Reader

LIBER QUINTUS.

Et vidi, et ecce nubes candida, et supra nubem sedentem similem Filio hominis, subauditur, vidi. Nubes candida, caro et anima nostri Redemptoris intelligitur, quam non fuscavit macula peccati. De hac nube per prophetam dicitur: Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum. Super nubem quippe levem ascendit, et in Aegyptum venit, quando carnem nostrae mortalitatis accepit, et in hoc mundo natus apparuit. Super nubem vidit sedentem, quia Christus divinitatis potentia praesidet etiam humanitati suae. Vel certe per nubem candidam Ecclesia intelligitur, fonte baptismatis a peccatis mundata. Per fidem enim Christi et baptismum illius mundatur ab omnibus peccatis, juxta illud: Fide mundans corda eorum. Hinc inibi praesidet Christus, suaque sessione Ecclesiam, velut gallina pullos suos, protegit et gubernat. Quare autem ipse non jam simpliciter homo, sed similis Filio hominis dicatur, supra dictum est, quia videlicet surgens a mortuis, metasque humanitatis transcendens, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Et nubes autem, et supra nubem sedens, unum sunt, id est caput et membra. Unde et cum Dominus super nubem sedet, utique ipsa nubes cum Domino sedet. Habentem in capite suo coronam auream, per quam victoria Christi designatur, qui primum de diabolo triumphavit, et Ecclesiae suae triumphum victoriae contulit. Legimus etiam superius quod angelus habebat in capite suo stellas duodecim, ubi per angelum Christus, per duodecim stellas duodecim apostoli intelliguntur, et per illos omnis ordo praedicatorum, quo coronatur Christus, id est ornatur et circumdatur, et ex quorum societate laetabitur in capite, id est in mente sua. Et in manu sua falcem acutam, id est in potestate sua judiciariam potestatem vel dignitatem, quam ipse Christus etiam suis fidelibus dedit, dicens discipulis: Sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Potest etiam falx intelligi divina praedicatio, quam alibi Dominus gladium appellat, dicens: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium. Quare gladius divina praedicatio appellatur, quia per ipsam separantur boni a malis, veluti membra a membris. Hanc falcem habet Christus in manu, id est in operatione sua, quia ea quae docuit verbis, primum ipse implevit operibus, juxta illud. Primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere. Volens quippe Dominus instruere praedicatorem quomodo praedicare deberet, primum in seipso formam verbi ostendit. Quam etiam falcem, id est divinam praedicationem, commendavit suae Ecclesiae, dicens apostolis: Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos servare quaecunque mandavi vobis, acuta est falx, quia velociter hominem a terrenis desideriis et societate malorum separat.

Et alter angelus exivit de templo. Ipse designatur per alterum angelum, qui et per primum, id est Christus, sed propter ordinem visionum dicitur alter, cum idem sit. Exivit de templo, hoc est, de sua invisibili majestate, quando Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, quia, cum esset invisibilis in sua natura, accepit carnem et animam in utero virginali, et factus est visibilis in nostra substantia. Hinc Apostolus ait: Qui cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, factus obediens usque ad mortem. Et ipse Dominus: Exivi a Patre, et veni in mundum. Templum quippe Patris est Filius, et templum Verbi ipse homo assumptus, et templum Patris et Filii Ecclesia, de qua Paulus dicit: Templum Dei sanctum est quod estis vos. Exivit ergo de templo, quando visibilis ad humanos prodiit aspectus. Clamans voce magna ad sedentem super nubem. In hoc loco qui designatur per nubem, ipse et per sedentem supra nubem. Est enim genus in genere, sicut supradictum est de arca Noe et octo animabus. Sedens ergo supra nubem, Ecclesia est in suis praedicatoribus, ad quos loquitur Christus praecipiendo dicens: Mitte falcem tuam acutam, id est praedicationem divinam in Judaeos. Hoc est enim quod ipse eis dicit: Ite tantum ad oves quae perierunt domus Israel.-- Et mete, id est separa Judaeos a terreno sensu vel a terrenis desideriis, ne jam carnaliter accipiant: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis.-- Quia venit ut hora metatur, id est tempus quod praedictum est per os prophetarum, quod jam colligi debet ad spiritualem sensum et fidem Christi. Quoniam aruit messis terrae, id est praeparata sunt corda populorum ad credendum, et ideo tempus est ut excidantur a terra, et colligantur ad fidem Dei omnipotentis. De hac messe ipse in Evangelio dicit: Messis quidem multa, operarii autem pauci.

Et misit, qui sedebat super nubem, falcem suam in terram, quia ad vocem Christi coeperunt praedicare Judaeis primum, quousque ejicerent eos a finibus suis, unde Paulus et Barnabas dixerunt eis: Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, etc.,.-- Et messa est terra, id est collecti sunt omnes, quotquot fuerant praeordinati ad vitam aeternam, de quibus jam scriptum est: Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient.

Et alius angelus exivit de templo quod est in coelo. Superius dixerat a gelum de templo exisse, nunc autem ubi hoc templum visum fuerit, indicare curavit. Hic quoque angelus Christus est, porro hic coelum simpliciter debemus intelligere habitationem coelorum, ubi est templum, id est sancti angeli, in quibus Deus habitat. Si enim in hominibus, licet peccatoribus, habitare dignatur, juxta illud: Inhabitabo in illis, et inambulabo, quanto magis in angelis, qui sine peccato sunt! Ipsi itaque sunt templum Dei, quia in ejus sunt jugiter contemplatione. Exivit ergo de templo, quod est in coelo, non quo a contemplatione angelorum recederet, sed quia assumendo carnem, hominibus visibilis apparuit. Habens et ipse falcem acutam, id est judiciariam potestatem, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Vel sicut dictum est, in facie acuta praedicatio intelligitur superna, quae dividit patrem a filio, et filium a patre, etc., sicut in Evangelio Dominus dicit, id est reprobos a bonis.

Et alius angelus exivit de altari. Qui enim superior est, ipse designatur et per hunc angelum, id est Christus nuntius paternae voluntatis. Altare autem ipse est, qui et pontifex, Christus scilicet, per quem munera nostra Deo Patri dirigimus petentes nos exaudiri per Christum. Omnes quoque electi altare sunt, quibus Apostolus dicit: Obsecro vos per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. Angelus itaque exivit de altari, id est Christus electus est singulariter princeps ex omni multitudine fidelium. Qui habet potestatem super ignem. Ignis Spiritus sanctus est, de quo Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram. Qui etiam super electos in linguis igneis descendit. Unde merito quaeritur quomodo angelus, qui utique Christus intelligitur, potestatem habeat super ignem, id est super Spiritum sanctum, cum unius substantiae sit cum Patre et Spiritu sancto. Non enim( ut haeretici dicunt) Deus pater ex nonnullis rebus subsistentibus Filium creavit, aut iterum ipse Filius Spiritum sanctum minorem se creavit: quia quorum una est deitas, una est etiam et essentia: et ideo Pater et Filius et Spiritus sanctus unius substantiae sunt, unius potestatis et majestatis. Sed in hoc habet Filius Dei potestatem super ignem, quia nemo angelorum et hominum accipit Spiritum sanctum, nisi per Filium. Unde ipse surgens a mortuis, insufflavit et dixit discipulis suis: Accipite Spiritum sanctum. Et alibi: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos.-- Et clamavit voce magna ad eum qui habebat falcem acutam, id est ad ordinem praedicatorum, qui habent in se divinam praedicationem, dicens: Mitte falcem tuam, et vindemia botros vineae terrae, quoniam maturae sunt uvae ejus. Quod supra per maturas segetes, hoc et hic per botros vineae terrae designatur, id est omnes fideles. Maturae sunt uvae ejus, id est praeparati sunt populi ad credendum. Tunc praecepit hoc Dominus, quando post resurrectionem suam apparens discipulis suis, ait illis: Ite, docete omnes gentes, etc.

Et misit angelus falcem suam in terram. Quia profecti praedicaverunt ubique. Et vindemiavit botros vineae terrae. Id est, homines a terreno sensu et pristino separavit errore, et unitati fidei conjunxit. Et misit in lacum irae Dei magnum. Quid per lacum, sive, ut alia translatio habet, torcular, intelligitur, nisi angustia humanae tribulationis, in qua omnes mittuntur boni et mali? In hac tribulatione sancti triturantur tanquam segetes, ut a paleis separentur et coelestibus horreis recondantur. Tunduntur etiam calcibus tanquam uvae in prelo, ut a vinaciis expressi, aeternis promptuariis includantur. Misit ergo falcem et botros quos vindemiavit, in lacum, quia missa sancta Ecclesia praedicatione eos, quos a terreno amore vel pristino errore separavit, magnis tribulationibus tradidit, quibus tribulantur ab impiis, et affliguntur diverso modo. Hinc Apostolus dicit: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam; et alibi: Oportet nos per multas tribulationes introire in regnum Dei. Lacus irae Dei dicitur, quia propter peccata hominum istae tribulationes aguntur. Nisi enim primus homo, in quo omnes peccaverunt, peccasset, nemo hominum in lacum mitteretur, id est, nemo has tribulationum angustias sustineret. Sed postquam peccavit, ejectus de paradiso, missus est in lacum tribulationis. Qui lacus magnus dicitur propter amarissima electorum tormenta, quibus affliguntur in praesenti vita. Quae enim major pressura angustiae et tribulationis esse potest, quam crucifigere hominem, ut Petrus est crucifixus? ustulari, ut Laurentius? Affligunt ergo injusti temporaliter justos, ut sint quibus Deus misericors postea in aeternum parcere possit.

Et calcatus est lacus extra civitatem. Per id quod continet, illud intelligamus quod continetur, id est per lacum, eos qui in lacu sunt. Civitas autem ista, extra quam calcati sunt, Ecclesia est. Si itaque( ut supradictum est) in lacu tribulatio, qua et boni et mali tribulantur, intelligitur, quid est quod modo calcati sunt extra civitatem? si enim ipsa civitas calcatur, quomodo extra civitatem calcantur? Sed sciendum est, quia hic a genere redit ad speciem, et loquitur solummodo ex persona reproborum, de quibus in sequentibus plura erit dicturus: quod statim manifestatur, cum subditur: Et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum. Sancti enim pressi non sanguinem de se reddunt, sed purissimum vinum, quod in Dominicis apothecis recenditur. Reprobi vero, quia videbantur intra Ecclesiam esse, et non erant, missi in lacum, sanguinem reddiderunt, hoc est, infidelitatem. Sanguis enim diverso modo intelligitur in sacro eloquio: aliquando significat propagationem humanae sobolis, ut ibi: Quotquot crediderunt in eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus, sed ex Deo nati sunt. Aliquando adulterium et homicidium, ut ibi, Libera me de sanguinibus, Deus Deus meus. Aliquando etiam peccata caetera, ut est illud: Sanguis sanguinem tetigit. Sanguis sanguinem tangit, cum peccato peccatum adjicitur. Aliquando infidelitatem, ut hic, et in Exodo, cum aquae in sanguinem conversae referuntur. Exivit ergo sanguis de lacu, id est peccatum infidelitatis de pressura tribulationis. Tacetur enim de vino, quod egreditur de bonis uvis, quod reconditur in Dominicis promptuariis: et dicitur de sanguine, qui egreditur de labruscis, vel hiemalibus( ut ita dicamus) racemis, de reprobis scilicet, qui simul mixti cum uvis non perveniunt ad maturitatem, sed aliqua tribulatione tacti, vel persecutionis angustia gravati, continuo recedunt a fide: et perfidiae errore infecti, foras delabuntur: atque ideo extra civitatem calcari dicuntur, permanentibus electis intrinsecus vino fidei debriatis. Talis fuit Porphyrius, et multi alii, qui persecutionibus cesserunt, recedentes a fide Christi, et facti reprobi. Et quia tali modo non solum minimi quique, sed etiam principes pereunt, recte subditur, usque ad frenos equorum. Per equos enim subjecti, per frenos vero principes intelliguntur et praelati, qui alios regere debuerant, qualis fuit Julianus apostata et imperator, ac si diceret: Tanta fuit afflictio temporalis, ut ipsos etiam qui alios regere videbantur, ad infidelitatem perduceret. Sicque sanguis usque ad frenos equorum pervenisse dicitur, tanquam aperte diceretur: Afflictio temporalis intantum praevaluit, ut ipsos etiam qui plebes regere videbantur, cruore infidelitatis macularet. Per stadia mille sexcenta. Stadium Graece est mensura Latine. Item. Et dicitur a stando, eo quod ibi Hercules uno anhelitu currens centum viginti quinque passus, steterit. Qua mensura Graeci metiebantur loca in quibus ludos exercebant, ibique ludentes spatiando et ludicra exercendo, deambulabant. In mille itaque sexcentis stadiis, omnis summa reproborum comprehenditur, quae in quatuor mundi partibus consistit, propter quatuor mundi hujus plagas. Quater quippe quadringenti fiunt mille sexcenti. In centenario numero saepe summa alicujus rei intelligitur. Quaternarius autem pertinet ad quatuor mundi climata, ideoque in mille sexcentis omnes designantur reprobi, qui per quatuor mundi istius partes per voluptatum ludibria currunt, et per spatiosam viam incedunt, quae ducit ad mortem, atque ideo vocabulo eorum summa comprehenditur. Sed quod dictum est de primo adventu, potest referri et ad secundum. Judicium quippe futurum per angelos exercendum nullus ignorat qui attendit quod Dominus dicit de tempore messis, vel de messoribus. Ait enim: Messis quidem consummatio est saeculi, messores autem angeli sunt. Parabola quoque zizaniorum huic loco congruit, nec non illud, quia simile est regnum coelorum sagenae missae in mari, omnium genera piscium congreganti, de qua elegerunt bonos in vasa, nulli dubium quin angeli, malos autem foras miserunt. Sed quod illi facturi sunt officio ministeriorum, hoc et Christus et Ecclesia facient potestate. Dicatur ergo de angelo, qui habebat falcem acutam in manu sua, id est, judiciariam potestatem. Falx enim quidquid incidit, intra se colligit, quia videlicet examen divini judicii nullus valet evadere. Intra ipsam quippe sumus, quocunque fugere conemur. Recte ergo judex venturus falcem tenere perhibetur, quia cum potentialiter ad omnia obviat, utique cuncta incidendo circumdat. Unde Psalmista; Si ascendero in coelum, tu illic es, et alibi: Neque ab oriente, neque ab occidente et caetera, subauditur, est locus fugiendi, quoniam Deus judex est, ac si diceret: Fugiendi via undique deest, quia ille judicat qui ubique est. Abbreviatio superiorum: Et alius angelus exivit de templo, quoniam in judicio ex secreto divinitatis suae, in forma humana hominibus apparebit. Clamans voce magna ad sedentem supra nubem: Sicut supradictum est, quod est nubes, hoc est angelus, cui clamat Christus, id est Ecclesia, quae propter unitatem capitis, etiam supra nubem, hoc est, supra seipsam sedere dicitur. Non enim erat conveniens ut diceret: Clamavit angelus qui sedebat supra nubem, ad eamdem nubem, ideoque mutavit nubem, id est Ecclesiam, in angeli nomen. Tamen quod est nubes, hoc et angelus sedens supra nubem. Mitte falcem tuam. Hoc est quod alibi ipse dicit Dominus apostolis, et in illis, omnibus perfectis: Sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel.-- Quoniam venit hora ut metatur: Id est: adest tempus, quo et electi remunerari, et reprobi justo Dei judicio debent condemnari. Quoniam aruit messis terrae: id est, finis uniuscujusque advenit, quo et paleae( id est reprobi) tradantur igni, et frumenta in Domini cellario recondantur. Et misit qui sedebat falcem suam in terram, etc. Id est, Ecclesia cum Domino sedens in judicio potestatis, inter bonos et malos discernens, cuncta examinabit. Et alius angelus exivit de templo, quod est in coelo, etc. Qui habet falcem messoriam, ipse et vindemiatoriam. Et qui dixit messori, Mete: ipse et vindemiatori, Vindemia. Nam quod sunt segetes, hoc et botri, similiter quod sunt paleae, hoc et vinacia. Caetera supradicta sunt. Vindemiavit omnes botros vineae terrae, id est, collegit omnes a terra, et bonos et malos, frumentum scilicet et zizania. Et vinum mundum, id est sanctos, recondidit in Dominicum promptuarium: vinacia vero, id est reprobos, misit in lacum irae Dei. Per lacum vero irae Dei, damnatio intelligitur inferni, vel sententia divini judicii, in quem lacum mittentur reprobi, cum audierint: Ite in ignem aeternum. Nisi enim vocabulum lacus infernum designaret, nequaquam propheta diceret, omnes interfecti ruentesque gladio, qui descenderunt incircumcisi ad terram ultimam, et portaverunt ignominiam suam cum his qui descendunt in lacum. Et Psalmista: Salvasti me a descendentibus in lacum. Unde et quod subjungit magnum, juxta hunc sensum non est referendum ad lacum, sed ad diabolum, qui magnus appellatur propter superbiae jactantiam. Magnum enim, id est, diabolum cum omni corpore suo mittet in lacum irae Dei, cum omnes reprobi( ut dictum est) damnabuntur cum diabolo et angelis ejus. Et calcatus est lacus, id est, calcati sunt, qui erant in lacu, hoc est in aeterna morte, depressi sunt, non jam ut purgentur, sed ut penitus intereant. Extra civitatem, id est, extra sanctorum societatem, cum quibus jam nulla erit reproborum communio. Et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum. Per sanguinem qui egreditur de lacu, id est sententia districti judicis, vindicta intelligitur sanguinis vel vitiorum omnium, pro quibus damnabuntur iniqui. Qui usque ad frenos pervenit, quia non solum subjectos, sed etiam ipsos reges et principes, qui sanguini et diversis vitiis servierunt, sententia divini judicii comprehendet. Porro quod sequitur: Per stadia mille sexcenta, in hoc numero( ut supradictum est) omnis summa reproborum exprimitur, quae per orbem quadripartitum, latitudinem istius vitae sequuntur.

LIBER QUINTUS. CAPUT XV.

Et vidi aliud signum in coelo magnum et mirabile.

Quisquis sanctorum Patrum sensibus invigilat, minime posse hanc Apocalypsim juxta litteram accipi, facile cognoscit. Coelum itaque( ut saepe dictum est) Ecclesia est, de qua Dominus per prophetam dicit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum; et alibi: Anima autem justi sedes est sapientiae. Ipsa enim Ecclesia, terrena cuncta despiciens, per mentis desiderium ad superna volat. Unde Paulus dicit: Nostra conversatio in coelis est; et rursum: Qui conresuscitavit, et consedere fecit in coelestibus. In hoc coelo, id est, in Ecclesia vidit Joannes signum magnum, et mirabile fuit signum illud. Quod sit autem illud signum, aperit cum subjungit, angelos septem, subauditur vidi. Habentes septem plagas novissimas. Quia septenarius numerus saepe pro universitate ponitur, propter hoc videlicet tempus, quod per septem dies volvitur, per septem angelos idipsum quod et per coelum, id est, universalis Ecclesia intelligitur. Sed quia auctor historiae frequenter a genere redit ad speciem, per septem angelos intelligamus in hoc loco specialiter omnes praedicatores, de quibus scriptum est: Angeli pacis amare flebunt et alibi: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, etc. Quid vero sint septem plagae, in sequentibus manifestatur, cum ipsi angeli septem phialas accepisse dicuntur lenas irae Dei. Hoc sunt enim phialae, quod angeli, id est sancti praedicatores. Qui septem plagas habent, hoc est, notitiam universae scripturae, qua vulnerantur corda bonorum ad salutem, corda impiorum ad perniciem. Audiunt enim quidam in divino eloquio praedicantibus angelis: Neque avari, neque adulteri, et caeteri quos memorat Apostolus, regnum Dei possidebunt: et timentes gehennae ignem, vulnerantur in corde, et redeunt ad Deum per lamenta poenitentiae: talique modo vulnerantur sancti ad suam salutem. Unde et ipsa sancta Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Vulnerata charitate ego sum, et iterum: Invenerunt me custodes, qui circumeunt civitatem, percusserunt me et vulneraverunt me Cant. III). Econtra cum haec audiunt reprobi, verba praedicatorum despiciunt. Quod istis est ad salutem, illis est ad damnationem. Quo in loco quaestio oritur, quare dicat angelos habere septem plagas novissimas, cum ab ipso mundi exordio usque ad finem saeculi ita inveniamus quosdam vulneratos ad salutem, quosdam ad mortem. Primus quippe homo in paradiso constitutus accepit praeceptum a Deo ne tangeret pomum ligni scientiae boni et mali; quod praeceptum si servasset, ad vitam illi profuisset. Verum contempsit hoc praeceptum: et quod illi datum fuerat ad vitam, versum est ei in mortem: sicque ex salubri praecepto vulneratus est et mortuus. Moysi quoque dedit Deus praecepta legalia, dicens: Non occides, non adulterabis, et caetera his similia. Quae quidam servantes, sicut Moyses, et Josue, et multi alii, habuerunt vitam in eis. Econtra caeteri contemnentes, vulnerati sunt, quia perdiderunt praesentem vitam et futuram. Ipso quoque Domino praedicante, quidam crediderunt in eum, quidam non. Illi qui crediderunt in eum, poenitentiam agentes de praeteritis peccatis, salvati sunt: qui autem noluerunt credere, damnati sunt, unde ipse dicit: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Hinc est et illud: Qui crediderit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur. Apostoli quoque praedicantes, facti sunt quibusdam odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Similiter est et modo. Verbi gratia: Praedicat angelus: Non concupisces uxorem proximi tui, et caetera hujusmodi: audit hic quilibet hominum, et videtur ei esse durum, nec vult audire ejus consilium. Unde et spernit verbum illius, faciens quod sibi videtur. Hoc itaque quod illi poterat prodesse ad salutem, si voluisset ei credere, vertitur illi in damnationem. Similiter et quilibet paganus audit dicentem angelum: Qui non credit, jam judicatus est: audit ille, et contemnit credere, ideoque vulneratus est ex ipsius divina praedicatione, in qua jam damnatus asseritur. Cum ergo istae plagae ab ipso mundi sint principio, ut dictum est, quid est quod Johannes angelos se vidisse dicit, habentes septem plagas novissimas? quia videlicet tunc major erit damnatio infidelitatis reproborum, cum praedicantibus Elia et Enoch, pauci eos audient, multi autem infidelitatem sequentes, adhaerebunt Antichristo. Unde subjungitur: Quoniam in his consummata est pro eo quod est, consummabitur ira Dei. Statim enim veniet Christus ad judicium post ultimam eorum praedicationem, et damnabuntur iniqui pro sua infidelitate et animi pertinacia, qua relinquentes Christum, et insuper servos Dei interfecerunt.

Et vidi tanquam mare vitreum igne permistum. Ipsi qui habent septem phialas et septem plagas, ipsi sunt qui stant supra mare. Mare itaque baptismum significat, testante Paulo, qui dicit: Patres nostri sub nube omnes fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes baptizati sunt in nube et in mari. Vitreum dicitur, propter puritatem fidei, quae manifestatur in baptismo, dum confitentur se credere in Deum Patrem et Filium ejus et Spiritum sanctum, ut Paulus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Sed ipsum mare mistum est igni, et per hoc coagulatum est. In igne autem Spiritus sanctus intelligitur, sive etiam passio nostri Redemptoris. Per gratiam enim Spiritus sancti baptizantur fideles in memoriam Dominicae passionis. Unde Joannes de eodem Redemptore nostro dicit: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne, et Paulus: Quotquot baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Coagulatum est mare igne, quia per virtutem Spiritus sancti firmantur fideles, ne fluctuent, aut ullis persecutionum pruinis in mollitiem convertantur; de hac aqua Psalmista dicit: Dominus regit me, et nihil mihi deerit, etc., usque, Super aquam refectionis educavit me.-- Et eos qui vicerunt bestiam et imaginem illius, id est Antichristum. Et numerum nominis ejus. Qui non crediderunt illum solem nec lucem, vidi subauditur, stantes supra mare vitreum. Qui sunt qui stant supra mare vitreum? Qui videlicet hoc quod professi sunt in baptismo, tenent et gratiam baptismi illibatam custodiunt, abstinentes se ab omnibus gravioribus criminibus. Habentes citharas Dei. Ipsi sunt citharae, quia in memoriam Dominicae passionis semetipsos mortificant. Sicut enim jam supra dictum est: In cithara lignum est et chordae: in ligno crux intelligitur, in chordis autem corda sanctorum, qui se mortificant cum vitiis et concupiscentiis, de quibus Paulus dicit: Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis.

Et cantantes canticum Moysi servi Dei et canticum Agni, dicentes: In cantico Moysi Vetus Testamentum, in Agni vero Novum intelligitur. Est enim hoc ab inferioribus intelligendum, nam quid sit canticum Moysi, vel canticum Agni, aperiunt, cum subjungunt: Magna et mirabilia sunt opera tua, Domine Deus omnipotens. Utriusque Testamenti paginae hoc consona nobis voce testantur, quia magna et mirabilia sunt opera omnipotentis Dei. Moyses quoque narrat quomodo fecerit Deus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et quod spiritus Dei ferebatur super aquas, et quod viderit ardere rubum et rubus non comburebatur. Virgam quoque dicit conversam in draconem, aquas Aegypti mutatas in sanguinem, Aegyptum decem plagis percussam, et mare ad ingressum filiorum Israel divisum: deinde aquas amarissimas immistione ligni dulcoratas, et sitienti populo aquam de petra productam, et multa his similia quae in Veteri Testamento, hoc est in Moysi cantico, commemorantur. In Novo quoque Testamento narrantur similiter magna et mirabilia opera Dei. Quis enim digne explicare valet quam magnum sit opus, quod Deus homo factus est, quod ille qui est cibus omnium, lacte mulieris nutritur, ne fame moriatur: quod qui coelum et terram implet, intra corpus unius virginis concluditur. Quis haec et his similia digne dicere vel considerare sufficit? Sed cum haec omnia divina pietas pateretur, cumque mortuos suscitaret, infirmos sanaret, ad ultimum( quod praecipue est mirandum) factum est ut vita moreretur, virtus infirmaretur, et multa his similia sustineret, donec post triumphum resurrectionis exaltatus est super omnia: haec itaque opera Dei sancti angeli, id est, omnes praedicatores praedicant, haec omnes suis auditoribus narrant. Haec et nos, si non digne, tamen pro modulo nostro debemus agere, dicentes: Magna et mirabilia opera tua, Domine Deus omnipotens, qui cum esses verbum in principio manens apud Patrem, novo ordine indutus es hominem, mortuus es pro nobis, mirabiliter suscitatus, super coelos elevatus, iterum ad judicium venturus. Justae et verae viae tuae, rex saeculorum. Legimus in Genesi quod Deus omnipotens recessit ab omni genere humano, quod cum aquis diluvii delevisset, adhaesit Noe et filiis ejus, quia inventi sunt justi. Deinde in superbiam elevati, postquam multiplicati sunt, voluerunt contra Deum aedificare turrim, ibique omnes gentes recesserunt a Dei cultura, praeter Abrahae progeniem. Reliquit ergo Deus omnipotens eas, et adhaesit Abrahae et semini ejus, qui eum longo tempore coluerunt. Sed postquam Filius Dei venit ad eos, negaverunt eum dicentes: Hunc nescimus unde sit; et, daemonium habet. Unde et eum morti tradiderunt. Recessit ab eis, et transivit ad gentes. Istae viae omnipotentis Dei justae et verae sunt, quia sic est justum apud Omnipotentem, ut qui illi adhaerent per fidem et dilectionem, cum eis maneat: qui autem ab eo recedunt, eos relinquat. Vias enim Dei debemus intelligere actiones ipsius, quae justae sunt, quia Deus injuste nihil agere potest, nam quod alios damnat, alios misericorditer liberat, in his misericors, in illis autem justus judex esse dignoscitur. Ponamus, ut hoc manifestius fiat, prae oculis duos peccatores: Audiunt ambo divina praecepta, quibus et praemia justorum, et supplicia continentur reproborum. Quorum unus per Dei misericordiam compungitur, agit poenitentiam, et salvatur: alter, in suis sceleribus perseverans, damnatur justo Dei judicio propter peccatum suum. Justae itaque viae, id est, actiones Dei justae sunt, quia Deus justus est judex, et in uno misericordia, in altero autem ejus apparet justitia. Nisi enim reprobos damnaret, iniquitas ei( quod absit) placere videretur; quamobrem qui praesumit blandiendo sibi de Dei misericordia, videat etiam quia justus judex est. Bene autem de bestia triumphantes in laudibus Domino dicunt: Justae et verae viae tuae sunt, rex saeculorum; ac si dicant: Et cum gentes, quibus iram irrogare debueras, ad misericordiam perducis, nequaquam justus esse desistis. Et cum Judaeos, quibus pro legis observantia mercedem te dare promiseras, iratus repellis, nullatenus veritatem amittis.

Quis non timebit te, Domine, et magnificabit nomen tuum? Sensus est: Jam quia judicia tua vera sunt, et sine ullis hominum meritis praecedentibus, liberas quos vis, alios autem pro suis debite peccatis punis, quis Judaeorum aut gentium non timebit te? id est quis non habebit reverentiam nominis tui? Et quis non magnificabit nomen tuum, juxta illud, Magnus Dominus et laudabilis nimis?-- Quia tu solus pius, quia gratuita pietate quosdam qui digni fuerant morte, ad vitam praedestinans salvas. Quoniam omnes gentes venient gressibus fidei et cordis, quia Judaei te negaverunt. Et adorabunt in conspectu tuo. Hoc est, in corde puro, quod solus vides. De hac adoratione Dominus mulieri Samaritanae dicit: Veniet hora quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate.-- Quoniam judicia tua manifesta sunt. Quaestio oritur in hoc loco, Quare triumphantes de bestia dicant, Judicia tua manifesta sunt, cum Apostolus dicat, O altitudo sapientiae et scientiae Dei. Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quae quaestio ita solvitur: Subtilitatem quidem judiciorum Dei, quare scilicet hoc vult, ut illud fiat, nemo comprehendere valet. Quis enim dicere potest, quare Deus qui prius gentes vias suas libere ingredi permisit, Judaeos sibi ascivit, et deinde, Judaeos repellens, gentes advocaverit? Manifesta vero sunt in hoc, scilicet justa sunt, quia quidquid Deus fecit, justum esse ab omnibus vera scientibus intelligitur.

Post haec vidi, et ecce apertum est templum tabernaculi Testimonii in coelo. Tabernaculum et coelum unum est, id est Ecclesia. In hoc coelo apertum est templum, sicut supradictum est, id est sacramenta Christi revelata sunt in Ecclesia, nativitas ejus scilicet, mors, passio, et resurrectio, et caetera hujusmodi. Ipsa autem Ecclesia tabernaculum Testimonii dicitur, quia habet tabulas duorum Testamentorum. Habet etiam in se arcam Dominum Jesum Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, urnam quoque ipsum Domini corpus, in quo est verus panis qui de coelo descendit. Ibi et virga est Aaron, quae fronduerat, id est sacerdotium spirituale, quod verum sacerdotium Ecclesiae praesignabat. Dicit autem Joannes apertum templum tabernaculi Testimonii in coelo, cum unum sit( sicut dixerat) tabernaculum et coelum, tanquam genus dividens per partes, sicut supradictum est de arca et octo animabus.

Et exierunt septem angeli habentes septem plagas de templo. In septem angelis, sicut saepe dictum est, omnes intelliguntur praedicatores, quia septenarius numerus pro universitate ponitur. Isti habent septem plagas, hoc est, plenitudinem doctrinae, quibus vulnerantur( ut supra dictum est) quorumdam ad salutem corda, quorumdam ad perniciem. Templum autem de quo exierunt angeli, secretum cordis eorum intelligitur. Quando enim sancti praedicatores contemplationi inserviunt, ab omnibus saeculi actibus se alienos reddunt: et cum divina eloquia meditantur, quasi in templo, hoc est, in secreto mentis suae morantur. Sed quia non ita debent insistere propriis, ut relinquant etiam aliorum necessitates, quando iterum procedunt ad publicum, ad praedicandum, ad carnalium mores componendos, sive ad temporalia ministrandum, quasi de templo egrediuntur. Sicque fit ut internis inhiantes, in templo sedeant, et rursus curam proximorum non negligentes, de templo exeant, verbi gratia: Est quilibet doctor vel homo processurus ad publicum, ut faciat sermonem ad populum, qui prius residens colligit sese intra seipsum, meditando qualiter, quibus et quomodo debeat loqui, qualiter inchoare sermonem, qualiterve finire. Ecce dum ita intra secretum mentis suae inhabitat, quasi in templo moratur. Cum autem procedit ad praedicandum, et ea quae mente tractaverat, publice profert, quasi a templo, id est a secreto mentis suae foras egreditur. Vestiti lapide mundo et candido. Id est ornati et amicti Domino Jesu Christo, juxta illud, Omnes qui baptizati estis, Christum induistis. Qui bene lapis dicitur, quo electi circumdantur, quia murus est impenetrabilis. Mundus, quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Candi vocatur, quia candor est lucis aeternae, et lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Vel, si legamus, Vestiti lapidibus mundis, sicut in quibusdam codicibus invenitur, per hos lapides designantur virtutes: spes videlicet, fides, charitas, castitas, humilitas, et caeterae hujusmodi, quibus ornantur fideles. Alia translatio habet, Vestiti lino mundo, per quod puritas vitae et innocentiae castitas intelligitur. Nam linum ex terra nascitur, et multo labore ad candorem venustatis perducitur, quia videlicet castitas sive vita pura cum multo labore et mortificatione carnis acquiritur. De his vestimentis Salomon dicit: Omni tempore sint vestimenta tua candida.-- Et praecincti ad pectora zonis aureis. Per zonam qua praecingebantur eorum pectora, vinculum castitatis ostenditur, et significatur per hoc, quia in Novo Testamento non solum opus libidinis, sed etiam ipsa restringitur cogitatio vigore mentis. Vetus enim dicit: Qui adulterium commiserit, puniatur: Novum vero: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est eam in corde suo. Vel certe per zonam auream vinculum charitatis intelligitur, quia sancti non timore poenali, sed per charitatem se invicem solo Dei amore stringunt. Sive etiam per zonas aureas sapientia significatur, de qua scriptum est: Accipite sapientiam sicut aurum. Zona aurea cinguntur angelorum pectora, quia superna sapientia replentur electorum corda, quia et ipsi Deum jugiter laudant, et alios ad laudandum provocant.

Et unum ex quatuor animalibus dedit septem angelis septem phialas aureas, plenas iracundia Dei viventis in saecula saeculorum. Superius legimus quod viderit quatuor animalia, quae tam quatuor Evangelistas quam omnes sanctos, sive etiam ipsum Dominum significant, qui factus est homo temporaliter nascendo ex virgine: Factus est vitulus in passione, qua semetipsum obtulit Deo in ara crucis: Factus est leo tertia die resurgens a mortuis. Aquila, quadragesimo die ascendens ad coelos. Istud unum animal, id est Dominus Jesus Christus, dedit septem angelis septem phialas. Quod sunt septem angeli, hoc sunt etiam septem phialae, id est sancti praedicatores pleni divina praedicatione. Ut enim possent angeli esse, id est nuntii vitae aeternae facti sunt phialae repleti verbo sapientiae. Sed quia absurdum erat dicere minusque conveniens: Unum animal dedit septem angelis septem angelos, variavit sermonem, dicens: Unum animal dedit septem angelis septem phialas. Vel etiam per istud animal, quod dedit septem angelis septem phialas, possumus intelligere ordinem electorum, Apostolorum scilicet et caeterorum, qui suis sequacibus dederunt phialas, id est divinam praedicationem commiserunt, quoniam non solum eos baptizaverunt, sed etiam ordinaverunt, et in loco suo sedere fecerunt, sicut Petrus Clementem, Linum atque Cletum: quibus etiam potestatem ligandi atque solvendi quam a Domino percepit, tradidit, et in cathedra sua sedere compulit. Quod etiam quotidie agitur, cum per impositionem manuum in civitatibus praesules animarum constituuntur. Bene autem phialae quas accipiunt, aureae describuntur. Quia ut praedicationis officium implere possint coelitus sapientiae fulgore illustrantur. Sed cum superius de senioribus dixerit, quod habebant phialas plenas odoramentis, quid est quod hic dicitur de angelis, quod acceperunt septem phialas plenas iracundia Dei viventis in saecula saeculorum? Ipsi enim sunt angeli, qui et seniores, quia videlicet in eorum doctrina et plena est electorum salus, et plena est reproborum damnatio et unde illi vitam, inde isti accipiunt mortem. Unde Apostolus: Aliis sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem. Hinc etenim ipse Dominus quibusdam in ruinam positus dicitur, quibusdam in resurrectionem.

Et impletum est templum fumo a majestate Dei et de virtute ejus. Templum in hoc loco significat infirma corda simplicium fratrum, quibus injustum videtur quod Deus omnipotens reprobos in hac vita permittit regnare, et omni honore et divitiis ac sanitate corporis vigere; et contra, sanctos suos patitur crucifigi, lapidari, ustulari, et per varia tormenta praesentem vitam finire, neque unquam possunt in praesenti vita quietem habere, sicut verbi gratia: Nero impiissimus imperator, qui etiam masculum convertit in uxorem, et imperabat toti orbi. Petrus vero princeps omnium apostolorum, ab eo tentus est et crucifixus. Paulus etiam ab eo decollatus est, pater omnium gentium, qui plus omnibus laboravit. Fumus significat caecitatem ignorantiae, quo replentur talium corda infidelium, qui nesciunt considerare quod Deus illis ut filiis haereditatem est daturus, ideoque permittit eos affligi ad tempus, ut post modicum laetentur cum illo sine tempore. Et hoc a majestate et virtute Dei fit Magna quippe est in hoc Dei virtus, quoniam sustinere potest hominem malum, ut sit imperator et Dominus totius mundi, et ut electi illius mala patiantur ab illo. Et nemo talium subauditur, poterat intrare in templum, id est, non poterat perscrutari subtilitatem judiciorum omnipotentis Dei, donec consummentur septem plagae septem angelorum, id est, donec omnis Ecclesiae praedicatio terminetur. Cum autem consummatae fuerint septem plagae septem angelorum, id est, cum terminum acceperit omnis Ecclesiae praedicatio, et venerit Christus ad judicium, ut reddat unicuique juxta opera sua, tunc manifestabuntur ista omnipotentis Dei judicia, quae nunc sunt occulta, cum et reprobi, qui hic honore et dignitatibus pollent, ducentur ad supplicium: justi autem qui in isto saeculo sustinuerunt tormenta atque supplicia ab illis illata, elevabuntur ad regnum. Ex talium namque persona Psalmista dicit: Existimabam ut cognoscerem hoc, labor est ante me, donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Sancti autem qui habent phialas aureas intrant in templum Dei, quoniam considerant et perspiciunt judicia Dei omnipotentis, et cognoscunt cuncta justa esse. Unde sciunt et istorum tormenta qui in praesenti exaltantur, et dominationem tenent, et illorum praemia, qui humiliantur, et dominationem aliorum hominum sustinent. Et ideo nemo ad eos referendum est, qui Dei omnipotentis judicia reprehendere conantur. Tale est et illud Joannis de Christo loquentis: Testimonium ejus nemo accipit. Et illud Psalmistae: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Et in sequentibus dicit idem Joannes: Quia autem accipit ejus testimonium, signabit quia Deus verax est, quia videlicet sunt nonnulli, quorum nemo testimonium Christi accipit, sicut miseri Judaei: et iterum sunt nonnulli qui accipiunt testimonium ejus, et sciunt quia Deus verax est. Sic ergo et in hoc loco intelligendum est quod dicitur, nemo poterat intrare in templum. Aliter: Templum corda significat sanctorum electorum, fumus vero significat compunctionem cordis, quia compunguntur corda et pectora peccatorum, et intimo usque ad lacrymas. Impletur templum fumo, quando corda quorumdam facinorosorum implentur poenitentiae lamento. Verbi gratia: Audit quilibet peccator loquentem sapienter et docte praedicatorem, et dicentem quod Apostolus dicit: Neque adulteri, neque immundi, neque fornicatores et caeteri regnum Dei possidebunt. Dum haec audit et considerat quilibet peccator, quae tormenta ingentia inferni sibi immineant, compunctus corde, effundit fumum, id est compunctionem cordis, dum lacrymis confitetur peccatum suum. Fumus quippe multum ignem praecedit, quia videlicet ex confessione peccati et compunctione cordis nascitur ignis charitatis. Primum enim homo confitetur peccatum suum, postea incipit valde diligere Dominum Deum suum et proximum. Et hoc majestate et virtute Dei fit, quia Deus virtute sua illuminat cor illius, ut agat poenitentiam, qui in cordibus hominum confessionem gignit peccatorum. Unde Psalmista quoque canit dicens: Confessio et magnificentia in conspectu ejus. Et alibi: Qui tangit montes, et fumigant, id est mentes saecularium hominum et superborum respectu suae miserationis compungit, et lamenta fletusque poenitentiae proferunt. Sed quamvis ita sit, nemo potest intrare in templum, id est, nemo potest esse securus de sua conscientia, utrum scilicet indulgentiam et remissionom peccatorum suorum consecutus sit. Ignorat enim utrum odio an amore dignus sit, donec finiantur septem plagae septem angelorum, id est omnis praedicatio Ecclesiae sanctae terminum et finem accipiat, quando veniet Christus reddere unicuique hominum secundum opera sua.

LIBER QUINTUS. CAPUT XVI.

Et audivi vocem magnam de templo, dicentem septem angelis: Ite et effundite septem phialas irae Dei in terram. Vox ista vox est Dei omnipotentis, quae recte magna dicitur quia magna praecipit. Templum autem sancta Ecclesia est, ut saepe dictum est. Porro septem angeli omnes sancti praedicatores sunt. De templo fit vox ad angelos, quia de Ecclesia loquitur Christus praedicatoribus, quia et ipsi sunt Ecclesia. Ait ergo: Ite, effundite phialas irae Dei, quas accepistis, in terram. Hoc est quod ipse dicit discipulis suis, quasi primis angelis: Ite ad oves quae perierunt domus Israel. Et alibi legimus, quia misit eos ante faciem suam in omnem locum, ad quem erat venturus. Quare vero phialae irae Dei dicuntur, supradictum est, quia videlicet unde alii veniam placationis, inde alii sumunt iram ultionis. Per terram autem terrena designantur corda hominum. In terram ergo angeli phialam effundunt, quando sancti praedicatores contra terrenos homines loquuntur. Unde sequitur:

Et abiit primus, et effudit phialam suam in terram. Quaestio oritur hoc in loco: Si praeceptum est illis ut phialas suas in terram effunderent, quid est quod quasi mandatum transgredientes, alius in terram, alius in mare, alius in flumina et fontes aquarum, alius in solem, alius super sedem bestiae, alius in flumen magnum Euphratem, alius in aerem phialam effudit? Quasi enim( quantum ad litteram pertinet) mandatum videntur transgredi, sed non faciunt quantam ad mysticum sensum: quia quod est terra, hoc est mare et caetera, id est omne corpus diaboli cum capite suo. Similiter quod est unus angelus, hoc septem: et quod septem, hoc unus. Sicut enim Christus cum capite suo unum est, quia ipse est caput, electi membra, neque aliud membra quam caput, ita diabolus et omnes iniqui unum sunt corpus, et unione malignitatis vinciuntur. Quamvis autem per terram omnis multitudo reproborum accipiatur, de qua ad diabolum dicitur in primordio, Terram comedes omnibus diebus, tamen specialiter in hoc loco terram, in quam prima effusa est phiala, possumus intelligere plebem Israeliticam. De hac quippe terra Job dicit: Terra de qua oriebatur panis in loco suo, igne consumpta est, id est, Judaei a quibus procedebant eloquia divina, peccato incredulitatis et igne invidiae in loco suo occisi sunt. Effudit itaque angelus phialam suam in terram, quia apostoli ad vocem Christi coeperunt praedicare remissionem peccatorum, incipientes ab Hierusalem. Nam et ipse Christus, qui est angelorum princeps, praedicavit in eadem terra. Unde quia noluerunt in eum credere, damnati sunt peccato infidelitatis suae, unde sequitur: Et factum est vulnus saevum ac pessimum in homines, qui habent characterem bestiae, et in eos qui adoraverunt imaginem ejus. Hoc vulnus non est corporis, sed mentis. Est enim peccatum infidelitatis, quo vulnerati sunt Judaei nolentes credere in Christum. Unde Dominus dicit: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent. Hoc vulnere mortui sunt Judaei. Hoc ex gentibus infideles mori videntur, sed mirabilius Judaei quam gentes, quia illi habuerunt legem, et Dei notitiam acceperunt, ipsum etiam in carne praedicantem audierunt. Gentiles autem nihil horum habuerunt, nisi tamen praedicationem Christi contempserunt, quam per apostolos audierunt. Ideoque et isti damnabuntur, sed illi crudelius Hinc etenim scriptum est: Qui non credit, jam judicatus est. Unde bene non dixit simpliciter saevum vulnus esse factum, aut pessimum, sed junxit duo nomina, id est, saevum ac pessimum, ad exaggerandam hujus vulneris magnitudinem, quasi diceret irremediabile atque mortiferum, quo soli, etiam si alii desint, quilibet vulnerati, aeterna judicentur poena plectendi. Et quia novissimam Judaeorum caecitatem describit, qui pro Christo Antichristum sunt suscepturi, juxta illud: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, illum suscipietis. Bene homines dicit praedicatione Christi pessime vulneratos, qui characterem bestiae videntur habere ejusque imaginem adorare. Character vero bestiae, ut supra dictum est, fides ejus intelligitur. Quem characterem jam habent Judaei, credentes in illum et eum exspectantes, suscepturi illum cum omni cordis devotione. Tunc utique aperte suscipient, quem nunc toto voto tenent. Adorant quoque imaginem ejus, id est, ipsum Antichristum, nunc voto et desiderio, tunc autem et mente et corpore prostrati in conspectu illius. Revera enim dignum est, ut qui vitulum saginatum tumentes despiciunt, haedum accipiant, contemnentes videlicet Christum, suscipiant Antichristum. Quamobrem specialiter hoc de ipsis intelligamus, quanquam hoc et incredulis gentibus generaliter congruere videatur. Multos enim et innumerabiles ipsi Judaei in susceptione Antichristi ex incredulis gentibus habebunt sequaces, sicut apostoli in fide Christi multos habuerunt imitatores. Sciendum praeterea, quia sicut Judaei atque gentiles pro eo quod praedicationem Ecclesiae despiciunt, tanquam vulnus adjunctum vulneri suscipient Antichristum, sic reprobi intra sanctam Ecclesiam constituti, quia Christum juste confitentur, operibus denegant, dignum est ut, imminente persecutionis articulo, professionem amittant, quam sola gerunt lingua, et characterem habeant in fidei abnegatione, quem dudum occulte habebant in operibus manuum, eumdemque Antichristum manifeste sequantur, post quem dudum occulte ambulabant.

Et secundus angelus effudit phialam suam in mare, et factus est sanguis tanquam mortui. In mari aqua est, et ideo primum videndum quid sit aqua, et deinde quomodo conversa sit in sanguinem. Lex enim Veteris Testamenti aqua est, conversa deinceps in vivum per Christi nuptias. Data est quippe Judaeis Scriptura dulcis aqua, qua salvari possent credentes in Christum sibi promissum, sed illi verterunt eamdem Scripturam in amaritudinem infidelitatis, negantes Christum, et morti tradentes, et in sanguinem, hoc est, in carnalem intellectum vertentes. Factum est ergo illud mare sanguis, sicut vere sanguis est in corpore mortui hominis, quia veraciter in sui perniciem ipsi verterunt legem, dum eam semper carnaliter voluerunt intelligere, et nunquam ad spiritualem sensum transire. Sed hac labe illi periculosius perire probantur, qui in sui damnationem ante faciem Pilati Christum negantes, dixisse referuntur: Sanguis hujus super nos et super filios nostros. Et omnis anima vivens mortua est in mari. Hic a toto pars intelligitur. Neque enim omnes sub carnali sensu legis moriuntur, quia nunc multi Dei gratia ea quae illis in figura contingebant, spiritualiter intelligunt. Tale est et illud, Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Nam et in hoc mari, id est in sacra Scriptura, continetur vita piscium centum quinquaginta trium qui capti sunt reti apostolorum. Hoc est enim pisces reti apostolorum capi, quod est, in electorum parte aquas in sanguinem minime converti. Omnis ergo anima mortua in mari, pro his tantum accipienda est, qui in lege nihil aliud nisi litteram attendunt, sicut Judaei, qui maxime ex eo tempore non sunt mortui, quo coeperunt vivere fideles per sensus spirituales.

Et tertius effudit phialam suam super flumina et super fontes aquarum, et factus est sanguis. Quod est primus angelus, hoc secundus, hoc tertius, hoc denique omnes, id est cuncti praedicatores. Porro per flumina et fontes aquarum gentiles significantur, sicut supra per mare. Fluvius ab initio sui ad inferiora tendit, et in mare diffunditur, sic et gentilitas in infidelitate praeventa, cucurrit ad mortem, sed ipsa gentilitas in suis philosophis accepit phialam suam, id est, sacram Scripturam et Dei notitiam, sicut, verbi gratia, Plato a Jeremia in Aegypto positus, cognovit quod Deus omnipotens fecerit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, sed hanc phialam vertit in sanguinem, id est in pravitatem erroris, dicens quod coelites( id est angeli) fecerint caetera, id est, minorem creaturam. Virgilius quoque ex Danielis volumine didicit quatuor regna a Deo praeordinata, ex quibus unum est aureum, sed convertit hoc in sanguinem, cum retulit hoc ad Saturnum et Jovem, ipsosque dixit conditores regnorum ipsorum; hinc doctor gentium loquitur dicens: Sapere secundum carnem mors est, et rursum, sapientia carnis inimica est Deo.

Et audivi angelum aquarum. Id est, nuntium populorum, quia, sicut in sequentibus legimus, aquae multae populi multi sunt. Dicentem: Justus es qui eras sanctus. Praeteritum tempus positum est hic pro tribus temporibus, id est, pro praeterito, praesenti et futuro. Qui eras sanctus, justus es et eris. Quae justitia in hoc manifestatur, cum subditur: qui haec, inquit judicasti quia sanguinem sanctorum et prophetarum effuderunt et sanguinem eis dedisti bibere. Justum enim est apud te, ut quia sanguinem sanctorum tuorum effuderunt, ipsi sanguinem bibant. Hoc est vindictam effusi sanguinis sustineant, et in tui cognitionem minime perveniant hi qui, bona sibi annuntiantes, non solum non audierunt, verum etiam crudeliter peremerunt. Quod intelligendum est tam de Judaeis quam de gentibus. Judaei enim fuderunt sanguinem sanctorum prophetarum, sicut interfecerunt Ezechielem, et Isaiam secuerunt, Jeremiam lapidaverunt. Unde et Stephanus eis in contentione, quam cum illis habuit improperat, dicens: Quem prophetarum non sunt persecuti patres vestri? Et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu justi. Gentiles quoque similiter multum sanctorum martyrum sanguinem fuderunt, sicut Nero crucifixit Petrum, decollavit Paulum et multos alios. Hi omnes justo Dei judicio postea biberunt sanguinem, id est, vindictam sanguinis pertulerunt: vel in praesenti, sicut Judaei et ipse Nero, ut perderent et praesentem vitam et futuram: vel in inferno damnati, et perpetuis cruciatibus traditi. Unde Dominus in Evangelio dicit: Requiretur sanguis omnium sanctorum a generatione hac reproborum, qui effusus est super terram a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae. Aliter: Sanguis sanctorum prophetarum intelligitur spiritualis sensus illorum. Qui igitur sanguinem prophetarum vel caeterorum sanctorum fuderit, id est, qui spiritualem illorum sensum in terrenum intellectum converterit, sanguinem bibet, id est, vindictam sanguinis sustinebit. Hoc est, quidquid vitale habere videtur, perdet, et in carnali sensu remanebit justo Dei judicio. Digni enim sunt. Dignum est enim, ut is qui spirituale vinum bibere noluit, corruptionibus vitiorum tanquam sanguinibus debrietur.

Et audivi alterum. Subauditur, verbum, dicens: etiam, Domine Deus omnipotens, justa et vera sunt judicia tua. Non dixit, audivi alterum dicentem, ne angelum intelligeremus, sed, Audivi alterum dicens, id est, alterum verbum ab eo repetitum. Ipse enim angelus qui praecedentia dixerat, adjunxit et hoc verbum, dicens: Etiam, Domine Deus omnipotens, justa et vera sunt judicia tua, quia justum est ut qui sanguinem fuderunt, sanguinem bibant, id est, vindictam sanguinis sustineant. Potest hoc specialiter de haereticis intelligi, ex quorum ore abundantia eloquiorum tanquam flumina decurrere videtur. Sed hi qui sanguinem sanctorum et prophetarum fundunt, in sanguinem conversi, sanguinem bibunt: quia dum verba legis, et prophetarum eloquia, dictaque apostolorum in falsos sensus commutant, agente persecutionis articulo, ipsum nomen Christi, quod falso tenebant, amittunt, serviendo publice vitiis carnis. Dicatur itaque: Justus es qui eras sanctus, qui haec judicasti, et caetera, tanquam diceretur: Quia verba legis, eloquia prophetarum, dictaque apostolorum depravantes, quasi ipsos occiderunt, dignum est ut per temporalia( quae ante calcaverunt) flagella ipsum sanguinem, quem effuderunt, quo et animas suas cruentaverunt, coram hominibus bibant, id est nomen tuum quod falso colebant, publice negent, et corruptionibus carnis, quasi inanis gloriae appetitu refrenaverant, iterare praesumant.

Et quartus angelus effudit phialam suam in solem. Sol in sacro eloquio diversas habet significationes, et ponitur in bono et malo. Aliquando significat Christum, de quo scriptum est: Vobis timentibus nomen meum orietur sol justitiae, aliquando significat et tribulationem praesentis vitae, juxta quod in parabola jacti seminis dicitur, quia aliud cecidit supra petram, et statim ut ortus est sol, exaruit. Hic autem solem intelligamus ipsum damnatum hominem, qui se in novissimis diebus solem justitiae mentietur, cum sint in eo densissimae tenebrae et umbra mortis. In solem itaque angelus phialam effundit, quando praedicatores adversus Antichristum et ejus ministros verbum praedicationis proferunt. Et datum est illi aestu afficere homines et igne. Hoc ad utrumque potest referri. Aestus persecutionem significat gravem, qua Antichristus afficiet homines, id est, sanctos qui in fide permanserunt, sicut Eliam et Enoch. Datum est illi a Deo, id est, permissum est afficere homines aestu et igne, id est, persecutione validissima, qualis nunquam fuit neque fiet, sicut Dominus in Evangelio dicit. Unde subditur:

Et aestuaverunt homines aestu magno. Quia, sicut dictum est, erit tunc tribulatio qualis non fuit, neque fiet, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Aliter: Ipsi qui cruciabuntur, afficient eos aestu, id est, ira magna et angustia, a quibus sibi illata fuerint tormenta, quia ante poterunt occidi, quam a fide Christi separari: dumque insuperabiles eos viderint, ipsi magno aestuabunt aestu iracundiae, indignantes illis, quos inter tormenta constantes viderint. Quod etiam factum est in persecutione sanctorum martyrum, sed tunc fiet tanto validius, quanto gravior erit tribulatio. Amplius quippe isti, id est, reprobi cruciabuntur in anima quam sancti in carne. Illi inter tormenta redibunt, isti dentibus stridebunt. Illi Deum laudabunt, isti pene exanimes fient: sicque aestu afficient homines humana sapientes, id est, flammis invidentiae et malignitatis eos consumi facient, insuperabiles usque ad mortem manentes. Unde subditur: Et blasphemaverunt nomen Domini, habentis potestatem super has plagas. Dum enim sanctos patienter et firmiter viderint perseverare in fide usque ad mortem, et gaudenter pergere ad passionem blasphemabunt Dominum. Qui propterea super has plagas potestatem habere dicitur, quia a quo vult, amovet eas: et super quos vult, justo judicio permittit, juxta illud: Induravit Dominus cor Pharaonis. Neque egerunt poenitentiam. Quare non egerunt poenitentiam? quia non potuerunt; quare non potuerunt? quia noluerunt; et ideo noluerunt, quia non potuerunt. Aliud dicit beatus Ansbertus Ambrosius: Si millies a me quaeratur quare non egerint poenitentiam, non respondebo. Ut darent illi claritatem; id est, ut se peccatores recognoscerent, et Dei justa judicia collaudarent. Ille enim claritatem Deo dat, qui et se pro suis iniquitatibus accusat, et ejus justa judicia collaudat. At contra iniquorum mos est, ut suas iniquitates defendant, et Dei judicia reprehendant.

Et quintus angelus effudit phialam suam super sedem bestiae: et factum est regnum ejus tenebrosum. Quod est sedes bestiae, hoc est regnum illius, id est omne corpus diaboli, mali videlicet praepositi cum subjectis sibi plebibus. Diabolus autem bestia vocatur, quia aut latenter insidians, aut aperte saeviens, agnum( id est corpus Christi) invadere nititur. Quod autem dicit: factum est regnum ejus tenebrosum, tale est quasi dicat: non est illuminatum, quia videlicet praecedentibus meritis non merentur illustrari. Et ipsi praecedentium delictorum jaculis vulnerati sunt, quibus illorum corda vulnerantur. Unde sequitur: Et commanducaverunt linguas suas prae dolore. Quod juxta litteram nullatenus stare valet, ut alterius linguam quis laniare possit, qui suam prae doloribus manducat. Sic enim dicitur quod commanducaverunt linguas suas prae dolore, tanquam diceretur: singuli et suam et alterius linguam dilaniaverunt, sed commanducaverunt, nihil est aliud nisi: sub luce et aperte blasphemias contra Christum protulerunt, hortantes se invicem ut Antichristum confiterentur juste, et Christum blasphemarent injuste, unde et subjungit:

Et blasphemaverunt Deum coeli prae doloribus et vulneribus suis. Cum enim praedixerit, commanducaverunt linguas prae dolore, et deinde subjunxerit, blasphemaverunt Deum coeli prae doloribus suis, ostendit hoc esse linguas commanducare, quod est mutua exhortatione Deum coeli blasphemare. Dolor quippe iste insensibilis est, id est peccatum infidelitatis, quod infideles dolent, non sentientes dolorem suum, veluti phrenetici patiuntur injuriam, et putant se esse sanos, et quia peccato infidelitatis noluerunt recedere, ad hoc scelus usque prolapsi sunt, ut Deum coeli blasphemarent. Ista autem blasphemia dupliciter agitur, voce scilicet, et cordis obduratione; et quamvis perniciosa sit oris blasphemia, tamen perniciosior est cordis obduratio. Et non egerunt poenitentiam ab operibus suis. Ac si diceretur: Ita vehemens dolor ex plaga blasphemiae eos depressit, ut ad fructuosam poenitentiam surgere nullatenus possent, quia semetipsos obdurantes, ad poenitentiam noluerunt reverti.

Et sextus angelus effudit phialam suam in flumen illud magnum Euphratem, et siccavit aquas ejus. Euphrates fluvius est Babyloniae, qui( ut fertur) Babyloniam ingrediens, plures dividitur in rivos. Qui fluvius saepe in malam partem ponitur. Unde est: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus. Jeremias quoque dicit: Sacrificium Domini sabaoth in terra Aquilonis, in flumine magno Euphrate. Per flumen itaque magnum Euphratem, potentia istius saeculi exprimitur, et omnis malorum multitudo, contra quos sancti praedicatores indesinenter loquuntur. Dividitur hic fluvius in multos rivos, quia malorum multitudo per multa dividitur crimina. Alii enim sunt homicidae, alii adulteri, alii diversis criminibus maculati. Siceabitur aqua ejus, quia possibilitas peccandi auferetur. Cum enim damnati cum diabolo et angelis ejus fuerint reprobi, omnis facultas peccandi auferetur, non tamen voluntas mala deerit, quia si fieri posset, aeternaliter vivere, aeternaliter peccare, aeternaliter vellent sanctos persequi et tribulari. Unde et Dominus nequaquam dicturus est illis repulsis: Discedite a me, qui operati estis iniquitatem, sed qui operamini. Tanquam dicat: Qui nunc usque voluntatem malam operandi habetis. Unde Psalmista dicit: Considerat peccator justum, et quaerit mortificare eum. Si enim fieri posset, sicut Nero interfecit Petrum in hac vita, sic illum vellet interficere in judicio. Dicatur ergo de angelo: Effudit phialam suam in flumen Euphratem, et siccavit aquam ejus. Ac si diceretur: oblata vitae coelestis praedicatio, in tantam reprobos malitiam excitavit, ut cum eis de exercenda malitia nihil remanserit, voluntas tamen iniqua permanserit. Ut praeparetur via regibus ab ortu solis. Reges isti sancti intelliguntur, qui se et alios bene regunt, et motus suae carnis regendo restringunt, qui idcirco ab ortu solis venire dicuntur, quia a Domino vocantur qui est verus sol justitiae. Ut autem his regibus praeparetur via, prius exsiccatur aqua Euphrates, quia nisi prius malorum nequitia fuerit consummata, nequaquam ad judicandum apparebunt. Per hos quippe transeunt, cum impletam eorum nequitiam dijudicant, ablataque omni facultate peccandi, ipsi post eorum damnationem remunerabuntur, qui eos sunt judicaturi. Prius enim audient isti: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum; deinde illi: Venite, benedicti Patris mei, etc.. In alia translatione habetur: ut praeparetur via venienti Regi ab ortu solis, Christo scilicet, de quo Propheta dicit: Ecce vir oriens nomen ejus. Cui venturo ad judicandum, ipsi de quo dictum est modo via praeparabitur.

Et vidi de ore draconis, et de ore bestiae, et de ore pseudoprophetae spiritus tres immundos in modum ranarum exisse. Quod est draco? hoc est bestia, hoc et pseudoprophetae, id est diabolus cum omni corpore suo; tamen propter distantiam personarum et potestatem illa commemorat, quae majorem potestatem habent in ipso malorum corpore, draconem scilicet, id est diabolum, bestiam, Antichristum: pseudoprophetam, doctores ejusdem damnati hominis cum subjectis plebibus. De horum omnium ore egrediuntur tres spiritus, quod nihil est aliud nisi unus spiritus. Tanta quippe unitas malitiae est in omnibus daemonibus, ut cum multi sint potestate et malitia, in unum tamen redigantur, quia diverso modo homines impugnant. Unde unus dicitur spiritus mendax, alius spiritus fornicationis, tertius spiritus immundus. Idcirco tres spiritus immundos se vidisse dicitur, pro numero, scilicet partium ejusdem corporis. Bene autem spiritus immundus dicitur propter peccata gravia, quibus sordidatus est, et alios coinquinare non cessat. Sed quia caput et membra unum sunt, id est diabolus et omnes iniqui, ipsi qui spiritus immundi, ipsi sunt draco, bestia, et pseudopropheta. Exivit ergo de ore draconis bestiae et pseudoprophetae, id est de seipsis ad apertam blasphemiam contra Christum, et ad apertam persecutionem contra sanctos illius. Nunc enim dum latent et aperte saevire non audent, quasi intra semetipsos conquiescunt. Cum autem diabolus ingressus fuerit perditum hominem, tunc egredientur ad apertam blasphemiam( sicut diximus) et sanctorum persecutiones. Nec vacat quod idem spiritus in modum ranarum dicuntur egressi. Ranae quippe molestiam hominibus inferunt, strepitum faciunt, quietem hominibus auferunt, et in coeno versantur. Tales erunt ipsi ministri Antichristi, qui non loqui, sed potius garrulis vocibus strepere videbuntur. Omnem quoque quietem auferent ab electis, dum eos ubique graviter insequentur, et in coeno, hoc est, in immunditia peccatorum devolvent.

Sunt enim spiritus daemoniorum facientes signa. Ipsi quippe daemones per eos quos inhabitabunt facient signa, aut vera Dei permissione, aut falsa, quibus reprobi justo Dei judicio decipiantur: sicut olim faciebant magi, qui videbantur homines resuscitare a mortuis, sicut Simon fecit in conspectu Neronis. Nam et de hoc Dominus dicit in Evangelio: In illis diebus consurgent pseudochristi et pseudoprophetae, et facient signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Sed non sine causa isti qui signa faciunt, in modum ranarum procedere dicuntur. Legimus quippe in historia Veteris Testamenti quod Moyse signa faciente, fecerunt et magi similiter usque ad signum ranarum. Verbi gratia, primum Moyses projecit virgam, quae versa est in draconem; fecerunt et malefici similiter suis incantationibus, licet virga Moysi devoraverit virgas illorum; deinde convertit aquas Nili in sanguinem; fecerunt et ipsi similiter aquas cisternarum quas sibi foderant Aegyptii, non volentes bibere de aqua fluminis. Fecit etiam Moyses ascendere ranas super terram, quod et ipsi facere suis magicis artibus sunt permissi. Ubi vero terrae pulvere virga percusso cyniphes processerunt, incantationes quae jam tertio praevaluerant, poenitus evanuerunt. Unde et superati dixerunt: Digitus Dei est hic. Ita ergo et isti usque ad signum ranarum pervenient, ibique deficient, ac superati quiescent, quia insipientia eorum, illius videlicet damnati hominis et pseudoprophetarum, manifesta erit sicut et illorum fuit; unde et Apostolus dicit: Quemadmodum Jamnes et Mambres restiterunt Moysi, ita et isti resistent veritati. Sed ista signa( sicut dictum est) aut erunt vera ex Dei permissu, aut falsa, quibus reprobi propter peccata praeterita decipi merentur, unde non in conspectu sanctorum hoc facere dicuntur, sed in conspectu hominum, sicut supra dictum est, id est in conspectu illorum, qui non sapiunt ea quae Dei sunt, sed quae hominum. At in conspectu electorum muti apparebunt, nec poterunt procedere ultra definitum signum ranarum. Et procedunt ad reges totius terrae congregare illos in praelium ad diem magnum omnipotentis Dei. Quod in tribus immundis spiritibus unus diabolus designetur, ex hac processione manifestatur, de qua alibi scriptum est: Cum consummati fuerint mille anni, solvetur Satanas de carcere suo, et exibit, et seducet reges et gentes quae sunt super quatuor angulos terrae. Reges autem hic in malam partem noverimus positos, id est principes et divites hujus saeculi, qui sunt membra Antichristi. Quomodo ergo procedunt ad eos, si ipsi sunt in quibus daemones habitant? sed per ipsos procedunt ad ipsos, ad apertas scilicet blasphemias, ad persecutionem commovendam. Unde sequitur: Congregare illos in praelium contra Deum et sanctos illius. Quo autem loco congregabit? nunquid in unum venturi sunt, ut qui sunt in occidente transeant in orientem, aut rursus ab oriente in occidentem? Non; sed in unum consensum, et in unam malam voluntatem congregabuntur. Propter unitatem quippe malitiae illorum hoc dicitur, quia quod unus facit hoc et reliqui. Dies autem ista ad quam congregabuntur in praelium, novissima intelligitur persecutio, quando diabolus et membra ejus aperte blasphemiis contra Christum, et persecutionibus pugnabit contra ejus Ecclesiam. Facit enim nunc bellum, sed occultum, quia ligatus est. Si ergo tanta facit ligatus, quanta putamus eum facere solutum? Tunc congregabit eos in praelium, quando gravissimas excitabit adversus eos persecutiones, unde bene ipsa dies magna et Dei vocatur, quia videlicet tunc agnus victor cum suis contra ferocissimas bestias pugnabit.

Ecce venio sicut fur. Istum vero adventum et quotidianum possumus intelligere et generalem; quotidie quippe venit Christus ut fur, quando improvisa morte subito dum non sperat homo moritur. In die etiam judicii sicut fur, id est repente veniet, quia cum dixerint pax et securitas, tunc ejus repentinus superveniet interitus. Beati autem sunt illi, qui sive quotidie dum transeant per mortem, sive etiam tunc venientes ad generalem resurrectionem, parati inventi fuerint. Hinc in Evangelio ipse dicit: Vigilate, ne cum venerit Dominus repente, inveniat vos dormientes; et alibi: Dies Domini sicut fur ita in nocte veniet. Unde hic quoque subjungitur: Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua ne nudus ambulet. Vigilat, qui ad aspectum superni luminis mentis oculos apertos tenet; vigilat( ut beatus Gregorius dicit) qui servat operando quod credit. Haec autem vestimenta quae vigilanti studio monentur servari, sacramenta sunt baptismatis. Vestimenta sua conservat qui baptismum non iterat. Vestimenta etiam sua custodit qui ea quae in baptismo promisit, implere satagit. Ista sunt vestimenta immortalitatis et innocentiae, quibus primus homo in paradiso exspoliatus fuerat, sed iterum per occisum vitulum saginatum, id est per passionem Filii Dei, in baptismo eadem vestimenta recipit. Servat igitur haec vestimenta quisquis gravioribus peccatis se non commaculat. Quod si haec amitti peccatis impedientibus, et fragilitate carnis cogente contigerit, habet adhuc baptismum secundum, quo mundari possit, compunctionem scilicet fontemque lacrymarum. De quo baptismate gemino Psalmista dicit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, in baptismate primae regenerationis, et quorum tecta sunt peccata, per compunctionem cordis. Est et aliud vestimenti genus, quo vestiuntur electi, charitas scilicet, de qua dicit Jacobus: Charitas operit multitudinem peccatorum. Hoc vestimento erat ille expoliatus, quem ejecit rex a conspectu nuptiarum, sicut Evangelium testatur dicens: Quia intravit rex ut videret discumbentes. Beatus igitur qui custodit vestimenta sua, id est, fidem quam in baptismo percepit, et innocentiam vitae, et charitatem, caeterasque virtutes, ne nudus ambulet, hoc est ne his exspoliatus, turpiter cum diabolo damnetur. Et videant turpitudinem ejus, id est omnibus appareat peccatum illius.

Et congregabit eos in locum, qui Hebraice dicitur Armageddon. Redit ad ea quae superius praetermiserat de spiritibus immundis, qui processerunt ut reges totius terrae in praelium convocarent. Et quia in tribus unus intelligi debet, a plurali numero revertitur ad singularem, dicens: Congregabit eos in locum, qui Hebraice dicitur Armagedon. Tale est et illud Evangelii, quando dum Dominus hominem a legione liberaret, interrogavit tanquam unum dicens: Quod tibi nomen est? Cui ipsa unitas unita respondens, ait: Legio nomen mihi est. Et subdendo, multi sumus, ipsam unitatem ostendit ex multis constare. Armagedon interpretatur consurrectio testium iniquorum, vel mons a latrunculis, sive mons globosus. Testes iniqui omnes sunt ministri Antichristi, qui bene iniqui dicuntur, quoniam inique confitentur Christum esse Antichristum, et inique Antichristum confitentur Christum. In consurrectione testium iniquorum congregabit eos Antichristus, quia ad hoc eos ad partem suam trahet, ut contra Christum verba blasphemiae et iniquitatis proferant. Ad istorum testium iniquorum numerum pertinent illi, de quibus Dominus dicit in psalmo: Insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Dicitur etiam Armagedon mons a latrunculis. Mons Christus appellatur a fidelibus, juxta quod in Isaia propheta habetur: Venite, ascendamus ad montem Domini. Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, id est Christus qui supereminet meritis omnium electorum. Et sicut Christus appellatur a fidelibus mons, ita Antichristus appellabitur mons, id est Christus a latrunculis, hoc est a suis ministris, qui furantur fidem rectam a cordibus fidelium. Mons quoque globosus appellatur Antichristus, propter multitudinem populorum sibi adhaerentium, vel quia quoscunque prava seductione illicit, globosi vocantur, quia diversos ostendit errores in suo corpore, dum hinc aperte saevit, illinc fraudulenter decipit. Quasi enim unum bellantium globum contra electos emittit, dum eos per temporalem potentiam affligit. Sed dum ejus insana potentia contemnitur, fortiorem dimittit, cum per miracula et falsa prodigia illaqueare fingit.

Et septimus angelus effudit phiatam suam in aerem. Qui est septimus ipse est et primus, quia in uno omnes intelliguntur, et in septem angelis, ut supra dictum est, omnes praedicatores Ecclesiae figurantur, qui effundunt phialam suam in aerem, id est praedicationem suam contra daemones, per hunc aerem discurrentes spargunt, juxta illud Apostoli: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed contra spiritualia nequitiae in coelestibus.-- Et exivit vox magna de templo a throno dicens: Factum est. Vox ista vox Dei omnipotentis intelligitur. Templum autem et thronus unum est, id est sancta Ecclesia, quam Dominus et inhabitando praesidet, et praesidendo inhabitat. Inhabitat sicut in templo, praesidet sicut in throno. A sedente ergo in throno, atque inhabitante in templo vox ista procedit, quia ejus judicio consummantur omnia. Factum est, inquit, id est finitum est regnum Antichristi, et completa est damnatio reproborum. Quod vero sequitur:

Et facta sunt fulgura, et voces, et tonitrua, et caetera quae sequuntur, ejusdem persecutionis tempas recapitulatum comprehenditur. Fulgura itaque miracula significant, quae facturi sunt ministri Antichristi, ut terrorem incutiant hominibus. Voces autem exhortationes appellantur illorum, quibus suadebunt hominibus Antichristum credere Deum. At vero tonitrua comminationes et tormenta intelliguntur, quibus multos decipient. Terraemotus vero magnus, persecutio magna validissimaque intelligitur, unde dicitur: Qualis terraemotus nunquam fuit, id est sic magnus. Ex quo homines fuerunt in terra. Hoc etiam et Dominus manifestat, quando in Evangelio dicit: Erit tunc tribulatio qualis non fuit ab initio saeculi. Possumus et ista in bonam partem, hoc est ad praedicatores veritatis referre, qui ista omnia complebunt spiritualiter, ad confirmanda corda electorum, et terrendos animos reproborum. Fulgura sunt eorum miracula, quae illuminant fideles et terrent infideles; voces illorum exhortamenta pietatis; tonitrua comminationes futuri judicii; terraemotus vero motionem illorum significat, qui per eorum praedicationem ab infidelitate ad fidem moventur.

Et facta est civitas magna in tres partes. Ab exordio mundi usque ad finem saeculi duae civitates aedificari videntur, quarum una est Dei, altera diaboli: una quae ab Abel justo coepit, et ad novissimum electum tendit; altera quae a Cain impio initium sumpsit, et in ultimo reproborum terminabitur. Hinc autem civitas magna, civitas intelligitur diaboli, quae magna dicitur propter multitudinem populorum, vel propter enormitatem scelerum. Haec civitas hoc in loco in tres partes dividi pronuntiatur, non quo et ante divisa non esset, ut tunc solummodo dividatur, sed quo certum sit ex quibus hominum qualitatibus ipsa constet, hoc est paganorum in gentilitatis errore adhuc manentium, atque haereticorum et Judaeorum, qui pro uno accipiuntur, falsorum quoque Christianorum, qui in sinu Ecclesiae modo latent: Et civitates gentium ceciderunt. Hic genus in speciem dividitur; nam quod superius per unam, hoc nunc significatur per plures gentium civitates. Hoc est enim una civitas Babylon, quod multae civitates gentium, sicut hoc est una Ecclesia quod septem. Et quod dicit civitates gentium ceciderunt, hoc est quod in sequentibus dicitur: Cecidit, cecidit Babylon. Quae licet quotidie cadat in reprobis, tamen generaliter in fine saeculi damnabitur, et cadet cum audierit a Domino: Ite in ignem aeternum. Et Babylon magna venit in memoriam ante Deum, dare illi calicem vini indignationis irae ejus. Deus omnipotens non patitur aliquam oblivionem, aut recordatur, quia immutabilis est, sed condescendit humanae fragilitati sermo divinus, dum hos Deo dicit inesse humanos affectus, veluti patres et matres solent balbutiendo condescendere filiis, ut facilius intelligantur ab eis. Sciendum est autem quia omnipotens Deus ex quadam parte obliviscitur nunc electorum, ex quadam vero recordatur. Dum enim eos pro bonis actibus in praesenti non remunerat, quasi obliviscitur eorum: dum autem mala illorum per flagella purgat, illorum recordatur. In futuro autem judicio aliter erit, cum recordabitur bonorum illorum ad hoc, ut eos remuneret: mala vero illorum, quia hic per flagella sunt punita, oblivioni tradet; et ideo unde nunc obliviscuntur, tunc recordabuntur; et unde nunc recordantur, inde tunc obliviscentur. At contra reprobis aliter continget, quorum Deus omnipotens in praesenti recordatur ad hoc, ut si boni aliquid faciunt, in praesenti remunerentur, non recordatur ad hoc, ut flagella pro suis sceleribus sustineant. In futuro vero judicio recordabuntur, ut pro suis peccatis igni perpetuo tradantur; non recordabuntur ad hoc, ut pro aliquo bono opere remunerationem percipiant. Unde et hic bene dicitur: Babylon magna venit in memoriam ante Deum, dare illi calicem vini indignationis irae ejus. Per calicem indignationis, poena intelligitur infernalis, quae omnibus dabitur reprobis cum suo capite damnatis. In hac autem poena innumerabilia erunt tormenta, ignis videlicet, frigus, vermes immortales, et fetor intolerabilis, caeteraque hujusmodi cum densissimis tenebris, de quibus scriptum est: Inutilem servum mittite in tenebras exteriores.

Et omnis insula fugit, et montes non sunt inventi. Significant enim sanctos, qui fluctibus istius vitae tunduntur undique, et terrae supereminentes, mente cum Apostolo coelestia petunt: Unde Psalmista: Levavi oculos meos in montes; et alibi: Montes in circuitu ejus; et Propheta: Erit praeparatus mons domus Domini in vertice montium. Isti fugiunt societatem malorum non corpore, quia non possunt, sed mente. Corpore enim in medio peccatorum morantur, mente autem ab eorum consortio longe distant. Quibus per Prophetam dicitur: Exite de illa, hoc est de Babylone, populus meus, et immundum ne tetigeris. Sed quod tunc facturi sunt corpore, quando ex toto ab eis separabuntur, hoc nunc mente faciunt, quia ab eorum reproba vita longe per meritum distant. Non sunt inventi, id est in societate malorum non sunt per vitae communionem reperti.

Et grando magna sicut talentum descendit de coelo in homines. Talenti genera sunt tria: unum scilicet centum vigenti librarum; aliud septuaginta duarum; tertium quinquaginta. Sed hic tantum medii talenti fit mentio, quod continet septuaginta duas libras. Quid autem per grandinem, nisi sententiam omnipotentis Dei intelligere debemus? unde scriptum est: Ira Domini sicut grando descendens. Quae bene ut talentum memoratur, quia videlicet ex septuaginta duabus linguis peccantes reprobi damnabuntur, nullusque ad mortem praescitus hanc mortem evadet. Talenti enim ponderis pro magnitudine vindictae, ipsa grandinis ira fuisse perhibetur. Quae videlicet ira non nisi praecedentis culpae merito infligitur. Praecedit ergo peccatum in hominibus, cujus merito grando descendit de coelo. Descendens autem plaga magna reprobos vulnerat, quia ipsa districti judicis ira agitur, ut qui peccatum commissum manu poenitentiae cito non tergunt, in aliud deterius cadant. Ex illo quippe judicio, culpa subsequens oritur, ex quo caecata mens ducitur, ut pejus et alio ligetur. Sed peccatum quod ex peccato oritur, non jam peccatum tantummodo, sed peccatum est simul et plaga ac poena peccati, quia justo judicio omnipotens Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito etiam in alio cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit. Sed ut manifestius hoc fiat, dicamus sub exemplo: Populus Judaeorum de accepta Dei lege superbiens, per tumorem cordis pervenit ad malum negationis. Si enim ex superbia qua tumuit poenitentiam ageret, peccatum solummodo fuisset. At quia per tumorem pervenerunt ad Christi negationem, non solum peccatum est, sed peccatum simul et causa peccati, quia ex se aliud genuit. Per quam etiam causam lapsi sunt in poenam peccati, ut qui Christum sibi promissum suscipere noluerunt, suscipiant quandoque Antichristum, ipso Domino dicente: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me, alius veniet in nomine suo, illum vos suscipietis. In tumore itaque de legis observantia Antichristi susceptione publicus Christi contemptus peccatum et plaga est, et causa peccati. Peccatum vero est per semetipsum; plaga autem peccati est, quia praecedens culpa tumoris illud inflixit. Causa vero peccati, quia subsequentem culpam, qua diabolus in Antichristo adorandus suscipitur, ex se genuit. Et blasphemaverunt homines Deum propter plagam grandinis. Ac si diceret: Ira districti judicis actum est, ut qui veritatem non receperunt, ut salvi fierint, operatione horroris famulatum exhibeant ut pereant. Propter plagam quippe grandinis Deum blasphemare est propter praecedens peccati meritum, ira superni judicis permittente, blasphemiae plagas incurrere, sic enim dicitur: Blasphemaverunt homines Deum propter plagam grandinis, tanquam diceretur: Ideo blasphemaverunt, quia ipsius blasphemiae plagas a grandine incurrerunt, vel per grandinem incurrerunt; per grandinem validissima exprimitur tribulatio temporibus Antichristi futura. Mutato enim subito sensu, cum loqueretur de damnatione reproborum, super quos ira Dei descendit, revertitur ad tempora Antichristi, quibus tanta erit grandinis afflictio, ut multi timentes poenas sibi praepositas recedant a fide Christi, et blasphement Deum propter plagam grandinis. Nunc autem quia finis earumdem plagarum esse affuturus dicitur, et hic liber congruo fine terminetur, propter tormenta validissima et exquisita. Quoniam magna facta est vehementer, ita ut nec ante talis fuerit, nec postea futura sit, sicut Dominus in Evangelio dicit: Erit tunc talis tribulatio qualis non fuit, nec postea fiet.