Reader

Irene imperatrix in exsilio moritur. SIGEBERTUS. Carolus omnes Saxones trans Albiam morantes in Franciam transtulit; pagosque eorum Abroditis dedit. EGINARDUS. Carolus, confecto bello Saxonico, decem millia hominum, ex his qui utrasque ripas Albii fluminis incolebant, cum uxoribus et parvulis transtulit in Galliam et per loca divisit. Item SIGEBERTUS. In Italia civitates Ostana et Luceria contra Carolum sentientes, in deditionem accipiuntur. Carolus per omne imperium suum justitias facit, et legis capitula 29 instituit. Aaron ammiras cum trecentis millibus contra Nicephorum ascendit: quod non ferens Nicephorus, turpe foedus iniit, pactus se ei daturum annuatim triginta millia numismatum et tria millia in tributum capitis sui et tria pro capite filii sui. In aliis Chronicis, de hoc anno legitur sic: Irene a Graecis deposita Nicephorus imperat. Qui misit legatos ad Carolum. In hieme factus est terraemotus circa Palatium et mortalitas subsecuta est. In Mantua civitate dicitur sanguis Christi fuisse repertus. Leo papa in Franciam ad Carolum venit. Nicephorus foedere cum Saracenis soluto multa incommoda intulit imperio suo. Godefridus rex Danorum multa contra vicinas gentes abutens insolentia, pacem a Carolo petit. Avares, qui et Hunni, longo contra Francos bello perdomiti, in hoc ultimo bello omnem gloriam et nobilitatem perdiderunt. Franci nullo praelio tantum ditati sunt. Tantum auri et argenti et tot spolia pretiosa in regia Cagani reperta sunt, ut merito credatur Francos juste eripuisse Hunnis, quae illi aliis injuste eripuerant. Romanis et Graecis semper fuit suspecta Francorum potentia. Unde illud Graecum est proverbium: Francorum Philon Kexisgiton loy Kexis. Indignantibus igitur contra Carolum Constantinopolitanis imperatoribus, et suspectam habentibus ejus potentiam, crebris legationibus foedere firmissimo Carolus eos conciliabat. Avares non sufferentes infestationem Sclavorum, impetrant a Carolo locum habitandi inter Saluriam et Charantanum; ibique sine regni nomine resederunt sub ditione Francorum. Carolus filius Caroli Boemianos rebellantes devicit et Lethonem eorum ducem peremit.

TURPINUS archiepiscopus in historia de acquisitione Hispaniae. Carolus postquam multa regna acquisierat, proposuit quiescere a praeliis: statimque intuitus est coelo viam quamdam stellarum incipientem a mari Frisiae, et tendentem inter Teutonicam et Italiam. inter Galliam et Aquitaniam et recte transeuntem per Gasconiam et Basclam et Navarram, et Hispaniam, usque ad Gallaeciam, in qua beati Jacobi corpus tunc latebat incognitum. Hanc viam per singulas noctes aspiciebat Carolus et cogitabat quid significaret. Cui hoc cogitanti vir quidam optimae et pulcherrimae formae, ultra quam dici fas est, nocte in exstasi apparuit, dicens:« Quid agis, fili mi?» Cui Carolus:« Quis es, domine?»--« Ego sum, ait, apostolus Jacobus, alumnus Christi, filius Zebedaei, frater Joannis evangelistae, quem Dominus supra mare Galilaeae, ad praedicandum populis, sua ineffabili gratia eligere dignatus est; quem Herodes rex gladio peremit; cujus corpus in Gallaecia, quae a Saracenis turpiter adhuc opprimitur, incognitum requiescit. Unde miror, cur terram meam nondum liberasti, qui tot et tantas urbes acquisisti. Quapropter tibi notifico quia, sicut Dominus potentiorem omnium regum terrenorum te fecit, sic ad praeparandum iter meum et liberandam terram de manibus Moabitarum, te inter omnes, ut tibi coronam aeternae retributionis exinde praeparet, elegit. Via stellarum, quam in coelo vidisti, significat quod tu, cum magno exercitu ad expugnandam gentem paganorum perfidam et liberandum iter meum et ad visitandum sarcophagum meum, ab his oris usque ad Gallaeciam iturus es, et post te omnes populi a tempore praesenti usque ad finem saeculi.» Taliter apparuit apostolus Carolo tribus vicibus. Post haec perrexit Carolus illuc cum magno exercitu; cumque obsideret Pampiloniam tribus mensibus et eam capere non posset propter muros inexpugnabiles, oravit sanctum Jacobum, ut propter honorem nominis sui daret ei capere civitatem. Tunc muri funditus corruerunt. Qui de Saracenis baptizari voluerunt, reservati sunt ad vitam; qui noluerunt, occisi sunt.

His auditis mirabilibus, omnes urbes se dediderunt; et facta est tota terra sub tributo. Denique visitato sarcophago, venit ad Petronium, et infixit ibi in mari lanceam suam, agens Deo gratias et sancto Jacobo, qui eum illuc usque perduxit. Postea ivit per totam Hispaniam a mari usque ad mare. In Gallaecia tunc acquisivit 14 urbes; inter quas Compostella tunc erat parva. In Hispania urbes sunt nonaginta sex; inter quas Osca, de qua fuit beatus Vincentius, in qua solebant esse turres nonaginta. In Petronissa fit argentum optimum. In civitate Accinctina jacet beatus Torquatus, qui fuit beati Jacobi cliens; ad cujus sepulcrum arbor olivae divinitus florens maturis fructibus onustatur per unumquemque annum in ejus solemnitate, primo Idus Maii.

Cuncta terra Hispanorum tunc Carolo subjecta est, terra scilicet Alandalus, terra Pardorum, terra Castellanorum, terra Maurorum, tellus Navarrorum, tellus Portugallorum, tellus Saracenorum, tellus Alavarum, tellus Biscaiorum, tellus Basclorum, tellus Palargorum. Harum urbium quasdam sine pugna cepit Carolus: quasdam cum bello magno et arte maxima, Lucernam urbem munitissimam, quae est in Valle viridi, nequivit capere, usque ad ultimum. Novissime vero obsedit eam quatuor mensibus, et facta prece Deo et sancto Jacobo, ceciderunt muri ejus: et est deserta usque in hodiernum diem. Quidam enim gurges Atti amnis in medio ejus surrexit, in quo nigri pisces habentur. Hae sunt urbes, quas Carolus maledixit, propter hoc, quod gravi labore eas acquisivit: et ideo sine habitatore permanent usque in hodiernum diem, Lucerna, Ventosa, Caparra, Adonia. Omnia idola et simulacra, quae tunc in Hispania invenit, penitus destruxit; praeter idolum, quod est in terra Andalus, quod vocatur Salam Cadis, id est deus Cadis: Cadis enim proprie dicitur locus ille. Salam Arabice interpretatur deus. Tradunt autem Saraceni. quod idolum istud Mahomet dum adhuc viveret, in suo nomine fabricavit, et quamdam legionem daemonum arte magica in eo sigillavit dum adhuc viveret. Quae legio tam fortiter illud idolum obtinet, quod a nullo unquam frangi potuit. Cum aliquis Christianus ad illud appropinquat, statim periclitatur; sed cum aliquis Saracenus causa adorandi vel deprecandi Mahomet accedit, recedit incolumis. Si forte super illud avis quaelibet se deposuerit, illico moritur. Est autem lapis antiquus in margine maris opere Saracenico optime sculptus, supra terram situs, deorsum latus et quadratus, desursum strictus, et tantae altitudinis, quantum solet volare in sublime corvus. Super quem elevata est imago illa de aurichalco optimo in effigie hominis fusa, super pedes suas erecta, faciem habens versus meridiem, et clavem quamdam ingentem in manu dextera tenens. Quae scilicet clavis, ut Saraceni aiunt, de manu ejus cadet, anno quo rex futurus in Gallia natus fuerit, qui totam Hispaniam Christianis legibus in novissimis temporibus subjugabit. Mox ut Saraceni viderint clavem lapsam, gazis suis in terra repositis omnes fugient. Ex auro quod reges et principes tunc dedere Carolo, ecclesiam Beati Jacobi tunc per tres annos in illis oris commorans, augmentavit. Antistitem et canonicos secundum regulam beati Isidori ibi instituit; eamque tintinnabulis, et palleis, et libris, decenter ornavit. De residuo auro et argento immenso, quod de Hispania attulit, fecit has ecclesias: Beatae Mariae virginis Aquisgrani; Beati Jacobi in eadem villa; item Beati Jacobi apud urbem Bituricensem; item Beati Jacobi apud Tolosam; item Beati Jacobi in Guasconia, inter urbem Axam et Sanctum Joannem Sordue via Jacobita; item Beati Jacobi apud Parisius inter Sequanam et Montem martyrum; et praeter has, abbatias innumeras per mundum.