Hericus Antissiodorensis
Miracula S. Germani
Germ 2
Choose a text
More by Hericus Antissiodorensis
—
9206 Misge
2.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. S. Germani colloquium cum discipulo defuncto, mortui resuscitatio, aliaque viventis miracula.
2.1.1
Itinera sancti viri coelestibus semper claruisse miraculis, et gestorum auctoritas, et eorum, quos peragravit, fatentur notissima monumenta locorum: neque enim mundanis tenebris lucernam fas erat obnubi sideream, quam ad errorum discutiendam caliginem suaviter cuncta disponens Deus candelabro locaverat in sublimi. Ut ergo ecclesiasticis ex animo utilitatibus proprium devoverat caput, certi ratione negotii contigit, eum cum delectis comitibus iter necessarium aggredi. Jamque eo aliquantum progresso, unus discipulorum ejus, qui sanctum virum de Hibernia fuerat prosecutus, cui Michomeri vocabulum fuit, ad hanc ipsam delectus expeditionem, quod cum ipso exire nequiverat, post magistri vestigia profectus est; qui cum ad castrum, cui Tharnodori nomen est, distatque ab urbe fere decem et octo millibus, pervenisset, languore interceptus, ibidem decubuit; paucisque interjectis diebus vita defunctus, atque in clivo ejusdem rupis a fidelibus sepulturae mandatus est.
2.1.2
Contigit beatissimum Germanum post dies aliquot, remenso itinere, ad eumdem devenisse locum( credo excessum discipuli, praemonente eum Spiritu, didicisse:) accedensque ad locum, quo fuerat tumulatus, oratione praemissa, jussit revelli sepulcrum. Michomeres vocatus ex nomine, vitali resumpto usu, resedisse fertur: a quo sanctissimus pontifex, quid ageret, aut si quiete frueretur, curiosius percontatus, hoc confirmatur accepisse responsi; Gratias, inquit, Pater sanctissime, praecipuis meritis tuis et ago et habeo, quoniam obtentu beatitudinis tuae, nihil molestum, triste nihil pertuli; cuncta mihi placida, salubria constant universa. Cui pontifex: Vis, ait, mecum adhuc in praedicationis officio desudare, an, ut coeperas, quiescere? Tum ille: Dummodo, inquit, tuae non grave sit sanctitati, peregrinari a Christo ulterius necesse non habeo, cui, ut coepi, adhaerere optimum mihi est; oroque, unde modo avocatus sum, tuis quam citissime precibus revocari. Quo praedicto annuente pontifice, caput iterum deposuit, cunctisque mirantibus, in pace quievit. Fidenter dixerim, eum tunc habitasse in Germano, qui quondam quatriduanum Lazarum clauso jam vocavit e tumulo. Hoc miraculum et tunc late patuit, et adhuc celeberrimum volvitur per ora cunctorum: nam et beato Michomeri ipso in loco deinceps oratorium est constructum, ubi sanctum Dei digne venerantibus divina hodieque beneficia cumulantur.
2.1.3
Illud sane, quod apud urbem Aquilisimam, sive, ut usus frequentior Egolismam cognominat, perpetratum ferunt, eo robustius creditur, quo ejus indicia oculis subjecta monstrantur. Quo cum itineris esset continuatione delatus, digna, et quae sane virum decebat apostolicum, exceptione honoratus, ut novum ecclesiae senioris altare honori apostolorum principis consecrans dedicaret, obnixe postulatus est; rogantibus charitatis officio morem gessit. Cumque id solemni ritu perageret, innocentia puritasque sanctarum ejus manuum coelesti mox miraculo declaratur. Ubicunque enim, et quoties per altaris cornua mediumque, crucis effigiem sanctificati unguinis liquore signavit; ita marmor impressione pollicis liquefactum subterfugit, ut ad impulsum digiti niveam putares cessisse mollitiem. Exstat idem marmor altari hodieque superpositum et spectaculo et venerationi, quod sancti Viri benedictione sacratum, singularem ejus attestatur gratiam meritorum.
2.1.4
In suburbio Aurelianensi ecclesia est ejus nomine dedicata, meritis frequentius illustrata; cui construendae hanc fuisse memorant primariam rationem: cum, compositis ecclesiasticis negotiis, quibus quam maxime urgebatur, alacriter ad propria remeans, Aurelianensi urbi jam proximus immineret: extemplo signa basilicae senioris, nemine impellente, concussa, concentu ultroneo( quod est dictu mirabile) adventus ejus coeperunt esse praenuntia. Tunc eidem civitati sanctus erat Anianus episcopus, vir sanctitate et miraculis et ipse gloriosus, qui interna spiritus edoctus revelatione, universis cleri plebisque undecunque coactis agminibus, extra urbem beatissimo Germano obviam prodit, excepit, veneratus est, tantoque confectum ex itinere, quanta decuit obsequiorum diligentia, refovit. O quantis illa dies exacta laetitiis! Quantum honoris, thesauri quantum urbs illa ferebat, duabus apostolicis fulta columnis, olivis geminis impinguata, candelabris splendidissimis illustrata! Eo itaque loci, quo se mutuis sacerdotes amplexibus solemniter exceperunt, ecclesia postmodum beati Germani nomine constructa, divinorum impensa beneficiorum memorabile ejus meritis praebet testimonium.
2.1.5
Postquam itaque spirituali suavitate in Christo pariter epulati, jocundissimis se virtutum dapibus alterne expleverunt; Germanum sanctissimum, id quod restabat itineris peracturum vir aeque meritis egregius Anianus in secundum fere ab urbe lapidem germanae benevolentiae affectu prosecutus est. Quibus iter carpentibus, ecce mulier vidua, unici cadaver filii tumulandum ferens, pedibus provoluta sanctorum, ut sui misererentur, orabat instantius; non casu, verum dispositione coelesti eorum sibi oblatam praesentiam; incunctanter se credere, amborum meritis maternae sollicitudini posse filium reformari. Diu inter duos dubitatum est, longe de re tentanda pertinaciter concertatum; dum et hic beato Aniano, quod sua esset dioecesis, de miraculo judicat praesumendum; et ille a Germano sanctissimo, si quid erat faciendum, celerius obtineri posse confirmat. Cedens itaque partim maternis lacrymis, partim instantiae praesulis, omnia sufferenti praefisus charitati, orationi solito incumbit more Germanus beatissimus, defunctique vitam lacrymis mercatus uberrimis, ingenti universorum gaudio, lugenti matri filium a funere revocavit incolumem. Ecclesia sanctitati ejus eodem constructa loco, innumeris deinceps virtutibus claruit; in qua monstratur hodieque tumulus hominis suscitati, qui postmodum, decurso vitae suae legitimo spatio, ob miraculi perennem memoriam, honestam ibidem meruit sepulturam. Locus quoque cespitis, cui sanctus in oratione prostratus incubuit, magnae adhuc omnibus exstat venerationi, cancello ligneo opposito, atque a permeantium pedibus sacratae terrae loculum defendente.
2.1.6
Idem territorium in publico aggere vicum continet quemdam, qui ex antiquo Basilicas nuncupatus, patrati apud se dudum miraculi famosam adhuc ostentat evidentiam. Quidam namque ejus loci incola, genere conspicuus, copiis opulentus, ingentem in fundo suo conductis artificibus exstruebat ecclesiam: cujus mole aliquatenus jam in sublime porrecta, cum ad consummandum id, quod restabat operis, anxia structorum instaret diligentia, die quadam in ejusdem aedificii culmine stantibus, opusque mire properantibus architectis, paries, cui insistebatur, a summo ad ima fundamenti ita perruptus dissectusque est, ut nutantibus partibus sibi ruinam, superstantibus vero proximum e vestigio minaretur interitum. Caementariorum imperitia collapsum opus, an dispensatione res humanas ordinabiliter digerente[ al. dirigente], patrando fuerit materies oblata miraculo, id vero non facile discreverim.
2.1.7
Casu Germanus sanctissimos ex adverso publica incedens via, periculum conspexit, manum in sublime extulit, crucisque expresso signaculo, jamjamque vergenti ac pendulo lapsum parieti interdixit. Objectu manus sanctissimae paries restitit; ac tanquam validissimo exceptus fulcro, in suis se status rectitudinem recepit. Ita unius effectu virtutis, et ruinae parietem, et homines morti subduxit. Quo quidem peracto, magisque excellentium declaratus praeconiis meritorum, propositum, ut coeperat, continuavit iter. Post tempus aliquod explicito tandem opere templique fabrica consummata, cum jam de consecratione tractaretur, operis dominus prudenti tactus sententia: Nemo, inquit, hanc suo competentius illustrabit nomine, quam Germanus sanctissimus, cujus sublimibus meritis jam dudum initiata cognoscitur. Perstat hodieque ecclesia haec, beatissimi Germani titulo clarissima, miraculorum exhibitione frequentissima, ostentans adhuc eumdem parietem rimosa cicatrice notabilem, praeferentemque in se apostolicae testimonia sanctitatis.
2.1.8
Raro usquam aut mansit, aut docuit, quo non suae singularis excellentiae magnifica monumenta perdurent: piis animis pie de Deo sentientibus satisfaciet e multis paucitas adnotata. Haec sane eo referuntur tutius, quo noscuntur certius, conspiciuntur praesentius. Per pagum Tullensem iter carpens, obvia populorum exceptus multitudine, quodam resedit loco, occurrentemque turbam verbi salutaris exhortatione formaturus, colurnam, quam forte manu gestabat, virgam humi defixit. Explicita praedicatione( mirum quod fuit visu, mirum quod est et dictu) ramusculos jam frondesque produxerat. Haec in ejus testimonium sanctitatis in corylum roboris immensi convaluit, atque usque hodie ingenti ab omnibus cautela veneratur, ne aut ramum quis ex ea decerpere, aut indecens quidpiam sub illa, aut circa illam, audeat perpetrare. Is locus non quoque vulgariter Ad cambuttam S. Germani dicitur.
2.1.9
In pago quoque Vastinensi, in vicinia Gajaci monasterii, interjecto Odonna flumine, fagus est mirandae magnitudinis, stipite procera, ramorum ambitu vastissima, densitate opaca; quae similiter sancti virtute pontificis coaluisse incunctanter asseritur, dum post sermonem eo loci ad populum habitum, bacillum, quo seniles regebat artus, telluri altius defixisset. Haec pro insolenti magnitudine ad sui spectaculum multos e contiguis ascivit regionibus. Ecclesia secus arborem est ejus insignis nomine; locusque idem Ad fagum S. Germani populariter nuncupatur.
2.1.10
Quod sane venerabilium martyrum busta pontificatus ejus tempore comperta claruerunt, quis jure a miraculis excipiendum judicet? Sanctae igitur illius. multitudinis, quam cum beato Prisco apud locum Gotiacum Aurelianae persecutionis trucidavit immanitas, sacratissima corpora propter saevientem rabiem clam subducta, in cisterna quadam vastissima a Christianis, qui tum existebant rarissimi, passim congesta sunt. Horum memoria longo labentium temporum obscurata defluxu, ad tempus usque Germani sanctissimi cunctis ignota delituit: quo praesule, Deus, in cujus conspectu suorum semper est mors pretiosa sanctorum, disponens illorum patrocinio populis subvenire, veneranda eorum corpora declaravit; caput quoque beatissimi Prisci martyris eidem miris revelans modis: cui recondendo quatuor ab urbe millibus ecclesiam construens consecravit; quam signorum copia continue affluens populorum concursibus facit esse celebrem. Hoc non aliunde commentatum; verum ex relatione passionis eorum sincera relatione insertum est.
2.2.1
LIBER PRIMUS. CAPUT II. Alia quaedam ad ejus vitam spectantia usque ad obitum et exsequias.
2.2.1
Id quoque, quod in ecclesiis ab ipso dedicatis potiorem divinae virtutis evidentiam in exhibendis miraculis nemo fere ambigit declarari, a salutaribus meritorum ejus praeconiis abjudicari inhumanissimum inopportunumque putatur. Quod ut fiat perspicuum, uno tantum, eodemque non incelebri, nitemur exemplo. Reversus ex Britanniis, reliquias antiquissimi pretiosique Albani martyris secum detulit, atque infra muros Antissiodori basilicam eis condendis exaedificans, praefati martyris nomine dedicavit: in qua ferunt quemdam anxie religiosum deservisse presbyterum, qui inter caetera probitatis studia id sibi familiare effecerat, ut, signo basilicae senioris increpante, corpus e lecto corripiens, ad ecclesiam quam celerrime properaret; dumque ejusmodi erga divinum servitium instaret vigilantia, una noctium, cum a propria egrederetur domo, quae supradictae basilicae adhaerebat, angelicum audivit chorum, harmonica concinentem consonantia, Alleluia, cum psalmo CXLVIII, qui inscribitur, Laudate Dominum de coelis, ad finem usque Psalterii. Qui attonitis auribus ad ostium oratorii auscultans diligentius, eamdem memoriter didicit modulationem.
2.2.2
Erat autem Alleluia, quod nostra ecclesia Septuagesimae tantum die Dominico, cum supra memorato psalmo modulari consuevit, quod in primo versu semel, in secundo bis, in tertio tribus reciprocatum vicibus, in quarto demum reiteratur a capite: quantum autem reor, in honorem sanctae et individuae Trinitatis competenter canitur. Id cum teneret memoria, convocatis post solemne matutinum fratribus, traditaque, quam perceperat, revelatione, ut res foret testatior, modulationem quoque compertam eos edocuit; cujus omnis suavitas protinus a mente illius ita elapsa est, ut non nisi vocabuli solummodo deinceps reminisci potuerit. Quod ei jure contigisse putatur; ut is, qui intimata sibi secreta coelestia inconsulte prodidit, aliis id ad laudem Dei retinentibus, sua solius[ al., solus] ignorantia puniretur. Quod Paulus apostolus se metuere significans, fatetur se audisse arcana verba, quae non licet homini loqui. Et Joanni praecipitur, ne signet quae locuta sunt septem tonitrua. Animae quoque divina speculanti jubetur: Audi, Israel, et tace. Multa apud idem oratorium recensentur collata beneficia, cum in expulsione daemonum, tum in illuminatione caecorum; in his vero quam maxime, qui diversa febrium accessione vexati ad locum se, sanctorum imploratis patrociniis, contulerunt.
2.2.3
Ecclesiam cui praesul erat, non spiritualibus modo, verum et temporalibus copiosissime extulit incrementis. Cujus in possessionibus facultas ante ipsum quam fuerit perexilis, facile colligi potest; si, qualibus eam copiis auctam reliquit, aequis rationibus inspectetur: nam quia quantum ad natales, nobilis simus fuit nobilium; quantum ad fortunam, in pos sessionibus et praediis ditissimorum ditissimus; omnium, quae ei ex jure paterno cesserant, in vita sua haeredem fecit ecclesiam, quam ejus ex parte maxima patrimoniis hodieque constare cognoscimus. Sunt autem praedia haec numero perplura, quantitate permaxima, finibus spatiosa, sibique contermina, situs qualitate jucundissima, reddituum ubertate praeclara. Horum in uno, cui Epponiacus ex vetustate nomen est, venerabilis genitor ejus, Rusticus nuncupatus, cum genitrice, Germanilla nomine, in ecclesia apostolorum principis nomine, dedicata, aris eorum capitibus superpositis, decenter conditi requiescunt.
2.2.4
O virum, cui semper summa debentur; qui amore vitae aeternae voluntariam amplexus pauperiem, totum Christo dedit, sibi nihil retinuit! Quis animi ejus facilem, et sane ingenuo dignum in hac parte possit explicare candorem? Quis bona, quibus nunc Ecclesia Christi per ipsum fruitur, relatu comprehendere? Unde nunc episcopi ditantur, victualia clerici consequuntur, sustentantur monachi, recreantur egeni, hujus fuit, ex ejus ad hos fecundissima largitate profusum est. Quanta ad nos virtutum sanctitatisque ejus exempla manaverunt? Quanto latiora hinc potuissent confici monumenta, compingi volumina, si ei degenti in saeculo curiosus adhaesisset aliquis, qui verba ejus, ut singula ab ore fluebant, exciperet, actus ejus omnes curiosius observaret, miracula denique, semper ei in promptu assistentia, tenaci memoriae commendaret? Quandoquidem luculentus ille gestorum ejus breviator( ut non dixerim explanator, quod nunquam absque scrupulo vel legerim, vel legi audiverim) si itinera ejus cuncta percurreret, si universa commemoraret, paraturum se contestatur lecturis congesta prolixitate fastidium.
2.2.5
Et quoniam gloria Patris in suorum clarescit moderamine filiorum, e multis, quos in Christo filios, in religione creditur habuisse discipulos, unius tantum, ejusdemque famosissimi, castigata brevitate sufficiet inseri mentionem. Patricius, ut Cestorum ejus series prodit, Hibernicae peculiaris apostolus regionis, sanctissimo ei discipulatui octodecim addictus annis, non mediocrem e tanti vena fontis in Scripturis coelestibus hausit eruditionem: quemque in religione magnanimem, in virtutibus excellentem, in doctrina strenuum, divinissimus consideravit Pontifex; ineptumque ducens, robustissimum agricolam in dominicae segetis torpere cultura, ad sanctum Coelestinum urbis Romae papam per Segetium, presbyterum suum, eum direxit; qui viro praestantissimo probitatis ecclesiasticae testimonium apud sedem ferret apostolicam. Cujus judicio approbatus, auctoritate fultus, benedictione denique roboratus, Hiberniae partes expetiit, gentique illi proprie datus apostolus, tum quidem eam doctrina et miraculis, nunc quoque, et in perpetuum mirificis apostolatus sui illustrat privilegiis.
2.2.6
Singularis meritorum ejus potentia hoc se tuetur argumento, quod per omnes aggeres itineris sui, ubicunque aut oravit, aut docuit, usque in hodiernum diem oratoriae cellae, et signa Crucis elata praefulgent; monstratur hodieque in monasterio, quod ipse construxit, oratorium, postea ejus consecratum nomine; ubi incunctanter novimus, esse cellulam afflictionum ejus et cruciatuum consciam; cui, nescio, ostiolum, an fenestram dixerim, tanta erat humilitate perexiguum ut nemo, quamvis quantilli corporis, nisi pronus per id irrepere potuerit. Quid ibi gemituum, quid fusum est lacrymarum; quantae viro ad contemplandum Deum divinissimo revelationes allatae, angelicae consolationes adhibitae; postremo quam crebra confluentibus eo populis animarum corporumque percepta remedia; multum est dicere. Quis saltem efficaciter sufficiat pensitare, quae, quanta, et quam frequentia fuerint? Quia soli constat Deo. Postquam incoeptum negotium paucis promovimus, ad eorum, quae gloriosum ejus transitum subsecuta sunt, partem quantulam explicandam, invocato Domino, accedam.
2.2.7
Splendidissimus, orbique in tenebris agenti lumen inexstinguibile datus domnus Germanus episcopus, post inimitabilem in saeculo vitam, post Gallias, Britanniasque, ipsam denique Italiam doctrina et miraculis respersas, a Christo Domino vocatus, salutiferoque confortatus Viatico, apud Ravennam Italiae civitatem Spiritu sancto plenus obiit, Valentiniano juniore, Constantii filio, cum matre Placidia orbis terrarum obtinente monarchiam; a quibus ibidem pro admiratione sanctitatis, atque assiduitate miraculorum, ut liber Gestorum ejus satius explicat, honorifice susceptus, Domino Christo sibi apparente, obitus sui praenoscens diem, multa licet cum difficultate obtinuit, ut gleba sui corporis propriae redderetur civitati.
2.2.8
Causa praeterea profectionis ejus Ravennam quam non incerta vel fortuita fuerit, Vitae ejus textus declarat: quodque hic recapitulatum, erit fortasse non inofficiosum. Vir magnificus Aetius ea tempestate reipublicae patricius ac rector datus, Armoricani provocatus insolentia populi( cujus leves et indisciplinati animi raro unquam erga principes fidei servavere constantiam) Eochari Alanorum regi ferocissimo regionem illam pro rebellionis ultione invadendam, subjugandam, vastandamque permiserat. Quam cum barbarus crudelissime invasisset, non tam praedae congerie, quam caede allectus et sanguine; beatissimus Germanus, jam ei progresso armatoque inter hostiles impetus occurrens, mirabili auctoritatis constantia( quodque universis ab eo patratis miraculis aestimo praeferendum) animum compulit ferocem deponere, exercitum revocare, a provinciae vastatione desistere; ea conditione tamen, ut venia, quam barbarus praestiterat, ab imperatore vel ab Aetio peteretur. Ut ergo coeptum misericordiae compleret officium, decursis Gallicanis, vel Italicis civitatibus, multisque ipso in itinere declaratus miraculis, Ravennam, quo tunc imperator cum matre augusta agebat, diu licet exspectatus, pervenit; ibique ad arbitrium suum, pro quibus petebat, pacem et securitatem obtinuit.
2.2.9
Verum, quia mobilis animi perfidia indisciplinatum populum ad rebellionem pristinam revocavit, non multo post ejus excessum, tyrannica, quam ipse in vita sua compresserat, gravius in infelices emersit immanitas, Alanis, Gothis et Wandalis ab Hispaniis in Africam, hinc in Gallias progressis, universaque ferro, flammis et vastitate proterentibus; necdum supra memoratus sanctissimus Anianus excesserat; adhuc reverentissimus collega ejus Lupus, Trecassinorum antistes, coelestem in terris agebat vitam; quique plebem suam a barbarica ferocitate precibus protegens, sicut in hymno festivitatis ejus, Beda teste, canitur, Dum bella cuncta perderent, orando Trecas muniit. Quae cum ita se habeant, divina profecto gratia beatissimo Germano provisum hoc quoque nemo dubitaverit, ut qui divinae legis insuperabilis existens causidicus, pro Christo legatione functus in mundo fuerat, in sanctae pacis confirmatione temporalis vitae finem caperet, pro qua inter Deum et homines reparanda mortem voluntariam Auctor vitae pertulisset. Quo enim decentius ordine agonis sui cursum consummare potuit, quam ut in eo animam poneret, cui et pro quo consequendo in tam longo hujus vitae stadio cucurrisset?
2.2.10
Siquidem sane improba ludit cogitatio, beatum virum ignorantia imminentis decessus tantae expeditionis molem subisse; qui si vitae suae terminum, ut e vestigio instabat, agnosceret, ne pedem quidem ab urbe sua longius efferre pateretur; hunc ad librum de vita ejus editum dirigimus, quo et repraesentata veritate, errorem exuat, et vicini sui transitus quam non improvidus fuerit, etiam cum proficisceretur, vel instructus agnoscat. Nam cum propter supra memoratum negotium petiturus Italiam, familiarem suum Senatorem presbyterum praeteriens, ex consuetudine visitasset; profecturus ab eo, solito affectuosius in amicum irruit, ac post amplexus multiplices et oscula praedulcia, hujusmodi verbis salutatum reliquit: Vale in aeternum, frater charissime; vale, animae meae portio: tribuat Deus, ut nos in die judicii sine confusione videamus: caeterum in hac luce mutuo nunquam fruemur aspectu. Quod quia ita contigisse manifestum est, cui de praescientia sui transitus liceat ambigere, qui de se tanta, tamque evidentia praedicere potuit? Ita vero sanctus et charitate anxius et jam jamque imminentis obitus non ignarus, nihil prius duxit, quam Domini praecepta complere, seque ipsum circa finem pro ovium Christi relevatione impendere. His ita locatis, proposita repetamus.
2.2.11
In apparatu defuncti sua certatim omnes studia contulerunt: Acolius, regalis praepositus cubiculi, cujus dudum puerum ab atrocissimi daemonis peste curaverat, venerabile corpus multiformi aromatum compositione confecit. Augusta ut vivo obsecuta fuerat, mortuo quoque ex animo deferre desiderans, sacri glebam cadaveris operosis ac valde subtilibus cumulavit indumentis, ad id devehendum conservandumque ex cypresso mundissima loculo coaptato. Quibus ita compositis, ne quid sancti deesset officiis, anxie praecavit imperator, iter instruxit, evectiones necessarias praebuit, ministros, comitesque deducendo funeri destinavit, quos expensarum et totius humanitatis impendiis copiose prosecutus est. Episcopis ea fuit cura permaxima, ne sacris exsequiis vel ad horam deessent officia religionis, quae ipsi et in praesenti instruunt, et ne processu itineris deficiant, ordinatione praemittunt. Ita funus satis ambitiose instructum, magno prosequentium agmine promovetur ad Gallias.
2.3.1
LIBER PRIMUS. CAPUT III. Translatio corporis ejus in Gallias; ejusdem receptio ac sepultura.
2.3.1
Quam robusti meriti, quam excellentis gloriae, quam denique summi apud Christum loci fuerit, cujus erant, quibus publici aggeres illustrabantur, exsequiae, pertinuit ad divinitatem signorum affluentia declarare. Vulgi ore feruntur quam plurima, quibus eo fides detrahitur, quod varie indigesteque feruntur. Nobile illud pretiosumque est, quod cum memoria dignissimum, tum aeque litteris ex antiquo inditum, et fidem astruit, et aedificationi conducit. Expeditione superius memorata, a venerabili Eusebio, Vercellensium pontifice, decenter exceptus, omnibusque humanitatis officiis, ut par erat, revelatus est: is ipse Eusebius post longa contra antiquum hostem certamina, post haereticorum, a quibus multa passus est, convulsa molimina, post illud denique clarissimum Phrygiae exsilium, a quo post quadriennium remeavit, longo jam confectus senio, rebusque pace reddita, novam tunc in urbe sua miles jam emeritus condebat ecclesiam. Hanc ut Germanus beatissimus, Ravenna rediens, dedicaret, obnixe deprecatus est: quod se devotius impleturum serio repromisit.
2.3.2
Actum est ut, beatissimi confessoris comperto decessu, ad suae consecrationem basilicae, ut mos fert ecclesiasticus, praefatus pontifex se appararet; quod[ al. quam] cum solemniter ingressurus, pharos ex more compositas jussisset accendi( mirum dictu quod est) admota flamma nullis lychnorum excipi potuit alimentis; quanquam id non semel nec simplici tentatum arte, frustra persistentium manus eluserit ministrorum. Cumque per dies aliquot casso iteratus labor perstantibus perturbaretur obstaculis, insolito negotii percitus interceptu, a re proposita desistendum judicavit episcopus; quod sibi cunctisque constaret evidentissimum, impediri encaenii functionem, aut in diversum differendam tempus, aut pontificis alterius officio reservari. Interea venerandi funeris adesse pompam, famae praecurrentis nuntiatur indicio; cui prosequendo quis non emergeret; quem propriae salutis incuria non urgeret? Congestum undique rapit agmen episcopus; impensaeque devotionis officiis exceptum corpus intra jam dictae basilicae ambitum introduxit. Quod ubi primas aedium partes attigit, ita universa luminum congeries coelitus inflammata perfulsit, ut palam fieret, ad sacri exsequias corporis hic quoque non defuisse divinae praesentiam majestatis; dum quae humanis non cesserant ingeniis, divinis facile nutibus deserviebant.
2.3.3
Tum sanctissimus Eusebius voti sui conscius, promissionisque a sancto perceptae non immemor, re altius expensa, quodque coelestibus erat confectum auspiciis, humanis ineptum ducens ministeriis retentari; Sanctissimus, ait, Germanus pactae memor sponsionis, ne voti nostri imperfectione torqueremur, quod vivens promiserat, mortuus implere non distulit: quapropter susceptis tam evidentibus, tam praecelsis, tam denique singularibus sanctitatis ejus testimoniis, ad exigendum, quod divinis superest mysteriis, implorato Domino, accingamur. Ita fatus, ad altare se contulit, et Gloria in excelsis Deo, quanto potuit canore, persultans, festum populis indixit diem. Sacris episcopaliter celebratis, ac de splendore miraculi agitato sermone, diutius quod superfuit horarum, religiosis circa sacrum funus mancipavit excubiis. O justorum suavis et semper indefecta memoria! O suorum in conspectu Domini mors perpetuo pretiosa sanctorum! Quid loci apud Dominum meruerit, nemini de caetero licuit dubitare; ante cujus exuvias honorandas[ al. adorandas] in externis quoque regionibus tantus signorum splendor emicuit: quod fortasse soli constaret Deo; nisi mirabilium frequentia id generi declarasset humano.
2.3.4
Quibus ita exactis, viae redditur, novusque obsequiorum ardor, cunctorum innatus mentibus, erga sancti funeris munia cumulatur. Crescebat ingens undecunque occurrentium numerositas popu lorum, dum et novus locis singulis comitatus accederet; et prosequentes quosque itineris continuatio non taederet. Vectandi successus corporis cunctis, quanquam sese violenter ingererent, provenire non potuit: quibus tamen accedendi fuit copia, vicibus cessit: at quos irruens frequentia cominus id tractare prohibuit, officii genus erat oculis deducere, ac vocibus intimo devotionis fonte manantibus personare. Plurima per iter totum, tum ecclesiis ejus nomine dedicatis, tum titulis sparsim affixis, beatitudinis ejus monumenta monstrantur: quocunque locorum aut pernoctavit, aut pausam duxit, sanctitatis ejus adhuc notabiliter florente memoria.
2.3.5
Pretium deputabitur operae, id intactum non excedere; qualiter sancti excessum Pontificis cunctis semper consulens divina providentia, plebi quoque suae orbitatem propriam adhuc ignoranti compertam fore voluerit. Saturnus erat beatissimi Germani presbyter et discipulus, vita aeque probatissimus, ac sancto Viro familiariter dilectus. Is, eo profecto in Italiam, jussu ejus in urbe remanserat. Qua ergo nocte et gloriosus Domini confessor et pontifex apud Ravennam felici migravit excessu, is quoque Antissiodori positus, splendidissimum ejus transitum, angelo pandente, cognovit, ac divina instructus revelatione, populis denuntiavit; quorum ingenti secum coacta multitudine, ad Alpium juga properat, ubi excipiunt Galliae patronum proprium, tanto ejus funeri propensius serviturae, quanto potiorem famulatum reverentiae mistus amoris extorquebat affectus. Hoc non commentitium est, nec vena ingenii prurientis extusum; verum vetustissimo insculptum marmori, scriptura quoque ipsa antiquitatis repraesentante characterem, apud nos hodieque servatur.
2.3.6
Crediderim sane, nonnullos a Ravenna, sanctitatis ejus expertissimos, cum sacri gleba corporis peregrinationem sibi ultroneam indixisse, ac per hoc infatigatis animis, quanquam esset via longior, funus venerabile prosecutos. In quibus et ex quibus quinque feruntur famosissimae proposito virgines, natu germanae, quarum nomina vel merita celebrem in nostra provincia ex longo obtinuere memoriam. Harum tres, his vocabulis Magnentia, Palladia, atque Camilla, ut singulae ipso in itinere divinitus evocatae diem clausere novissimum, in publico aggere nobilem accepere sepulturam, ecclesiis superstructis, earumque sanctitatis dedicatis; quae hodieque ob miraculorum evidentiam et famosissimae constant, et ingenti populorum studio frequentantur. Duarum, quibus sacri tumulationem corporis est videre concessum, altera, cui Maximae vocabulum fuit, circa eamdem basilicam condi promeruit; quam tamen postmodum ambitus fabricae majoris inclusit: altera, Porcaria dicta, nono fere ab urbe milliario in ecclesia suis praeclara meritis requiescit.
2.3.7
Ex pridie Kalendarum Augustarum die, qua Confessor eximius sarcina levatus carnis, coelestibus est insinuatus sacrariis, tertius et quinquagesimus volvebatur dies, cum sacri thesaurus corporis propriae refusus urbi, solemni obsequio populorum excipitur, atque intra principalis, cui sederat, ecclesiae ambitum collocatur. Ibi per decem continuos dies ingentibus officiorum impensis excolitur; donec omnibus, quae ad jus sepulcri pertinent, officiosissime apparatis, non parva humani generis congesta multitudine, ut Virum decebat apostolicum, sepulturae traderetur. Verum, quin in rebus singulis pro captu impune cuique opinari licitum est, non temere dixerim, tantorum intercessu dierum non funeris solummodo provisum apparatui; verum sacerdotibus ac populis e remotis terrarum undecunque occursuris, quique, si sancti defuissent exsequiis, id vero ferrent aegerrime, fuit hac tumulandi Pontificis dilatione consultum.
2.3.8
Quod ergo sacri tui corporis praesentia fruimur, quod viri post apostolos splendidissimi gloriosa memoria illustramur, quod denique certissimum, quo se nostra fragilitas conferat, periculorum omnium praesidium obtinemus, praemisso ineffabili sanctae et individuae Trinitatis praeconio, tibi, Pater sacratissime, grates omnimodas et habemus et agimus: te amatorem patriae, tutorem gregis, tuorumque praedicamus patrem clementissimum filiorum, qui cum in augustis imperii sedibus ipsorum componi posses manibus augustorum, tantoque apicem locare sublimius, quanto est Romana excellentia Gallicana mediocritate provectior; utque Roma apostolis, Ravenna quoque Germano perstaret insignis: vicerunt tamen paterna ac materna viscera; vicit desolatorum amor et affectio filiorum, quos qualiter vivens, quamque impense dilexeras, mortuus declarasti. Ita certe, ita tuam decebat, Pater aequissime, sanctitatem; ut qui pro externorum commodis te frequenter impenderas, terras ac maria peragraveras, aspera postremo cuncta pertuleras, domesticam non negligeres plebem, cui te Rector rerum maximus specialem contulit praeesse pastorem. O quam bene de illa meritus, quam sinceris es obsequiis excolendus, cujus orbitati acerbissimae, tam praesens, tam praecipuum, tam denique familiare suffragium providisti, quo non modo praesentibus consuleres, verum ipsis posteris quoque subvenires! Urbem nostram rerum natura dispositrix siccis locavit in rupibus, nullis opibus fultam, nulla situs artisve qualitate munitam: haec ne nomine quidem digna existeret, si tui thesauro corporis caruisset: quo quia illustrari mirifice meruit, eo inter caetera hinc gloriosius emicat, quo post apostolos nulla alia margaritum pretiosius servat.
2.3.9
Jam vero de supradictae exceptionis qualitate quid sentiam, ad plenum efferre non sufficio; quoniam diu mecum multumque retractans, nec ipsa animi satis hanc perspicacitate discerno. Diem namque illam gaudii dixerim, an moeroris, id vero in ancipiti est; sed et si alterum sine altero praedicem, tantorum tamque religiosorum civium tum pietati tum prudentiae vereor derogare. Cujus enim fletibus ora vacarent, quem ovilis pastore destituti orbitas admoneret? In qua id putabatur gravissimum, quod peregre obeuntis excessui devotissimos filios ne concessum quidem fuerat interesse. Illud vero gaudium, quam fuit ineffabile; quam puris affectibus conflata laetitia? Recipiebant patrem filii, tutorem pupilli, desperati consilium, trepidi firmamentum. O diem festivam, tantis uberem lacrymis, tantis gravidam gaudiis; cui quisque( pro quisquis) non interfuit, spectaculorum parte quam maxima caruit; qua nec urbem tristior, nec orbem afflavit hilarior.
2.3.10
Rite omnibus praeparatis, cum et confluentium nulla esset requies, et qui convenerant, vix jam regionis amplitudine caperentur, die Kalendarum Octobrium intra sepulcri abdita thesaurus coelestis deponitur, tanto orbis terrarum officio, tanta humani generis pietate, ut luce clarius constaret omnibus hunc summi in coelo esse meriti, cujus in terris tanta providebantur honori. Locus sepulcri hujus tum quidem perexiguum erat oratorium, in suo ipsius praedio, martyris Mauritii meritis dedicatum, quod vir splendidissimus supra memorato quondam Saturno delegaverat, ut sub professione sacerdotalis tituli martyrum memoriis inibi deserviret. Necdum immanitas ethnicae superstitionis obsoleverat; adhuc Christianitas arctis obsessa finibus angebatur, fanisque per orbem usquequaque vigentibus, Christi ecclesiis extruendis modicus ambitus, exiguus impendebatur et cultus: nondum se circa talia fidelium ardor effuderat; quorum in regionibus ante Germanum sanctissimum ingens quoque raritas existebat. Cum enim ipse in urbe sua septimus ordine ecclesiam rexerit, claret profecto, quod hi, qui ante ipsum exstitere pontifices, obluctante sibi saevientium rabie paganorum, minus libere, minus plene religionis fundavere primordia; cui tamen hic, cujus nobilitati, virtuti ac sapientiae passim obniti non poterat, multimoda suo tempore contulit incrementa.
2.4.1
LIBER PRIMUS. CAPUT IV. Basilicae S. Germani et sepulcri magnificentia regia, miraculis assiduis decorata.
2.4.1
Progressu temporum sacrae fidei circumquaque prolatis insignibus, cum et ipsi quoque Francorum proceres edictis colla coelestibus summisissent, venerabilis et monumentis condigna perennibus Crotechildis regina, magni principis Clodovei uxor, spiritu tacta divino, supra sancti tumulum pontificis ingentis fabricae atque operosae amplitudinis exstruxit basilicam, confidens se suosque ejus non parum provehi posse precibus, cujus tanta tamque mirifica exstabant insignia sanctitatis. Ac ipsa tempestate, cum praefata Augusta sanctus Lupus episcopus venit de superioris Burgundiae partibus; quique non multo post ad XVI Kal. Julii, die functus supremo, ex reginae placito in eadem ecclesia decenter ac religiose compositus requiescit; quod Pario penes nos impressum marmori cuique legere cupienti scriptura prodit antiquior.
2.4.2
Exinde major Clotharius, praenominatae Crotechildis filius, regni sublimatus in solio, maternaeque devotionis fidissimus exsecutor et haeres, post genitricis excessum super adorandam beatissimi Germani memoriam per manus sancti Desiderii, ejusdem tunc urbis episcopi, regalibus expensis fredam composuit; quae oro argentoque elegantissime decorata, in nostram quoque duravit aetatem, auctorem ministrumque operis insculptarum sibi designans suffragio litterarum. Quin etiam memorabilis ejusdem Clotharii conjux, Ingundis nomine, cum religione famosissima, tum etiam largitatis et diligentiae erga ecclesias singularis, sepulcro beati Germani per idem tempus plurima vasorum palliorumque obtulit ornamenta; inter quae calicem egregium auro splendidissimo gemmisque compactum vidimus, praetiosis reginae memoriam insertis litteris praeferentem, quae munus hoc per manus supra nominati Desiderii pontificis beato Germano devota contulerat.
2.4.3
Locum sane illum, ob sacri privilegium corporis, miraculorum gloria semper exstitisse frequentissimum, nemo impune dubitaverit. Ea quoniam nec numero colligi, nec personarum, in quibus patrata sunt, nomina poterant retineri( ut solent cito data ac suppetentia quaeque vilescere) incuriae pariter et oblivionis squaloribus obducta torpuerunt: quae tamen exstitisse perplurima, ex eo saltem colligere possumus, quod nonnulli adhuc seniorum superstitem agunt vitam, qui se ante fores sacri hujus templi innumera patratorum signorum appensa vidisse confirmant insignia, quae ab energumenis, debilibus, surdisque ac mutis revalescentibus loco deposita, divinorum erga infirmos beneficiorum utilem diu repraesentavere memoriam.
2.4.4.1
Denique et Gregorius, Turonorum antistes, miraculorum curiosus indagator ac studiosissimus editor, nonnulla ad hujus et per hujus beatissimi Patris memoriam patrata commemorat; quae suis, quam nostris, verbis intimanda maluimus, ne rei absque pretio operae permutatae quiddam fidei detrahamus.
2.4.4.2
Germanus, inquit, gloriosus confessor in urbe Ravenna obiit, inde vero levatus, post dies sexaginta ad civitatem Antissiodorum delatus, sepulturae mandatus est. Tempore autem Teudechildae reginae Nonninus quidam tribunus ex Arverno, de Francia, post reddita reginae tributa, revertens, Antissiodorensem urbem adiit, causa tantum religionis; provolutusque ad beatissimi Germani sepulcrum, cum diutissime orasset, extracto de vagina tigre, lapidem, qui super venerabile sepulcrum habebatur, nemine vidente, percussit; de quo excussa particula modica, tanquam aeneus diriguit; ita ut nullum membrum posset ullatenus vindicare, aut vocem emittere. Videntes autem eum pueri sic humi jacere, nesciebant quid ei evenisset: accedens vero unus eorum, cum eum interpellasset, nullum ab eodem responsum accepit. Tum ille, ut erat rigidus, in corde suo intelligens se damnatum, votum vovit, dicens: Scio me praesumptuosum exstitisse, beatissime confessor; sed devotio exegit ut praesumerem; et ideo, si me dignaris absolvere, et ad propria cum tua gratia redire permiseris, in basilica has reliquias condens, festivitatem tuam devotissime annis singulis celebrare curabo. Cujus clausum murmur vir sanctus intelligens, eum absolvit et abire permisit incolumem. Qui veniens, reliquias illas in ecclesia posuit, et sancti festa per singulos annos fideliter celebravit.
2.4.5
Quodam autem tempore ad supradictam basilicam, in qua reliquiae conditae sunt, cum Avito, avunculo meo, Arvernorum antistite, accessimus. Ubi cum sanctus pontifex jejunus ingressus fuisset hora quasi decima, omnes qui cum eo intravimus, odorem liliorum rosarumque naribus hausimus; quod nobis beati Germani praestitum merito, non ambigimus: erat enim mensis nonus. Actum vico Musciacas. De his Gregorius ita. Quibus praemissis ad ea, quae nostrae vel propinquaverunt, vel accesserunt aetati, styli seriem transferamus. Verum, quoniam spiritalibus spiritalia seminantur, dignitasque Domini in servorum probitate perpenditur, rationi proximum judico brevi ostendere tanti Patris meritis divinum erga loci incolas favorem in fine maxime claruisse.
2.4.6
Esopo vocabulum cuidam puerulo fuit, qui cum vix quinque annorum infantiam contigisset, sancto ordini a parentibus mancipatus, prout tenera aetas pati poterat, primis litterarum characteribus ludo quam serio formabatur. Is dysenteria correptus, ingentis languoris molestias angusto in corpore tolerabat. Matutini cujusdam diluculo a seniorum uno, qualiter se ageret; percontatus, cuncta sibi respondit constare salubria; lectionis suae tenorem se paulo ante ex memoria reddidisse; quae causa alacritatis ei securitatisque plurimum contulisset. De qualitate ejus lectionis interrogatus, centesimi decimi septimi Psalmi primum versum ultra ejus aetatis tenaciam proferens, Confitemini, ait, Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Cum id nec scripto dicere, nec per aetatem vel usum memoriae insinuare potuerit; a quo rem didicerit, postulatus: Non videtis, ait, parvulos scalae hujus excellentissimae connisos gradibus ad coelestia contendentes? Non plura effatus, ut finem verbis, vitae quoque terminum fixit. Certissimum est angelicos spiritus habitudine puerorum ejus innocentiae Deo placitae demonstratos, animam quoque fragilitatis exemptam compede suscepisse. Aliis ipsam quoque imminentis decessus horam novimus revelatam; adeo ut et lavacra et vestium mutationes, prout mortuis exhibenda erant, ipsi adhuc viventes ultro praevenerint. Nonnullis ejusdem beatissimi Patris persona vultu venustissimo, reverenda canitie, pontificali dignitate conspecta, et consolationis plurimum et securitatis non parum exhibuit. Hoc e multis non extraordinarie fortasse tetigerimus; ut palam liqueat, hunc devote sibi obsequentium anxie curam gerere famulorum. Hinc ad reliqua transeamus.
2.4.7
Immoderata gulae appetentia, ob quam omnes peccato mortique succumbimus, leve putatur et ludicrum; sed quo cavetur minus, eo atrocius perimit. Hanc vir sanctus cum in semetipso exstingueret, tum quod in aliis quoque sibi displiceat, studuit commendare. Ut fidelibus mos est devotionem suam, quibus possunt, modulis declarare; ante sacri sepulcrum corporis strata jacebant poma autumnali viriditate vernantia; quae ut diversa genere, odore quoque gratissima, geminam accedentibus aspectus olfactusque sui gratiam ministrarent; interea, populis ad beati festum praesulis ex more fluentibus, quibusque permittebatur accedere, sacri pavimentum lecti religiosa veneratione deosculantibus, e rure, cui Nantilla vocabulum est, distatque ab urbe non plurimum, rusticorum quemdam contigit interesse. Is oculorum gulaeque captus illecebra, manu sacris injecta, pomum clanculo rapuit, ac tanquam eo voluptati morem gesturus, abscessit. Hujus temeritatem e vestigio comes ultio castigavit: nam, ut esu pomi illicito satisfecit desiderio, interdicto loquendi usu, mutus effectus, reum se criminis miser agnovit. Huic calamitati finem annus imposuit; cum solemnitatis ejusdem annuo remeante spectaculo, sancti sepulcrum repetens, fletu reatum diluit, votisque addictus quamplurimis, loquelam pariter et veniam reportavit. Hoc prius compertum non est, donec is, in quo peractum fuerat, rei gestae seriem indicaret. Id actum est ea, quae Kalendis Octobribus evenit, festivitate, quamque ob sacri ejus depositionem corporis splendidiorem caeteris prisca veterum commendavit auctoritas.
2.4.8
Rus quoddam nobile Vastinensis pagi Cordibilias dicitur, e cujus incolis quidam annis pubertatem inducentibus infausta genuum debilitate multatus, ad praefatae concurrens festivitatis gaudia, naturali reformatus rectitudini, cujus quam maxime erat indigus, optatae secum retulit munia sospitatis.
2.4.9
Institutione apostolorum principis informamur, contra veternosas maligni hostis astutias, spiritales et indefectas constanter exercere vigilias, qui tanquam leo Dominicis semper infestus ovilibus, incautum quemque et negligentem excipit, laniat, intercludit. Hujus decipulas, quam subdolas, tam subtiles, subducto cavere monemur exemplo. Quemdam Senonici ruris incolam, pecualis curae diligentia rem familiarem non segniter exercentem, contigit proprium filium providendis pascendisque suibus praefecisse. Hunc antelucano diei cujusdam, ut familiare talibus est, a somno experrectum, sues in pascua ducere cum praecepisset, puer siti correptus vehementissima, raptim se ad situlam contulit, haustumque laticem absque salutaris praemissione signaculi incunctanter absumpsit: ita vis ardoris( instigante, ut liquet, daemone) medullas adolescentis invaserat. Lugendum dictu! uno miser eodemque haustu et pestem glutivit et poculum: confestim namque allisus a daemone, tortusque diutissime, catenis addicitur, claustrisque validissimis cohibetur.
2.4.10
Cumque per tempus aliquod irrequieta miseria urgeretur, salubriore parentes afflati consilio, ad famosissimam B. Germani memoriam deducendum decreverunt; credentes quam verissime immundos spiritus sacri corporis praesentiae cedere, cujus virtutem et merita constabat eos frequentius expavisse. Id cum fecissent, applicitum solo puerum ante sepulcrum venerabile porrexerunt, votorum summam ubertate orationis et fletuum obnixius prosequentes. Fratres quorum erat officii religiosis locum excubiis observare, et cruciatu pueri et parentum devotione permoti, accedunt cominus; adhibitisque ecclesiasticis exorcismis, levamen misero per sacri virtutem praesulis deprecantur. Permodico horae interveniente curriculo, surgit incolumis; laetisque parentibus perceptae secum retulit gaudia sanitatis. Supersunt hodieque quamplurimi, qui se rei gestae interfuisse, satis subnixa relatione fatentur.
2.4.11
Rem et omnino cavendam et plurimis incunctanter expertam praeterire injurium duxerim, cum constet in rebus quoque minimis maximam interdum eminere divinae virtutis evidentiam. Cum enim sacrosancti memoriam confessoris continuis intro extroque palam sit radiare miraculis, in perjuros quoque non segnis probatur ultor existere; ut liquido emineat, sanctorum pignora humanis interdum ausibus non impune lacessiri: nam si quis aut cupiditatis illectu, aut animi pertinacis impulsu, mendacio patrocinari definiens, saltem in armilla januae jusjurandum explere praesumpserit, hunc quod sit reus perjurii, tum rei familiaris dispendio, tum corporeae damno valetudinis, absque dilatione, pedissequa corripit ultio, durisque implexum nexibus, aut cita satisfactione liberum, aut proximo interitu efficit condemnatum. Id non integri solum corporis praesentia meruit; verum etiam ubicunque locorum sanctitatis ejus memoria colitur, reverentiae tantum obtinuit; ut in basilica, Germani consecrata nomine, nemo fere, tametsi immanissimus, audeat pejerare.
2.4.12
Jam vero circa ipsius septa sepulcri quanta se virtute praesentem exhibeat, hi maxime et evidenter experti sunt, quibus ejusdem, ut vere dicam, sancti sanctorum specialis est deputata custodia. Frequenter namque oleum lampadis ante sacrum tumulum dependentis excrevisse deprehensum est; cum quindecim ferme diebus totidemque noctibus inexstinctum manens, nihil imminutionis pateretur.
2.4.13
Illud quoque non negligenter excesserim, quantam locus sacer obsequiorum exigat diligentiam; adeo ut, si lucernam, quae proprie sanctissimo deservit corpori, per noctem exstingui contigerit, nulla indulgeatur custodibus requies, nulla potiendi somno facultas, donec defecti impensa luminis accuratius reparetur. Interdum tanquam cujusdam manus impulsu molestius impetuntur; ut nemini impune dubitare liceat, debita loco servitia non inepte nec segniter exercenda. Quid memorem, nonnullos ante hujus reverendi aram sepulcri in oratione secretius procumbentes, loci concussu precum efficaciam, coelestisque respectum facilitatis persensisse? Omitto sacri hujus nominis invocationem multis quoque absentibus ac periculo proximis praesentissime subvenisse.
2.4.14
De pane vero ejusdem coenobii multa et mira languentibus remedia provenire, pervulgatissimum est; adeo ut, si quis, quanquam decumbens validissime, hujus afficiatur desiderio, efficacissimum esse reducis putetur indicium sospitatis. Hoc non incolarum ascribimus sanctitati; verum et devote postulantium fides obtinere talia, et beatissimi Germani meritum, cujus nomine panis inscribitur, multo valet praestare majora. Tua haec sunt munera, Christe, qui in tuorum mirabilis es virtute sanctorum; dumque hos miraculis clarificas eorum, nos imitationem inflammas. Haec de his, quae circa sacrum ejus corpus ut gesta sunt, aut geruntur, excerpta quam verissime, fastidii fortassis evasere nauseam patrocinio brevitatis. Hinc paucula de illis locis, in quibus ejus venerantur reliquiae perstringentes, ad libelli finem ocius properamus.
2.5.1
LIBER PRIMUS. CAPUT V. Miracula in aliis S. Germani per Galliam ecclesiis facta.
2.5.1
In coenobio Meleredensi major ecclesia hujus praecellentissimi Patris nomine dedicata cognoscitur. Id coenobium genti Britonum Romam infatigabiliter expetenti et pervium et familiare est: horum in collegio surdus quidam advenerat; cui cum aliud non suppeteret hospitium, noctu ante fores ecclesiae, lapide capiti supposito, cubitavit: die reddito somnum exuit; moxque, se beatissimi Germani obtentu damno caruisse aurium, impendio laetatus est. Lapis, ejus subjectus capiti, receptae tulit testimonium sanitati, quod, eo surgente, cruore perfusus apparuit. Pro recuperata salute votivas egit gratias, maturantesque iter socios incunctanter prosecutus est. Huic rei multorum adhuc, qui id inspexere, superstitum praesentia suffragatur.
2.5.2
In pago Laticensi, qui Lingonicae defert dioecesi( vulgo de Langres), fundus est notissimus, Ladriacus nomine, apud quem ecclesia est hujus pretiosissimi praesulis sacrata pignoribus, quae montano sita in culmine, aliquantum a villa longius distat. Quamobrem nonnulli Lingonicae praesules civitatis hanc diruere, et aliam pro ea intra villae ambitum instaurare conati basilicam, frustra consumpsere operam, cum id non semel, nec bis fuerit attentatum: nam quotiescunque sacrum altaris lapidem ob reliquias elevandas amovere tentarunt, tanto fixus pondere perseveravit immobilis, ut facile adverteres antiquum loco cultum avertere divinae non esse permissum providentiae. Quo in loco, cum semper mira patrentur et maxima, in splendidissima tamen festivitate Kalendarum Octobrium divina copiosius beneficia devote confluentibus ingeruntur.
2.5.3
Quodam itaque tempore, cum ad praefatae celebritatis annuum diem populus ex more conflueret, ex villa, cui Marcenniacus vocabulum est, distatque a loco supradicto non plurimum, mulierem captam oculis contigit interesse. Haec ingressa basilicam, precibus ac votis uberrimis suae caecitati remedium flagitabat; cumque sacrae a fidelibus vigiliae debitis agerentur officiis, universo id spectante conventu, coepit ex ejus oculis guttatim cruor effluere. Intra horas brevissimas omnimoda discussa caligine, redeuntis diei jubar cernere, et clare omnia videre promeruit; diem illam gratiis exegit et laudibus; peractisque suae reparationis salutaribus, votorum plena remeavit ad propria.
2.5.4
Annus sequens ejusdem gaudia festivitatis revexerat, interque turbas properantium quemdam ex familia sancti Mammetis, ejusdem colonum villae, invalidum totoque corpore reptilem, contigit advenisse. Is, dum se ex animo ad Deum contulit, beati obtentu praesulis nativae rectudinis columen multorum in praesentia recuperavit. Quotidiani, tertiani, quartanive typhi assidue percepta remedia, perenni febricitantium concursu locum frequentatissimum reddidere; quorum nemo levaminis expers rediit, quisquis ad sancta limina fide plenus accessit.
2.5.5
Loco sane illi, rebusque ad eum pertinentibus, violentiam non inferendam, temerarii quique experti sunt. Quodam namque cum suis iter continuante comitibus, unus eorum, cui id genus officii incumbebat, equos, quibus in ipso utebantur itinere, prato ecclesiae inducere nitebatur; cui cum a quodam rusticorum dictum fuisset, beati Germani esse pratum, tantique nominis respectu ab ejus invasione parcendum; ille verba sibi tantum dari existimans equos nihilominus introduxit. Primus qui ingressus est, mox ut herbam dentibus carpsit, damnabili deformitate multatus est, in effigiem X litterae faucibus per transversum distortis. Equorum custos, inspecto negotio, reliquos quam celerrime abigens, proventum rei domino nuntiat. Is offensae poenitens, candelam ad modum equinae longitudinis pro piaculo detulit, sanctoque satisfaciens Germano, vehiculi reparationem obtinuit. E multis pauca perstrinximus, ne locum tantis insignem privilegiis praeterisse videremur.
2.5.6.1
Hinc Pauliacum, villam ruris Senonici, vel compendiosius memorare, non tam vicinitate loci, quam dignitate compellimur. Fundus ille ad beati Germani pertinens potestatem, ecclesiam quoque habet et nomine ejus celebrem, et virtutibus praecellentem; quas quoniam vel difficile vel impossibile est aut numero, aut ordine explicari, omissis iis, quae veteravit antiquitas, pauca ex illis quam succincte contingimus, de quibus si incidat dubietas, multitudine testium obruemur.
2.5.6.2
Antissiodorensis pagi accola, Petrus cognomine, contractione genuum amiserat naturalem commeandi usum. Vota concepit; ad sancta limina reptabundus accessit; mox debilitati subtractus, Beati Germani patrocinio se promeruisse gavisus est solidam gressuum functionem. Sabbella dudum familiaria suspensa pro foribus, rei gestae argumento fuere diutius.
2.5.6.3
Ex vicino fundo, cui Blariacus vocabulum est, mulier, Nonnula nomine, contractu totius corporis penitus inofficiosa, ad eamdem basilicam gestatorio se contulit; moxque beati Germani merito officiis restituta decentibus, et salutis et gaudii plena recessit.
2.5.7.1
Altera ejusdem villae mulier, Alda ex parentibus nuncupata, nihilominus contracti corporis damna deplorans, gestatorio se illuc ferri petiit; atque, praesentis suffragio medicinae membris in priscum cedentibus, valens ac laeta discessit.
2.5.7.2
Ex agro Antissiodorensi, Pratilis dicto, item alia mulier, Berlindis nomine, artubus ipsa quoque contractis, praedictae basilicae vehiculo delata successit; orationi se dedit; vota apud Sanctum deposuit: moxque praesentem experta Deum, naturalibus organis restituta convaluit.
2.5.7.3
Ex villa Lusciniaco mulierem toto contractam, corpore, Teduisam nomine, fama huc miraculorum adduxerat. Haec, beati Patris suffragante merito, membrorum decus cum rectitudine consecuta, consciam se hujus beneficiis plurium dierum servitio declaravit.
2.5.7.4
Hujus sane loci non esse simplicem majestatem, plurimi quoque, diversa febrium accessione vexati, saepius probaverunt. Alcharium quemdam, quartano impetu desperabiliter tabescentem, illuc contigit advenisse: ecclesiam subiit, excubias egit, seque potentissima beati Patris ope quam celerrime sospitati redditum, ingentibus praeconiis declaravit.
2.5.7.5
Agius, ejusdem loci presbyter, tertianam diu passus inertiam, ut se devote ad Deum contulit, obtentu beati praesulis celeri donatus beneficio, importunam mox pestem excessit.
2.5.7.6
Beatus, ipsius basilicae clericus, quotidiana inquietudine acriter fatigatus, divinas per beatum Germanum medicinas expetiit; seque repente irrequieta molestia exemptum sensit.
2.5.8.1
Si universos apud hunc locum nostra tempestate hujusmodi ereptos incommodo memorare velim, parabit, credo, taedium numerositas occurrentium personarum. Parcendum itaque talibus, atque ad reliqua aedificationi proficua concedendum.
2.5.8.2
Ejusdem loci mulier, Doda nomine, sacras ferias negligentius tractans, ipsam quoque diei Dominicae majestatem, Christianis omnibus propensius observabilem, ausa est lanificio usuali violare. Temeritatem operis excepit continuo severitas ultionis: manus ad illicita consuetae, necessariis mox destituuntur officiis; actumque est, ut nec naturae possent satisfacere, quae Auctorem naturae in profanatione suae diei non timuerant provocare. Tandem misera reatum agnoscens, ad beati Germani se suffragia contulit; ne talia deinceps iteraret, voto se interposito obligavit; clementissimi Patris facilitate misericordiam consecuta, sub multorum conspectu et sanitatem manuum et criminis veniam reportavit.
2.5.8.3
Ejusdem impiatione diei Nonnula[ al., nonnulla] mulier manibus itidem contrahi meruit. Criminis conscia ecclesiam adiit; vota multiplicavit; beati Patris interventu incolumitatem cum emendatione vitii domum revexit.
2.5.8.4
Item alia, Fredegardis nomine, simili pro crimine eodem mulctata est supplicio; et facti poenitens, et de misericordia non desperans, ad praefatum locum se contulit; faciem lacrymis, coelum gemitu oneravit; sacerdos loci pro recuperatione infelicis publicam orationem adhibuit; beato interveniente Germano, et facinori veniam et manibus promeruit sospitatem.
2.5.9.1
Quae vero ad locum hunc pertinent, sacra esse, nec in usus caeteros perperam transferenda, frequenti praesumptorum castigatione patefactum est. Loci ejus sacerdos( ut solet insipientium animus circa talia fore incautus) ex fune, quo signum ecclesiae dudum pulsari consueverat, capistrum equo imposuit. Mox liquido claruit, rem semel sacram, domesticis usibus non decuisse conduci: ut enim equino capiti inductum est, cuncta, quae funis complexus fuerat, ita derepente absumpta sunt, ut universa caro cum pilis et cute ossium tenus ferro putaretur decisa. Sic equus ille innoxius, temeritatis alienae de caetero servavit indicia; quippe qui nec carnis plenae, nec cutis solidae, nec pilorum deinceps recipere meruit recrementa.
2.5.9.2
Ex rure, cui Villaris nomen est, mulier, Maria nomine, ad locum hunc sub praetextu orationis accessit, nactaque opportunitatem sacrilegii, linteum de ambone subduxit, domumque cum furto regressa, profanos renes sacro tegumento praecinxit. Illico totis artubus dissoluta, cum detrimento corporis sensit praesentiam ultionis. Mox facti poenitens, reatum agnovit, seque ad locum, quo male prius accesserat, reportari petiit; publice confessa delictum, sacrilegii nefas lacrymis expiavit. Sic sacerdotis et populi interventu clementiam meruit; ac deinceps, beato miserante Germano, cum incolumis, tum etiam castigata recessit. His et similibus locus ille frequens privilegiis, facile sibi famosum reverentiae titulum vindicavit.
2.5.10
Praeterea in pago Rotomagensi regius fiscus est, quem incolae, ob palatii antiquitatem, Veterem domum nuncupant; capella palatio contigua, beatissimi Germani famosa nomine, illustris merito signorum dote summam sibi facile venerationem obtinuit. Unum erit propositae sufficiens brevitati; quod eo memorare compellimur, quo publicum scimus. Rex Carolus huc fortasse devenerat, cum Herispogio duce Britonum placitaturus, ac seria quaeque de regni negotiis tractaturus: illuc, ut in tanto conventu assolet, immodica turba pauperum undecunque confluxit; inter quos puella quoque muta adfuit, familiaris inopiae malum quaeritandae stipis artificio docta temperare. Ea, quod hospitii facultatem non reperit, intra capellae ambitum concessit. Circa noctem mediam vigilanti Germanus sanctissimus astitit, placidoque hanc alloquio mulcens: Jus, inquit, hospitii negatum tibi ab hominibus[ al., omnibus], humanitate, qua potero, compensabo. Ita fatus, mentum mutae blanda subrigens manu, in os ejus expuit; moxque visibilem suae ostensionis praesentiam subtraxit. Virtute medicaminis intima faucium rupta, sanguinis ejecere quamplurimum; adeo ut tota planities pavimenti eo superfusa videretur.
2.5.11
Umbris cedentibus superis reducta dies necdum noti proventum miraculi perspicius declaravit indiciis: nam et puella loquendi recepto usu, quod secum actum fuerat, ordine prosecuta est; et is, qui ab ore loquentis rivatim fluxerat cruor, adhuc in pavimento recentissimus, patratae rei argumentum praesentissimum afferebat. Interea a nonnullis curiosius percontata, in qua sibi beatus Germanus apparuisset effigie, personam se vidisse testabatur vultus dignitate splendidissimam, statura mediocrem, capilli qualitate decoram, mista tamen canitie reverendam. Haec et alia dixit se in eo notasse signa, quae nonnulli eorum, qui sacrum ejus corpus, cum transferretur, quondam tractare meruerunt, quam simillime se asserunt perspexisse. Huic miraculo tot exstitere testes, quot ad hujus generalis conventus spectaculum e cunctis regni partibus occurrere potuerunt.
2.6.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VI Continuatio miraculorum variis locis ibidem ejus nomine dicatis patratorum.
2.6.1
Sanctissimus et in optimis quibusque praeclarus Remigius, Rhemorum pontifex pretiosus, honore Germani beatissimi in loco, quo sepeliri decreverat, quique ab urbe Rhemensi milliario ferme distat, propria manu, ut vetustissima Testamenti ejus pandit auctoritas, exstruxit basilicam. Haec ut antiquitate longaeva, ita quoque miraculorum perstat splendore clarissima. Horum autem duorum festa pontificum Kalendis Octobribus mundo pariter illuxisse, vulgo quoque notissimum est. Ad haec solito celebranda spectaculo ad locum supradictum, quo scilicet sanctissimi Remigii corpus quiescit venerabile, populus ex more confluxerat. Factum est ut officiis vespertinis exactis, generaliter, ut in coenobiis mos est, universa vulgi concio a septis ecclesiae custodum instantia pelleretur. Contractum quemdam amici vehiculo detulerant, quem a beati Remigii expulsum templo, in praefatam sancti Germani basilicam, quod pro foribus consisteret, intulerunt. Ibi per noctem aliquantisper excubans, beatissimi Germani meritis sospitati redditus, naturalibus gressuum officiis de caetero perfrui meruit. Ita vir apostolici culminis etiam suae commendavit sublimia dignitatis, ostendens se in ejus celebritate diei locum obtinere praecipuum, quam clarificare voluit suorum quoque privilegiis meritorum. Loca haec, quorum huic opusculo mentionem inseruimus, virtutibus pollent pene continuis; verum nos ea tantum attingere decrevimus, quae pervulgata omnibus, ambiguitatis scrupulum eluctari meruerunt.
2.6.2
In suburbio Suessionico B. Germani ecclesia eminet, quam opinio conscia vetustatis a duodecim famosissimis negotiatoribus orbis olim perhibet esse constructam; qui quoniam de regnis ad regna sedule permeantes, prope ripam Axonae crebrius fixere tentoria, id suae frequentiae decreverunt eo loco statuere monumentum; ut collatis expensis beato Germano aedificarent basilicam, cujus merito ac precibus inter terrarum marisque discrimina se praecipue posse protegi, confidebant. De sanctitate ejus loci sunt nobis comperta quamplurima, quae opusculi brevitas explicare non patitur: pauca perstringere animus suggerit, quae per sacerdotem ejus basilicae fideliter comperta tenemus. Hic ipse ad revisendos agros ecclesiae die quadam se ferebat esse profectum: dolo vicini cujusdam agrorum terminos immutatos, ac non absque suae partis detrimento reperit esse confusos; adhibitaque denuo legitima cum testibus mentione, lapidem in terminis composuit; atque pro causa sollicitus: Sancte, ait, Germane, si qua tui sacerdotis te detinet cura, hos agri tui terminos a pervadentium tuere calumnia. His dictis, domum repetit.
2.6.3
Vicinus interea, cupiditatis acrimonia perurgente, noctu ad campum accedens, convulsum a terminis lapidem longe semovit, sua amplificans, aliena perperam coangustans. Die reddito, presbyter revertitur; violatos terminos aspicit; atque iteratae temeritatis impatiens, felle commoto: Nonne, ait, sancte Germane, tuae fidei ista commiseram? Vix iste in campo verba compleverat, et jam sacrilegum intra domesticos parietes ultrix poena plectebat; subitis doloribus corripitur; et totis contractus membris, virium adminiculo destituitur. Mox temeritatis reminiscens, amicos advocat; consilium salutare implorat; ad presbyterum per amicos causa defertur; ut misero pie consulat, humiliter flagitatur. Ille nullum praesentius remedium se scire asserit, quam ut, votis sumptis, ad ejus se ecclesiam conferat, cujus offensa eum talia pertulisse constabat. Gestatorio delatus, accessit; perque dies aliquot peracta ibi poenitentia, clementiam meruit; sospitati deinde reformatus abscessit; non magis ipse correctus, quam caeteris, ne tale quidpiam deinceps admittere audeant, exemplo futurus.
2.6.4
Idem ipse presbyter, dum quadam nocte dominica in ecclesia solemne celebraret officium, levi sopore subductus sensit, se superventu cujusdam personae impulsum, atque, ut festinus domum suam ingrederetur, admonitum. Illico surrexit; et rapto cereo, domum ingressus, latrones intra cubiculum reperit, stramenta lecti, et si quid vestimentorum repererant, sarcinantes. Quos custodiae mancipans, in ecclesiam rediit, et residuum officii diligenter explevit. Liquet beatum Germanum basilicae suae consuluisse ministro, ne dum divinae laudi insisteret, rei familiaris damna subiret.
2.6.5
Minus est audita depromere, nisi et aliqua oculis percepta subdantur. Pridie Kalendarum Augusti beati Germani transitus apud urbem Suessionicam fervido celebrabatur obsequio; cumque die in vesperam proniore divinae laudis celebritas, cum in urbanis, tum etiam in suburbanis ecclesiis ac monasteriis esset explicita, sollicita mihi cogitatio incidit, Axona transmeato, ad praefatam properare basilicam, ne forte( quod animo reputabam) abscessu presbyteri vespertina loco deessent officia. Sumptis itaque aliquot fratribus, anxie properabam. Jamque nobis ecclesiae atrium subeuntibus, signa solitum dedere clangorem. Concitato acrius cursu, ad ostium accessimus; quod clausum quidem, sed minime obseratum invenimus. Vix nos pedem posueramus in limine, et jam signa pulsari desierant. Huc illucque oculos circumferentes, neminem in ecclesia vidimus. Ostium, per quod elabi posset aliquis, nullum erat. Domum sacerdotis summa celeritate ingressi, diligenter perscrutantes omnia, personam nullam vacua, cuncta conspeximus. Presbyter cum suis omnibus, ut postea professus est, relicta domo vacua, jamdudum in urbem pransurus abscesserat. Cumque rem mecum tacitus volverem, conjectum est ab omnibus, beato Germano divina vespere non defuisse obsequia, quae ab hominibus palam videbantur esse neglecta. Consummato officio, alacres discessimus, luminaribus in noctem compositis, et ostiis ecclesiae diligentius communitis. Et quanquam mens miraculi conscia in interioris hominis penetralibus plauderet; malui tamen coeleste portentum aliis praedicantibus publicari; ne cui forte suspectus efficerer, quod, cum sim beati Germani peculiare mancipium, multiplicandi favoris gratia voluerim majora ex minoribus affectare.
2.6.6
Pagus Cinomannicus beatissimi Germani meritis devotus specialiter, infinita apud se diversis locis ejus miracula praedicat, quae si litteris mandarentur omnia, maximi per se possent corpus implere voluminis. Est in ipso pago Cadriacus villa, habens ecclesiam ejus virtutibus gloriosam: is locus quoniam ex longo signorum claret affluentia, ardentissimo populorum indefesse confluentium studio frequentatur. Testantur, qui videre saepissime totius basilicae parietes intra extraque pallis ac linteis coopertos, quae fidelium devotio, ob percepta sanitatum dona coelestium, sacro suspendit loco. Ea, quod arcto constructa ambitu, concurrentium impar erat conventui populorum, a loci incolis hinc inde ligneis est ambita porticibus. Huc vice quadam Vivianus princeps deveniens, qui tum eidem dominabatur fundo, instructum sessurus ad prandium, capos, quos vulgo falcones nuncupant, qui secum delati fuerant, per basilicae porticus componi praecepit. Hoc facto, convivio sese indulsit: a quo cum surrexisset, falcones universos mortuos reperit, iisdem, quibus implexi fuerant, pedicis dependentes. Temeritas principis punita damno gratissimae voluptatis, ipsi quidem tristitiam, reliquis intulit admirationem. Germanus sanctissimus suo reverentiam vindicans loco, quam sibi displicuerit saeva rapacitas, evidenter admonuit, cujus vitium etiam in avibus raptu victitantibus tam districte persecutus est.
2.6.7
In perjuros quoque tantus existit ultor, ut in altari ejus basilicae nemo audeat, ne verum quidem, juramento peragere. At si qui saltem in ecclesiae janua jurare tentarunt, inevitabili mox ultione perculsi exspiraverunt alii; alii imbecilles effecti, perpetuo profanis ausibus poenas dedere praecipites. Caeci ipso in loco lumen recuperavere quamplurimi, claudi gressum, leprosi pollutae cutis munditiam, frigoritici, sospitatem. Haec compendio tetigimus, ne locus quotidianis illuster[ al., illustris] beneficiis, excipiatur ab officio nostrae commemorationis. Caeterum in locis Cinomannicis, Andegavinis quoque, ac Baiocasinis certissime asserunt, beatissimi Germani gloriam pene copiosius ab omni populo venerari, quam( si dici liceat) quo sancta ejus membra recubant tumulata; adeo ut infinita miracula, per eum in his patrata regionibus, ne verbis quidem attingi, nedum paginis inseri valeant.
2.6.8
Nec temere praetereundum, quod portiunculae ex loculo sacri corporis pro reliquiis datae, coelestibus interdum claruere miraculis: namque illustri cuidam viro, beati Germani reliquias postulanti, astulam ex cupresso, qua quondam sacrum tegebatur corpus, ab archiclavo[ vulgo, thesaurario] ecclesiae meminimus fuisse concessam. Ille summa cum devotione suscepit; et in superioribus partibus Antissiodorensis pagi in patrimonio suo, quod Heldinnus dicitur, oratorium sancti praesulis honore construxit. Huc se quadam die puella quaedam reptilis contulit, quam ita horrendae vis debilitatis affecerat, ut cruribus contractis, et pedibus retro distortis, universam incessus ei penitus abjuraverit facultatem. Haec aliquandiu intra oratorium commorata, cum se orationi expromptius implicasset, ita derepente juncturarum ac nervorum ejus compages dissiluerunt, ut confractum aliquid in frusta cessisse putares; ipsa quoque articulorum ossa transcorii densitatem adeo violenter cum sanguine proruperunt, ac si admotis totidem spiculis miseram cutem cerneres perforari: ac tum quidem exanimis pene facta, paulo post receptis officiis, huc illucque deambulans, ingens longe lateque praeconium miraculo dedicavit. Exin locus ille et virtutibus frequens et conventibus celeber, specialem apud se quoque reverentiam divino cultui vindicavit.
2.6.9
Morvennicos saltus hujusmodi oratoriis esse refertos nemini, nisi locorum inscio, incognitum est; quippe quae constat adeo esse famosa, ut cuncta itinerum ambiguitas, quae per silvestria potest incidere, horum notione locorum, quasi quodam lapideo milliario, declaretur. Ita Germanus beatissimus felici patrocinio praevioque ducatu itinera dirigit, vias componit, gradientibus subvenit, nec solum errore exuit, verum etiam a periculorum incursione communit. Novimus his in locis nonnullas ejus honore basilicas, in quibus olei crebro manare pinguedinem, et miraculi frequentia, et multorum testimonio confirmatur. De febribus pellendis memorare aliquid superfluum ducimus; quando hoc beneficium quotidianum non jam miraculo ducitur. Alias quoque scimus per ejusdem solitudinis vasta diffusas, quibus quanto minor ab homine cultus impenditur, tanto in eis divinitatis praesentia potior declaratur.
2.6.10
Nam et luminaria si aut tardius accendi contigerit, aut accensa exstingui, saepenumero deprehensa sunt illic coelitus inflammari; signa quoque ecclesiae interdum, nullo pulsante, sonantia periculosam custodum negligentiam erga divinas horas spontaneo officio increpare. Ut palam emineat, cessante diligentia hominum, non abesse loco custodiam angelorum. Nec vero aspernandum est, si magnis Dei beneficiis etiam minima inserantur: tanta etenim auctoritate beatus Germanus res ad se pertinentes etiam a bestiis protegit; ut, si forte vulpes( ut se habent silvestria) gallinam sacerdotis invaserit, rapto potiri nulla ratione sinatur; quin potius loco defixa, nec fugiendi copiam, nec laedendi habeat facultatem; donec superventu hominum cum praedone pariter praeda capiatur. Agit hoc dignanter in minimis, qui maxima quaeque potenter operatur in magnis, quique universalis naturae et conditor et moderator, ne unum quidem passerem casso perire permittit.
2.7.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VII. Miracula facta apud coenobium S. Germani Monfalconense.
2.7.1
Falconis montem ex antiquo vocatum non jure praeterierim, ne locum nobilem frequentemque virtutibus, tam negligenter, quam obliviose videar suppressisse. Id coenobium beatissimi Germani praecelsum meritis, ut illustratur nomine, ita virtutibus exornatur; multa ibi signorum gloria, multa mortalibus e coelo conferuntur beneficia; ibi visum caecitas, debilitas reparationem, auditum surdus frequenter emeruit, frigoricis quam multa ex improviso percepta remedia; his quam maxime, qui quartano decumbentes incommodo, acriora febrium concitamenta sensere. Illud non reticendum, quanta in pervasores loci vindicta desaeviat; quibus in loco temere perpetrasse aliquid, mortem sibi conscivisse fuit: nam si quis inibi aut dominari per tyrannidem, aut cum coenobii familia saevius agere, aut rerum ecclesiasticarum pervasor esse tentaverit, huic non in longum differtur ultio; verum quam citissimo raptatus interitu, sacrilegae temeritatis e vestigio poenas luit. Id apud cunctos loci incolas certissimum, expertumque est; et tanquam naturale versatur in ore proverbium, eum, qui sancto non timuerit violentus esse Germano, aut trucibus luporum dentibus conteri, aut Mosae fluminis rapido gurgite incunctanter absumi. Hac justi Judicis dispensatione mirabili, et piis in sanctum Domini amoris affectio, et improbis quibusque in resecandis ausibus timoris ingeritur magnitudo. Audiant talia saeculi potestates; discantque damnum ecclesiis non inferendum, scientes certissime Deum in suorum injuriis vindicem esse servorum.
2.7.2
Quidam praeterea fur ecclesiarum effractionibus assuetus, praefatam beati Patris basilicam, fraudis opportunitate captata, subintrans, coronam argenteam ante altare pendentem demisso fune deposuit; quam ut profanis manibus comprehendit, ita divinitus loco defixus est, ut nec pedem subducere, nec manus temerarias ad se posset ullo modo revocare; donec sacri loci remeante custode, sacrilegus cum furto pariter teneretur. Castellum quoddam Adriani dicitur ad supradicti coenobii pertinens potestatem. Id arduo situ in praerupti montis fastigio collocatum, beati nihilominus Germani ecclesiam praefert, cui frequens virtutum copia et reverentiae et honoris plurimum acquisivit. Caecus igitur quidam ea in regione notissimus, profectus a villa, cui ad Leones vocabulum est, quamque ad radices ejusdem montis locavit antiquitas, spe recuperandi luminis per convexa rupis ad praefatam basilicam properabat; sed cum ascensus difficultate gravatus, montis altitudinem superare non posset, imbecillitate pariter et labore decumbens, fessos artus sopori permisit. Dormienti clementissimus Germanus adfuit, blandaque miserum pietate demulcens, ut labori parceret jussit; tum veteris spinae truncum in parte montis ostendens, ut baculo terram foderet, ac de unda mergentis[ al., emergentis] laticis oculos ablueret, imperavit. Sopori subductus, duce puero, locum expetit; terram baculo subigit; eventum miraculi praestolatur. Fons largissimus exsilit; eo oculos fovet aliquandiu; mox decussa caligine, novo fruitur die. Votis urgentibus, montis verticem scandit; miraculum publicat; reparatori suo multiformes grates accumulat. Fons ille remediorum fecundissimus, e remotis quoque locis a pluribus frequentatus, et lavacro relevat, et potu jucundat.
2.7.3
Ejusdem loci vice- dominus quadam die discutiendis negotiis data singulari opera, ecclesiasticam familiam iniquis imperiis opprimebat. Reclamantibus cunctis, et apertam violentiam tumultuosa vociferatione testantibus, unum eorum, qui inter caeteros honoratio videbatur, ligatum stipiti, virgis multandum praecepit. Hac omnes crudelitate permoti, pedibus provolvuntur, atque ut facultatis oppositione indignitatem verberum removeret, obnixius supplicant: quae res saevitiam hominis non solum non leniit, verum acerbius provocavit. Cumque jam miserum ad supplicia violenta raptarent, beati Germani praesidium anxiis coepit vocibus inclamare. Judex felle commoto; Etsi sanctus, ait, Germanus hac tibi vice mox subvenerit, quid possint verbera tuo ipsius experiere supplicio. Vix ista compleverat; et in partem conversus, gravissime corruit, ac temeritatem verborum crurifragio compensavit. Ita beatus Germanus se fuisse praesentissimum declaravit; dum et miserum absolutione donavit, et contumacem merita contritione perdomuit. Cumque rem gestam celer ubique fama dispergeret, matrona quaedam ex illustribus, hujusmodi negotio relatione comperto, in tumorem erigitur; ac frivolum animum incendens levitate verborum, in hujusmodi querelam effertur; Non, inquit, decuerat sanctum Germanum in hac parte ita facilem exstitisse, ut hominem sua quaerentem tanta crudelitate conficeret. Blasphemos sermones ultio repentina corripuit; nam ut ista furens protulit, et in verbo vestigia torsit; ita pedem ejus dextrum vindex poena contrivit, ut pene exanimis ancillarum manibus in cubiculum referretur. Igitur quae paulo ante de alterius causabatur incommodo, jam nunc propriae calamitatis remedium anxia quaeritabat; quemque injustum in superbi hominis punitione notaverat, justum jam per omnia in suam potius contritionem praedicabat: amicis et parentibus adscitis negotium profitetur; animi in se levitatem increpat; oris facilitatem objurgat; et votis tandem et muneribus onerata, ecclesiam expetit; scelus lacrymis expiat; a beatissimo Germano veniam cum sanitate reposcit; nec multo interjectu temporis misericordem sensit, quem dudum fuerat experta severum. Sospitati reddita, in domum suam castigata recessit, parcendumque sermonibus immodestis modernae ultionis exemplo perdocuit.
2.7.4
Consimile quiddam in villa Altissiodorensis pagi, cui Abundiacus nomen est, patratum meminimus; in qua vir quidam illuster et pene toti notissimus regioni, quemdam ex loci incolis saevis verberibus profligari praeceperat; illoque pretiosi Patris suffragium inclamante, non modo flexus non est, verum etiam maturari crudele negotium imperans, equum festinato conscendit: ac prius quam portam excederet, equus in sublime tollitur; sessorem dorso excutit; coxaque transversum fracta, misera allisione prosternit. Nec prius sospitatem meruit, quam beato Germano, cujus nomen spreverat, debita poenitudine satisfecit. Hoc propter facti similitudinem ita inserto, ad locum, quem omisimus, seriem referamus.
2.7.5.1
Supradicti castelli dominus cupiditati nefariae morem gerens, res ad ecclesiam pertinentes ausu temerario abdicavit. Quo comperto, Rhemensis episcopus, ad cujus dioecesim locus ille pertinere cognoscitur, evocato presbytero, ne sacrilego homini missae officium impenderet, interdixit. Nec multo post ille superveniens, consueti officii celebritatem a presbytero exigebat; quod postquam a pontifice comperit interdictum, ejusdem loci villico advocato, quod ecclesiae abstractum fuerat, datis vadibus reddi jussit. Ita missae potitus officio, sinistrae voluntatis stimulo perurgente, quod paulo ante reddi jusserat, violata fidei interpositione, denuo praecipit abdicari. Nec longum laetatus est, quin sacrilegium poena corriperet: vix namque domum remeaverat; et maligno pervasus spiritu, infeliciter torquebatur. Uxor temeritatis conscia, pro salute viri ad ecclesiam cereos et vota direxit; e quibus ne unus quidem accendi potuit, perseverante erga infelicem divinae indignationis indicio, quam semel in se provocare non timuerat sacrilegae cupiditatis exemplo. Cui immanissimae calamitati tum demum superna miseratio finem dedit, cum conjugis et parentum consilio persuasus, et quod prius abstulerat ecclesiae reddidit, et ex legitimo patrimonio tantumdem aliud condonavit. Eamdem basilicam fur nocturnus ingrediens universa ad altaris ornatum pertinentia sacrilegis manibus exportavit. Cumque se in pedes solito conjecisset, ita eum vis divina implicuit; ut ab atrio ecclesiae nullo pacto digredi potuerit: itaque totam noctem ambulans, sequentis aurorae diluculo in porticu basilicae repertus est et conscientia trepidus, et furto onustus. Ita praedo confunditur; praeda recipitur; beatus Germanus suo in loco liberaliter agere argumentis evidentibus declaratur.
2.7.5.2
De locis planis et habitabilibus nulla sunt, quae dicimus; si non montana quaeque et ardua, ac per hoc humanis pene inaccessa gressibus, Germani virtutibus esse pervia, declaremus.
2.8.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VIII. Miracula ejus quae in Alpibus et in Britannia contigerunt.
2.8.1
Juga Penninarum Alpium, non plus candore ni vium, quam ejus illustrari meritis, eo certius, quo expertius est: nam in monte, qui Minoris Jovis dicitur, ejus ecclesia est ambitu modica, virtutibus magna; quae ob sacri repausationem corporis, cum Ravenna referretur, eo loco constructa fuisse cognoscitur. Haec Romam pergentibus, indeque remeantibus inevitabiliter pervia est; quod publicus agger, in quo consistit, propter itineris angustias omnem divertendi ab ea denegat facultatem. Illuc innumera divinae largitatis subinde clarent beneficia, quae loci asperitatem ac solitudinem copiosa remediorum fertilitate compensant; ut jure fatearis, coelestis munificentiae majestatem siccis etiam rupibus non deesse. Iter agentes quosque, quos noctis horror irruens, aut fatigationis difficultas impediens, aut infirmitatis sarcina praegravans, sub tectum ecclesiae transire compellit, sanitatum ibi dona percipere, luce clarius inde colligitur, quod presbyter ad cujus curam locus pertinet, in remota planitie frequentius habitans, si quando sacris morem gesturus, montana conscendit, multa ibi revalescentium argumenta conspicit infirmorum; nam et mutorum tabellae, quarum concussu stipem postulant; repentium quoque gestamina contractorum ibi frequenter inventa; interdum et sanguine pavimentum madens; sed et votiva in diversis munusculis relicta bellaria noctu patratis in loco fidem astruxere miraculis.
2.8.2
Familiare quondam sancto viro fuerat secretum et abjectionem oculi quaerere, res a se gestas mirabiliter secretalibus umbris tradere, quantumque in ipso fuit, omnes virtutes suas perennis ignorantiae latebris obscurare: hinc certe est, quod cum multa illius miracula mundo innotuerint, nec potuerint locorum obscuritate celari, cum virtutibus proderetur; innumera tamen sunt, quae jactantiae refugus in hominum non passus est venire notitiam; quippe qui humanae possibilitatis modulum supergressus, angelis consciis et coelo teste fruebatur. Hunc hodieque morem Pater servat egregius, qui cum incomparabilis existat apud Deum meriti, plura interdum in locellis obscurioribus, suo tantum titulati nomine, visibilium praebet ostenta signorum, quam quo semper adorandi ejus corporis sacram veneramur praesentiam. Verum, quia infidelibus quibusque, et qui ex visibilibus tantum invisibilia metiuntur, familiare est signa cum Judaeis quaerere, et praesentibus solum commodis oblectari; mihi certe, cujus jam fides in robur convaluit, cui ad vitam ingredi propositum est, qui denique corporibus animas quantum immortalia mortalibus, perituris mansura, incomparabiliter praestare non ambigo, charius haec constabunt semper beneficia, quae interiorem hominem spiritaliter et perpetuo beant, quam quae exteriorem corporaliter et transitorie relevant: haec diebus, haec noctibus e Germani tumulo ubertim manare, nemo sani capitis jure dubitaverit.
2.8.3
Dum per mediterranea circumvecti loca, singula curiose disquirimus, pene fuit, ut Oceanum, extima mundi mirabiliter cingentem, ab excellentissimi Patris nostri privilegiis exciperemus; quibus cum totus redundet orbis, uberius tamen his Britannia gloriatur, insula inter omnes vel prima, vel maxima; de qua ut( ut redundat) fert auctoritas: Finis erat orbis ora Gallici littoris; nisi Britannia insula singulari amplitudine nomen pene orbis alterius mereretur. Haec beato Germano peculiari devotione submissa, multis se beneficiorum impendiis sanctitati ejus esse testatur obnoxiam; quod scilicet ejus doctrinis illuminata, quod per eum non semel est a sordibus haeresum expurgata, quod denique multiplici miraculorum lampade illustrata. Quae quoniam doctorum nobilium studio litteris sunt aliquatenus commendata, iteratione non indigent. Fertur unum famosum inter caetera, cujus ad nos notitia per sanctum senem Marcum, ejusdem gentis episcopum decucurrit: qui natione quidem Brito, educatus vero in Hibernia, post longa pontificalis sanctitatis exercitia, ultroneam sibi peregrinationem indixit. Sic traductus in Franciam, piissimique regis Caroli munificentia illectus, apud beatorum Medardi et Sebastiani coenobium anachoreticam exercet vitam, singularis nostro tempore unicae philosophus sanctitatis. Hic multis coram saepius referre solitus erat, Germanum sanctissimum( ut ipsius utar verbis) suae nationis apostolum, vice quadam, dum Britannias permearet, regis palatium cum suis discipulis introisse. Erat tum hiems horrida, nec hominibus solum, verum etiam ipsis bestiis vehementer infesta. Itaque directo ad regem internuntio, superventurae nocti hospitium postulavit. Rex abnuit, atque, ut erat et gente et animo barbarus, negotium floccipendit. Interea Germanus cum discipulis sub divo persistens, coeli inclementiam infractis animis tolerabat.
2.8.4
Jamque die in vesperam coacto, subulcus regis regressus a pascuis, pensum quotidiani salarii acceptum ex palatio ad proprium tugurium referebat. Is ubi Germanum beatissimum conspexit brumali horrore cum discipulis tabescentem, appropinquans cominus, orat humiliter, ut, quis esset, quave ex causa inter algores nimios illic moraretur, ediceret. Cumque nihil certitudinis ex responso percepisset, personae dignitate permotus; Oro, ait, quisquis es, domine, ut parcas corpori, servique tui succedere digneris hospitio, ac demum, si qua paupertati meae suppetunt officia, receptare: non parum enim interesse video, imminentis noctis angustias quantumlibet vili domicilio temperare. Non aspernatus personae qualitatem, successit hospitio: et quae sibi a paupere impendebantur, obsequia libens excepit. Erat illi in peculio vacca tantum et titulus: conversusque ad uxorem: Et non intelligis, ait, quantum susceperis hospitem: accingere itaque, et unicum, qui nobis est, vitulum mactans, coenaturis appone. Dicto illa incunctanter paruit, coctumque vitulum in mensa componit. Episcopus solito abstinens, caeteris esum indicit. Coena explicita, beatus Germanus mulierem evocat, imperatque, ut ossa vituli collecta diligentius super pelliculam ejus ante matrem in praesepio componat. Quo facto( mirum dictu quod est) vitulus absque mora surrexit, matrique coadstans, pabulum carpere coepit. Tum ad utrosque conversus antistes: Salvo, inquit, praemio charitatis jura hospitii, tali interim beneficio compensata recipite. Proventum rei mirabilem collato omnes praeconio sustulerunt.
2.8.5
In crastinum pontifex palatium repetit, regisque ad publicum praestolatur egressum. Illum ab intimis procedentem Germanus excipit, atque potenti objurgatione verborum, cur sibi pridie hospitium negaverit, severus exquirit. Rex stupore defixus intorpuit, virique constantia attonitus, a responso defecit. Tum Germanus auctoritate mirabili, Egredere, inquit, et sceptra regni meliori permitte. Illo haesitante, Germanus baculo cunctantem impellens, Egredieris, ait; et sicut definitum constat a Domino, nequaquam deinceps in aeternum potestate regia abuteris. Barbarus auctoritatem coelestem in Praesule reformidans, cum conjuge et liberis indifferenter( id est sine dilatione) egreditur, palatii fores retentare nulla posthac ratione conatus. Tum Germanus, uno ex discipulis directo, subulcum cum conjuge evocat; atque universo stupente palatio, in regni culmen componit. Ex eo tempore in hodiernum reges ex subulci genere prodeuntes, nationi Britonum dominatur, Deo per beatum Germanum res humanas mirabiliter ordinante. Haec ita apud Britanniam catholicis litteris contineri, praedictus mihi episcopus jurisjurandi interpositione firmabat; cujus probitatem quisque expertus est, verbis illius fidem cedere nullo modo dubitabit. O virum inter mortalium agmina singularem? O hominem ipsius jam divinitatis symbola praeferentem! Nec dum luteam molem deposuit; et jam cum Christo de mundo decernit, potestates ordinat, regna disponit. Insanum te palam pronuntio, quisquis Germani merito provehi populos ad regna coelestia posse desperas, quem terrenos adhuc vehentem artus tanta potuisse consideras.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).