eos sine auro, sine argento, sine pecunia, sine virga,* id est*, ut et incentiva litis et instrumenta eriperet ultionis.
2.11.3.150
C. LXIX. Ratio debet corrigere quod furore promulgatum est. Item ex lib. XI ecclesiast, Historiae Rufini, c. 18
2.11.3.151
Quum apud Thessalonicam, seditione exorta, quidam vir ex militaribus impetu fuisset populi furentis exstinctus, Theodosius, repentini nuntii atrocitate succensus, ad ludos Circenses invitari populum, eique ex improviso circumfundi milites, atque obtruncari passim, ut quisque occurrisset, gladio jubet, et vindictam dari non crimini, sed furori. Ob hoc quum a sacerdotibus Italiae argueretur, agnovit delictum, culpamque cum lacrymis professus, publicam poenitentiam in conspectu totius Ecclesiae egit, et in hoc sibi tempus adscriptum absque regali fastigio patienter implevit. Quibus omnibus illud quoque mirabiliter adjecit; lege sanxit in posterum, ut sententiae principum super animadversione prolatae in diem vigesimum ab exsecutoribus differrentur, quo locus misericordiae vel, si res tulisset, poenitentiae non periret.
2.11.3.152
C. LXX. In dictanais sententiis rectores nullo furore ducantur. Item ex dictis Gregorii.
2.11.3.153
Summopere praecavere debent rectores ecclesiarum et qui publica judicia exercent, ut in dictandis sententiis nullatenus levitate aut furore ducti sint praecipites, sed causis prius diligenter ventilatis, quum res, quae ignorabatur, pleniter ad notitiam venerit, tunc divina et humana lex resolvatur, et tunc secundum quod ibi constitutum est, remota personarum acceptione, definitiva proferatur sententia. Hinc est quod Moyses querelas populi semper ad Dominum tabernaculum ingressus referebat, et juxta quod Dominus imperabat judicia proponebat, nimirum nos instruens, ut non ex corde nostro, sed ex praecepto divino condemnationis vel justificationis sententiam proferamus.
2.11.3.154
C. LXXI. Justum judicium vendi non potest. Item Augustinus ad Macedonium, epist. LIV:
2.11.3.155
Non licet judici vendere justum judicium, etsi liceat advocato vendere justum patrocinium, et jurisconsulto rectum consilium.
2.11.3.156
C. LXXII. De eodem. Item Isidorus lib. III de summo bono, c. 58:
2.11.3.157
Pauper dum non habet quod offerat, non solum audiri contemnitur, sed etiam contra veritatem opprimitur. Cito violatur auro justitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat.
2.11.3.158
Gratian. Huic itaque sententiae, quae non amore justitiae, sed ex alia qualibet causa fertur in quemquam, humiliter obediendum est.
2.11.3.159
Unde in Nicaeno concilio, c. 5: C. LXXIII. Non recipiantur ab aliis qui suorum episcoporum contrahunt offensam.
2.11.3.160
Servetur ista sententia, ut hi, qui ab aliis excommunicantur, ab aliis ad communionem non recipiantur. Requiratur sane, si forte ex aliqua indignatione animi aut contentione, aut qualibet tali commotione episcopi sui abstenti sint. Et infra: Ut ita demum hi, qui ob culpas suas episcoporum suorum offensas merito contraxerunt, digne etiam a ceteris excommunicati similiter habeantur, quousque episcopo suo visum fuerit humaniorem circa eos ferre sententiam.
2.11.3.161
Gratian. Item sententia est injusta, ex ordine, quando non servato judiciali ordine quilibet pro sua culpa damnatur.
2.11.3.162
Unde Gregorius scribit Constantino, Mediolanensi Episcopo, lib. VIII, epist. 30: C. LXXIV. Res dubia non definiatur certa sententia.
2.11.3.163
Grave satis est et indecens, ut in re dubia certa detur sententia.
2.11.3.164
C. LXXV. Non credantur quae certis indiciis non demonstrantur. Item Augustinus in libro de poenitentia c. 3:
2.11.3.165
Quamvis vera sint quaedam, non tamen judici sunt credenda, nisi certis indiciis demonstrentur.
2.11.3.166
C. LXXVI. Antequam examinentur, aliqui non judicentur. Item Damasus Papa, epist. VI:
2.11.3.167
Eorum, qui accusantur, causas discutere non licet prius, quam canonice vocati ad synodum veniant, et praesens per praesentem agnoscat veraciter et intelligat quae ei objiciuntur. Quod* bene* et per sapientiam Salomonis dicitur: Antequam scruteris, ne reprehendas. Intellige prius, et tunc increpa. Antequam audieris, ne respondeas. Et licet apertissima sit contrariorum reprehensio, veruntamen oportet ab his, qui dati sunt ad eorum examinationem, ordinem servari.
2.11.3.168
C. LXXVII. Qui falsum de alio profert, et is, qui crimina credit, uterque reus est. Item ex VIII Synodo:
2.11.3.169
Non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is, qui aurem cito criminibus praebet.
2.11.3.170
VI Pars. Gratian. Quum ergo sententia ex ordine injusta est, nec tunc ab ea recedendum est, quin etiam ante, quam sententia daretur in eum, pro qualitate reatus sui ligatus apud Deum tenebatur. Contingit aliquando, ut adulter sententiam pro sacrilegio reportet, cujus reatum in conscientia non habet. Haec sententia, etsi injusta sit, quia non est in eo crimen, super quod lata est sententia, tamen juste ab eo reportata est, quia ex reatu adulterii jamdiu apud Deum excommunicatus fuerat. Et in hoc casu intelligenda est illa auctoritas Gregorii: Sententia pastoris, etc.§ 1. Justam sententiam vocat, quando crimen subest, super quod fertur: injustam, quando illud non subest, quae tamen timenda vel servanda est, quia ex alio jamdudum damnandus erat. Unde, quum praemisisset Gregorius: Utrum juste an injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est, subsecutus adjecit: Ne is, qui subest, et quum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare. Is autem, qui sub manu pastoris est ligari timeat vel injuste, nec pastoris sui judicium temere reprehendat: ne, etsi injuste ligatus est, ex ipsa tumidae reprehensionis superbia culpa, quae non erat; fiat.§ 2. Aliquando nullum subest crimen, et tamen vel odio judicis, vel factione inimicorum oppositam sibi sententiam damnationis in se excipit.
2.11.3.171
Unde Gregorius ait: C. LXXVIII. Quot modis humanum judicium pervertitur.
2.11.3.172
Quatuor modis pervertitur humanum judicium: timore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pertimescimus; cupiditate, dum praemio animum alicujus corrumpimus; odio, dum contra quemlibet adversarium molimur; amore, dum amico vel propinquo complacere contendimus.
2.11.3.173
Gratian. Quam vero grave sit vel odio, vel amicitia, vel metu, vel munere, vel quolibet modo judicium pervertere, testatur Hieronymus in Amos cap. 6. dicens:
2.11.3.174
C. LXXIX. De iis qui aliquo modo judicium pervertunt.
2.11.3.175
Quicunque aut consanguinitate, aut amicitia,* et e contrario* vel hostili odio, vel inimicitiis in judicando ducitur, pervertit judicium Christi, qui est justitia, et fructum illius vertit in amaritudinem.
2.11.3.176
C. LXXX. De iis qui metu potestatis veritatem occultant. Item Augustinus ad Casulanum.
2.11.3.177
Quisquis metu cujuslibet potestatis veritatem occultat, iram Dei super se provocat, quia magis timet hominem quam Deum. Et post pauca:§ 1. Uterque reus est, et qui veritatem occultat, et qui mendacium dicit, quia et ille prodesse non vult, et iste nocere desiderat.
2.11.3.178
C. LXXXI. De eodem. Item:
2.11.3.179
Nemo peritorum aut prudentium putet quod minus sit periculum in verbis lingua mentiendo, quam manibus sanguinem fundendo. Melius est autem pro veritate pati supplicium, quam pro adulatione* recipere* beneficium.
2.11.3.180
C. LXXXII. De eodem. Item Pelagius Papa II. epist. II. Benigno Archiepiscopo.
2.11.3.181
Unicuique providendum est, ne aliquem injuste persequatur, judicet vel puniat, ne Jesum persequatur, judicet vel puniat.
2.11.3.182
Gratian. Hic quoque, qui veritatem pro pecunia negat, vel falsum testimonium contra aliquem dicit, Deum negare vel vendere probatur.
2.11.3.183
Unde Beda ad c. 14. Marci: C. LXXXIII. Qui falsum testimonium dicunt, et veritatem pro pecunia negant, sceleris Judae participes fiunt.
2.11.3.184
Abiit Judas ad summos sacerdotes, et constituerunt ei pecuniam se daturos. Multi hodie scelus Judae, quia Dominum ac magistrum, deumque suum pecunia vendiderit, velut immane et nefarium exhorrent, nec tamen cavent. Nam quum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto, quia veritatem pro pecunia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas. Quum societatem fraternitatis aliqua discordiae peste commaculant, Deum produnt, quia Deus caritas est. Qui ergo caritatis et veritatis jussa spernunt, Deum utique, qui caritas est et veritas, produnt, maxime quum non infirmitate vel ignorantia peccant, sed in similitudinem Judae quaerunt opportunitatem, qualiter arbitris absentibus mendacio veritatem, virtutem crimine mutent.
2.11.3.185
C. LXXXIV. Christum negat qui perversis se socium facit. Item Hieronymus in epistolam ad Titum, c. 1. in extremo.
2.11.3.186
Existimant quidam in eo tantum Christum negari, si in persecutione quis a gentilibus comprehensus se renuerit esse Christianum.* Sed* ecce Apostolus omnibus, quae perversa sunt, factis Deum asserit denegari. Christus sapientia est, justitia, veritas, sanctitas, fortitudo. Negatur per insipientiam sapientia, per iniquitatem justitia, per mendacium veritas, per turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortitudo.* Et* quotiescunque vincimur a vitiis atque peccatis, toties Deum negamus, et e contrario, quoties bene quid agimus, Deum confitemur. Nec arbitrandum est in die judicii illos tantum a Dei filio denegandos, qui in martyrio Christum denegarunt, sed et illos omnes, quorum opere, vel sermone, vel cogitatione Christus negatus negat vel confessus confitetur. De hac puto confessione et discipulis praecepit, dicens: Eritis mihi testes in Hierusalem, et in omni Judaea, et Samaria, et usque ad extremum terrae.
2.11.3.187
C. LXXXV. Qui Christianum se negat Christum negare convincitur. Item Augustinus tractatu CXIII. ad cap. 18. Joannis.
2.11.3.188
Non solum abnegat Christum qui dicit eum non esse Christum, sed ille etiam qui, quum sit, negat se esse Christianum. Dominus enim non ait Petro, discipulum meum te negabis,* sed: me negabis*. Negavit ergo ipsum, quum se negavit esse ejus discipulum. Quid autem aliud isto modo, quam se negavit esse Christianum? Item tractatu LXVI.:§ 1. Timendo mortem carnis tuae mortem dabis animae tuae. Quanta enim vita est confiteri Christum tanta est mors negare Christum. An Apostolus Petrus( sicut eum quidam favore perverso excusare nituntur) Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit?
2.11.3.189
C. LXXXVI. Veritatem prodit non solum qui pro veritate mendacium loquitur, sed etiam qui veritatem non libere praedicat. Item Joannes Chrysostomus[ id est, Auctor operis imperfecti, in Matth. hom. 25.]
2.11.3.190
Nolite timere eos, qui occidunt corpus, ne forte propter timorem mortis non libere dicatis quod audistis, nec fiducialiter praedicetis omnibus quod in aure soli audistis. Sic ergo ex his verbis ostenditur,* quod* non solum ille proditor est veritatis, qui transgrediens veritatem palam pro veritate mendacium loquitur, sed etiam ille, qui non libere veritatem pronuntiat, quam libere pronuntiare oportet, aut non libere veritatem defendit, quam libere defendere convenit, proditor est veritatis. Nam sicut sacerdos debitor est, ut veritatem, quam audivit a Deo, libere praedicet, sic laicus debitor est, ut veritatem, quam audivit quidem a sacerdotibus probatam in scripturis, defendat fiducialiter. Quod si non fecerit, proditor est veritatis. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem.
2.11.3.191
Gratian. Haec sententia potius judicem laedit quam eum, in quem temere fertur.
2.11.3.192
Unde Augustinus ait: C. LXXXVII. Injuste aliquem anathematizans sibi, non aliis nocet.
2.11.3.193
Illud plane non temere dixerim, quod si quisquam fidelium fuerit anathematizatus injuste, potius ei oberit, qui facit, quam qui hanc patitur injuriam. Spiritus enim sanctus habitans in sanctis, per quem quisque ligatur aut solvitur, immeritam nulli ingerit poenam. Per eum quippe diffunditur caritas in cordibus nostris, quae non agit perperam. Pax ecclesiae dimittit peccata, et ab ecclesiae pace alienatio tenet peccata non secundum arbitrium hominum, sed secundum arbitrium Dei. Petra* enim* tenet, petra dimittit; columba tenet, columba dimittit;* unitas tenet, unitas dimittit*.
2.11.3.194
Gratian. Item Salomon: Sicut avis in incertum volans, et passer quolibet vadens, sic maledictum frustra prolatum venit super eum, qui misit illud.
2.11.3.195
C. LXXXVIII. Cujus vita officio non congruit, alios ligatus solvit. Item Gregorius Papa homilia XXVI in evangelia.
2.11.3.196
Plerumque contingit, ut* hic* judicis locum teneat cujus ad locum vita minime concordat, ac proinde* saepe agitur, ut vel damnet immeritos, vel alios ipse ligatus solvat, saepe in solvendis ac ligandis subditis suae voluntatis motus, non autem causarum merita sequatur. Unde fit, ut ipse ligandi aut solvendi potestate se privet. Et infra:§ 1. Saepe fit, ut erga quemlibet proximum odio vel gratia moveatur pastor. Judicare autem digne de subditis etc. Unde recte per Prophetam dicitur: Mortificabant animas, quae non moriebantur, et vivificabant animas, quae non vivunt. Non morientem quippe mortificat qui justum damnat, et non victurum vivificare nititur qui reum a supplicio absolvere conatur.§ 2. Causae ergo pensandae sunt, et tunc ligandi atque solvendi potestas exercenda. Videndum est, quae culpa praecessit, et quae sit poenitentia secuta post culpam, ut quos omnipotens Deus per compunctionis gratiam visitat, illos pastoris sententia absolvat. Tunc enim vera est absolutio, etc. Et infra:§ 3. Ex qua consideratione intuendum est, quod illos nos debemus per pastoralem auctoritatem solvere, quas auctorem nostrum cognoscimus per suscitantem gratiam vivificare. Et infra:§ 4. Veniat itaque foras mortuus, id est culpam confiteatur peccator. Venientem vero foras solvant discipuli, ut pastores ecclesiae ei poenam debeant amovere, quam meruit qui non erubuit confiteri quod fecit.§ 5. Haec de solutionis ordine breviter dixerim, ut sub magno moderamine pastores ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare.
2.11.3.197
C. LXXXIX. Viribus caret sententia injuste prolata. Item Calixtus Papa epist. I. ad Benedictum Episcopum.
2.11.3.198
Injustum judicium et definitio injusta, regio metu aut jussu, aut cujuscunque episcopi aut potentis a judicibus ordinata vel acta, non valeat.§ 1. Homini religioso parum esse debet inimicitias aliorum non exercere, vel* non* augere male loquendo, nisi etiam eas exstinguere bene loquendo studuerit.§ 2. Melior est in malis factis humilis confessio quam in bonis superba gloriatio.
2.11.3.199
C. XC. Praemium meretur qui injuste maledicitur. Item Augustinus super Psal. CXI. ad vers. Faciens misericordias Dominus.
2.11.3.200
Qui justus est, et injuste maledicitur, praemium illi redditur.
2.11.3.201
Gratian. Hic etsi, ut dictum est, non teneatur ligatus apud Deum, sententiae tamen parere debet, ne ex superbia ligetur qui prius ex puritate conscientiae absolutus tenebatur.
2.11.3.202
VII. Pars.§ 1. Idem est quando contra aequitatem sententia fertur, veluti quando subditi non possunt cogi ad malum, scientes obedientiam non esse servandam praelatis in rebus illicitis.
2.11.3.203
Unde Eutychianus Papa ait: C. XCI. Non est obediendum episcopo, qui pro haereticis missam canere jubet.
2.11.3.204
Si quis episcopus aut abbas presbytero aut monacho suo jusserit missas pro haereticis cantare, non licet, et non expedit obedire eis.
2.11.3.205
C. XCII. Praeceptis non obedire multoties expedit. Item Augustinus.
2.11.3.206
Non semper malum est non obedire praecepto; quum enim Dominus jubet ea, quae sunt contraria Deo, tunc ei obediendum non est.
2.11.3.207
C. XCIII. De eodem. Item Hieronymus in epist. ad Titum c. 2, vers. Servi dominis suis subditi.
2.11.3.208
Si dominus ea jubet, quae non sunt adversa scripturis sanctis, subjiciatur servus domino. Si vero contraria praecipit, magis obediat spiritus quam corporis domino. Et infra c. 3:§ 1. Si bonum est quod praecepit imperator* et praeses*, jubentis obsequere voluntati; si vero malum, responde et illud de Actibus apostolorum*: Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Hoc ipsum et de servis* intelligamus* apud dominos et de uxoribus apud viros, et de filiis apud parentes, quod in Illis tantum debeant dominis, viris, parentibus esse subjecti, quae contra Dei mandata non veniunt.
2.11.3.209
C. XCIV. Non sunt audiendi qui contra Deum aliquid jubent. Item Ambrosius.
2.11.3.210
Julianus imperator, quamvis esset apostata, habuit tamen sub se Christianos milites, quibus quum dicebat, producite aciem pro defensione reipublicae, obediebant ei. Quum autem diceret eis, producite arma in Christianos, tunc cognoscebant imperatorem coeli.
2.11.3.211
C. XCV. Non jubet aliquid injustum qui Deum timere probatur. Item Fabianus Papa, epist. II, omnibus Episcopis.
2.11.3.212
Qui omnipotentem Deum metuit, nec contra evangelium vel contra apostolos, nec contra prophetas vel sanctorum Patrum instituta aliquid ullomodo agere consentit.
2.11.3.213
C. XCVI. Et qui peccat, et qui peccanti consentit, uterque reus est. Item Nicolaus Papa Lothario Regi.
2.11.3.214
Ita corporis tui cedere motibus consensisti, et relaxatis voluptatum habenis temetipsum in lacum miseriae et in lutum faecis prohibitum dejecisti, ut qui positus fueras ad gubernationem populorum effectus sis ruina multorum. Probat hoc Thiegualdi, et Guntharii dudum episcoporum legitimus casus, qui pro eo, quod te minime competenter erudierunt, quinimo quia praevaricationem tuam tegere argumentis suis, et sub quadam justitiae specie, fucatis quibusdam exquisitis adinventionibus, aequitatem obruere studuerunt, nostra sunt apostolica depositi auctoritate, et ab omni episcopatus regimine regulariter sequestrati.
2.11.3.215
C. XCVII. De eodem. Item Augustinus sermone VI, de verbis Domini.
2.11.3.216
Qui resistit potestati Dei ordinationi resistit. Sed quid, si illud jubeat, quod non debeas facere? Hic sane contemne potestatem* timendo potestatem*. Ipsos humanarum legum gradus advertite. Si aliquid jusserit curator nonne faciendum est? Tamen, si contra proconsul jubeat, non utique contemnis potestatem, sed eligis majori servire. Nec hinc debet minor irasci, si major praelata est. Rursus, si aliquid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator,* numquid dubitatur illo contemto illi esse serviendum? Ergo*, si aliud imperator et aliud Deus, quid judicatis? Solve tributum, esto mihi in obsequium. Recte, sed non idolio. In idolio prohibet. Quis prohibet?* Major potestas. Da veniam: tu carcerem, ille gehennam minatur. Hic jam tibi assumenda, est fides tua tanquam scutum, in quo possis omnia ignita jacula inimici exstinguere.
2.11.3.217
C. XCVIII. De eodem. Idem Donatistis epist. CLXVI.
2.11.3.218
Imperatores, si in errore essent( quod absit), pro errore suo contra veritatem leges darent, per quas justi* et* probarentur, et coronarentur, non faciendo quod illi juberent, quia Deus prohiberet. Sicut jusserat Nabuchodonosor, ut aurea statua adoraretur, quod qui facere noluerunt Deo talia prohibenti placuerunt. Quando autem imperatores veritatem tenent, pro ipsa contra errorem jubent. Quod quisquis contemserit ipse sibi judicium acquirit. Nam* et* inter homines poenas luit, et apud Deum sortem non habebit, quia hoc facere noluit, quod ei per cor regis ipsa veritas jussit. Sicut ipse Nabuchodonosor, postea miraculo salutis trium puerorum commotus atque mutatus, pro veritate contra errorem edictum proposuit, ut quicunque blasphemarent deum Sidrac, Misac et Abdenago, in interitum irent, et domus eorum in dispersionem. Et non vultis, ut aliquid tale contra vos jubeant imperatores Christiani, quum sciant a vobis in eis, quos rebaptizatis, Christum exsufflari? Idem in Psalmis:§ 1. Julianus exstitit infidelis imperator. Nonne exstitit apostata, iniquus, idololatra? Milites Christiani servierunt imperatori infideli. Ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum, qui in coelo erat. Quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent, praeponebant illi Deum. Quando autem dicebat, producite aciem, ite contra illam gentem, statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali,* et tamen subditi erant propter dominum aeternum etiam domino temporali*.
2.11.3.219
C. XCIX. Per obedientiam bonum deserere, malum vero nunquam facere licet. Item Gregorius, c. 12, lib. XXXV, in Job.
2.11.3.220
Quid ergo mirum, si homo peccator se obedientiae in praesentis vitae brevitate subjicit, quando hanc mediator Dei et hominum tenuit et tenendam praecepit, et quum obedientes remunerat, non relinquit? Sciendum vero est,* quod* nunquam per obedientiam malum fieri, aliquando autem per obedientiam debet bonum, quod agitur, intermitti. Neque enim in paradiso arbor mala exstitit, quam Deus homini ne contingeret interdixit; sed ut melius per obedientiae meritum homo bene conditus cresceret, dignum fuerat, ut* hunc* etiam a bono prohiberet, quatenus tanto verius hoc, quod ageret, virtus esset, quanto et a bono cessans auctori suo se subditum humilius exhiberet.
2.11.3.221
C. C. Apud Deum maledicitur qui peccantibus consentit. Item Isidorus.
2.11.3.222
Qui consentit peccantibus, et defendit alium delinquentem, maledictus erit apud Deum et homines, et corripietur increpatione severissima. Hinc etiam quidam sanctissimus Pater ait: Si quis peccantem defendit, acrius quam ille, qui peccavit, coerceatur. Hinc et alius Pater ait: Si quis alterius errori consenserit,* et illi consilium dederit, ut se tardius humiliet*, sciat se cum illo simili modo judicandum culpabilem.
2.11.3.223
C. CI. Non est obediendum quod contra Deum praecipitur. Item Isidorus.
2.11.3.224
Si is, qui praeest, fecerit, aut cuiquam quod a Domino prohibitum est facere jusserit, vel quod praeceptum est praeterierit aut praeterire mandaverit, S. Pauli apostoli sententia ei ingerenda est, dicentis: Etiamsi nos aut angelus de coelo evangelizaverit vobis, praeterquam quod vobis evangelizavimus, anathema sit. Idem:§ 1. Si quis prohibet vobis quod a Domino praeceptum est, vel rursus imperat fieri quod Dominus prohibet, exsecrabilis sit omnibus, qui diligunt Deum: Idem:§ 2. Is, qui praeest, si praeter voluntatem Dei, vel praeter quod in sanctis scripturis evidenter praecipitur, vel dicit aliquid, vel imperat, tanquam falsus testis Dei aut sacrilegus habeatur.
2.11.3.225
Gratian. Quum ergo subditi excommunicantur ideo, quia ad malum cogi non possunt, tunc sententiae non est obediendum, quia juxta illud Gelasii. Nec apud Deum, nec apud ecclesiam ejus, quemquam gravat iniqua sententia.
2.11.3.226
VIII. Pars.§ 1, Quod autem supra communicantes excommunicatis de ecclesia abjici jubentur, non de quolibet modo communicantibus intelligendum est.
2.11.3.227
Unde Nicolaus Papa Hincmaro, Remorum Archiepiscopo: C. CII. De his, qui cum excommunicatis communicant.
2.11.3.228
Excellentissimus rex Carolus apostolatum nostrum consuluit, quid agendum sit de his, qui communicant cum his, qui cum Engeltrude saepe damnata femina communicant, quoniam eam cum communicatoribus suis et fautoribus pari vinculo anathematis constat esse adstrictam. Quapropter nunc beatitudini tuae injungimus, ut, super hoc, nostra auctoritate fretus, curam de his sumere studeas, et quia docta divinitus sanctitas tua valde novit, aliud esse ex necessitate, aliud ex ignorantia, atque aliud quod ex studio delinquitur, istudque posterius duobus prioribus districtius esse puniendum, idcirco solerter invigilet, et cauta discretione singulorum modos dijudicet, quatenus qui ex necessitate aut ignorantia delinquunt auctoritate nostra per te absolvantur: si tamen ipsa eorum ignorantia, vel necessitas vera, et non simulata, vel non ex voluntate processerit, quia, ut bene nosti, plerique sunt qui possunt quidem, sed nolunt recta nosse. Unde Psalmista de hujusmodi, Noluit, inquit, intelligere, ut bene ageret. Illos autem, qui studio suo obligantur, et contemtu interdicta nostra postponunt, non nisi digna satisfactione praeveniente volumus a te prorsus absolvi.
2.11.3.229
C. CIII. De iis, qui sine culpa cum excommunicatis communicant. Item Gregorius VII, lib. V, Regesti, in Concilio Romae habito.
2.11.3.230
Quoniam multos peccatis, nostris exigentibus, pro causa excommunicationis perire quotidie cernimus, partim ignorantia, partim nimia simplicitate, partim timore, partim etiam necessitate, devicti misericordia anathematis sententiam ad tempus, prout possumus,* opportune* temperamus. Apostolica itaque auctoritate anathematis vinculo hos subtrahimus, videlicet uxores, liberos, servos, ancillas, seu mancipia, nec non rusticos servientes, et omnes alios, qui non adeo curiales sunt, ut eorum consilio scelera perpetrentur, et eos, qui ignoranter excommunicatis communicant, sive illos, qui communicant cum eis, qui excommunicatis communicant. Quicunque autem orator, sive peregrinus, aut viator in terram excommunicatorum devenerit, ubi non possit emere vel non habeat unde emat, ab excommunicatis accipiendi licentiam damus. Et si quis excommunicatis non in sustentationem superbiae, sed humanitatis causa dare aliquid voluerit, non prohibemus.
2.11.3.231
C. CIV. De Bonifacio, qui excommunicatis et pseudoepiscopis se non communicaturum juravit. Item Bonifacius Martyr Zachariae Papae in epist., quae incipit:» Paternae.
2.11.3.232
Antecessor praedecessoris vestri, venerandae memoriae Gregorius, dum me indignum ordinavit et ad praedicandum verbum Dei Germanicis gentibus misit, sacramento me constrinxit, ut canonicis et justis episcopis et presbyteris in verbo, facto, consensu, adstipulator fierem et adjutor( quod cum divina gratia adimplere studui); falsos autem sacerdotes, hypocritas et seductores populorum vel corrigerem ad viam salutis, vel declinarem et abstinerem a communione ipsorum; quod ex parte servavi, et ex parte custodire et implere non potui; sed spiritaliter implevi sacramentum, quia in consensum et in consilium eorum non venit anima mea, corporaliter autem ab eis omnino abstinere non potui. Dum enim venissem ad principem Francorum, cogente Ecclesiarum necessitate, non tales ibi reperi quales volui, sed tamen in sancta communione corporis Christi illis non communicavi.
2.11.3.233
C. CV. Excommunicatis non communicat qui eis animo non consentit. Item Zacharias Papa Bonifacio Martyri in epistola, cujus initium est:« Benedictus Deus.»
2.11.3.234
Quod praedecessor noster beatae memoriae Gregorius, hujus* sanctae* sedis apostolicae praesul, dum ad praedicandum verbum evangelii tuam misisset fraternitatem in Germaniae partibus et gentibus illis paganis, verbo pollicitationis illam voluit ante esse munitam, ita ut orthodoxos episcopos, presbyteros, vel quoscunque reperire potuisses in verbo exhortationis perfectos, amplius confirmares, et eis communicares( quod et factum est); si quos vero seductores episcopos aut pseudopresbyteros,* vel quoque* a recto fidei tramite deviantes reperisses, nulla tibi cum eis esset communio, quod te, solatiante Deo, usque ad praesens spiritualiter servasse confessus es, vel, si omnino propter principalem et humanum favorem gentis Francorum, dum ad eos accessisses, corporaliter abstinere non valuisti cogente ecclesiarum Dei necessitate, et tamen in eorum consilio et consensu communionis anima tua non est coinquinata: itaque propter hoc, quod cum eis conversatus es, non consentiens iniquitati eorum, nullum tibi est detrimentum coram Deo.
2.11.3.235
IX. Pars. Gratian. Excommunicationis autem forma et modus, atque reconciliationis hic est.
2.11.3.236
C. CVI. Modus et forma excommunicationis.
2.11.3.237
Debent duodecim sacerdotes episcopum circumstare, et lucernas ardentes in manibus tenere, quas in conclusione anathematis vel excommunicationis projicere debent in terram et conculcare pedibus; deinde epistola per parochias mittatur, continens excommunicatorum nomina et causam excommunicationis.
2.11.3.238
C. CVII. De eodem. Item ex Consilio Arausico.
2.11.3.239
Canonica instituta et sanctorum Patrum exempla sequentes, ecclesiarum Dei violatores auctoritate Dei et judicio sancti Spiritus a gremio sanctae matris Ecclesiae et a consortio totius Christianitatis eliminamus, quoadusque resipiscant et Ecclesiae Dei satisfaciant.
2.11.3.240
C. CVIII. Modus reconciliationis excommunicatorum. Item ex eodem.
2.11.3.241
Quum aliquis, vel excommunicatus, vel anathematizatus, poenitentia ductus veniam postulat et emendationem promittit, episcopus, qui eum excommunicavit, ante januas ecclesiae venire debet, et duodecim presbyteri cum eo, qui eum hinc inde circumstare debent*. Et si ille terrae prostratus veniam postulat, et de futuris cautelam spondet, tunc episcopus apprehensa manu ejus dextera, in ecclesiam illum introducat, et communioni Christianae reddat, et septem psalmos poenitentiales decantet cum istis precibus: Kyrie eleison, Pater noster, salvum fac servum tuum. Oratio: Praesta, quaesumus, Domine, huic famulo tuo dignum poenitentiae fructum, ut Ecclesiae tuae sanctae, a cujus integritate deviaverat peccando, admissorum veniam consequendo reddatur innoxius. Per, etc.
2.11.3.242
X. Pars. Gratian. Presbyteris vero, qui excommucati sacrum ministerium contingere praesumunt, quae poenitentia sit imponenda, Joannes VIII. Clero et ordini Salonitano scribens definit, dicens.
2.11.3.243
C. CIX. Quae sit poenitentia sacerdotum, qui excommunicati sacrum ministerium contingere praesumunt.
2.11.3.244
De illis presbyteris, qui tempore sanctissimi praedecessoris nostri domini Papae Nicolai excommunicati sacrum ministerium contingere praesumserunt, ipsi in se damnationis( sicut* sacr* canones statuerunt) sententiam intulerunt. Tamen, quia miseratio apostolica veniam solet praestare correctis, ob multitudinem misericordiae illis hanc indulgentiam exhibemus, ut sancta communione saginati studeant tribus continuis annis per hebdomadam omni secunda et quarta et sexta feria a vino et a carne penitus jejunare, et ultra lugenda nequaquam committere.
2.11.3.245
Gratian. Qui autem excommunicatis communicant pro modo peccati poenitentiam accipiant.
2.11.3.246
Unde Urbanus II Genebaldo Const. Episc.: C. CX. Pro modo peccati puniantur qui excommunicatis communicant.
2.11.3.247
Sanctis quippe canonibus cautum constat, ut qui excommunicatis communicaverit excommunicetur. Ipsius tamen poenitentiae atque absolutionis modos eo moderamine decernimus ut quicunque seu ignorantia, seu timore, seu necessitate negotii cujusquam maximi et maxime necessarii, eorum se convictu, salutatione, oratione, osculatione contaminaverit, cum minoris poenitentiae medicina societatis nostrae participationem sortiantur. Eos vero, qui aut spontanee, aut negligenter inciderint, sub eo volumus disciplinae coercitione suscipi, ut ceteris metus incutiatur.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).