Reader

RITUS ANTIQUUS CELEBRANDAE MISSAE.Ex antiquo Codice manuscripto prioratus Salicosani ( Vgo Sausense ) apud Velocasses, ordinis sancti Augustini Canonicorum, non longe a Vernone. Cujus Codicis initium est:

253 Domino vere sancto et meritis honorando( 1052) Maurilio, venerabili sanctae Rothomagensis Ecclesiae archiepiscopo,( 1053) Joannes Abrincacensis, omnium episcoporum meritis infimus, corpore et spiritu totius obedientiae munus, etc.

Missa diei hoc ordine celebretur. In primis in ferialibus diebus duae campanae pulsentur, in festis omnes. Ad Gloria Patri, choro Introitum a beato Coelestino institutum canente, sacerdos( 1054) in vestiario caeterique ministri sanctis vestibus juxta ordinem induantur, scilicet alba, stola, et dalmatica diaconus; alba, et tunica, et manipulo subdiaconus; reliqui tantum albis, scilicet duo acolythi, unus qui cantet Graduale, et deferat candelabrum, alter qui Alleluia, et ferat thuribulum. Psalmo dicto, incipiente choro Gloria Patri, sacerdos caeterique ministri sic ad altare procedent. Diaconus praecedat presbyterum, subdiaconus praecedens diaconum ferat Evangelium, ceroferarius cum cereo praecedat subdiaconum, portitor thuribuli ceroferarium. Dum ergo ante altare venerint, subdiaconus Evangelium ponat super dextrum cornu altaris, ubi usque ad Evangelium manebit. Per altare Jerusalem designatur, in qua ab initio adventus Domini evangelica doctrina retonuit, et inde usque ad publicum exivit, ut scriptum est: De Sion exibit lex, et Verbum Domini de Jerusalem. Postea subdiaconus ad sinistram sacerdotis transeat, diaconus ad dextram; ubi, confessione invicem facta,( 1055) diaconum et subdiaconum osculetur sacerdos. Primum enim Christus pacem apostolis dedit, per eos orbi transmisit. Post quae sacerdos caeterique ministri retro coram altari breviter orent, stantes ordine suo; deinde primum ab oratione( 1056) surgens inclinanti sibi inclinet diacono, diaconus inclinanti subdiacono, subdiaconus inclinanti sibi choro. Diaconus vero post inclinationem utraque altaris cornua deosculans( 1057) sacerdoti 254 medium altaris osculanti Evangelium osculandum offerat. Evangelio enim Christus praevaricationis chirographum delens, pacem mundo dedit, cujus praeconibus utrumque populum, Judaicum quippe et gentilem, sibi reconciliavit. Quod altare sacerdos osculatur, significat gentem Judaeam in Jerusalem morantem, quam Christus sibi reconciliavit; per Evangelium, gentilem populum. Dehinc pergit sacerdos ad dextrum cornu altaris; dexteram enim Christus semper egit vitam, dextera enim vita acquiritur coelestis gloria. Diaconus post eum eamdem imitando vitam consistat, quousque ei sedere innuat.( 1058) Sessio episcopi juxta decreta Urbani papae et Carthaginense concilium caeteris celsior debet fieri, in qua cathedra pontificalis honorifice constituatur, etc.( 1059) Ceroferarii vero usque ad Kyrie eleison ab Austro ad Aquilonem candelabra teneant, quo incepto ibidem dimittant. Per Austrum, qui est ventus calidus, Spiritus sancti fervor designatur, qui veri Solis ortu ab Oriente ad Occidentem mundum illuminando diffunditur. Unus vero tertius in medio ponatur, per quem ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine Domini, Dominum adesse designatur. Per hoc quod, incepto Kyrie, cerei deponuntur, nos dum Dominum exoramus, contrito corde humiliari oportere demonstratur. Salutante presbytero populum, iterum ibidem teneant. Oratione finita ab Oriente ad Occidentem collocent. Duobus enim Testamentis illuminantur quatuor partes mundi. Septem candelabra in festis significant septem dona Spiritus sancti. Incipiente subdiacono Epistolam, sacerdos juxta altare sedeat, et diacono in loco suo sedere innuat; subdiaconus vero, excepto tempore ministrationis suae, in choro maneat. Propinquante Evangelii termino sacerdos thymiama in thuribulo ponat, quo incensato altari ante Evangelium deferatur. Per thuribulum, quod fragrantiam odoris emittit, fama bonorum operum quae Christi doctrinam praecessit. Diaconus, benedictione a sacerdote accepta, ab altari Evangelium accipiens super sinistrum armum imponat. 255 Per sinistrum enim armum vita temporalis designatur, in qua oportet Evangelium praedicari. Et subdiaconus ante eum pulvinar deferat. Per pulvinar quod praecedit lex figuratur quae Evangelium praecessit; per plumas quae intus occultantur, mysteria quae in lege continebantur; per levitatem plumae praecepta veteris legis levia ad comparationem novae; in illa enim dicitur: Non occides; in nova vero: Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio.( 1060) Sicque praecedentibus ceroferario thuribulique latore, cum processione ad pulpitum pergat, et supposito Evangelio ac incensato, versus ad Aquilonem, Evangelium legat; per Aquilonem enim infidelitas gentium designatur, quibus Evangelium ab apostolis igne Spiritus sancti accensis praedicatur. Quo lecto candelabra exstinguantur. Immolatione enim veri Agni typici cessavit immolatio, et caetera mysteria quae in lege continebantur et prophetis per candelabra designatis. Incensum sacerdoti in thuribulo offeratur, et Evangelium primum a subdiacono sibi porrectum osculetur, quod post a diacono osculetur. Et in festivis diebus a subdiacono omni clero, incenso praecedente, praesentetur. Evangelio lecto populus a sacerdote salutetur:( 1061) Offerenda incipiatur, quam finitam Versus( 1062) sequatur. Interim vero panis et vini oblatio a subdiacono diacono, a diacono offeratur presbytero. Cantor aquam linteo coopertam in festis diacono deferat, quam diaconus vino misceat. Dulci enim cantoris modulatione populus pia devotione et divino amore accenditur, et sic ad Dominum currit, et unum corpus in Christo efficitur. Per vinum Christus, per aquam populus, per linteam cooperturam aquae labor modulationis cantoris, quo liberatur populus a cogitationum pravitate; lino enim labor exprimitur.

( 1063) Aqua mista vino, populus adunatur Christo. Aliis diebus ministret eam acolythus.( 1064) Sacerdos oblationem ita componat, ut in dextera parte Hostiae calicem constituat; a dextro enim latere Domini sanguis defluxit et aqua. Sicque corporali coopertu incensum desuper offerat, et sic diacono praebeat. Diaconus vero in circuitu altaris deferat, postea sacerdoti, deinde ministro reddat, ut clero populoque deferat. Praeterea accipiens patenam de altari, subdiacono porrigat, subdiaconus vero, si fuerit, acolyto. Non licet enim quidquam sacri ab altari auferre alicui nisi diacono vel sacerdoti.( 1065) Tunc coram altari oret inclinatus sacerdos solus, postulando ut dignus possit accedere ad altare et insistere cultibus divinis. Caeteri vero ministri stent in oratione in ordine suo. Post quae versus ad populum orare moneat, conversusque ad altare Secretam Orationem dicat; qua completa, Vere dignum, etc., devota mente dulcique voce proferat, in cujus fine Hymnum Sanctus, Sanctus, Sanctus, a beato Sixto institutum chorus respondeat. Diaconus et ministri ad Te igitur, etc., perseverent retro sacerdotem usque Sed libera nos inclinati. Domino enim patienti moerore et timore sui compatiebantur apostoli. Per inclinationem diaconorum significatur moestitia apostolorum; per subdiaconorum, sanctarum mulierum. Subdiaconi vero similiter inclinati sint in aspectu sacerdotis, per quos exprimuntur sanctae mulieres, quae, patiente Domino, fugientibus discipulis, licet timore et moerore percussis, in his quae de eo fiebant erant intendentes, sed Domino de cruce deposito ac sepulto, inde recesserunt, et aromata sepulturae 256 paraverunt; ita subdiaconi ab eo loco discedant, et corpori ac sanguini Christi ministrare satagant, offerentes patenam per manum diaconi sacerdoti ad frangendum in ea corpus Domini, etc. Ubi ergo ad haec verba venerit, scilicet, Per quem haec omnia, Domine, semper bona, tunc diaconus accedat, et dextera manu dextrum cornu corporalis accipiat, cum sacerdote discooperiat. Sacerdos Per ipsum, etc., dicendo,( 1066) oblata quatuor partes calicis tangat. Immolatione enim corporis Christi redempta sunt quatuor climata mundi.( 1067) Item Oratione finita( 1068) uterque calicem levent, et simul ponant, et cooperiant. Inde altare diaconus osculetur, deinde dextram sacerdotis scapulam. Per scapulam sacerdotis lapis designatur, in quo angelus ad sepulcrum resedit. Semper enim angelus credendus est adesse immolationi corporis Christi. Per( 1069) diaconum Joseph exprimitur, per sacerdotem Nicodemus, per elevationem de altari Hostiae depositio Christi de cruce, per depositionem iterum in altari sepultura Christi. Post quae sacerdos Orationem Dominicam alta voce proferat. Per exaltationem Dominicae Orationis demonstratur nostrae unitas fraternitatis. Deus enim Pater noster, pacis et concordiae Magister, sic nos unum pro omnibus orare docuit, quomodo in uno omnes portavit. Clero Sed libera nos a malo respondente,( 1070) officium consecrationis perficiat. Sed libera dicto, diaconus et subdiaconus se erigant, et oculos in Dominici corporis consecrationem intendant. Ait enim evangelista quia noti ejus a longe stabant, sua pectora percutientes. Ubi ergo ad locum Da propitius pacem venerit,( 1071) qui mantili indutus tenuerat[ Forte leg. patenam] subdiacono, subdiaconus diacono, diaconus sacerdoti offerat, in qua sacerdos corpus Domini tripliciter dividat: quarum partium unam sacerdos calici immittens, Pax Domini alta voce dicendo, protinus subdat secreto:( 1072) Fiat commistio simul corporis et sanguinis Domini nobis accipientibus in vitam aeternam. Alia se, diaconum subdiaconumque communicet. Tertiam( 1073) viaticum, si opus fuerit, in patena usque ad finem Missae reservet. Per particulam oblatae immissae in calicem ostenditur corpus Christi quod resurrexit a mortuis; per comestam a sacerdote vel populo vivificantem eos in Deo, Christi cum discipulis suis post Resurrectionem conversatio. Tertiam, quae remanet in altari vocat sancta Ecclesia viaticum morientis, ut ostendatur non eos debere deputari morientes, sed dormientes, qui in Christo moriuntur, dum tali tantoque ductore ad aeternam vitam perducuntur. Si autem opus non fuerit, tertiam sacerdos aut unus ministrorum accipiat. Non autem intincto pane, sed,( 1074) juxta definitionem Toletani concilii, seorsum corpore, seorsum sanguine, sacerdos communicet,( 1075) excepto populo, quem intincto pane, non auctoritate, sed summa necessitate timoris sanguinis Christi effusionis permittitur communicare. Dum ergo sacerdos ministris communionem porrigit, unumquemque primitus osculetur, et post qui communicandus est manu sacerdotis osculata, communionem ab eo accipiat.( 1076). Postremo vero particulam quae in calice remansit sacerdos sumat, et post diacono calicem ad mundandum et sumendum quod remansit porrigat, qui in sinistrum cornu altaris calicem cum patena deferat, ubi partem sibi accipiat, et partem subdiacono tribuat. Post mundato utroque utrique 257 participent. Acolythus vero alterum calicem sacerdoti ad mundandos digitos deferat. Subdiaconus autem ad mundandum calicem et patenam diacono serviat. Post mundationem patenae et calicis acolytus utrumque mantili involutum teneat usque ad completionem primae Postcommunionis, suaque caeteri ministri officia. Sacerdos, ut supra diximus, partito corpore Domini, Pax Domini alta voce proferat, a quo unus canonicorum pacem accipiat, quam in utroque choro majoribus distribuat. Ipsi autem caeteris ita porrigant, ut nullus de loco moveatur, sed a superiori 258 accipiat, et inferiori tribuat. Unus minorum utriusque chori a majoribus accipiat, et juxta praescriptum ordinem caeteris distribuat. Hoc autem firmiter teneant juxta Apostolum, honore invicem praevenientes, ut dantes pacem et recipientes semper inclinent. Per osculum pacis designatur nostrae utilitas fidei. Chorus vero psallat Agnus Dei, quod Sergius papa tempore confractionis corporis Domini cantare praecepit, cujus Agni immolatio mundum redemit. Quo incepto candelabra illuminentur: Agni passione illuminatus est mundus, etc.