Reader

LIBER TERTIUS Quomodo Galdricus episcopus Laudunensis excarnificatus fuerit; atque ecclesia ac universa pene civitas conflagrarit. CAPUT IX.

Interficitur Radulphus.-- Interea pars quaedam furentis vulgi ad domum Radulfi pertendunt, qui episcopi discophorus erat, et de summis familiaribus Gerardi Carisiacensis exstiterat, vir exili quidem forma, sed heroicum habens animum. Is loricatus, galeatus, non sine levi armatura cum resistere destinaret, videns vim nimiam, veritusque subjici ignem, arma projecit, nudumque se eorum misericordiae in modum crucis exposuit. Qui, Deo a se remoto, humi prostratum crudelissime trucidarunt. Ipse antequam carnificium illud de Gerardo in ecclesia fieret, hujusmodi visionem vidit. Videbatur sibi in Beatae Mariae basilica esse, ibique perversos habitudinis homines convenire, qui peregrinos ludos illic statuerent, et quibusdam circumsedentibus spectacula nova darent. Sub qua propositione de domo Guidonis thesaurarii, quae juxta ecclesiam erat, alii homines exibant pocula deferentes, in quibus tanti fetoris continebatur potus ut intolerabilis sentientibus esset, qui et per circumsedentium ordinem ferebatur. Quod luce clarius est. Quam horrendus enim ibi emicuerit daemonum, quamque invisus ludus, quis putor enormis sceleris ubique locorum de eadem domo manarit, in promptu et modo est. Nam plebs furibunda domni illi, primum ficos injecit, de ea in ecclesiam prosiluit, et demum palatium episcopale corripuit.

Ecclesia omniaque ipsius ornamenta conflagrant.-- Vidit et aliud praenuntium status sui futuri. Nuntiari sibi in visione videbat ab armigero suo, et dici: Domine, equus tuus in anteriori parte multae et insolitae vastitatis est, et in posterioribus tantae exilitatis ut par nusquam viderim. Optimae enim opulentiae, plurimique pretii ante fuerat, quae ejus ubertas ad tam profligatae mortis devenit tenuitatem; equus namque gloriam saeculi signat.

Igitur ex cujusquam maxime peccato contigerat, ut gloriosissima ecclesia miserabilibus addiceretur excidiis, ex domo scilicet thesaurarii, qui et Simoniace archidiaconus erat, in ecclesiam proserpere visus est ignis. Quae cum pro praesentis gloria solemnitatis palliis atque tapetibus nobilissime foret circumornata, urgente igne pauca ex palliis furto abrepta potius quam focis tacta creduntur; tapetia autem aliqua, quia facile funes a trocleis demitti a paucis non poterant, succubuere caloribus. Tabulae altaris aureae, et sanctorum feretra erepta cum ipsa( 104) prominenti eorum, quam sic vocitant, repa, caetera in gyro incendiis puto correpta; sub ea enim quidam cum se reclusisset de nobilioribus clericis, inde progredi non praesumens ne turbas errantes incideret, cum ignem circa se ridere sensisset, ad cathedram episcopalem currit, superpositam vitream capitalem pede impulsam pertudit; sicque desiliit.

508 Monasterium S. Joannis atque ecclesia B. Mariae Profundae, et S. Petri incenduntur.-- Crucifixi Domini imago decentissime obaurata, gemmisque distincta, cum vase saphyretico pro pedibus illius imaginis appenso, in terram fusa delabitur, nec sine plurima jactura recipitur. Cum igitur cremaretur ecclesia atque palatium, dictu mirabile, mysticumque Dei judicium, titio utrum nescio an carbo ad monasterium virginum convolavit,( 105) et Sancti Joannis ecclesiam succendens, Beatae etiam Mariae, quae Profunda dicitur, Sanctique Petri in cineres convertit.

Matronae quaedam liberantur.-- At procerum conjuges qualiter sub tanto negotio se egerint, referre non piget. Vicedomini Adonis uxor videns ad partes episcopi maritum orta seditione concedere, opinata instantem mortem coepit veniam ab eo, si quae contra eum commisisset, petere, et se diutissime cum ejulatibus constringentes, et oscula extrema libantes, cum illa diceret; cur me sub gladiis urbicorum derelinquis? Ille apprehensa mulieris dextra lanceam manu tenens, cum dispensatori praecepisset clypeum post se ferre( erat autem de primordiis proditorum) ipse non solum post eum clypeum non tulit, sed eum dure verbo reverberans a tergo eum impegit. Jam ergo eum, cujus servus erat, non norat. Cui certe inter prandendum paulo ante servierat. Per medias itaque turmas defensa uxore, intra domum tandem cujusdam portarii episcopi eam occuluit. Quae cum vidisset assultus, et subjectos aedibus ignes, in fugam quocunque ducebat fortuna convertitur. Quae cum burgenses aliquot feminas offendisset, rapta ab eis, pugnisque pulsata, et pretiosis, quas habebat vestibus spoliata, vix ad Sanctum potuit sumpta Sanctimonialis veste pervenire Vincentium.

At consobrina mea discedente marito, contempta supellectili domus, solam sibi lacernam retinens, murum, quo suum viridarium cingebatur, virili alacritate conscendit, saltuque exinde desiliit. Inde in pauperculae cujusdam recepta tugurium, cum grassantes post modicum sensisset flammas, prorupit ad ostium, quod anus extra obseraverat, et lapide fracta sera, a quadam sanctimoniali cognata sua impetrato habitu et velo se contegens, et inter monachas fovendam se credens, cum incendia inibi fervere conspiciens retorsisset gradum, in domum quamdam remotiorem se contulit donec postridie a parentibus quaesita comparuit, et tunc dolorem quem super metu mortis habuerat, in rabidiorem super marito mutavit.

Aliae quaedam, uxor scilicet et filiae Guinimari castellani cum pluribus, locis se humilibus addiderunt. Galterius autem archidiaconus cum episcopo positus, cum obsideri vidisset aulam, quia semper oleum camino se addidisse cognoverat, per fenestram domus exsiliens, in viridarium pontificis, et a muro, quo ambiebatur, in vineas per avia vadens capite adoperto castello Montis acuti se condidit. Burgenses vero cum minime ab eis reperiretur cloacas eum sui timore fovere ridebant. Uxor quoque Rogerii Montis acuti domini, Armengardis nomine, cum esset die eodem in urbe( erat enim maritus ejus castellanus abbatiae post Gerardum) ipsa cum uxore( 106) Radulphi discophori monacharum, nisi fallor, tegmine sumpto per convallem Bibracinam ad Sanctum contendit Vincentium. Filius autem praedicti Radulfi sex circiter annorum cum a quodam( 107) sub birro liberationis causa ferretur, parisitus autem aliquis ei obviam factus quid sub cappa portaret aspexit, et inter ejus brachia illico jugulavit.

Per vineas itaque inter duo brachia montis positas, die illa, et nocte iter fugientium, et clericorum, et mulierum fuit. Vir plane muliebrem non verebatur habitum, nec mulier virilem. Tantus etiam incendiorum altrinsecus positorum motus fuerat, has in partes flabris flammas torquentibus ut monachi sua omnia vererentur incendi. Metus vero iis qui isto confugerant tantus erat ac si eorum cervicibus gladii imminerent. Felix Guido archidiaconus atque thesaurarius, qui isti negotio defuit.( 108) Ad Sanctam enim Mariam Versiliacensem oratum ante Pascha processerat. De ejus potissimum absentia carnifices querebantur.

Plures occiduntur.-- Occisis igitur sic episcopo procerumque primoribus, ad reliquorum qui supererant domos obsidentes intendunt. Demum ergo Guillelmi filii Haduini, qui non consenserat civibus in morte Gerardi, sed cum ipso occidendo ad ecclesiam oraturus mane perrexerat, tota nocte pervadunt. Cumque illi hinc ignibus, illinc asciculis, securibus atque contis mactato pariete institissent, et illi qui intus erant mordacissime restitissent, ad deditionem postremo coactus, miro Dei judicio, cum hunc caeteris plus odissent, salvum ac incolumem compedibus injecerunt. Castellani itidem filio fecerunt. Erat autem in domo Guillelmi quidam adolescens dictus et ipse Guillelmus, episcopi cubicularius, qui plurimum titulum in illa defensione commeruit. Is domo capta, ab ea parte burgensium, quae domum consederat, est conventus, utrum sciret an occisus esset episcopus necne, ille se ignorare respondit. Alii enim erant, qui episcopum occiderant; alii qui aedes expugnaverant. Cumque circumeundo cadaver episcopi reperissent, rogitant juvenem 509 utrum jacens corpus si ejus foret ex aliquo signo convinceret. Ita autem vertex et ora fuerant ex multa concisione mutata, ut discerni non posset. At ille recordor, dum adviveret, ait, et de re militari, quam malo suo plurimum affectabat, crebrius loqueretur, quia in simulacro pugnae dum militem quemdam equo vectus ludendo impeteret, ab eodem equite conto percussus, subjectam collo illud quod vocant canolam fregerit. Et disquirentes nodum cicatricis inveniunt.

Adalbero abbas prohibetur efferre cadaver episcopi. Corpora sanctorum in ecclesia S. Joannis exusta.--( 109) Abbas autem Sancti Vincentii Adalbero cum audisset episcopum interemptum, velletque illo ire, aperta ei fronte illico dicitur, quod si insanienti se turbae insereret, pari mox internecioni succumberet. Asserunt certe qui illi negotio interfuerunt, ita diem diei sequenti tunc continuatum, ut nulla noctis occubitum opacitatis signa praetenderint. Quibus cum objicerem claritatem ignium hoc fecisse, sacramentis astruebant, quod et verum erat, ignes interdiu obrutos, consumptosque fuisse. Ignis autem in monasterio virginum ita praevaluit, ut quaedam de corporibus sanctorum exureret.