Reader

Carolus primus Francorum Romanis imperat annis 13, diviso a Constantinopoli imperio Romano, evolutis annis circiter quadringentis et sexaginta octo, ex quo Bizantium Thraciae civitas a primo Constantino in novam ampliata, et in regiam urbem est exaltata; et translata est in illam omnis Romanae dignitatis gloria, et in sedem Romani imperii dedicata fuit, et nova Roma appellata. Carolus per omne imperium suum legatos ad faciendum judicium et justitiam dirigit, et legis capitula viginti tria instituit. Amimuelim qui et Aaron, rex Persarum elephantem, quem solum habebat, Carolo misit, cujus elephantis nomen erat Abulabat; et praeter eum munera. Imperatore apud Spoletum existente, pridie Kalendas Maii, hora noctis secunda, terraemotus maximus factus est, qui totam concussit Italiam; quo motu tectum basilicae Beati Pauli apostoli magna ex parte cum suis trabibus decidit: et in quibusdam locis urbes et montes corruerunt. Eodem anno loca quaedam circa Rhenum in Germania et in Gallia tremuerunt. Pestilentia propter mollitiem hiberni temporis facta est. Barcinona capta, biennio jam ante obsessa. Zatus praefectus ejus, et alii plures Saraceni comprehensi. Rheate civitas Italiae capta et succensa. Rozelinus praefectus ejus cum Zato missus est in exsilium. Sanctus Salvius episcopus veniens ab Aquitania ad fiscum Valentianas, martyrizatur a Winigardo filio Genardi procuratoris ipsius loci: qui sacras vestes, quibus ille utebatur in celebratione missae concupierat, quia pretiosae erant. Super cujus martyris corpore requirendo Carolus tertio divinitus admonitus, corpus quidem inventum honorifice sepelivit, interfectores ejus gravi poena multavit, nec tamen propter hoc ultio divina in eos cessavit. Legati Caroli ab Aaron ammira venientes, inter caetera munera, etiam corpora sanctorum Cypriani martyris Carthaginensis episcopi, et Sperati primi Scillitanorum, et caput Pantaleonis martyris, in Franciam afferunt. Sed non dicitur ubi posita fuerunt.

Et notandum, quod haec omnia, et primus annus imperii Caroli in quibusdam Chronicis anno priori adnotantur, id est anno Domini 801. Nicephorus Irenem imperio depositam exsilio relegat, et octo annis imperat. Patriarcha Hierosolymitanus pro benedictione claves Dominici sepulcri, et loci Calvariae, et claves civitatis et montis cum vexillo Carolo misit. Legitur quod eo tempore, quo Carolo datum est imperium Romanum, patriarcha Hierosolymitanus de civitate expulsus a paganis, venit Constantinopolim ad imperatorem Constantinum, et filium ejus Leonem, et cum eo Joannes Neapolis sacerdos, et David Hierosolymitanus archipresbyter; quos ille ad Carolum cum epistola Joannis patriarchae manu ipsius scripta, et cum sua epistola manu ipsius Constantini scripta, et cum duobus praefatis, fuerunt duo alii legati Hebraei, Isaac et Samuel. In cujus epistolae ultima parte scriptum erat:« Quadam nocte in exstasi factus, vidi ante lectum meum quemdam juvenem stantem, qui me blande vocans, paxillum tetigit, et ait: Constantine, rogasti Dominum auxilium ad hanc rem; ecce, accipe Carolum Magnum regem Galliae, Ecclesiae in Domino propugnatorem. Et ostendit mihi quemdam militem armatum, et ocreatum, et loricatum, scutum rubeum habentem, ense praecinctum, cujus manubrium erat purpureum; hasta altissima, cujus cuspis saepe flammas emittebat; et in manu tenebat cassidem auream, et ipse senex prolixa barba, vultu decorus, statura procerus, cujus oculi fulgebant tanquam stellae, et canis caput albescebat. Age jam, Auguste, qui visionibus Dei refugit obedire, minime culpam poterit evadere. Emmanuel.... Jesu, in Domino gaude, memor ejus fungere laude, justitiae zona lumbos, caput atque corona perpete subjungat te Christus, honoreque stringat. Nil opus est ficto, Domini quo jussio, dicto. Ergo tene fundum Domini praecepta secundum.» Hic ipse Constantinus sexies expulerat paganos ab Hierosolymis; sed tamen praevaluerant. Hi legati regem Parisius invenerunt, et epistolas tradiderunt. Quibus perlectis rex lacrymari coepit pro sepulcro Domini. Has epistolas jussit rex exponere Turpinum archiepiscopum coram omni populo.

Quibus auditis, omnes proficisci regem precabantur. Quo audito, mox rex edictum proposuit, ut omnes, qui possent arma ferre, irent secum contra paganos; et qui non iret, ipse et filius ejus servus quatuor annorum esset. Itaque majorem exercitum, quam unquam antea habuisset, congregavit, et profecti sunt. Cum venissent autem cis Jerusalem in nemore quodam, quod vix duarum dierum spatio solet transiri, in quo erant griphones, ursi, leones, et tigres et aliae ferae diversae, Carolus putans illud posse se transire uno die, ingressus est cum exercitu. Adveniente nocte et exercitu errante, Carolus praecepit castra metari. Transacto autem noctis silentio, rex in lecto suo accubans inchoavit psalmos; et cum diceret hunc versum: Deduc me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui, ecce ad aures ejus evidentius vox cujusdam alitis prope lectum ejus clamantis audita est: quam qui aderant audientes, experrecti sunt. Rex autem psalmos continuavit usque ad illum locum: Educ de custodia animam meam, etc. Quem cum diceret, ales iterum clamavit: France, quid dicis? France, quid dicis? Hanc alitem prosecutus est rex parvula semita, donec recognoverunt callem, quem die praeterita amiserant. Peregrini dicunt, quod ab illo tempore coeperunt audiri alites sic loquentes in illa terra. Fugatis paganis, et recuperata terra, petivit rex licentiam repatriandi ab imperatore Constantinopolitano et patriarcha Jerosolymitano. Quem per unum diem retinuit imperator apud Constantinopolim, et interim parari fecit ante portas civitatis animalia diversi generis et coloris et aurum et gemmas. Carolus autem, ne inurbanus videretur, si nihil acciperet, quaesivit consilium a proceribus suis, quid facere deberet. Qui responderunt, a nullo eum debere munus aliquod accipere pro labore, quem pro solius Dei amore susceperat. Qui laudans consilium, jussit omnibus suis, ut omnes res appositas nec respicere dignarentur. Tandem adjuratus et coactus, aliquod munus pro amore Dei suscipere, petivit de reliquiis passionis Dominicae. Inito ergo consilio, indictum triduanum jejunium omnibus nostris, et duodecim personis Graecis, quae electae sunt ad hoc sanctuarium dividendum: tertia die Carolus peccata sua confessus est Ebroino archiepiscopo, deinde utrique clerici psalmos cum litania inchoant. Cum autem Daniel Neapolitanus antistes aperuisset thecam, in qua spinea corona erat, tantus odor inde exiit, ut omnes putarent se in paradiso esse. Tunc Carolus prostratus in pavimento, plenus fide oravit Dominum ut, propter gloriam nominis sui, miracula suae passionis et resurrectionis renovaret. Et cum orasset, statim ros coelitus veniens lignum infudit et inebriavit et flores emittere fecit; tantaque lux cum odore adfuit, ut omnes sua vestimenta coelestia esse putarent. Cumque Daniel adunca forcipe robur ipsius ligni secare inciperet, tunc magis et magis florere coepit. Tunc Carolus in arboreo pallio, quod ad hoc praeparaverat, suscepit de floribus et implevit uvantum suum dextrum, dehinc alium uvantum ad suscipiendas spinas praeparans, tradidit illum cum floribus Ebroino archiepiscopo: cumque utriusque oculi prae lacrymis impediti essent, ille putans se accepisse et iste dedisse, uterque uvantum dereliquit: qui fere unius horae spatio pependit in aere: cumque alterum uvantum rex spinis implesset, et illum episcopo tradere voluisset, vidit illum primum pendere in aere.

Post haec cum flores de uvanto ejicere cuperet, conversi sunt in manna; et hoc manna modo est apud S. Dionysium: quod multi putant esse de illo manna antiquo, quod pluit Dominus in deserto. Omnes qui ibi aderant, ad odorem florum sani facti sunt. His ita gestis, ecce turba infinita ecclesiam violenter intrans, clamare coepit:« Vere hodie est resurrectionis dies.» Nam odor de floribus exiens totam civitatem impleverat et trecentos et unum aegros curaverat. Quidam aeger ibi erat, viginti tres annos et menses tres habens in infirmitate sua, caecus, surdus et mutus. Hic in extractione spineae coronae visum recepit, in sectione auditum, in florum emissione loquelam. Post haec praefatus Daniel Dominicum clavum manibus elatis regi tribuit. Qui cum de alabastro, in quo reconditus erat, extraheretur, sanatus est puer quidam, sinistram manum et totum latus sinistrum ab utero habens aridum: et cucurrit ad ecclesiam, dicens, quod circa horam nonam lecto jacens, quasi in exstasi positus, videre sibi visus est quemdam canutum fabrum adunca forcipe extrahere ex sinistra manu sua, et sinistro pede similiter arido, clavum, et a latere lanceam. Data sunt praeterea regi Carolo frustum crucis Dominicae et sudarium Domini et camisia beatae Mariae, et fascia, qua puerum Jesum in cunabulis cinxit et brachium sancti senis Simeonis. Quae omnia rex recondidit in sacco de bulbanio tergore facto et ad collum suum suspendit ad instar perae. Veniens autem ad castrum, nomine Lignedo, puerum mortuum per tactum reliquiarum suscitavit; et quinquaginta aegri promiscui sexus ibi curati sunt. Ibi sedit Carolus sex mensibus, et uno die. Veniente autem eo Aquisgranum, sanati sunt caeci innumeri, febricitantes innumeri, daemoniaci duodecim, leprosi octo, paralytici 15, claudi 14, manci 30, gibbosi 52, caduci 65, gutturiosi plures et ex vicinis locis quamplures. Denique indixit per totum orbem, ut Idibus Junii venirent Aquisgranum, videre reliquias quas de Jerusalem et de Constantinopoli adduxerat, prius peccata sua confitentes, et statutum est ibi, ut semper quarta feria jejuniorum quatuor temporum in mense Junio fieret indictio ista reliquiarum. In hoc concilio fuit Leo papa, et Turpinus archiepiscopus et Achilleus Alexandrinus episcopus et Theophilus Antiochenus et alii plurimi episcopi et abbates. Ibi etiam suscitatus est mortuus. Mirum valde est, quod de toto hoc itinere Caroli Jerosolymitano, in quo tam praeclarum opus factum est, ut est acquisitio terrae Jerosolymitanae et tanta miracula quae per has reliquias facta sunt, nihil omnino apud Latinorum chronographos adnotatum reperitur. In hoc autem praesens narratio resultare videtur historicae veritatis, quod dicit patriarcham Jerosolymitanum venisse Constantinopolim ad Constantinum imperatorem et filium ejus Leonem, eo tempore, quo datum est imperium Romanum Carolo, cum uterque istorum, id est Constantinus et Leo filius, eo tempore quo imperium Romanum Carolo datum est jam mortuus fuerit. Potest tamen intelligi, imperium Romanum illorum tempore datum Carolo, id est oblatum; quia legitur Carolus plusquam 30 annis simplici nomine regis contentus fuisse, ab imperatoria appellatione se temperans, quamvis saepe ab Adriano papa invitaretur.