Reader

511 EXPLANATIO QUINTI PSALMI POENITENTIALIS.

Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat.

In hac oratione quam exposituri sumus, quaedam ipsi attribuuntur capiti, quaedam nostrae conveniunt infirmitati. Nec mirandum si ea quae nobis solummodo congruunt, quasi sint sua Christus pronuntiat. Unum quippe corpus est tota sancta universalis Ecclesia, sub Christo Jesu, suo videlicet capite, constituta. Unde ait Apostolus: Ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis. Ipsa est enim quae per Prophetam jucundatur, et dicit: Nunc exaltavit caput meum super inimicos meos. Pater enim Filium, qui est caput Ecclesiae, super inimicos ejus exaltavit, cum destructo mortis imperio, in suae illum majestatis aequalitate constituit, cui et dixit: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Christus itaque cum tota sua Ecclesia, sive quae adhuc versatur in terris, sive quae cum eo jam regnat in coelis, una persona est. Et sicut est una anima quae diversa corporis membra vivificat, ita totam simul Ecclesiam unus Spiritus sanctus vegetat et illustrat. Sicut namque Christus, qui est caput Ecclesiae, de Spiritu sancto conceptus est, sic sancta Ecclesia quae corpus ejus est, eodem Spiritu sancto repletur ut vivat; ejus virtute firmatur, ut in unius fidei et charitatis compage subsistat. Unde dicit Apostolus: Ex quo totum corpus per nexus et conjunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum Dei. Istud est corpus, extra quod non vivificat spiritus. Unde dicit beatus Augustinus: Si vis vivere de spiritu Christi, esto in corpore Christi[ Tract. 26. in Joan.]. De hoc spiritu non vivit haereticus, non vivit schismaticus, non vivit excommunicatus; non enim sunt de corpore. Ecclesia autem spiritum vivificantem habet, quia capiti suo Christo inseparabiliter adhaeret. Scriptum est enim: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est cum eo. Pro membris itaque orat caput in hoc psalmo, ut corporis sui orationem Deus Pater exaudiat, et ut ejus clamor ad divinae majestatis aures ascendat. Quotidie enim orat Christus pro Ecclesia, de quo testatur apostolus Paulus: Quia sedens ad dexteram Patris interpellat pro nobis. Denique et ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Potest autem haec oratio unicuique convenire fideli, qui a Deo postulat in bono perseverantiam, et tam sancti desiderii quam etiam irremissae operationis emittit clamorem. Clamor autem aliquando in bona, aliquando in mala significatione accipitur. Clamat enim justus, cum operatur justitiam ex desiderio; clamat et impius, cum peccatum adjungit peccato. Clamabat Moyses cum populum de Aegyptiaca servitute liberatum, ad terram promissionis per desertum deduceret. Clamabat et populus Gomorrhaeus, cum ex frequentissima peccati perpetratione Deum ad iracundiam provocaret. Denique et Moysi tacenti dictum est a Domino: Quid clamas ad me? Et de illis ait Dominus: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum ascendit ad me. Unde quidam nos admonet, dicens: Auferatur clamor de medio vestrum. Hic autem pro irremissa operatione clamor accipitur, cum dicitur: Clamor meus ad te veniat. Notandum vero est quod cum praemisisset: Exaudi orationem meam; statim adjecit: Et clamor meus ad te veniat. Illi enim a Domino exaudiri merentur, 512 qui divini zelo amoris accensi, omnia quae possunt bona operantur. Nam qui perversis actionibus assuetus, operibus iniquitatis invigilat, nequaquam dignus est exauditione cum orat. Hinc namque per semetipsam Veritas ait: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum. Si volumus igitur ut ad aures Dei nostra perveniat oratio, studeamus necesse est ut ab omni admistione pravitatis nostra mundetur operatio, ut possimus Deo cum Propheta dicere: Clamor meus ad te veniat.

Non avertas faciem tuam a me; in quacunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam.

Ad similitudinem dominorum dictum est, qui cum pro alicujus suorum culpa graviter offenduntur, solent eum a conspectu suo expellere, et a familiarium assistentium collegio separare, a supplicante faciem avertere, roganti veniam denegare. Deus vero, licet cum superbiendo ab eo avertimur, a nobis per justitiam avertatur; tamen cum humiliati ad eum convertimur, ad nos per misericordiam converti non dedignatur. Ipse est enim qui dicit: Convertimini ad me, et ego convertar ad vos. Et iterum: Si impius egerit poenitentiam de omnibus peccatis suis quae operatus est, et fecerit judicium et justitiam, vita vivet, et non morietur: omnium iniquitatum ejus, quas operatus est, non recordabor; et in justitia sua quam operatus est, vivet. Ecce patet nobis sinus misericordiae Dei. Quare misericordiam Dei a nobis excludimus? quare vocationem ejus audire dissimulamus? Non enim solum a conversis non avertitur, sed etiam aversos ut convertantur, hortatur. Hinc est enim quod per prophetam dicit: Si dimiserit vir uxorem suam, et illa recedens duxerit virum alium, nunquid revertetur ad eam ultra? nunquid non polluta et contaminata erit mulier illa? Tu autem fornicata es cum amatoribus tuis multis; tamen revertere ad me, dicit Dominus. Mulieris derelictae et fornicantis similitudinem adducit, ut ejus cognoscamus pietatem, et sciamus eo nos illum gravius offendere, quo non cessat nos etiam post delictum vocare. Haec autem vocationis Dei clementia a parte exprimitur, cum homini averso per alium prophetam dicitur: Et erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum, et aures tuae audient vocem post tergum monentis. Ille enim coram positus verba Dei percipit, qui antequam peccatum perficiat, voluntatis ejus praecepta cognoscit. Quasi enim adhuc ante faciem ejus stare, est necdum eum peccando contemnere. Caeterum si abjecto timore Dei iniquitatem operari coeperit, quasi tergum in faciem ejus mittit. Sed et post tergum subsequens Deus abscedentem admonet, quia etiam nequitia perpetrata ad se eum reverti persuadet. Audiamus ergo vocem post tergum monentis, et ad invitantem nos Deum, saltem post peccata revertamur: ut si justitiam vindicantis formidare negligimus, saltem vocantis et miserentis pietatem erubescamus.

In quacunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam. Ecce jam caput nostrum sedet a dextris Dei, et tamen se dicit tribulari. Ubi ergo tribulatur, nisi in corpore? Nam quod in corpore tribuletur, manifesto ostendit cum Saulo persecutori dixit: Saule, Saule, quid me persequeris Et Petro ait: Venio Romam iterum crucifigi[ Hegesip. l. III, c. 2]. Qui enim in seipso jampridem crucifixus fuerat, in Petro iterum se crucifigendum dicebat. Quamvis sit in electorum cordibus etiam alia tribulatio, quam in eis generat continua poenitentiae amaritudo. Qui enim mala quae 513 commisit, ante mentis oculos congerens, pro singulis quibuscunque compungitur, in arcano cordis magna et amara doloris et metus anxietate contribulatur. Solent namque electi viri, ad ea quorum sibi sunt conscii peccata, mentis intuitum reducere, et modis eorum cauta singulatim consideratione perspectis, singula quaeque deflere; ut hoc modo cordis sui praeparent habitaculum, dum per unumquodque erroris sui deplorant excessum. Hinc namque Jeremias ait: Divisiones aquarum deduxit oculus meus. Divisas quippe aquas ex oculis deducere, est dispertitas lacrymas unicuique peccato tribuere, et iniquitatis gaudia satisfactionis doloribus compensare, quatenus dum nunc hujus, nunc illius delicti memoria mens acrius tangitur, simul de omnibus singulis commota purgetur. Quod vero ait: Inclina ad me aurem tuam, tale est quasi dicat: Aeger sum, non possum me erigere ad te, quia non est hominis dirigere viam suam. Sed tu, more fidelis medici, inclina ad me aurem tuam. Inclina aurem, quia ego non erigo cervicem. Scio enim quia si me erexero, longius discedis; si humiliavero, propius accedis. Sicut enim humiliato appropinquas, ita te ab elato elongas. Ideo ergo tribulor, ut ad me inclines aurem tuam.

In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me.

Non jam terrenus terrena desidero, sed a prima captivitate liberatus, coelestia concupisco. Exaudi ergo me orantem non pro divitiis saeculi, non pro gloria temporali, non pro fecunditate pignorum, non pro morte inimicorum. Velociter autem exaudi, ut in me adimpleas quod dixisti: Adhuc loquente te, dicam: Ecce adsum. Multi vocant Deum, sed non invocant, quia labiis tantummodo, non cordis affectu orare procurant. Qui vero Deum toto corde desiderat, confidenter clamat: In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me. In die invocat, qui in mentis puritate Deum exorat. Cujus justitia, cum vias suas Domino revelaverit, sicut lumen educitur, et judicium, sicut ait Propheta, tanquam meridies illustratur. Unde et scriptum est: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum. Cordis enim simplicitas dies est, quam fraus non obnubilat, non obtenebrat mendacium, non obscurat invidia, non obfuscat dolus; quam lux veritatis illuminat, praesentiae divinae claritas illustrat. Scriptum est enim: Cum simplicibus sermocinatio ejus. Deo autem sermocinari, est per suae praesentiae illuminationem humanis mentibus voluntatis suae arcana revelare. Cum simplicibus igitur Deus sermocinari dicitur, quia illorum mentes de arcanis coelestibus suae inspirationis claritate illuminat, quos nulla caligo duplicitatis obumbrat. Quo contra de non simplicibus dicitur: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus. Et Salomon ait: Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu. Constat ergo quia istos inhabitando illuminat, illos recedendo excaecat.

Quia defecerunt sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt.

Spectat hoc ad id quod dixit: Velociter exaudi me. Quasi diceret: Opus est ut velociter me exaudias, quia dies mei defecerunt, videlicet ad defectum velut fumus devenerunt. Per dies suos hic vult intelligi omne tempus, quo mandata Dei postposuit, et funestis periturarum rerum accensus desideriis, sibi non Deo militans carnaliter vixit. Habet enim 514 in hac vita diem suum anima perversa, quae transitorio gaudet in tempore, et lethifera carnalis delectationis perfruuntur jucunditate. Hinc est quod Salvator noster praevaricatrici Jerusalem, destructionis suae justum excidium comminans, ait: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi. Diem etenim suam ille tunc populus habebat, quia in rerum labentium opulentia confidens, quiete et successu gaudebat. Quorum nimirum oculos prosperitas clauserat, ut nec visitationis suae tempus cognoscerent, nec imminentium malorum contritionem viderent. Sicut enim cordis oculos flagella aperiunt, sic mentis aciem aliquoties successus prosperi retundunt, adeo ut seipsam mens cognoscere non valeat, quam prosperitatis mundanae oblectatio captivat. Hinc namque Salomon ait: Aversio parvulorum interficiet eos, et prosperitas stultorum perdet eos. Israeliticum ergo populum prosperitas perdidit, cujus in die sua oculos ne futuri excidii vastitatem cognoscerent, clausit. Hae est dies, de qua Jeremias ait: Diem hominis non desideravi. Dicat et fidelis anima: Defecerunt sicut fumus dies mei. Fumus, sicut est omnibus notum, in altum quidem se in primis erigit, sed cito deficiens, quasi non fuerit evanescit. Sic nimirum sic humana superbia cum rerum opulentia intumescens se in altum extulerit, a statu suae celsitudinis corruens, ad ima ruit. Hinc namque per semetipsam Veritas ait: Omnis qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. Hinc per Prophetam scriptum est: Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani; et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Qua in re pensandum est, perversorum potentia qualiter destruitur, quorum nec locus quidem post modicum invenitur. Sequitur: Et ossa mea sicut cremium aruerunt.

Per ossa, rationem et intelligentiam possumus accipere quae quasi sicca remanent, dum factorum et virtutum pinguedinem non habent. De qua profecto pinguedine dicit Propheta: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea. Vel per ossa, fortiores qui sunt in Ecclesia, accipimus, quia sicut per ossa corpus nostrum vegetatur, ita per illos corpus Christi, quod est Ecclesia, regitur et sustentatur. Habet enim et corpus Christi carnem suam, infirmos scilicet, virtutum carentes fortitudine, qui perfectorum indigent sustentatione. De hac carne in persona Christi recte per Job dicitur: Pelli meae consumptis carnibus, adhaesit os meum. Quod nimirum in passione Christi impletum est, quando discipulis fugientibus mulieres steterunt, et usque ad crucem secutae sunt. Scimus enim quia in corpore hominis pellis exterius eminet, caro vero ossibus introrsus adhaeret. Pelli ergo consumptis carnibus os Christi adhaeret, quia fugientibus et dubitantibus apostolis, qui ei familiarius astiterant, mulieres quae quasi remotiores esse videbantur, nec a cruce suspensi, nec a sepulti monumento discedebant. Quia vero sancti viri imperfectis delinquentibus condolent, et eorum infirmitati compatiuntur, recte nunc dicitur: Ossa mea sicut cremium aruerunt. Quod evidenter ostendemus, si unum exemplum ad medium deducamus. Videamus unum de ossibus Christi quomodo cum infirmantibus infirmetur, cum dolentibus doleat, cum arescentibus arescat. Ait enim: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror Vides quomodo omnium in se infirmitates transtulerat, 515 omnium casus velut proprios deflebat. Ideoque ait: Ut lugeam omnes qui peccaverunt, et non egerunt poenitentiam. Denique et omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Ossa ergo sicut cremium consumpto adipe arent, cum perfecti quique carnalium infirmitatibus condolent, et se quasi spiritali pinguedine aestimant vacuos, dum illos aspiciunt virtutum auxiliis destitutos. Cujus infelicitatis causam manifeste aperit, cum subjungit:

Percussus sum ut fenum, et aruit cor meum, quia oblitus sum comedere panem meum.

Scriptum est in Isaia: Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos agri. Et rursum: Vere fenum est populus. Homo namque feno comparabilis est, quia per nativitatem viret in carne, per juventutem candescit in flore, per mortem aret in pulvere. Ipse est enim, Job attestante, qui quasi flos egreditur et conteritur. Haec autem mors et contritio, quae ad omnes homines ex justae damnationis sententia pervenit, ex primi hominis peccato descendit. Unde et Apostolus ait: Per primum hominem peccatum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit. Homo ergo qui si in Creatoris obedientia perstitisset, posset in aeternum vivere, propter inobedientiae culpam percussus est mortalitate. De qua nimirum percussione in hoc loco dicitur: Percussus sum ut fenum, et aruit cor meum. Quia ergo primus homo peccando in mortem incidit, propagata generis humani successio a rationis intimae viriditate consequenter exaruit. Quare autem cor humanum ab illo aruit virore in quo conditum fuit, subdendo manifestat, ait enim: Quia oblitus sum comedere panem meum. Panem suum in paradiso primus homo conditus habuit, quandiu inconcusso mentis vestigio Conditoris sui praecepta servavit. Panis autem ejus fuit visionis divinae delectatio, verbi Dei satietas, internae quietis gaudium, lucis inaccessibilis splendor, sapientiae refectio, angelorum societas, amor Dei, jubilum spiritus, contemplationis suavitas, collocutionis desiderium, securitas mentis, praesentia Creatoris. Quem panem tunc profecto perdidit, cum serpentis suggestioni consensit. Tangens enim vetitum, oblitus est praeceptum. Unde factum est ut qui tenebat arcem beatitudinum, in lacum incideret miseriarum: et qui intimae reficiebatur suavitate dulcedinis, panem postmodum manducaret doloris. Quicunque ergo illius portat imaginem, factus de terra terrenus, panem suum comedere obliviscitur, quia terrenae voluptatis captus illecebris, in verbo Dei non delectatur. Panis etenim noster, verbum Dei est. Hinc namque per semetipsam Veritas ait: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Sequatur ergo oblivionem commemoratio, et esuriem refectio comitetur, ut panem illum qui de coelo descendit, manducantes, et poenam evadamus mortis perpetuae, et vitae participemus aeternae, sicut Dominus ait in Evangelio: Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum.

A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae.

Arescente corde propter panis et vini inopiam et oblivionem, vox gemitus emittitur, quia ubi a desiderio vitae aeternae defecerit intentio, consequenter de corde procedit malarum cogitationum vociferatio. In qua nimirum os adhaeret carni, si ratio subigitur delectationi. Quae nimirum vox gemitus dicitur, quia per eam ad tristitiam pervenitur. 516 Aut enim in hac vita generat dolorem poenitentiae, aut in futuro cruciatum parit vindictae. Possumus quoque per vocem gemitus, vocem serpentis accipere, quia primis hominibus ut de interdicto gustarent persuasit, eosque deos futuros fraudis suae dolositate promisit. Illa est enim vox gemitus, per quam omnes peccavimus, per quam mortales et passibiles facti sumus; vox per quam a coelestibus gaudiis cecidimus, et in felle lacrymarum exsulamus. Per hanc vocem os carni adhaesit, quia Adam Evae consensit. Habet in se unusquisque Adam et Evam. Sicut enim in illa prima hominis transgressione suggessit serpens, delectata est Eva, consensit Adam; sic et quotidie fieri videmus, dum suggerit diabolus, delectatur caro, consentit spiritus. Nos quippe cum tentamur, plerumque in delectationem, aut etiam in consensum labimur. Sicut autem peccatum illud subsecuta est mors, sic et peccato consentiens moritur anima, quia a vita sua, quae Deus est, separatur. Mortui enim sumus, quando implemur ossibus mortuorum. Mortuus est sermo malus, qui ex ore nostro procedit. Scriptum namque est: Sepulcrum patens guttur eorum. Habemus autem portas per quas mortui efferimur, corporis videlicet sensus, de quibus ait Propheta: Qui exaltas me de portis mortis( Psal. IX, 15). Hae sunt enim portae per quas mors ingreditur, et per quas mortuus effertur. Nam quod per illas mors ingrediatur, testatur alius propheta, qui ait: Intravit mors per fenestras nostras. Qui enim vidit mulierem ad concupiscendum eam, mortem per oculorum fenestras admisit. Qui vero seminat inter fratres discordias, et iniquitatem in excelso loquitur, per oris portam mortuus effertur. Et quidem mihi hoc significare videtur juvenis extra civitatis portam delatus, quem suscitavit Jesus. Signat enim hominem delectatione mortuum et per pravi operis judicia jam extra portas perlatum. Obsecro, Domine Jesu, ut cunctas meae civitatis portas justitiae facias, ut ingressus in eas confitear nomini tuo, tuaeque majestati, cum justis per eas intrantibus, ut mors ibi aditus ingressum non habeat, passio non dominetur, sed occupet salus muros ejus, et portas illius laudatio.

Similis factus sum pelicano solitudinis, et factus sum sicut nycticorax in domicilio.

Pelicanus avis est amans solitudinem, in qua venenatis animalibus vescitur; et ideo per eam peccator designatur, qui in deserto hujus mundi corde habitans, aerumnosis istius vitae captus illecebris, veneno delectatur diabolicae persuasionis. Nycticorax, qui alio nomine bubo dicitur, in dirutarum domuum aedibus moratur. Solet autem nocte cantum cantare, per quod notantur hi, qui in tenebroso tripudiant opere, et in mentium suarum exsultant destructione. Sed quia sagena Ecclesiae missa in mare praesentis saeculi, non solum malos pisces colligit, sed etiam bonos trahit, recte nunc dicitur:

Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto.

Vigilat qui ad aspectum veri luminis mentis oculos apertos tenet. Vigilat qui servat operando quod credit, sicut scriptum est: Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua. Vestimentum tuum fides tua est, vestimentum tuum operatio tua est. Custodi ergo, ne diripiant alieni laborem tuum; ne denuderis, et appareat ignominia tua. Esto sicut passer solitarius in tecto. Per passerem quae cauta et querula avis est, et in domibus nidificat, recte homo 517 intelligitur, qui in excelsis habitans, et solitudinem incolens, pro peccatis suis clamare non cessat. Prudentis enim et circumspecti viri est, in alto nidum ponere, et pro peccatis plorare, et solitudinem inhabitare, quatenus in opere terrena non appetat, et in lamentis veniam acquirat, et in habitatione inanium strepitus cogitationum effugiat, ut possit dicere cum Propheta: Elongavi fugiens, et mansi in solitudine. Vel etiam caput nostrum pelicanus fuit solitudinis, quando natus est in Judaea, quae erat sola civitas plena populo, prophetis videlicet et justis orbata, et Spiritus sancti virtute destituta. Nycticorax exstitit, quando his qui in tenebris erant, regnum Dei evangelizavit. De illo namque scriptum est: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Per domicilium Judaeos intelligimus, qui ex parte diruti erant, et ex parte stare videbantur, pro eo quod circumcisionem tenentes, legem et prophetas habebant, sed in eum quem prophetae in carne venturum praedixerant, nequaquam credebant. Stabant quidem in eis parietes carnalis observantiae, sed corruerat tectum fidei et disciplinae. Occiderunt ergo vitam mortui, et lucem tenebrae exstinxerunt. Sed quid ultra fecerit audiamus: Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Vigilavit, quia a mortuis resurrexit. Qui enim dormivit in morte, vigilavit in resurrectione. Hinc namque ait: Ego dormivi et somnum cepi, et resurrexi. Hinc Jacob in benedictione ait: Catulus leonis Juda, ad praedam, fili mi, ascendisti; requiescens accubuisti ut leo, et quasi leaena: quis suscitabit eum? Quis est iste catulus leonis, nisi ille de quo in Apocalypsi ad Joannem dicitur: Vicit leo de tribu Juda? Qui ad praedam ascendit, quia fortem armatum fortior superveniens expugnavit. Arma ejus abstulit, quia jure illo quod in hominibus habere videbatur, eum privavit. Ille enim dum ambiit illicita, perdidit acquisita. Spolia quoque ejus distribuit, quia vasa irae fecit vasa misericordiae. Hinc ergo leo requiescens accubuit, quia mortem sponte subivit. Sed nullus eum suscitavit, quia per divinitatis suae potentiam ipse a mortuis resurrexit. Et quia post resurrectionem suam in coelum ascendit, recte cum praemisisset, Vigilavi, subjecit: Et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Quia solus inter mortuos liber, cum Patre regnat in coelo. Unde et ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo.

Ferunt philosophi quod pelicanus filios suos statim ut nati sunt, interficit; postea vero per triduum multo dolore se afficit, eisque quodammodo naturae affectum ostendit. Postea vero mater seipsam vulnerat, eosque sanguine suo resuscitat. Quis vero pater noster et mater, nisi mediator Dei et hominum homo Christus Jesus? qui occidit in nobis omnem iniquitatem, ut meliorem inveniamus resurrectionem, sicut ipse ait: Ego occidam, et ego vivere faciam. Et de eo per prophetam scriptum est: Vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos. Clamat adhuc in solitudine caput nostrum vel membrum ejus, cum eos vocat, qui nondum agnoverunt veritatem. Clamat in domicilio, dum eos ad poenitentiam qui ceciderunt invitat. Clamat in tecto, cum admonet ut foras mittamus timorem. Unde in Evangelio discipulis ait: Quae in aure auditis, praedicate super tecta.

Tota die exprobrabant mihi inimici mei: et qui 518 laudabant me, adversum me jurabant.

Quid iniquius? Venerat Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat. Venerat, inquam, ut auferret gemitum dolentium, ut reconciliaret nos Deo; sed Judaei, quos iniquitatis suae caligo caecaverat, pro bonis mala retribuentes, illum quasi hostem oderant, eique maledictionis convicia exprobrantes inferebant, cum dicerent: Daemonium habes, et caetera insaniae deliramenta quae Evangeliorum liber continet. Qui etsi ei aliquando extrinsecus blandirentur, intrinsecus saeviebant, sicut hi qui eum capere in sermone volentes dicebant: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo. Magistrum eum vocabant, qui venerant non discendi intentione, sed nocendi cupiditate. Nam quod ita se res habeat, Veritas manifestat, cum tentatores eos et hypocritas vocat. Quasi ergo adversum eum juraverant, qui ex consilio contra eum mendacia confingebant. Toto etiam vitae hujus tempore veritatis inimici Ecclesiae Dei exprobrant, cum eam haeretica pravitate, aut morum dissimilitudine impugnant.

Plerique autem in causa Dei subdole et fallaciter intendentes, et esse se in corpore Christi simulant, et pacem Ecclesiae Dei occulta machinatione perturbant. De quibus profecto hic dicitur: Qui laudabant me, adversum me jurabant. Hi sunt qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. Qui in verbis quidem socialem videntur habere mansuetudinem, in corde vero hostilem gestant furorem. Talis erat ille Simon Magus ab apostolis baptizatus, sed postea ab apostolorum principe, propter nefandae venalitatis ambitionem reprobatus. Unde et dictum est ei: Non est tibi pars in sermone isto. Dum enim Spiritus sancti gratiam pretio comparare voluit, a doctrina Christi miser se alienavit. Ipse namque praeceperat, dicens: Gratis accepistis, gratis date. Haec est, inquam, haeresis, quae ipsa nascentis Ecclesiae rudimenta tentavit, et ante alias haereses prima apparuit. Cujus erroris vesania licet ex tunc damnata fuerit, postea tamen in Ecclesia germine pestifero pullulavit. Nostris vero maxime temporibus malitiae suae virus exercuit, et totius Ecclesiae pacem schismatica infestatione turbavit. Concitavit enim adversus Ecclesiam Dei non solum innumerabilem populi multitudinem, verum etiam regiam, si fas est dicere, potestatem. Nulla enim ratio sinit, ut inter reges habeatur qui destruit potius quam regat imperium, et quotcunque habere potest perversitatis suae socios, eos a consortio Christi efficit alienos. Qui turpissimi lucri cupiditate illectus, sponsam Christi captivam cupit abducere, et passionis Dominicae sacramentum ausu temerario contendit evacuare. Ecclesiam quippe, quam sui sanguinis pretio redemptam Salvator noster voluit esse liberam, hanc iste, potestatis regiae jura transcendens, facere conatur ancillam. Quanto melius foret sibi, dominam suam esse agnoscere, eique, religiosorum principum exemplo, devotionis obsequium exhibere, nec contra Deum fastum extendere dominationis, a quo suae dominium accepit potestatis. Ipse est enim qui ait: Per me reges regnant. Sed immensae caecatus cupiditatis caligine, et divino, ut patet, ingratus beneficio, et contra Deum fastuosus, terminos quos posuerunt patres nostri, contempto divino timore transgreditur, et contra catholicam veritatem suae furore tyrannidis efferatur. In tantum autem 519 suae temeritatem extendit vesaniae, ut caput omnium Ecclesiarum Romanam Ecclesiam sibi vindicet, et in domina gentium terrenae jus potestatis usurpet. Quod omnino ille fieri prohibuit, qui hanc beato Petro apostolo specialiter commisit, dicens: Tibi dabo Ecclesiam meam. Obstruatur ergo os loquentium iniqua, et omnis haereticorum acies obmutescat: quia nullas vires habet mendacium, quod ipsius voce veritatis invenitur destructum. Sequitur:

Quia cinerem tanquam panem manducabam, et poculum meum cum fletu miscebam.

Ex hoc maxime scribae et Pharisaei Redemptorem nostrum criminabantur, quia publicanos et peccatores non solum non respuebat, sed etiam cum illis in cibo et potu communicabat. Unde quidam eorum indigne ferentes dicebant: Quare cum Publicanis et peccatoribus manducat et bibit magister vester? Sed ille qui non justos, sed peccatores vocare venerat, quid dicebat? Non est opus sanis medicus, sed male habentibus. O immensam Dei clementiam! o inaestimabilem gratiae caritatem! Illos volebat curare, qui salutem nolebant habere, qui adversus salutem suam armati, et phreneticorum more medicum incusantes, volebant potius ex infirmitate mortem incurrere, quam vitam ex salute invenire. Sed cineres Redemptor noster manducabat, quando in corpus suum eos trajiciebat. Cineres namque erant, quia dum principem tenebrarum magis quam auctorem sequerentur luminis, in eorum cordibus quasi exstinctus fuerat divini prorsus ignis amoris. Cineres, inquam, erant, videlicet nullo apti usui, et sine charitatis glutino omnino dissoluti. Quis non has miretur misericordiae Dei divitias? Quis jam de remissione peccatorum desperet? Quis non credet se, si convertatur, veniam consequi, cum audiat etiam incredulos tanta benignitate admitti? Unde ait Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus ab ira per ipsum. Quia ergo Redemptor noster in mundum veniens, vasa irae fecit vasa misericordiae, et omnibus ad se venientibus pietatis suae sinum aperuit, recte nunc dicit: Quia cinerem tanquam panem manducabam, et poculum meum cum fletu miscebam.

Quae autem esuries ejus, vel sitis fuerit, ipse evidenter ostendit, cum ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, qui misit me. Et iterum: Me oportet operari opera Patris mei, qui me misit, donec dies est; venit nox quando nemo operari potest. Quae sunt haec Patris opera, quae in die dicit et non in nocte operanda, nisi salutifera agri intellectualis cultura? Ipse est enim homo qui seminavit bonum semen in agro suo; ad cujus culturam postea operarios destinabat, cum diceret: Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Quis sit ergo iste ager ipse ostendit, cum agrum mundum, et semen dixit esse verbum Dei. Seminavit ergo ut meteret, messuit ut manducaret. Hujus agri fructum quotidie colligit, et quasi eo pascitur, cum electorum profectibus delectatur. Unde sponsus in Canticis canticorum dicit: Comedi favum cum melle meo.

Habet iste homo et vineam, sanctam videlicet Ecclesiam, ad quam excolendam primo mane operarios misit, et postea singulis quibusque temporibus mittere non cessavit. Patet ergo quia sicut 520 agrum excoluit ut comedat, ita vineam plantavit ut bibat. Bona vinea, quae uvarum decorata coloribus, et dilectionis ac perseverantiae palmitibus propagata, Regi omnium suavem in fructibus suis haustum praebet. Bona inquam vinea, quae potest dicere: Vinea fui pacifico, in ea quae habet populos. Quae est illa quae habet populos, nisi sancta Ecclesia per totum orbem diffusa? Illa namque habet populos, quia ex omni parte terrarum recte credentes continet. In hac ergo solummodo electus quisque vinea efficitur, quia nullum aliquando fructum ferre poterit, qui ab unitate Ecclesiae discedit. Eo enim Deo poculum subtrahit, quo haereticorum ineptae garrulitati consentit. Quid enim sitit Deus, nisi fidem nostram? Unde et a muliere Samaritana quaesivit bibere, de cujus eum non legimus aqua bibisse, sed spiritalem potum ei mulier obtulit, cum mundi eum Salvatorem agnovit. In cruce quoque positus sitiebat, et poenitentiam peccantium, et fidem exoptabat perfidorum. Sed vinea Domini sabaoth in patribus a Deo plantata, et doctrinae aratro et verbi ligonibus per manus prophetarum exculta, novissime in amaritudinem versa, dum ei vinum laetitiae ferre debuit, feralis invidiae acetum porrexit. Plerumque etenim bonum vinum corrumpitur, et in acetum mutatur. Quia ergo ille populus et in patribus sanctus, et in filiis nequam exstitit, quasi primo vinum, postmodum vero acetum fuit. Fuerunt tamen aliqui etiam inter illos, qui hunc omnium Salvatorem crediderunt, fuerunt et qui de peccatorum profundo ad misericordiarum se patrem levaverunt. Quis enim pluribus aut majoribus criminibus unquam obligatus exstitit quam mulier illa peccatrix, de qua septem, ut ait Evangelista, daemonia ejecit? Nam et Zachaeus publicanis et raptoribus publicanus ipse et raptor praefuit, et tamen ad ipsius hospitium Dei Filius divertit. Sed et Simon indigne tulit de admissione mulieris: et turba murmuravit de hospitio peccatoris. Poculum namque suum cum fletu miscuerat, et ideo sibi inimicorum protervitas exprobrabat. Quod quotidie in Ecclesia fieri cernimus, cum peccatores pro peccatis suis plangentes, Christum indui, et ad ipsius intrare unitatem videmus. Vel certe poculum Deo cum fletu miscere, est alios ab exterioribus introrsus trahere, alios ab interioribus exterius jactare. Scimus enim, quia potus ab exterioribus interius trahitur, fletus ab interiori exterius derivatur. Quia ergo conditor noster occulta nostra examinat, et non solum opera, verum etiam intentiones radicitus pensat, occulto ejus judicio fit, ut quosdam qui in oculis hominum justi esse videntur, reprobet, quosdam criminibus reos per poenitentiam correctos salvet. Et cum juxta Apostoli sententiam, neque volentis, neque currentis, sed miserentis sit Dei, alios qui corruerant, misericorditer erigit; alios qui stare videbantur, cadere juste permittit. Ex peccato namque primi parentis accepimus, ut nec in ipsa justitia stabiles esse possimus, sed aut contra Deum, nobis bonum quod facimus imputando, erigimur, aut contra proximos in superbiam levamur, unde et subditur:

A facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me.

Quia enim justae damnationis sententiam primus homo peccando pertulit, quam postmodum nepotum successio consequenter incurrit, ideo Christus Jesus venit in mundum peccatores salvos facere, 521 et ab ea qua tenebantur damnatione liberare. Ecclesia vero quae corpus ejus est, cui claves regni coelorum tribuit, et ligandi atque solvendi potestatem dedit, ideo peccatores quotidie suscipit, quia illam irae Dei sententiam agnoscit. Quia enim per faciem personam agnoscimus hominis, recte per faciem irae, damnationis intelligimus cognitionem. Nam quod iram indignationis agnoscat, manifeste ostendit cum subjungit: Quia elevans allisisti me. Creatis caeteris animalibus, homo prae cunctis elevatus fuit, quia et libertate exstitit arbitrii praeditus, et rationis lumine illustratus. Cui etiam datum est ut non sicut caetera animantia terram semper aspiceret, sed ut ipso situ corporis coelos erectus videret; ut ex hoc quoque aperte cognosceret quia et intentionem ad summa dirigere, et mentem deberet ad Deum levare. Nam et terror ejus et tremor omnibus animantibus incubuit, quia divina voce eis praelatus fuit. Mortem quoque nequaquam incurreret, si divinis praeceptis obediens nunquam peccaret. Sed conditoris sui mandata transgrediens, tanto gravius corruit, quanto antequam caderet, altius stetit. Cadens igitur allisus est, quia peccare non metuens, et pro salute infirmitates pertulit, et pro vita mortem suscepit.

Dies mei sicut umbra declinaverunt: et ego sicut fenum arui.

Gravis allisio, per quam lux in tenebras vertitur, et in ariditatem viror mutatur. Diem namque sicut umbram primus homo habuit, quando se a facie conditoris abscondit. Nam inter opaca nemorum latere voluit, ut ex hoc quoque patenter ostenderet quas caecitatis umbras interius pertulisset. Si enim in umbra non esset, Deum esse localem non crederet, nec ab ejus oculis putaret se abscondi, a quo sciret etiam cordis occulta videri. Quaesivit ergo umbram corporis, qui prius incurrit umbram mentis. Dies namque ejus inclinata fuerat, et ideo illi lumen sapientiae interius non fulgebat. Sol etenim dum inclinat, majores umbras efficit, et caloris sui magnitudinem paulatim subtrahit. Unde post meridiem Adam a Deo vocatus esse describitur( Ibidem), ut ab exterioribus agnoscamus quid interius gereretur. In meridie enim lux est purior, aer limpidior, aestus ferventior. Quasi ergo meridies in Adam pectore inerat, dum lumine divinae contemplationis illustratus, amoris summi facibus ardebat. Sed hunc miser meridiem perdidit cum peccavit. Ibi enim amoris refriguit incendium, caligavit claritas, defecit visio. Veniens autem in mundum lux verax Dei Filius hanc nobis claritatem reddidit, cum cordis nostri tenebras praesentiae suae illuminatione fugavit. Unde scriptum est: Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam. Magna lux remissio peccatorum, donum gratiae, intelligentiae claritas, contemplationis gaudium, collatio virtutum. Dedit enim nobis, ut ait Apostolus, pignus spiritus: gustavimus bonum Dei verbum, virtutesque saeculi superventuri. Hi sunt dies gratiae, quos nobis contulit excellentia bonitatis Dei. In quibus si noctem nequitiae contemnimus, ad coelestis regni haereditatem inoffenso itinere ambulamus. Hinc etenim Salvator ait: Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt. Sed hi dies in nobis sicut umbra declinant, cum peccatorum nostrorum nebulas propitiationi divinae opponentes, et mentis patimur caliginem, et divinae exstinguimus charitatis ardorem. 522 Scimus autem quia sole ad occasum vergente, umbrae crescunt donec nox veniat, et lumen omnino diei deficiat. Sic nimirum cum in reproborum cordibus sol justitiae occidere coeperit, caecitatis umbra vehementer excrescit, adeo ut divino non illuminentur lumine, sed mortifera noctis involvantur ubscuritate. Sequitur:

Et ego sicut fenum arui. Nemo est qui nesciat quod quantumlibet tenera aut delectabilis herba sit, si apposita falce succiditur, et coloris venustate confestim exuitur, et a radicis humore siccatur. Sic profecto quicumque per opera pravitatis à Deo recessit, necessario a virtutis intimae humore arescit. Hinc etenim Salvator discipulis ait: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic et vos nisi in me manseritis. Nam etsi florere in hac vita peccatores plerumque videantur, ariditatem tamen suam in fine recognoscunt dum simul amittunt et ridentis vitae dulcedinem, et temporalis gloriae dignitatem. In sapientiae quippe suae vanitate confisi, dum sperant facile sibi cuncta suppetere, arbitrantur utique se religionis virtute non egere. Et dum de inani sapientia se jactant, insipienter vivere nequaquam formidant. Et qui a verae sapientiae radice sunt, in stulta sua sapientia aruerunt. Qui si voluerint in ipsa sapientiae vitalis radice revivisci, summopere studeant ad fontem vitae, mentis processu properare.

Tu autem, Domine, in aeternum permanes, et memoriale tuum in generationem et generationem.

Spectat hoc ad id quod ait: Ego sicut fenum arui. Quasi dicat: Qui diligens vanitatem, et sequens mendacium, in aeternitate et stabilitate persistere nolui, temporalis et instabilis factus, mortis ariditatem incurri. Sed tu, Domine, in aeternum permanes. Haec ergo est unica spes salutis meae, ut tibi inhaeream; ut sicut per me factus sum aridus, ita per te fiam aeternus: et in te vivens mortem effugiam, a quo discedens perdidi vitam. Nos quoque scientes quia primus homo factus est de terra terrenus, secundus de coelo coelestis: sicut terreni imaginem portavimus, ita coelestis imaginem portemus, et cum eo unum efficiamur, qui resurgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur. Ipse est enim qui factus est in spiritum vivificantem, cujus si membra fuerimus, quo caput nostrum praecessit, pariter ascendemus. Cujus ascensus spem ipse nobis contulit, qui ait: Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Quod si ab ejus separati fuerimus corpore, velut abscissa membra participatione carebimus vitae, nec cum eo in coelum ascendemus. Cum eo ergo unum simus, quia sicut ipse ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Et notandum quia non dixit, vivis, sed, permanes in aeternum. Homo etiamsi multo tempore vivat, non tamen uno die permanet; quia ut semper mutetur, ex conditione mortis habet. De quo quidam sapiens perhibet, dicens: Qui quasi flos egreditur et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet. Deus vero qui solus vere aeternus, vere immortalis est, in aeternum permanet, quia in eo nihil est transitorium, nihil mutabile, nihil quod alienum sit a sempiterna ejus divinitate. Memoriale tuum in generationem et generationem. Quid magis memoriale in Deo, quam misericordia? De illa namque scriptum est: Miserationes ejus 523 super omnia opera ejus. Et misericordia Domini ab aeterno et usque in aeternum super timentes eum. Licet enim hominem mirabiliter condiderit, mirabilius tamen perditum per Filii sui mortem redemit. Haec memorialis Dei misericordia in generatione et generationem permanet, quae omnibus per temporum curricula viventibus usque in finem saeculi patet.

Tu exsurgens misereberis Sion, quia tempus miserendi ejus, quia venit tempus.

Si Sion ad litteram accipimus, Judaeorum in hoc loco et gentium vocationem notare valemus. Et videbitur hoc modo quasi praecedentis verbi expositio, ut cum duas generationes nominat, qualiter in generatione et generationem misericordia Dei sit permansura, ostendat. Ait ergo: Tu exsurgens misereberis Sion. Per Filium Deus Pater exsurrexit, quia qui antea non cognoscebatur, per eum in hominum notitiam venit. Unde et verbum Patris et splendor dicitur; quia per eum et voluntas Dei agnoscitur, et ipsa divinitatis essentia declaratur. Sion vero, id est Judaici populi misertus est, quando de eorum progenie nasci voluit, et prius eos ad fidem vocavit. Tempus miserendi, tempus plenitudinis intellige, quia juxta apostoli sententiam: Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui erant sub lege redimeret. Quod vero ait: Quia venit tempus, tempus nimirum gratiae vult intelligi, de quo Dominus per prophetam dicit: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te. Quod exponens apostolus ait: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis.

Quoniam placuerunt servis tuis lapides ejus, et terrae ejus miserebuntur.

Per lapides Sion apostolos intelligere possumus, qui de Judaico nati populo, Ecclesiam demum ex seipsis aedificaverunt. Qui profecto lapides servis Dei placuerunt, cum quales futuri essent, prophetae per spiritum viderunt. Nisi enim prophetis apostoli placuissent, nequaquam de eis Isaias diceret: Qui sunt isti qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? Et iterum: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona? Qui sunt pacem evangelizantes, nisi apostoli Christum praedicantes? Ipse est enim pax nostra, ut ait Apostolus, qui fecit utraque unum. Unde etiam ipso nato, hominibus pacem redditam Angeli Pastoribus nuntiaverunt, quam postea apostoli omnibus gentibus publice praedicaverunt. Per pedes vero evangelizantium, affectus intelligimus apostolorum, qui quidem speciosi erant, quando non sua commoda, sed auditorum utilitatem quaerebant. Speciosi, inquam, erant, qui terreni lucri inquinamenta ex ipso operationis suae incessu non contrahebant. Tunc namque corporeos pedes habere speciosos dicimur, quando nulla coenosae viae labe foedamur. Quia ergo ex praedicationis officio, terrenas divitias apostoli non quaerebant, recte de eis dicitur quia pedes eorum speciosi erant. Hinc namque Anna de Deo prophetavit, dicens: Pedes sanctorum suorum servabit. Quia ergo quales futuri essent apostoli, per Spiritum sanctum prophetae viderunt, recte nunc dicitur quia servis Dei lapides Sion placuerunt. Qui porro lapides terrae miserti sunt, quia poenitentiam agentes a peccatis absolverunt. Per terram quippe peccatores accipimus. Unde serpenti a Domino dictum est: Terram 524 comedes omnibus diebus vitae tuae. Antiquus enim hostis terram comedit; quia peccatores quosque in ventrem suae malitiae abscondit; isque hominum perditionem desiderans quodammodo reficitur, dum pravis eorum operationibus delectatur. Terrae ergo Sion apostoli miserti sunt, quando Judaeos ab errore conversos a peccatis absolverunt. Ecce constructus est unus paries domus Dei, quae est Ecclesia, paries, inquam, ex circumcisione; veniet paries ex praeputio, ut duo parietes in unum juncti lapidem angularem, unam construant civitatem. Videamus ergo quid sequatur:

Et timebunt gentes nomen tuum, Domine, et omnes Reges terrae gloriam tuam.

Quasi dicat: Non solum misereberis Sion, Judaeos vocando, sed etiam gentium, eas ad fidem convertendo. Quae quidem non resistent Evangelio, sed agnita veritate, timebunt nomen tuum, Domine. Timebunt, inquam, non timore servili, sed casto et filiali. Timuerunt gentes Deum, quando spreta idolorum cultura, et antiquae contemptis superstitionis erroribus, baptismo sunt mundatae poenitentiae, et Christianae susceperunt instituta doctrinae. In quibus verbis notandum quia non ait: Sion timebit nomen tuum, Domine, sed: Gentes timebunt nomen tuum, quia etsi missus sit Christus ad oves quae perierunt domus Israel, tamen illis verbum Dei repellentibus, et indignos se aeternae vitae judicantibus, conversi sunt ad gentes apostoli, quae nomen Christi cum gaudio susceperunt. Hinc namque Apostolus ait: Dico Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis, propter veritatem Dei, ad confirmandas traditiones patrum. Gentes autem super misericordia honorare Deum, sicut scriptum est: Propterea confitebor tibi in gentibus, et nomini tuo cantabo. Hinc rursus ait: Quod quaerebat Israel, non est consecutus, electio autem consecuta est. Et omnes reges terrae gloriam tuam. Infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia.. Ignobiles vocavit, ut nobiles vinceret; piscatores elegit, ut reges subjugaret. Ecce impletum est quod de Christo praedictum est: Omnes reges terrae timebunt gloriam tuam. Omne enim culmen saeculi, ad reverentiam Christi flectitur; omnis dignitas humanae conditionis ad obsequium Christi inclinatur, sicut ait Apostolus: Christus factus est pro nobis obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen: ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. Gloria Christi resurrectio est, per quam a diabolo regnum abstulit, et mortis destruxit imperium. Qui enim in morte visus est infirmus, in resurrectione apparuit gloriosus. Unde dicit Apostolus: Et si mortuus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute.

Quia aedificavit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua.

Causa est quare gentes et Judaei ad fidem vocentur. Ex utroque enim populo aedificata est Sion spiritalis, quae in celsitudine virtutum posita, terrena deserit, coelestibus intendit, futura praevidet, hostium incursus non timet. Hujus fundamenta in montibus sanctis sunt, quia sicut ait Apostolus: Jam non sumus hospites et advenae, sed cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum. In hac civitate Deus homini conjungitur, sicut scriptum est: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Synagogam enim reprobavit, Ecclesiam 525 elegit. Ideoque scriptum est: Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Illa nempe Deus tabernacula deseruit, Sion vero, id est Ecclesiam, praesentia suae habitationis illustravit. Unde et illic nequaquam conspicitur, hic autem ab his qui mundo sunt corde, mentis intuitu videtur, nam subditur: Et videbitur in gloria sua. In gloria sua Christus videtur in Ecclesia, qui in infirmitate visus est in synagoga. In qua infirmitate nequaquam a morte videbitur, qui immortalis et impassibilis factus, cum Patre Deus in illa jam coelesti sede gloriatur. Unde dicit Apostolus: Etsi novimus Christum secundum carnem, sed jam non novimus. Possumus quoque per id quod superius dictum est, Tu exsurgens misereberis Sion, remissionem peccatorum quae in Ecclesia datur, intelligere, et multiformis dona gratiae, quae quotidianis divinitus incrementis consequitur. Quae in illis Deus multiplicat, quibus Sion placent lapides, id est qui et apostolorum doctrinam recipiunt, et eorum pro posse exempla imitantur. Sed jam ad sequentia revertamur.

Respexit in orationem humilium, et non sprevit preces eorum.

In humilium Deus orationem respexit, quando ad humanam naturam reformandam Filium in mundum misit. Hoc enim justorum requirebat oratio, hoc prophetarum exspectabat desiderium, ut ille in mundum veniret, qui et a diabolica servitute hominem redimeret, et vitae aditum, quem culpa obstruxerat, gratuito pietatis suae munere reseraret. Hinc namque Isaias ait: Clamabunt ad Dominum a facie tribulantis, et mittet eis Salvatorem et propugnatorem, qui liberet eos. Ex quibus verbis liquido colligitur, quia in eorum respexit orationem, quibus in tribulatione clamantibus non solum Salvatorem contulit, sed etiam propugnatorem misit. Idem vero qui fuit Salvator, fuit et propugnator. Salvator namque Dei Filius est, de quo scriptum est per prophetam: Deus ipse veniet, et salvabit nos. Unde etiam Jesus priusquam in utero conciperetur, vocatus est ab angelo. Nam quod propugnator sit, ipse ostendit cum per prophetam ait: Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum. Ex hoc preces non sprevit, quia eis quod deprecabantur indulsit. Si enim preces eorum sprevisset, nequaquam ad eos liberandos Filium misisset. Hinc namque Moyses ad Dominum ait: Obsecro, Domine, mitte quem missurus es. Hinc propheta alius exclamavit, dicens: Utinam dirumperes coelos, et descenderes. Hinc etiam David dixit: Deus, judicium tuum Regi da. Judicium suum Regi Deus Pater dedit, quando Dei Filius carnis humanae substantiam assumpsit. Hinc namque ad Filium ipse Pater ait: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae; reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringes eos. Patet ergo quia judicium suum illi dedit, cui et bonorum regnum, et inconvertibilium tradidit comminutionem. Vas enim figuli postquam semel confringitur, nullo modo postmodum reparatur. Quid ergo per confractionem vasorum figuli, nisi extrema damnatio designatur? Ibi enim per judicii severitatem quicunque confringitur, nequaquam ulterius per poenitentiae remedium reparabitur. Quod profecto judicium per Dei et hominum mediatorem fiet, quia scriptum est: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. In humilium nihilominus orationem 526 Deus respicit, cum pro se vel aliis exorantes fideles exaudit.

Scribantur haec in generatione altera, et populus qui creabitur, laudabit Dominum.

Sicut ex duobus populis primitiva est constructa Ecclesia, ita gemina est generatio in fidei unitate collecta, carnalis scilicet, et spiritalis. Sive ergo Sion, et ea quae sunt supradicta, ad litteram intelligamus; sive per intellectum mysticum ad Ecclesiam cuncta referantur, conveniunt superioribus sequentia, et praelibatis exponenda concordant. Dictum est enim: Tu exsurgens, Domine, misereberis Sion. Et iterum: Quia aedificavit Dominus Sion. Nunc vero ait: Scribantur haec in generatione altera. Quod enim Judaeis fuit promissum, hoc in gentibus videtur impletum. Si vero juxta spiritalem intelligentiam per Sion Ecclesiam accipimus; per generationem alteram, spiritalem intelligimus, in qua nimirum divinae scriptae sunt promissiones; quia quidquid de remissione peccatorum, quidquid de aeternitate felicitatis Scriptura sacra asserit, hoc in cordibus suis per amorem spiritus spiritalis generatio inscribit. Cui et dicitur: Audi, Israel, praecepta Domini, et ea in corde quasi in libro scribe. De hac praeceptorum Dei inscriptione per prophetam Dominus dicit: Hoc est testamentum quod testabor eis; dabo leges meas in cordibus eorum, et in sensibus eorum scribam eas. Bonus pater, qui filiis non terrenae haereditatis jura, non luto aut lateribus constructas domos, non auri argentive praescribit acervos, quae livoris plerumque et invidiae seminarium sunt, et superbiae ac luxus existunt fomenta; sed charitatis et dilectionis gratiam, justitiae et pietatis proponit edicta, et veritatis legem non in lapide, vel membrana, vel ligno, vel cera, sed in tabulis cordis perscribit; ut aeternae filii promissionis vanis nunquam cogitationibus occupentur, sed semper omnipotentis patris testamentum quasi prae oculis habentes, quid timere, quidve sperare debeant cogitent, et in exsequendis mandatis coelestibus, votis omnibus elaborent. De his quippe ait Propheta in psalmo: Haec est generatio quaerentium Dominum, quaerentium faciem Dei Jacob. Quid nobilius generatione divina? Quid sublimius coelesti? Quid castius conceptione spiritali? Voluit immaculatus Dominus ut homo sine macula nasceretur peccati, et absque vitio carnalis delectationis humanae sobolis propagaretur successio. Et ideo talem fecit Adam, ut absque peccato filios ederet, si in conditoris obedientia perstitisset. Posset namque fieri ut sicut absque delectatione fructus suos terra germinat, ita sine peccato filium mulier pareret; et sicut ipse a Deo Adam pure conditus fuerat, ita homo hominem pure procrearet. Quod homini cur esse incredibile videatur, cum apibus etiam hoc ipsum conferatur? Sed quia Domino suo obedire humana anima renuit, animae imperio caro obtemperare contempsit. Nam et rebellis ei semper postmodum exstitit, et adversus eam cujus ancilla fuerat, se in superbiam erexit. Plerumque autem usque adeo erigitur, ut ipsa dominae suae versa vice dominetur. Unde fit ut in filiorum procreatione per delectationem in peccatum incidat, et bonum opus male operando, delinquat.

Sed Dei hominumque Mediator, sicut nobis quam perdideramus vitam contulit, ita etiam hanc in nobis generationem reparavit. Unde et de virgine, et sine peccato nasci voluit; ut ex hoc patenter ostenderet, quia hoc etiam nobis inter 527 innumera beneficiorum suorum dona conferret. Ideoque ait: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo concipiet et pariet filium. Quam virginis conceptionem nequaquam signum esse diceret, nisi aliquid nobis in ipsa sua nativitate quod credere deberemus signaret. Unde rursum scriptum est: O radix Jesse, qui stas in signum populorum. Signum enim fuit populis illa Christi sine virili commistione nativitas, quod his qui credunt in nomine ejus, daturus erat potestatem filios Dei fieri: his videlicet qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Sicut namque beata Maria Christum peperit virgo, et post partum incorrupta permansit, ita et mater Ecclesia filios Deo sine dolore generat, et virgo semper illibata perseverat. Qui in hoc quoque quod Deum toto corde diligunt, patrem se Deum habere evidenter ostendunt. Filiorum enim est diligere, non timere. Porro in hac dilectione nequaquam torpescunt otio, aut operibus insolescunt, sed et in mandatis coelestibus voluntatem Dei custodiunt, et ex virtutum operatione nullam ab hominibus laudem quaerunt. Unde et subditur: Et populus qui creabitur, laudabit Dominum. In operibus nempe suis Deum laudant, qui bonum quod faciunt, nequaquam sibi, sed gratiae Dei attribuunt. Unde et Paulus cum plus omnibus se laborasse dixisset, subjecit atque ait: Non autem ego, sed gratia Dei mecum. Sed quae in nobis sunt sanctitatis opera, ita sunt ad proximorum aedificationem exterius trahenda, ut in eis non favor aut gratia humana requiratur, sed ipse a quo haec sunt hominibus collata Deus laudetur. Hinc namque per semetipsam Veritas apostolis ait: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est.

Quia prospexit de excelso sancto suo; Dominus de coelo in terram aspexit.

Nec nova post creationem nasceretur, nec Deum perfecte sanctorum vita laudaret, nisi per eum nos divina miseratio respexisset, qui nos in Nicodemo denuo nasci docuit, dum aliter in regnum intrare non posse, nisi ex aqua et spiritu renasceremur, monstravit. Unde dum populum creandum Dominum benedicturum esse propheta dixisset, causam illico nostrae redemptionis adjecit, velut qui indubitanter sciret, aliter novum non posse creari populum, nisi Dominus et redemptor noster novus homo veniret in mundum. Nec posse quemquam amplius de vera salute ambigere, cum sciret omnipotentem medicum ad infirmos descendisse. Dicatur ergo: Quia prospexit de excelso sancto suo. Prospicere dicimur, cum a longe intuemur. Quia ergo per Verbi Dei incarnationem non solum Judaea, quae juxta esse videbatur, sed etiam gentilitas liberanda erat per misericordiam, recte nunc dicitur: Quia prospexit de excelso sancto suo, juxta quod scriptum est: Pacem iis qui longe, et pacem iis qui prope. Redemptor noster non immerito excelsus dicitur, quia divinitatis ejus potentiam nemo mortalium intuetur; denique et sanctus exstitit, et Dei per omnia fuit. Hinc namque ipse de se in Evangelio ait: Quem Deus sanctificavit, et misit in mundum. Nam quod Dei per omnia fuerit, ipse testatur cum ait: Non potest Filius a seipso facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Idem autem qui excelsus exstitit, ipse etiam coelum fuit; sed excelsus propter sublimitatem, coelum vero 528 propter divinam inhabitationem. In eo enim, sicut testatur Apostolus, habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Et per prophetam quoque Dominus ait: Coelum mihi sedes est. Quae autem major sedes Dei quam Christus? Coelum igitur Dei Christus est, de quo Dominus in terram aspexit, ut cum peccantibus quibusque spem per eum veniae tribuit, de coelo in terram aspexit, ut coelum fieret qui terra fuit. Quod aperte ostenditur, cum illico subjungitur:

Ut audiret gemitus compeditorum, ut solveret filios interemptorum.

Sancti viri non incongrue compediti dicuntur, quia ligati vinculis disciplinae Dei, nequaquam ad ea quae exteriora sunt vagantur, et quasi gressum operis immobiliter figunt, dum a conditoris desiderio nusquam discedunt. De his namque compedibus scriptum est: Injice pedes tuos in compedes ejus, et in torques illius collum tuum. Quia profecto cujus a pravitate gressus compescitur, ejus fides sanctarum varietate virtutum adornatur. Collum namque fides est, per quam Deo fidelis quisque conjungitur, et quasi per collum capiti suo Christo Ecclesia, quae ejus est corpus, unitur. Unde in laudem sponsae in Canticis canticorum dicitur. Collum tuum sicut monilia. Quia enim sicut Jacobus ait: Fides sine operibus mortua est; quasi collum sponsae monilibus circumdatur, dum fides sanctae animae operibus decoratur. Gemunt continue compediti, quia dum exsilii sui tenebras electi considerant, ad claritatem visionis Dei indesinenter suspirant. Sed eorum gemitus nequaquam Deus audiret, nisi mediatorem nobis Filium suum dedisset. Unde dicit Apostolus: Per quem accessum habemus ad Patrem, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Constat ergo quia nullius audiret gemitum Deus, nisi ille venisset, per quem ad Patrem habemus accessum. Ut solveret filios interemptorum. Filii interemptorum sunt imitatores martyrum, eorum scilicet, qui vel pro testamento Dei sua corpora tradiderunt, et in sanguine Agni laverunt stolas suas; vel qui membra sua super terram mortificantes, carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifixerunt. Possumus quoque per compeditos eos accipere qui mortalitatis et passibilitatis vinculis se astrictos intelligunt, et miseriis humanae necessitatis afflicti indesinenter gemunt.

Ut annuntient in Sion nomen Domini, et laudem ejus in Jerusalem.

Soluti a peccatorum vinculis, eo magis in Ecclesia nomen Dei annuntiant, quo eis dimissum est de peccatorum excessibus quod timebant. Quid vero aliud est nomen Domini annuntiare, nisi Dei misericordiam in Ecclesia praedicare? Dominorum enim est misereri. Hinc namque de Christo dicitur: Benedictus qui venit in nomine Domini. Scimus enim quia mediator Dei et hominum homo Christus Jesus judex est humani generis; juxta quod scriptum est: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Qui si in primo adventu venisset in nomine judicis, nemo profecto foret, qui poenam aeternae evaderet damnationis. Omnes enim, ut ait Apostolus, peccaverunt, et egent gloria Dei. Venit ergo in nomine Domini, qui venit ut peccata dimitteret, non ut peccatores damnaret. Venit, inquam, in nomine Domini primo, qui in nomine judicis in adventu venient secundo. 529 In Sion ergo nomen Domini annuntiant, qui Dei misericordiam populis praedicant. Sequitur: Et laudem ejus in Jerusalem. Unam Ecclesiam propter diversas causas diversis appellat nominibus: Sion eam nominans, sicut quae ad alta sustollitur: Jerusalem vero, quae quasi jam mortificatis hostibus, veram in se pacem intuetur. Notandum vero quia nomen Domini prius annuntiandum, postea vero potuit esse laudandum. Agnitionem enim nominis laus sequitur confessionis. Quomodo enim credent ei quem non audierunt? Quae autem major laus Dei, quam quod mundus in unitate fidei collectus, non solum opera ejus annuntiat, sed etiam vita eum et operibus laudat? Unde et subditur:

In conveniendo populos in unum, et reges ut serviant Domino.

Respondit ei in via virtutis suae, paucitatem dierum meorum nuntia mihi.

In unum convenerunt populi in Ecclesia per totum orbem diffusa, quae Christum credit esse filium Dei. De hac unitate dicit Apostolus: Unus Deus, una fides, unum baptisma. Extra hanc nemo laudat Deum, nemo annuntiat. Hanc designabat ille unus qui post motionem aquae in piscinam descendens sanabatur: Nemo namque est qui verae possit invenire salutis remedium, nisi ad unitatem fidei veniat, et per sanctificationem vitae Christum induens, unum cum eo fiat. Hinc namque per semetipsam Veritas ait: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Per reges, eos intelligas qui animorum suorum motus secundum Dei voluntatem dirigunt, eisque regum more dominantur, dum in rationis eminentia quasi in regali solio praesidentes, repugnantia quaeque servituti subjiciunt, et pacatis omnibus, aequitatis leges et innocentiae jura, in seipsis disponunt; sive etiam eos qui populis praefecti, in rerum culmine stare videntur, dum divitiis affluunt, honoribus cumulantur, terreni praeeminent dominatione imperii, et gloria mundanae potentiae extolluntur, non absurdum videbitur, cum et illi in ipsa cordium suorum directione Domino serviant, et isti religionis Christianae documenta tenentes, orthodoxae fidei jugo mentis colla supponant.

In hoc igitur populorum et regum conventu quilibet fidelis respondit Deo in via veritatis positus, videlicet in Christo, qui viam se nobis proposuit dicens: Ego sum via, veritas, et vita. Responsio autem haec non voce aestimatur, sed opere. Non enim respondent Domino, qui vocati perverse vivunt, qui post illud divinum semen in terra rationabili susceptum, spinas perversitatis, aut tribulos producunt nequitiae; sed qui in omni bono se aptantes, et de sua vocatione gratias Deo referunt, et fructum Deo centesimum, vel sexagesimum, aut etiam trigesimum in cordis innocentia ferunt. Notandum vero quod dicit: In via virtutis. Virtus namque Christi est gloria resurrectionis ejus. Licet enim opera fecerit quae nemo alius fecit, et miraculorum signa divinitatis ejus fidem astruant, credendi tamen in eum nulla potentior aut condecentior via exstitit, quam quod mortuus et sepultus tertia die resurrexit. In via ergo virtutis Dei respondet Ecclesia, cum de gloria resurrectionis Christi nihil asserens ambiguum, nihil sentiens obscurum, studet in membris suis Christo per baptismum 530 et poenitentiam commori, et per novitatem vitae Christum induens, eidem convivificari. Cum enim nihil in se lucidum, nihil vitale conspiciat, a solo Deo se putat posse acquirere et luculentarum virtutum plenitudinem, et desideratam vitae indeficientis aeternitatem, quae etiam nonnisi per gratiam Dei potest advertere quot sit obnoxia defectibus, quot infirmitatibus subdita, quot miseriis vallata. Ideoque dicit: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Quasi dicat: Qui ex meis viribus hoc consequi non valeo, ut quam pauci sint dies mei intelligam, fac ut per gratiam tuae inspirationis, et virtutum defectum, et hujus vitae brevitatem agnoscam, quatenus vitae hujus velocem considerans transitum, nullum in corde sentiam de amore illius affectum.

Ne revoces me in dimidio dierum meorum, in generatione et generationem anni tui.

Per dimidium dierum, imperfectionem vitae accipimus, in qua se fidelis quisque non revocari de mundi hujus exorat exsilio, ne si in die exitus sui transitoriae adhuc vitae amore occupatus fuerit, ad illam aeternitatis vitam transire minus possit. In hac vita dimidium tantum dierum accipimus, quia etsi nos assidue solis hujus materialis splendor illuminet, sequitur tamen nox, quae assidue illuminatos obscuret. Roget ergo unusquisque, ut dum in vitae hujus cursu mentis amore defigitur, antequam de adipiscendis aeternis satagat, a Deo non revocetur. Sancti viri etsi sunt mortali carne circumdati, nequaquam sunt in dimidio dierum, quia perfecti desiderii amore a terrenis suspensi, illa beatae vitae aeternitate jam in spe perfruuntur. Hinc namque Paulus dicit: Spe salvi facti sumus. Hinc rursus ait: Nostra conversatio in coelis est. Sic namque inoffenso cursu ad aeternitatis statum perveniunt; sic ante hujus vitae terminum, in aeternitatis desiderio mentem fixerunt. Quod quidem evidenter ostenditur, cum protinus subditur: In generatione et generationem anni tui. Nota quod vitam suam dierum paucorum appellatione significat, aeternam vero annorum in generatione et generatione permanentium; ut per hoc quoque prudens lector intelligat, et infinitam illius futurae felicitatis longitudinem, et labentem temporalis gloriae brevitatem. Quis enim nesciat annos diebus multo longiores? Quia vero etiam in annis finis potest intelligi, in generatione et generatione eos permansuros dicit. Sapientia dicit: Generatio vadit, et generatio venit, terra autem in aeternum stat. Haec est namque instabilis vitae istius permutatio, ut decedentibus aliis alii succedant, quibus postmodum simili modo deficientibus, alii non aequali conditione oriantur. Ex quibus tamen omnibus, quae in saeculo fuerunt vel futurae sunt generationibus, viva illa et divina generatio perficitur, quae in aeternum claritatis Dei consortio perfruetur. In hac itaque nos, id est aeternitatem Dei permansuram dicit propheta: tunc videlicet, cum generatio quae praecedit et quae sequitur, una facta fuerit, novissima utpote morte destructa, quae antequam in victoria absorbeatur, nihil stabile, nihil solidum, nihil dimittit illaesum.

Quae tamen intelligi et aliter possunt, ut ad superiora hoc modo referantur. Dictum namque est superius: Populus qui creabitur, laudabit Dominum. Quomodo ergo laudet, ostendit cum ait: Respondit ei in via virtutis suae, et laudem ejus annuntiabunt in Jerusalem. Jerusalem vero non quae servit 531 cum filiis( illa enim vocata nequaquam in laude respondet), sed illa cui dictum est: Laetare sterilis quae non paris, erumpe et clama qaae non parturis; vocata respondet Domino posita in via virtutis suae. Via virtutis Christi est imitatio constantiae ejus. In hac via populus creatus, vel Jerusalem intelligibilis respondet Domino, quia sicut pro nobis Christus animam posuit, ita constantiam Christi sequens, pro fratribus animam ponere in filiis suis non recusavit. Quid vero responderit ostendit cum ait: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Rogat innovatus populus, vel fecunda filiorum spiritalium mater, ut breve sibi videatur hujus tempus tribulationis, comparatione aeternae felicitatis; ne dum nimis extendi quas patitur persecutiones autumat, pro dilatione praemiorum quasi faedio victa, quam imitari proposuit Christi constantiam amittat. Tunc nobis Deus quid sequi debeamus annuntiat, cum voluntatis suae arcana nobis inspirat. Nunquid non paucitatem dierum suorum ille Deus annuntiaverat, qui dicebat: Existimo quod non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis? Noverat enim quia temporalium pressura passionum veloci fine concluditur, gloriae vero coelestis felicitas nullo termino angustatur.

Possumus per paucitatem dierum etiam aliud intelligere. Fuerunt namque haeretici qui dicerent Ecclesiam non esse generalem, sed in tempore Donati et ante finem saeculi consummandam; non attendentes quod ei Dominus in apostolis promisit, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Contra eos nunc dicitur: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Constat, quia per multiplicitatem dierum, perennis vita accipitur: per paucitatem vero, cursus istius saeculi designatur. Scriptum quippe est: Longitudo dierum in dextera ejus. Quid enim per dexteram, nisi perpetua vita designatur? Quia ergo sanctorum requies nullo clauditur termino, recte in dextera Dei dierum dicitur esse longitudo. Nam quod hic dicitur: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi, tale est ac si dicat Ecclesia: Sunt qui insipientiae suae caligine et perfidiae detestabilis induti erroribus asserant me in brevi finiendam, et usque in finem saeculi inhabitatorem non habituram; sed tu, de cujus non diffido promissionibus, nuntia paucitatem dierum meorum mihi. Futura dierum paucitas, inquam, data est Ecclesiae, quia toto istius vitae tempore debet fides Christiana in mundo vigere. Ne revoces me in dimidio dierum meorum. Per dimidium dierum, imperfectionem accipe temporum transeuntium, in qua quasi Deus revocari permitteret, si huic sententiae haereticorum faveret. Hoc autem ideo postulat, ne ab illis annis qui sunt in generatione et generatione, alicujus eam erroris perversitas abducat.

Initio tu, Domine, terram fundasti, e opera manuum tuarum sunt coeli.

Initium Dei Filius est, de quo scriptum est; Ipse est initium omnis creaturae. Quod etiam ipse evidenter ostendit, cum se principium nominavit. Denique et in Apocalypsi ad Joannem idem ipse ait: Ego sum α et ω, primus et novissimus, initium et finis. In hoc initio fundata est terra, quia in ipso fundata est Ecclesia. Hinc namque Apostolus dicit: Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id, quod positum est, quod est Christus Jesus. Hinc ipse Dei et hominum Mediator, ad apostolorum principem 532 ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Ipse est enim petra, a qua Petrus nomen accepit, et super quam se aedificaturum Ecclesiam dixit. Terra autem dicta est Ecclesia, tum quia in messe fidelium populorum spiritali fecunditate exuberat, tum quia in soliditate fidei perpetua firmitate immobiliter perseverat. Unde per Salomonem dicitur: Terra in aeternum stat. Terra quippe in aeternum stare dicitur, quia sancta Ecclesia in hoc saeculo a catholica Fide nequaquam deficiet, et in futuro cum Deo aeterna stabilitate permanebit. Nam quod in hac vita nullis adversitatibus frangenda sit, nullis persecutionibus superanda, ipse super quem aedificata est, evidenter ostendit cum ait: Portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae inferi haereses sunt, quae dum multos in fide infirmos fucata verborum calliditate decipiunt, quasi infernorum eis aditum pandunt. Sunt etiam portae inferi quaedam potestates hujus mundi. Quid enim Nero, quid Diocletianus, quid denique iste, qui hoc tempore Ecclesiam persequitur, nunquid non omnes portae inferi? Quis cogitare sufficiat quanti promissionibus eorum devorati sunt? Quanti eorum metu perterriti? Quanti afflictionibus eorum superati? Quos omnes perpetuae mortis profundum absorbuit, et ad cruciatum damnationis aeternae infernus admisit. Sed Ecclesia in illius, de qua dictum est, petrae soliditate fundata, minarum ventis concutitur, nec persecutionum fluminibus movetur, nec corporalium poenarum incommodis titubat, nec mortis ipsius timore vacillat. Illi vero qui inferni aditum sequacibus suis utpote portas aperiunt, eam impugnare et persequi modis omnibus non desistunt. In quo quid aliud faciunt, nisi quod veritatis verba evacuare contendunt? Non praevalebunt adversus eam portae inferi, dicit Dominus, et tamen ut ei praevaleant, conantur. Sed fidelis Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in operibus suis. Initio enim terram fundavit, et opera manuum ejus sunt coeli. Quid per coelos, nisi praedicatores sanctos accipimus? Qui terram istam, de qua dictum est, verborum imbribus praedicantes inebriant, subjectis fidelium populis perpetuae damnationis exitium comminantes intonant, ad astruendam verborum fidem miracula facientes coruscant. Nam quod praedicantis verba pluviae sint, testatur Dominus, cum per prophetam dicit: Quomodo descendit imber et nix de coelo, et illuc non revertitur, sed inebriat terram et infundit eam, et germinare eam facit, et dat semen serenti et panem comedenti; sic erit verbum quod egredietur de ore meo. Quid apertius? Ecce sicut de coelo descendunt pluviae, ita de praedicatoribus verba emanant doctrinae. Isti sunt nimirum qui enarrant gloriam Dei. De quibus etiam hic dicitur, quia opera manuum ejus sunt coeli. In praecedentibus dicit Propheta: Videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum; hic vero ait: Opera manuum tuarum sunt coeli. Quid est quod ibi vocantur opera digitorum, hic vero manuum, nisi quod diversa ibi dona sancti Spiritus doctorum infundenda cordibus intelliguntur? Hic vero ipsa virtutum opera, ex eisdem tamen donis in hominum prodeuntia notitiam vocantur. Quia enim per manus omne opus agitur, ipsae virtutum operationes per manuum opera signantur. Primum namque humanis mentibus gratia spiritalis infunditur, postmodum vero in mente quid spiritus egerit, in operibus demonstratur. Coeli etiam doctores Ecclesiae dicti sunt, 533 quia Dominus in eis praesidet, dum per eos sua judicia exercet. Quibus namque regni coelorum claves tribuit, eis ligandi atque solvendi potestatem dedit. Per eos ergo judicat, quia quodcunque ab eis ligatum fuerit, ligat. Scimus autem quia sedere judicantis est, et ipse Dominus per prophetam dicit: Coelum mihi sedes est. Si ergo sedes Dei coelum est, et in rectoribus Ecclesiae Dominus judicat, cum sedere judicantis sit, necessario consequitur quod Ecclesiae rectores coeli dicuntur. Qui profecto coeli opera manuum sunt Dei, quia hoc ipsum quod coeli sunt, ex gratia virtutis acceperunt, sicut scriptum est: Verbo Dei coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum.

Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent.

Nemo jam spem suam ponat in homine. Ipsi enim coeli etsi sint opera manuum Dei, peribunt tamen. Quomodo autem peribunt, nisi secundum corpus? Quod si secundum corpus perituri sunt, ubi resurrectio? Quam non solum negare scelus est, sed etiam de ea dubitare, summum nefas est. Patet itaque quia non sic peribunt ut non resurgant: sed ut eas quas in hac vita patiuntur, necessitates corporis evadant. In ipsa enim corporis eorum resumptione quodammodo perisse videbuntur, cum pereunte in eis corruptione, destruetur quod animale est, ut quod spiritale est vivat; et jam quasi non sint quod fuerant, dum in aliam mutati naturam, in lumine claritatis Dei perenniter exsultant. Solus namque Deus vere immortalis est, quia solus aeternus et incommutabilis est. Unde dicit beatus Augustinus: Vera aeternitas et vera immortalitas non est nisi in Deitate Trinitatis, cui quod est esse perfectum est; quia natura initio carens, incremento non indigens, sicut nullum finem, ita nullam recipit mutabilitatem. Creaturae autem etiam illae quibus Deus aeternitatem dedit, vel daturus est, non penitus omnis finis alienae sunt, quia non sunt extra commutationem. Inter haec sciendum est, quia hi, de quibus agitur, coeli peribunt et non peribunt; quia morietur in eis illa, quam ex carnali generatione contraxerunt, corruptio. Et tamen in eis plenior erit, quam in hac vita per speculum et in aenigmate acceperunt, divina inhabitatio. Coeli hoc modo esse non desinent, dum ad recipiendum in semetipsis Deum, sinum cordis amplius laxent. Unde cum eos perituros propheta dixisset, subjecit atque ait: Tu autem permanes. Ac si patenter dicat: Peribit quidem quidquid in eis ex humana habetur corruptione, sed permanebit in illis quod ex tua acceperunt virtute. Tu enim permanes. Liquet ergo, quia in eis non moritur quidquid de divinitatis participatione in ipsis habetur. Caro tamen in pulverem redigetur, ut postmodum per resurrectionem in melius reformetur. Unde et subditur: Omnes sicut vestimentum veterascent. Vestimenta sanctorum, sunt corpora eorum. Unde de quibusdam scriptum est: Isti sunt qui non inquinaverunt vestimenta sua. Et iterum: Laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Quae profecto vestimenta tunc veterascunt, cum animabus eorum ad coelum tendentibus, ipsa eorum corpora in terrae essentiam deducuntur. Quia vero mortalitatem corporis immutatio sequitur resurrectionis, consequenter adjunxit, dicens:

Et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur; tu autem 534 idem ipse es, et anni tui non deficient.

Non praetereundum nobis est quod cum dixisset eos sicut opertorium mutandos, subjunxit: Et mutabuntur. Signavit enim his verbis duplicem illam sanctorum in futura vita commutationem, in qua non solum corpora corruptioni in hoc saeculo et morti obnoxia perpetuam percipient incorruptionem, sed etiam anima eorum et corda in aeternam transibunt stabilitatem, ut sicut mori non poterunt, ita et peccare quidem non possint; et appareat in eis multiplicis bonitatis Dei beneficium, cum et mortale induerit immortalitatem, et affectus non sentiet tentationem. Notandum quod opertorium Dei sancti dicuntur. Sicut enim homini nihil est vicinius quam vestis, ita Deo nihil est vicinius sanctis. Sicut enim vestimentis suis homo circumdatur, ita sanctis suis Deus vestitur. Hinc namque per prophetam scriptum est: Vivo ego, dicit Dominus, quia in sublimatione tua omnibus his velut vestimento vestieris. Hinc rursus Deo per alium prophetam dicitur: Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis. Quia enim omnium virtutum odoramenta a sanctis prodeunt, recte dicitur quia a vestimentis Dei myrrha et gutta et casia procedunt. Hinc namque Apostolus ait: Christi bonus odor sumus Deo. Vestimenta ergo Dei mutantur, quia sancti post mortem corporis, in felicitatem transeunt vitae coelestis. Sequitur:

Tu autem ipse es. Haec est vera Dei aeternitas, et vera ejusdem immortalitas, quod non solum nullius finis limite sempiterna ejus virtus et divinitas concluditur, sed quod potestas ac voluntas ipsius nullatenus imperfectionis cujusque, aut inconstantiae varietate permutatur. Unde ad Moysen de seipso ait: Ego sum qui sum. Et iterum: Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos( Ibidem). Ideo hic dicitur: Tu autem idem ipse es. Homo namque etsi ipse sit, non tamen idem est, quia hoc ex suae mortalitatis corruptione accepit, ut in eodem statu diu permanere non possit. Quod de Deo sentire nimis absurdum est. Sicut enim est aeternus, ita incommutabilis, non diminutionem sentiens, nec augmentis excrescens, non mutans propositum, non improbans quod semel est approbatum. Unde et subditur: Et anni tui non deficient. Si per annos Dei, aeternitatem accipimus, qualiter anni ejus non deficient, aperte videmus. Quod si per annos ipsam sanctorum multitudinem intelligere volumus, anni non deficient, quia cum illo qui nunquam deficiet, unum fient. Revolutionem enim quamdam dierum, annum vocamus. Quid autem sunt sancti, nisi dies; et quid peccatores, nisi nox? Hinc etenim scriptum est: Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam. Anni ergo non deficient, quia sanctorum chori postquam illam incomprehensibilem semel in semetipsis acceperint lucem, nullam amplius sentient ignorantiae vel tentationis obscuritatem. Tunc enim dies videtur deficere, cum aut nubium, aut noctis tenebris obscuratus coeperit non lucere. Quod ab illa vita alienum erit, quia vera lux, quae obscurari non potest, in sanctis fulgebit.

Filii servorum tuorum habitabunt, et semen eorum in saeculum dirigetur.

Qui sunt filii in annis, id est in aeternitate Dei habitaturi, nisi apostolorum imitatores, cum Deo in coelesti regno perenniter mansuri? Omnes enim fideles apostolorum dicuntur filii, quia ab eis fuerunt in fide generati. Hinc namque ad Galatas 535 apostolus ait: Filioli mei, quos iterum parturio( Galat. IV, 19). In eo quod dicit filios illic et non servos habitaturos, ostendit quod ad coeleste regnum aliquis pervenire non valeat, nisi prius vetustate abjecta, per novitatem vitae filius fiat. Nam et ipsi quos servos vocat, apostolorum filii fuerunt, veterem videlicet conversationem abdicantes, et in novitate vitae per Christum ambulantes. Fuerunt igitur servi, fuerunt et filii: servi propter laborem operis, filii propter mutationem novitatis. Hinc est quod ex filiis Israel, qui ex Aegyptiaca servitute liberati sunt, et mare Rubrum praevio ductore Moyse transierunt, nullus terram promissionis, exceptis duobus, intravit; sed filii eorum postea intraverunt, et patribus eorum repromissa divinae largitatis beneficia acceperunt. Significabatur namque per hoc, quod ad promissam nobis aeternae hereditatis terram nemo potest ascendere, nisi qui prius per amorem spiritus in novitate vitae didicerit ambulare. Duo, Caleb videlicet et Josue, caput designant et corpus, Christum scilicet et Ecclesiam, qui soli ingrediuntur illam viventium terram.

Quod vero ait, Semen eorum in saeculum dirigetur, electorum voluit opera intelligi, quae tunc profecto diriguntur in saeculum, cum omnia spectant ad Deum. Semen quippe suum nequaquam dirigit, qui ex operibus suis aliquid transitorium quaerit. Opera autem nostra idcirco semen dicta sunt, quia sicut ex semine fructum colligimus, sic ex operibus nostris mercedem exspectamus. Hinc namque apostolus ait: Quaecunque seminaverit homo, haec et metet. Qui enim in hac vita semen boni seminaverit operis, in futura fructum aeternae consequetur remunerationis. Per saeculum vero, illius beatae vitae intelligitur aeternitas, quae quia per varias temporum mutationes nullatenus dividitur, unius saeculi appellatione non inconvenienter signatur. In illud ergo saeculum dirigamus semen nostrum, et cibum operemur non qui perit, sed qui permanet in aeternam vitam. Dum tempus habemus, operemur bonum, ut cum ad indeficientem vitae illius beatitudinem pervenerimus, perpetuos fructus in coelo colligamus. Ille enim vere perpetuus est fructus, per quem perpetuo vivimus, et perenni panis et vini satietate gaudemus. Perpetuus, inquam, quia et mandendo non minuitur, et vetustate non deterioratur.