Herveus Burgidolensisc.1080-1150
Commentaria in Isaiam
Isai 2.1.43
Choose a text
More by Herveus Burgidolensis
—
11181 Coinis3
2.1.1
LIBER SECUNDUS. CAPUT IX.
2.1.1
VERS. 1.-- Primo tempore alleviata est terra Zabulon, et terra Nephthali, et novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilaeae gentium.»
2.1.2
VERS. 2.--« Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam; habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis.»
2.1.3
Nunc de eo tempore sermo est, quo Dominus inter homines degens, Evangelium praedicare per se ipsum dignatus est. Nam post baptismum ad jejunium ejus scribit Matthaeus, quia« secessit in Galilaeam, et relicta civitate Nazareth venit, et habitavit in Capharnaum maritima, in finibus Zabulon et Nephthalim, ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam: Terra Zabulon, et terra Nephthalim, via maris trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulat in tenebris, vidit lucem magnam, et sedentibus in regione umbrae mortis lux orta est eis. Et inde coepit Jesus praedicare et dicere: Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum coelorum.
2.1.4
Itaque primo tempore Dominicae praedicationis alleviata est onere peccatorum terra Zabulon, et terra Nephthalim; quia ibi Salvator, antequam discipulos elegisset, praedicare coepit remissionem peccatorum et ingressum regni coelestis, promittens poenitentibus. Qui et de via maris, id est de regione maritima, novissimo tempore praedicationis ejus aggravata pondere peccatorum, in sequentibus Evangelii ait:« Vae tibi, Corozaim! vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae vobis factae sunt, olim in cilicio et cinere sedentes poeniterent. Verumtamen Tyro et Sidoni remissius erit in judicio quam vobis. Et tu, Capharnaum, usque ad coelum exaltata, usque ad infernum demergeris.»
2.1.5
Via itaque maris gentium Galilaeae, quae erat trans Jordanem, novissimo aggravata est in suis iniquitatibus, quia praedicationem Dominicam obstinato animo contempsit. Populus autem gentium, qui prius in tenebris ignorantiae constitutus, latam viam saeculi, quae ducit ad perditionem, ambulabat, vidit lucem magnam, praedicante Domino, et miraculis coruscante. Lucem vidit non parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam ut ejus, qui dicit:« Ego sum lux mundi.» Atque habitatoribus regionis umbrae mortis, id est peccatorum et infidelitatis nova lux justitiae et fidei est exorta. Hoc enim inter mortem et umbram mortis distinqui potest, quod mors eorum intelligatur esse, qui cum operibus mortuis ad inferos descenderunt, quoniam« anima, quae peccaverit, ipsa morietur;» umbra vero mortis eorum, qui, dum peccent, nec dum de vita egressi sunt; quia, si voluerint agere poenitentiam, possunt. Haec tamen et aliter possunt intelligi. Ait enim:
2.1.6
« Primo tempore alleviata est terra Zabulon, etc. Nempe Zabulon interpretatur jusjurandum ejus. Nephthalim discretio. Et Judaeorum populus juramentum Dei perceperat sicut per Zachariam dicitur:« Juravit ad Abraham patrem nostrum daturum se nobis.» Qui et discretus erat, id est a caeteris omnibus populis sequestratus. Primo igitur tempore alleviata est terra Zabulon, et terra Nephthali; quia Dominus in terra Judaeorum docuit, quibus hoc olim juraverat, et quos ex omnibus populis, qui sub coelo sunt, elegerat, ibique primo discipulos ad praedicandum misit. Sequitur:
2.1.7
« Et novissimo aggravata est via trans Jordanem Galilaeae gentium.» Quid per viam nisi actio designatur? Et quid per mare nisi saeculum? quid vero per Jordanem nisi baptismus? Unde et Jordanis descensio eorum interpretatur; quia, qui baptizantur, ad ima humilitatis ab elatione sua descendunt. Galilaea vero, quae dicitur, transmigratio perpetrata, transitus est de peccatis ad justitiam. Itaque via maris, id est actio saecularis, quae trans Jordanem, id est post baptismum est perpetratae transmigrationis gentium, novissimo tempore aggravata est pondere peccatorum; quia et nos, qui ex gentibus ad Christum vocati sumus, postquam per baptismi sacramenta transivimus, postquam ad virtutes a vitiis transmigravimus, nunc circa mundi terminum, quando tepuit charitas multorum, et abundavit iniquitas, rursum saeculi viam ingredimur, et saecularibus negotiis implicamur, qui Deo militare debuimus, sicque peccatorum sarcina nimium gravamur, ut vix ad coeleste desiderium cor levare queamus.
2.1.8
Vel etiam ita possunt haec exponi. Adveniente Christo, et praedicatione illius coruscante primo, terra Zabulon et Nephthalim a scribarum et Pharisaeorum erroribus est liberata, et gravissimum Judaicarum traditionum jugum excussit de cervicibus suis; postea vero Evangelium apostoli Pauli, qui novissimus apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est multiplicata praedicatio, et in terminos gentium, et viam universi maris, id est saeculi, Evangelium Christi splenduit. Nam populus gentilis, qui ante sedebat vel ambulabat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Unde et adjungitur:
2.1.9
« Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis.» Regio enim umbrae mortis terra gentium est, quoniam umbra mortis imitatio hostis antiqui intelligitur. Ipse enim, quia mortem intulit, mors vocatur, Joanne attestante qui ait:« Nomen illi mors.» Per umbram igitur mortis ejus imitatio designatur, quia sicut umbra juxta corpus ducitur, ita actiones iniquorum de specie imitationis ejus exprimuntur. Cernens itaque propheta gentiles populos in antiqui hostis imitatione defecisse, eosque ad veri solis ortum resurgere, quae certe futura noverat, quasi ex praeteritis narrat, dicens:« Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis.» Ac de eorumdem multitudine gentilium, qui nequaquam ejusdem lucis gaudia cognoverunt, subjungit:
2.1.10
VERS. 3.--« Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam.»
2.1.11
Multiplicata enim fuerat gens per totius mundi latitudinem. Sed necdum magnificata fuerat laetitia, dum adhuc tantum in Judaea notus erat Deus: quia completum adhuc non fuerat:« Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo.» Sed jam de ejus magnificatione sequitur:
2.1.12
« Laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe,» etc. Copiosam quippe messem generis humani collegerunt apostoli, quando non solum Judaeos, sed etiam gentes congregaverunt ad fidem. Unde et dictum eis fuerat:« Levate oculos vestros, et videte regiones, quoniam albae sunt jam ad messem; et qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam, ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit. Ego misi vos metere, quae non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis.» In hac itaque messe laetati sunt coram Domino sancti praedicatores, dum de conversione gentium gauderent. Qui et accepto desuper Spiritu sancto antiquum hostem et universam ejus militiam superantes« omne enim, quod natum est ex Deo vincit mundum,» sicut victores exsultaverunt. Et exsultantes spolia diviserunt; quoniam eloquia sacra cunctis per orbem nationibus distribuerunt. Nam spoliorum nomine divina eloquia signantur, sicut scriptum est:« Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa.»
2.1.13
Vel multiplicasti gentem fidelium, o Christe, qui Ecclesiam tuam toto orbe dedicasti; sed non magnificasti laetitiam; quia de perfidia Judaeorum reliquisti nobis tristitiam. Sed cum veneris, et Christianorum gens tota simul fuerit congregata, tunc laetabuntur apostoli coram te sicut messores; quia fructus humanae messis congregatus erit in vitam aeternam; et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam; quia tunc perfecte victus erit diabolus, et homines dividentur in dextros et in sinistros. Sed cur isti victores in divisione spoliorum exsultaverint demonstratur, cum de gentili populo subjungitur:
2.1.14
VERS. 4.--« Jugum enim oneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti sicut in die Madian.»
2.1.15
Eripiens quippe gentilitatem Dominus superavit jugum oneris ejus, cum eam adventu suo ab illa daemoniacae tyrannidis servitute liberavit. Superavit virgam humeri ejus, cum persecutionem illius, qua ex perverso opere graviter deprimebat, ab humano genere Redemptor compescuit. Superavit sceptrum exactoris ejus, cum regnum diaboli, qui pestifera perpetratione vitiorum exigere consuevit debita poenarum, de fidelium corde destruxit. Sed quomodo haec acta sint audiamus.
2.1.16
Sicut in die Madian, id est sicut sanctus Gedeon in trecentis viris innumeram multitudinem Madianitarum vicit. Libet hoc loco digressionem facere et quare triumphus Christi victoriae Gedeonis assimiletur ostendere. Scriptum est enim in libro Judicum:« Omnis Madian, et Amalec, et orientales populi congregati sunt simul. Et transeuntes Jordanem castra metati in valle Jezrael. Spiritus autem Domini induit Gedeon. Qui clangens buccina convocavit domum Abiezer, ut se sequeretur. Misitque nuntios in universum Manassen, qui et ipse secutus est eum; et alios in Afer et Zabulon et Nephthalim, qui occurrerunt ei. Dixitque Gedeon ad Dominum: Si salvum facis per manum meam Israel, sicut locutus es, ponam vellus hoc lanae in area: si ros in solo vellere fuerit, et in omni terra siccitas, scio quod per manum meam, sicut locutus es, liberabis Israel. Factumque est ita. Et de nocte consurgens, expresso vellere, concham rore complevit, dixitque rursus ad Dominum: Ne irascatur furor tuus contra me, si adhuc semel tentavero signum quaerens in vellere: oro ut solum vellus siccum sit, et omnis terra rore madens. Fecitque Dominus nocte illa, sicut postulaverat, et fuit siccitas in solo vellere, et ros in omni terra, etc.»
2.1.17
« Igitur Jerobaal, qui et Gedeon, de nocte consurgens, et omnis populus cum eo venit ad fontem qui vocatur Arrath. Erant autem castra Madian in valle ad septentrionalem plagam collis excelsi. Dixitque Dominus ad Gedeon: Multus tecum est populus, nec tradetur Madian in manus ejus, ne glorietur contra me Israel, et dicat: Meis viribus liberatus sum. Loquere ad populum, et cunctis audientibus praedica: Qui formidolosus et timidus est, revertatur. Recesseruntque de monte Galaad, et reversa sunt de populo viginti duo millia virorum, et tantum decem millia remanserunt. Dixitque Dominus ad Gedeon: Adhuc populus multus est; duc eos ad aquas, et ibi probabo illos, et de quo dixero tibi, ut tecum vadat, ipse pergat; quem autem prohibuero, revertatur. Cumque descendisset populus ad aquas, dixit Dominus ad Gedeon: Qui lingua lambuerint aquas sicut solent canes lambere, separabis eos seorsum; qui autem, curvatis genibus, biberint in altera parte erunt. Fuit itaque numerus eorum qui, manu ad os projiciente aquas lambuerant, trecenti viri; omnis autem reliqua multitudo flexo poplite biberat. Et ait Dominus ad Gedeon: In trecentis viris qui lambuerunt aquas, liberabo vos, et tradam Madian in manu tua: omnis autem reliqua multitudo revertatur in domum suam.
2.1.18
« Sumptis itaque pro numero cibariis et tubis, omnem reliquam multitudinem abire fecit in tabernacula sua, et ipse cum trecentis viris se certamini dedit. Castra autem Madian erant subter in valle. Eadem nocte dixit Dominus ad eum: Surge et descende in castra, quia tradidi eos in manu tua. Sin autem solus ire formidas, descendat tecum Phara puer tuus. Et cum audieris quid loquantur, tunc confortabuntur manus tuae, et securior ad hostium castra descendes. Descendit ergo ipse et Phara puer ejus in partem castrorum, ubi erant armatorum vigiliae. Madian autem et Amalec et omnes Orientales populi fusi jacebant in valle ut locustarum multitudo. Cameli quoque innumerabiles erant sicut arena quae jacet in littore maris. Cumque venisset Gedeon, narrabat aliquis somnium proximo suo, et in hunc modum referebat quod viderat: Vidi somnium, et videbatur mihi quasi subcinericius panis ex hordeo volvi, et in Madian castra descendere. Cumque pervenisset ad tabernaculum, percussit illud atque subvertit, et terrae funditus coaequavit. Respondit is cui loquebatur: Non est hoc aliud nisi gladius Gedeonis, filii Joas, viri Israelitae. Tradidit Deus in manu ejus Madian, et omnia castra ejus.
2.1.19
« Cumque audisset Gedeon somnium, et interpretationem ejus, adoravit et reversus est ad castra Israel, et ait: Surgite, tradidit enim Deus in manus vestras Madian, divisitque trecentos viros in tres partes, et dedit tubas in manibus eorum lagenasque vacuas ac lampades in medio lagenarum, et dixit ad eos: Quod me fecere videritis, hoc facite. Ingrediar in partes castrorum, et quod fecero, sectamini. Quando personuerit tuba in manu mea, vos quoque per circuitum castrorum clangite, et conclamate: Domino et Gedeoni. Ingressusque est Gedeon et trecenti viri, qui erant cum eo, in partem castrorum incipientibus vigiliis noctis mediae, et custodibus suscitatis coeperunt buccinis clangere et complodere inter se lagenas. Cumque per gyrum castrorum in tribus personarent locis, et hydrias confregissent, tenuerunt sinistris manibus lampades, et dextris sonantes tubas, clamaveruntque: Gladius Domini et Gedeonis, stantes singuli in loco suo per circuitum castrorum hostilium. Omnia itaque castra turbata sunt, et vociferantes, ululantesque fugerunt. Et nihilominus instabant trecenti viri buccinis personantes. Immisitque Dominus gladium in omnibus castris, et mutua se caede truncabant, fugientes usque Bethsetta, et crepidinem Abelmehula in Tabbath. Conclamantes autem viri Israel de Nephthalim et Aser et omni Manasse persecuti sunt Madian. Misitque Gedeon nuntios in omnem montem Ephraim, dicens: Descendite in occursum Madian, et occupate aquas usque Bethbera atque Jordanem. Clamavitque omnis Ephraim, et praeoccupavit aquas usque Bethbera, apprehensosque duos viros Madian Oreb, et Zeb interfecit, Oreb in Petra Oreb, Zeb vero in torculari Zeb, et persecuti sunt Madian, capita Oreb et Zeb portantes ad Gedeon transfluenta Jordanis.» Hactenus Historiae sacrae verba posuimus. Sed quid prodest verba posuisse, nisi et mysticam eorum intelligentiam saltem breviter attingamus.
2.1.20
Gedeon igitur, ad proelium veniens, Redemptoris nostri signat adventum, de quo scriptum est:« Tollite portas, principes vestras, et introibit rex gloriae. Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in proelio.» Hunc Redemptorem nostrum non solum opere, sed etiam nomine prophetavit. Gedeon quippe interpretatur circuiens in utero. Dominus enim noster per majestatis potentiam omnia circumplectitur, et tamen per dispensationis gratiam intra uterum Virginis venit. Quid enim circuiens in utero nisi omnipotens Deus sua nos dispensatione redimens, divinitate cuncta complectens, et humanitatem intra uterum sumens, in quo utero incarnatus esset, et clausus non esset, quia et in utero fuit per infirmitatis substantiam, et extra uterum per divinitatis potentiam
2.1.21
Madian vero interpretatur de judicio. Ut enim hostes ejus repellendi destruendique essent, non de vitio repellentis, sed de judicio juste judicantis fuit. Et idcirco de judicio vocantur, quia alieni a gratia Redemptoris justae damnationis meritum etiam in vocabulo nominis trahunt.
2.1.22
Amalec autem populus lambens interpretatur. Et quid per lambentem populum nisi mentes saecularium designantur, quae terrena cuncta ambiendo quasi lambunt, dum solis temporalibus delectantur?
2.1.23
Orientales vero dicuntur: quia, sicut orti sunt, ita permanent neque circumcisi, neque baptizati.« Omnis ergo Madian et Amalec et orientales populi congregati transierunt Jordanem;» quoniam isti omnes una conspiratione in eos, qui baptizati sunt, irruerunt. Nos quippe baptismum quasi Jordanem Jesu duce transivimus, et jam quasi repromissionis terram inhabitamus Ecclesiam. Dum igitur infideles adversus nos veniunt, quasi ad eorum devastationem, qui in terra trans Jordanem sunt, properant.
2.1.24
Et castrametati sunt in valle Jezrael; quia in peregrinatione vitae praesentis tyrannice depresserunt et conculcaverunt humilitatem fidelium. Jezrael quippe semen Dei dicitur; et« qui seminat bonum semen, est filius hominis; bonum vero semen sunt filii regni.»
2.1.25
« Spiritus autem Domini induit Gedeon;» quia,« Jesu baptizato et orante, descendit Spiritus sanctus corporali specie sicut columba in ipsum.»« Qui clangens buccina convocavit domum Abiezer;» quia coepit Jesus praedicare, et eligit discipulos. Abiezer quippe Pater meus adjutor interpretatur. Quo nomine quid nisi prophetarum et antiquorum patrum persona designatur, cujus domus fuit discipulorum Domini collegium?
2.1.26
« Misitque nuntios in universum Manassem,» id est apostolos, dicens:« In viam gentium ne abieritis, sed ite ad oves domus Israel.»« Manasses» enim, qui interpretatur necessitas, figura est illius populi, qui necessitate Deo servivit, id est timore.« Et alios in Aser, et Zabulon, et Nephthalim;» quia Paulum et Barnabam misit ad gentilem populum, qui factus est in Christo beatus, et fortitudine plenus, et charitate dilatatus. Aser enim beatus dicitur, Zabulon habitaculum fortitudinis, Nephthalim dilatatus vel dilatavit me. Ros in vellere, et siccitas in omni terra fides est in omni populo Judaeorum, et infidelitas in gentibus.
2.1.27
« De nocte consurgens, expresso vellere, concham rore complevit;» quia de morte Christus, ante lucem resurgens, fidei gratiam a Judaeis abstulit, qua discipulorum mentem replevit. Item siccitas in vellere et ros in omni terra perfidia est in Judaeis, et fides in toto orbe. Gedeon, id est Christus. Jerobaal, id est judicem habens, ad improperium scilicet diaboli, qui reprobos habens non tamen potest judicare, et vindicare destructionem idololatriae. Qui de nocte consurgens venit ad fontem nomine Harad; quoniam ante lucem de sepulcro resurgens, venit ad immortalem fontem in coelum ascendens. Harad quippe consurrectio descensionis interpretatur. Et omnis populus credentium cum eo resurgens venit ad hunc fontem; quia« Deus conresuscitavit, et consedere fecit nos in coelestibus in Christo Jesu.»
2.1.28
Madian erant in valle, id est in profundo vitiorum, ad septentrionalem plagam, id est in sinistra et glaciali, tenebrosaque infidelitate. Collis excelsus Ecclesia est in latere Christi lancea patefacto consistens, qui est mons in vertice montium.
2.1.29
Mons Galaad, qui interpretatur acervus testimonii, praecelsum et multiplex testimonium est, quod in passionibus martyres reddiderunt. De quo monte reversa sunt viginti duo millia timidorum, id est multitudo transgressorum utriusque Testamenti et apostatarum. Nam viginti duo bis undecim sunt, et undenarius transgressionem designat, denarius observantiam praeceptorum. Nam decem millia remanserunt cum Gedeone. Sed quia non omnes praedicare sufficiunt vel pati pro Christo, qui legem servare creduntur, adhuc populus est multus.
2.1.30
Ducti sunt igitur ad fluvium, ut aquas lamberent, et qui aquas flexis genibus hauserunt, a bellica intentione remoti sunt. Aquis namque doctrina sapientiae, stantibus autem genu recta operatio designatur. Qui vero dum aquas biberent, genu flexerunt, a bellorum certamine revocati sunt; quia cum illis contra hostes fidei Christus pergit ad proelium, qui cum doctrinae fluenta hauriunt, rectitudinem operum non inflectunt, ut sapientiae doctrina et operum virtute polleant. Nam, quia dissolutio operum in ipsa genuum incurvatione signatur, Paulus ait:« Remissas manus, et dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris.»
2.1.31
« Fuit itaque numerus eorum, qui manu ad os projiciente aquas lambuerant, trecenti viri.» Solet in centenario numero plenitudo perfectionis intelligi. Quid igitur in centenario ter ducto nisi perfecta cognitio Trinitatis intelligitur? Cum his quippe Dominus adversarios fidei destruit, cum his ad praedicationis bella descendit, qui sciunt de Trinitate, quae Deus est, perfecta sentire.
2.1.32
Eadem nocte, qua coenavit cum discipulis, dixit Dominus ad eum: Surge a coena, et descende in castra, id est in locum quo venturus est Judas cum turba Judaeorum.« Sin autem solus ire formidas, descendat tecum Phara puer tuus.» Hoc, nisi fallor, Marcus ita ait:« Assumpsit Petrum et Jacobum et Joannem secum, et coepit pavere et taedere.» Phara quippe, qui interpretatur laguncula, typus est apostolorum, qui nova gratia velut musto sunt repleti.« Descendit ergo ipse et Phara puer ejus in partem castrorum, ubi erant armatorum vigiliae;» quia venit cum discipulis in hortum, quo se capiendum noverat a ministris Pharisaeorum et cohorte militum. In camelis tortitudo vitiorum signatur, et in locustis instabilitas mentium. Qui narrabat somnium vel interpretabatur, divinos significare videtur et sapientes saeculi, nonnullos quoque vates gentium, quibus pleraque de Christo revelata sunt, sicut sybillae et Nabuchodonosor.
2.1.33
Subcinericius panis ex hordeo Christum, qui peccantibus asper et acutus, pungensque est, designat. Quia sicut panis sub mole cineris coquitur, et Christus ignem passionis sustinuit sub multitudine Judaeorum, et ad resurrectionis virtutem duruit. Qui volvitur linguis praedicantium, ut ad humana corda descendat.« Percussit tabernaculum, atque subvertit, et terrae funditus coaequavit,» vel quando carnem persecutorum, in qua manebant animae eorum, per mortem redegit in pulverem; vel quando vitia carnis eorum gladio praedicationis misericorditer feriens destruxit, et ipsos humiles reddidit. Vel potius Scriptura Veteris Testamenti potest in pane ex hordeo designari, cujus interior sensus tenacissimus litterae paleis tegitur. Hoc enim et quinque panes hordeacei designant in Evangelio, ex quibus turbas pavit Dominus. Qui scilicet panis est subcinericius; quia vetus Scriptura secundum carnalem sensum in pulvere terrenarum cogitationum jacet.
2.1.34
« Non est hoc aliud nisi gladius Gedeonis filii Joas.» Joas, qui interpretatur sperans, antiquum Dei populum designat, qui Salvatorem ex se nasciturum sperabat. Cumque noster Gedeon audisset, id est suis audiri fecisset, somnium et interpretationem ejus, admodum membra sua gaudio replevit, et ad gratiarum actionem accendit. Divisitque trecentos viros, id est sanctos praedicatores in tres partes mundi, quae sunt Asia, et Europa, et Africa.« Et dedit tubas in manibus eorum, lagenasque vacuas, ac Lampades in medio lagenarum.» In tubis designatur clamor praedicationum; in lampadibus claritas miraculorum; in lagenis fragilitas corporum.
2.1.35
« Ingressusque est Gedeon, et trecenti viri cum eo in partem castrorum.» Quia coepit Jesus in praedicatoribus suis partem infidelium aggredi, ut eos salubriter vincens, subjiceret sibi. Incipientibus vigiliis noctis mediae, id est profundi erroris, et custodibus suscitatis; quia saeculi principes coeperunt astutiores errorum veterum custodes ponere contra novam apostolorum praedicationem. Coeperunt buccinis clangere, id est coeperunt praedicare. Et complodere inter se lagenas, id est corpora sua in passione collidere. Nam sonuerunt tubis, cum praedicarent; confregerunt lagenas, dum solvenda in passione sua corpora hostilibus gladiis opponerent.
2.1.36
« Confractis vero lagenis, resplenduerunt lampades,» et post solutionem corporum miraculis coruscaverunt. Moxque hostes in fugam versi sunt; quia dum mortuorum martyrum corpora miraculis coruscare conspiciunt, luce veritatis fracti, quod impugnaverant, crediderunt. Cecinerunt ergo tubis, ut lagenae frangerentur; lagenae fractae sunt ut lampades apparerent; apparuerunt lampades, ut hostes in fugam verterentur, id est praedicaverunt martyres, donec eorum corpora solverentur; corpora eorum in morte soluta sunt, ut miraculis coruscarent; coruscaverunt miraculis, ut hostes suos ex divina luce prosternerent, quatenus nequaquam Deo erecti resisterent, sed eum subditi formidarent.
2.1.37
Et notandum quod steterunt ante lagenas, fugerunt ante lampades; quia nimirum persecutores fidei praedicatoribus adhuc in corpore positis restiterunt, post solutionem vero corporum apparentibus miraculis in fugam versi sunt; quia pavore conterriti a persecutione fidelium cessaverunt. Praedicationem scilicet tubarum fractis lagenis corporum visis timuerunt lampadibus miraculorum.
2.1.38
« Cumque per gyrum castrorum in tribus personarent locis,» id est in Asia, Europa et Africa praedicarent,« et hydrias confregissent, tenuerunt in sinistris lampades, et in dextris sonantes tubas.» Pro dextro habere dicimus, quidquid pro magno pensamus; pro sinistro autem, quod pro nihilo ducimus. Bene igitur in dextra tubas, et in sinistra lagenas, sive lampades tenuerunt; quia Christi martyres pro magno habent praedicationis gratiam, et corporum utilitatem vel miraculorum gloriam pro nihilo.
2.1.39
« Immisitque Dominus» divini verbi« gladium in omnibus castris, et mutua se caede truncabant,» id est conversationem pristinam ad invicem in se perimebant,« fugientes usque Bethsetta, et crepidinem Abelmeola in Thaebath.» Bethsetta domus spinae dicitur: Abelmeola luctus parturientis; Thabbath bona exceptio. Et quae est domus spinae nisi mens quae de peccatis suis compungitur? Quae est ista parturiens nisi Ecclesia, quae spirituales Deo filios parturire non cessat? Et quae est crepido luctus parturientis hujus, nisi plaga lateris Christi? Inde enim causam sibi lugendi sumit Ecclesia. Fugerunt igitur usque Bethsetta, qui de sceleribus compuncti sunt agentes poenitentiam. Et usque ad crepidinem luctus parturientis fugerunt, id est usque ad fidem Dominicae passionis, unde luctus Ecclesiae coepit. Et fugerunt in Thabbath, id est in bonam exceptionem. Conclamantes autem voce praedicationis viri Israel, id est fideles, qui Deum oculis fidei vident de Nephthalim, id est de latitudine charitatis vel amplitudine mundi, et de Aser, id est de gente beatorum, et de omni Manasse, id est de iis qui ea quae retro sunt, obliviscuntur, persequebantur Madian coelestibus armis instructi. Nephthalim quippe latitudo dicitur; Aser beatus; Manasses obliviosus vel oblitus.
2.1.40
« Misitque Gedeon nuntios in omnem montem Ephraim,» qui dicitur ubertas, id est Christus praedicatores in universum mundum. Descendite, inquit, in occursum Madian, id est humilitatem assumite, ut hostium superbiae resistatis. Et occupate aquas sapientiae usque Bethbera, id est usque in Ecclesiam, ubi puteus aquarum viventium est. Bethbera quippe domus dicitur. Et usque ad Jordanem, id est ad descensionem et humiliationem eorum. Interpretatur enim Jordanis descensio eorum, vel Baptismus appellatione Jordanis intelligi poterit.
2.1.41
« Apprehensosque duos viros Madian Oreb et Zeb interfecit.» Oreb interpretatur Corvus, Zeb lupus. Uterque autem et corvus et lupus cadavere pascitur. Sed lupus quidem rapit et occidit animalia, et carnibus eorum vescitur; corvus autem licet carnes comedat, occidere tamen non valet. Quid ergo per lupum nisi insatiabilis eorum rabies designatur, qui martyres interficiebant, et mortibus eorum pascebantur? Quid per corvum nisi illi, qui peccatis nigri morte quidem et cruciatibus justorum delectabantur, sed eos perimere non sufficiebant? Interpretatur etiam Oreb foramen. Et coluber ingredi foramen solet. Et quid per foramen nisi illi designantur, in quorum corde serpens antiquus ingredi et habitare consueverat.
2.1.42
Ephraim itaque interfecit Oreb et Zeb; quia conversi gentiles vel ad fidem converterunt, vel patiendo superaverunt et eos, in quibus serpentina malitia latebat; ut de poenis justorum gauderent et eos, qui martyres ipsos peremerunt. Et Oreb quidem, id est in duritia sua. Zeb vero, id est raptores et devoratores sanctorum; in torculari Zeb, id est in pressura, qua justos affligebant. In eo enim, quod a sanctis usque ad mortem sunt tolerati, dum se justos occidere putarent, occisi sunt. Quorum capita, id est triumphum de illis martyres reportaverunt ad Gedeon, id est ad Christum, trans fluenta Jordanis, id est trans sacramenta baptismi, per quae ad eum fit transitus. Bene itaque de gentilitate Deo dicitur; quia« jugum oneris ejus, et virgam humeri ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti sicut in die Madian.» Et quia jam superatum sit exactoris ejus sceptrum, probatur, cum subditur:
2.1.43
VERS. 5.--« Quia omnis violenta praedatio cum tumultu et vestimentum mistum sanguine erit in combustionem, et cibus ignis.»
2.1.44
Violentam enim cum tumultu praedam agere consueverat exactor improbus iste; quia semel humano generi nummum deceptionis contulerat, et ab hoc quotidie mortis debitum expetere non desistebat. Violentam cum tumultu praedationem agebat; quia, cum impetu et clamore effrenato irruens tempore mortis, animas violenter rapiebat. Sed jam haec violenta praedatio, id est antiqui hostis importuna crudelitas, in aeternam erit combustionem.
2.1.45
Vestimentum vero corpus nostrum est, quo induta est anima; sanguis autem peccata carnis sunt, de quibus dicitur:« Libera me de sanguinibus.» Vestimentum sanguine miscetur, quando corpus desideriis carnalibus inquinatur.« Vestimentum ergo mistum sanguine erit cibus ignis;» quia caro luxuriantium gehennalibus mancipabitur incendiis. Sed cur haec violenta praedatio, et vestimentum sanguine pollutum in combustionem erit? Quia jam in carne apparuit rex pacis et justitiae, qui cunctis in se credentibus non solum animae, sed et carnis munditiam tribuat.
2.1.46
VERS. 6.--« Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum ejus.»
2.1.47
Hic est enim parvulus ille, qui« minoratus est paulo minus ab angelis,» qui« non venit ministrari, sed ministrare.» Reges autem saeculi non in humeris sed in capite portant insigne regium. Sed solus Rex noster gloriam potestatis suae in humeris extulit. Unde et Isaac cum ad immolandum a patre duceretur, ligna sibi ipse portayit, eximiam ejus patientiam designans crucem passionis suae gestantis. Itaque principatus ejus est super humerum ejus; quia dum crucem propriis portaret humeris, vicit mundi principem, et in iis quos redemit principatum acquisivit. Sequitur:
2.1.48
« Et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis.» Admirabilis consiliarius est in omnibus, quae per se ipsum in Evangelio docuisse legitur. Deus fortis in resurrectione cognitus est; quia virtute divina hostem antiquum prostravit et suam carnem resuscitavit. Separatim quoque legi possunt haec nomina Admirabilis et Consiliarius, nec non Deus atque fortis. Admirabilis est enim, quia ipse est« speciosus forma prae filiis hominum,»« in quem desiderant angeli prospicere.» Consiliarius est, quia dicit:« Ego sapientia habito in consilio, et meum est consilium.» Deus est, ex substantia Patris. Fortis est, quia ipse est Dei virtus. Et, sicut Adam pater est praesentis saeculi et princeps discordiae, quae fuit inter nos et Deum, ita et Christus est Pater futuri saeculi, et Princeps nostrae pacis ad Deum. Nam« primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni, et qualis coelestis, tales et coelestes.» Et:« sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ita et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae.» Sequitur:
2.1.49
VERS. 7.--« Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. Super solium David, et super regnum ejus sedebit, ut confirmet illud, et corroboret in judicium et justitiam amodo et usque in sempiternum.»
2.1.50
Multiplicabitur ejus imperium,« ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum.» Et pacis non erit finis, quia nos in aeternum pacificavit Deo per mortem suam. Et ubi fient haec? Super solium David, et super regnum ejus; quia« dabit illi Dominus Deus sedem David Patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis.»
2.1.51
Solium quippe David regia sedes est. Regnum vero juxta Dionysium est omnis finis, et ornatus legis, et ordinis distributio. Vel solium David et regnum ejus populus Dei est.
2.1.52
Ut confirmet, inquit, illud et corroboret; quia dum idem solium et regnum per evangelicam gratiam innovatum est, et de carnali factum spiritale, ita confirmatum est et corroboratum, ut sine fine perduret. Confirmabit autem illud in judicio et justitia; quia, sicut Salomon de eo dicit:« Rex, qui judicat in veritate pauperes, thronus ejus in aeternum firmabitur.» Et:« Quoniam justitia firmatur solium.» Amodo, id est ex quo factus est principatus super humerum ejus et usque in sempiternum. Sequitur:
2.1.53
« Zelus Domini exercituum faciet hoc.» Zelari dicitur, qui cum cruciatu mentis castitatem custodit uxoris. Deus igitur quomodo zelatur, vel zelum habet, qui in custodienda castitate nostra nullo cruciatu mentis tangitur? Sed tamen quia castitatem animae uniuscujusque custodit, humano modo zelans vocatur, quamvis cruciatu mentis non tangatur. Dionysius vero Areopagita dicit:« Omnium causalis bonorum omnium amore per excellentiam amatoriae bonitatis fit in existentia omnia providentis, et bonitate, et dilectione et amore fovetur. Propter quod et zelotem eum divina sapientes appellant velut multum in existentia optimum amorem, et ut suscitatorem eam ostendentem, et concupita zelantem, et provisis existentibus eum per semetipsam zelantibus.» Talis ergo zelus Domini faciet hoc, quod de incarnatione Christi, et regno supra dictum est. Sequitur:
2.1.54
VERS. 8.--« Verbum misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel.»
2.1.55
Jacob quidem supplantator, Israel vero vir videns Deum dici perhibetur. Et quid per Jacob nisi Judaicus populus, quid per Israel nisi gentilitas designatur? Quia quem Judaea per carnis mortem supplantare studuit, hunc nimirum per oculos fidei gentilitas Deum vidit. Verbum igitur ad Jacob missum in Israel cecidit; quia eum, quem ad se venientem Judaicus populus respuit, hunc repente confitens gentilis populus invenit. Sequitur:
2.1.56
VERS. 9.--« Et sciet omnis populus Ephraim, et inhabitantes Samariam in superbia et magnitudine cordis, dicentes.
2.1.57
VERS. 10.--« Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus.»
2.1.58
Ephraim vocabantur decem tribus, quae derelicto templo Domini vitulos Jeroboam adorabant, et terra eorum dicebatur Samaria. Quid ergo per Ephraim et per inhabitantes Samariam, nisi gentilis populus designatur? Sciet itaque populus omnis Ephraim, et inhabitantes Samariam, id est universitas gentium, quia verbum quod in Jacob missum fuerat, cecidit in Israel. Superbia vero nonnunquam pro erectionis auctoritate ponitur, sicut Ecclesiae Dominus ait:« Ponam te in superbiam saeculorum.» Et sapientia:« Mecum sunt, inquit, divitiae et gloria, opes superbiae et justitiae.» Quia ergo populus gentilis, ad fidem conversus, non necessitate timoris adhuc astringendus erat ut olim Judaicus, sed gratia libertatis relaxandus, quae ei auctoritatem erectionis daret, recte in superbia locuturus asseritur, et non in pusillanimitate sicut Judaei, sed in magnitudine cordis. Et quid loquetur?
2.1.59
« Lateres ceciderunt,» etc. Quid per lateres nisi luteus Judaeorum populus exprimitur? Et quid per quadros lapides nisi sanctos accipimus quorum vita in prosperitate et adversitate novit fortiter stare? Lapis enim quadrus aeque stat, in quocunque latere fuerit versus. Quisquis ergo prosperitate non extollitur, adversitate non frangitur, suasionibus ad mala non trahitur, vituperationibus a bono opere non revocatur. Lapis quadrus est, et quasi ex omni latere statum habet, qui casum in qualibet permutatione non habet. Cernens itaque propheta Judaeorum populum a fide periisse, et apostolos in Ecclesia surgere, per quos multi erant ex gentibus in fidei et vitae fortitudine solidandi, in magna consolatione locutus est voce gentilitatis, dicens:« Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus.» Videns quippe in Ecclesia apostolos, martyres et doctores surgere de laterum casu, id est Judaeorum perditione, minus doluit, quia Dei aedificium, id est sanctam Ecclesiam de quadris lapidibus aedificari conspexit.
2.1.60
Sycomorus autem, quae est arbor foliis moro similis, sed altitudine praestans, ficus fatua dicitur. Cedrus vero miri odoris est, ac natura imputribilis, miraeque celsitudinis. Quid ergo per sycomoros nisi fatuitas carnalium Judaeorum exprimitur? Quid per cedros nisi sublimis et bene redolens vita sanctorum, quae nulla jam terreni amoris putredine corrumpi potest? Sycomoros itaque, id est carnales Judaeos succiderunt maligni spiritus, et a fidei statu dejecerunt. Sed Ecclesia cedros immutavit, id est viros spiritales et odoriferos loco eorum substituit. Sequitur:
2.1.61
VERS. 11.--« Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, inimicos ejus in tumultum vertet.»
2.1.62
Ex libro Regum cognovimus, quod Theglatphalasar, rex Assyriorum, pecuniis ac precibus Achaz acquiescens, Damascum venerit, et Rasin, regem Syriae, peremerit. Sequitur:
2.1.63
VERS. 12.--« Syriam ab oriente, et Philisthiim ab occidente» subaudi elevabit Dominus,« et devorabunt Israel toto ore.»
2.1.64
Multum enim antiquitus hae duae gentes populum Israel afflixerunt, et praecipue paulo ante tempus captivitatis decem tribuum, ut in diebus Achab et caeterorum tunc temporis, ac deinceps. Sequitur:
2.1.65
« In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta.» Quia illi non sunt conversi ab iniquitatibus suis propter mala, quae passi sunt hactenus, nec Dominus aversus est a furore suo, sed adhuc tribulationes eorum augebit tradens eos in captivitatem. Sic enim subjungitur:
2.1.66
VERS. 13.--« Et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt.»
2.1.67
VERS. 14.--« Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam, incurvantem, et refrenantem die una.»
2.1.68
Id est quando captivi ducentur in Medos. Quid vero sit caput vel cauda, exponit ipse propheta subdendo:
2.1.69
VERS. 15.--« Longaevus et honorabilis ipse est caput; et propheta docens mendacium ipse est cauda.»
2.1.70
Quid vero per incurvantem exprimitur nisi doctor subditos sub disciplina humilians? Et quid per refrenantem nisi doctor quilibet? De falsis autem prophetis adhuc subditur;
2.1.71
VERS. 16.--« Et erunt, qui beatificant populum istum seducentes, et qui beatificantur, praecipitati.»
2.1.72
Et quia omnes idcirco morti et captivitati sunt traditi, quoniam pseudoprophetis crediderunt, sequitur:
2.1.73
VERS. 17.--« Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus, et pupillorum ejus et viduarum non miserebitur; quia omnis hypocrita est et nequam, et universum os locutum est stultitiam.»
2.1.74
Hypocritae erant, quia populum Dei se esse simulabant; et loquebantur stultitiam, quia laudabant idola et sanctos prophetas deridebant. Sequitur versus, qui saepius interponitur:
2.1.75
« In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta.» Sed sciendum est quia Deus in se ipso nec furorem, nec iram habet. Irasci enim dicitur, qui fervore animi contra puniendum vitium accenditur. Deus ergo quomodo irascitur, qui in ulciscendis vitiis nostris nulla perturbatione animi commovetur? Sed qui culpas percutit, modo humanae locutionis dicitur irasci, vel furorem habere, quamvis nulla animi perturbatione moveatur. Ita enim Deus irasci non potest, sicut nec mutari, ullatenus potest. Cujus et manus extenta dicitur, ut habitus in eo ferientis describatur, licet ipse nullis membrorum lineamentis terminetur. Cur autem furor ejus non sit aversus ab eis, ostendit propheta subjungens:
2.1.76
VERS. 18.--« Succensa est enim quasi ignis impietas, veprem et spinam vorabit, et succendetur in densitate saltus, et convolvetur superbia fumi.»
2.1.77
Impietas idololatriae et crudelitatis succensa est in regibus Israel, et vorabit veprem et spinam, id est eos, de quibus in carmine David dicitur:« Praevaricatores autem quasi spinae evellentur» universi. Et succendetur ignis impietatis in densitate saltus, ut totum Israel devoret. Sed cum impietas vocetur ignis, quis est iste fumus de hoc igne procedens nisi doctrina impietatis? Et superbia fumi superbia perversae doctrinae est. Convolvitur igitur in densitate saltus superbia fumi dum in multitudine populi Israel arrogantia idololatriae implicatur, ut jam ab ea populus ille expediri nequeat, in qua totus est involutus. Sequitur:
2.1.78
VERS. 19.--« In ira Domini exercituum conturbata est terra, et erit populus quasi esca ignis.»
2.1.79
Terra Israel conturbata est in ira Domini. Et quia impietas ignis est, populus quasi esca ignis efficitur; quoniam ab impietate malorum principum affligitur, et unusquisque proximum laedit. Nam sequitur:« Vir fratri suo non parcet.»
2.1.80
VERS. 20.--« Et declinabit ad dextram et esuriet, et comedet ad sinistram et non saturabitur.»
2.1.81
Declinabit ad dexteram, ut adversetur bonis; et ad laevam, ut noceat malis. Sequitur:
2.1.82
« Unusquisque carnem brachii sui vorabit. Quid per brachium nisi proximus quilibet necessarius, in quo fortitudinem quisque habeat, et per quem suas actiones impleat, designatur? Carnem ergo brachii sui vorat, qui substantiam proximi et amici sui rapit. Quod quia non solum vir in virum sed etiam tribus in tribum agebat, sequitur:
2.1.83
VERS. 21.--« Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen» subaudi vorabit:« simul ipsi contra Judam.»
2.1.84
Sic conturbata est terra in ira Domini. Post haec de iis, qui leges iniquas in populo Israel promulgaverunt, agitur, et captivitas eis debita promittitur.« Vae, inquit, qui condunt leges iniquas, etc..» Demum multa de rege Assyriorum dicuntur, quae nunc historialiter tractare omittimus. Sed quia Spiritus prophetiae in eisdem verbis diversa complecti solet, videamus si juxta superiorem sensum haec intelligi possint.
2.1.85
« Et levabit, inquit, Dominus hostes Rasin super eum.» Quia Rasin rex Syriae fuit, et per Syriam intelligimus gentilitatem, quid per Rasin nisi principes reliquiarum gentilitatis, quae credere noluerunt, designatur? Super quos elevantur hostes sui sicut Joannes ait:« Vae terrae et mari, quia descendit diabolus ad vos habens iram magnam.» Sequitur:
2.1.86
« Syriam ab oriente, et Philisthiim ab occidente, et devorabunt Israel toto ore.» Syria sublimis interpretatur; Philistiim ruina duplex vel ceciderunt duo. Et quid per Syriam nisi sublimis angelorum natura figuratur in excelsis creata? Quid per Philisthiim nisi genus humanum, quod a paradisi felicitate depulsum est quasi in occidentem, id est in hanc vallem lacrymarum, ubi, deficiente luce, nox et abyssus interminabilis damnationis invenitur? Nam quod Philisthiim dicitur: ceciderunt duo, in ipsis apparet protoplastis, qui duo peccaverunt, et a paradisi amoenitate expulsi sunt, atque corporis et animae ruinam perpessi sunt.
2.1.87
« Elevat ergo Dominus Syriam ab oriente, et Philisthiim ab occidente, ut devoret Israel toto ore;» quia divino judicio et maligni spiritus ab origine in principio vitiati Judaicum populum superant, et homines de praesenti saeculo a passione et occasu Salvatoris persequuntur eum. Nec videatur absurdum, quod Rasin, et Israel atque Ephraim et caetera nomina sub diversis significationibus accipimus. Magna enim legentium discretio esse debet, ut in sacro eloquio, cum quilibet sermo unus dicitur, non semper unam eamdemque rem significare credatur sed varie pro locorum diversitate, prout oportuerit, accipiatur. Sequitur:
2.1.88
« In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta.» Dum Vespasianus regiones Judaeae vastaret, noluit Dominus propitiari, quia illi noluerunt converti. Nam sequitur:« Et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt,» id est Christum.
2.1.89
« Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam, incurvantem et refrenantem in die una,» id est Titus, quando Jerusalem ceperit. In ipsa autem obsidione, Joannes et Simon caeterique Judaeorum principes populum suis adulationibus perniciose decipiebant, asserentes nihil esse Deo gratius quam pro libertate pugnare, de quibus additur:« Et erunt, qui beatificant populum istum, seducentes, et qui beatificantur, praecipitati.» Et quia omnis sexus, et omnis aetas deperiit, apte subjungitur:
2.1.90
Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus, et pupillorum illius, et viduarum non miserebitur.» Et causa eorum adhuc subditur:« Quia omnis hypocrita est et nequam, et universum os locutum est stultitiam.» Omnis populus erat hypocrita utpote corruptus« fermento Pharisaeorum quod est hypocrisis.»« Et universum os eorum locutum est stultitiam,» cum dicerent:« Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam.» Et« nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit.» Et:« Sanguis ejus super nos, et super filios nostros.» Sequitur:« In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta.» Et cur ad feriendum adhuc manus ejus extenta sit subjungitur:
2.1.91
« Succensa est enim quasi ignis impietas, veprem et spinam vorabit.» Impietas principum Judaeorum succensa est ut ignis adversus apostolos resurrectionem Domini constanter praedicantes. Veprem et spinam vorabit, id est Judaicum populum eadem impietas inflammabit in apostolos. De qualibus spinis et vepribus dicitur:« Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias.»--« Et succendetur, inquit, in densitate saltus,» id est in agresti populo gentilium eadem invidiae flamma adversus Christianos exardescet.« Et convolvetur superbia fumi;» quia omnes principes gentium in hoc conspiraverunt, ut veterem errorem idololatriae defenderent, et novam doctrinae Christianae praedicationem unanimiter impugnarent. Et quia totus mundus contra Christianos est commotus, recte subjungitur:
2.1.92
« In ira Domini exercituum commota est terra, et erit populus quasi esca ignis.» Ignis enim persecutionis populum sanctorum vorabit. Unde eis Dominus ait:« Tunc tradent vos in tribulationem et occident vos, et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. Et tunc scandalizabuntur multi, et invicem tradent, et odio habebunt invicem, et multi pseudoprophetae surgent, et seducent multos.» Similiter et hic sequitur:« Vir fratri suo non parcet. Et declinabit ad dextram et esuriet: et comedet ad sinistram et non saturabitur,» etc.« Vir fratri suo non parcet.»--« Tradet enim frater fratrem in mortem.» Et declinabit ad dextram adversus justos, et esuriet poenam eorum; et comedet ad sinistram peccatores, et non saturabitur afflictione eorum. Per brachium vero jam intelleximus amicum necessarium, in quo quis fortitudinem habeat, et per quem actiones suas impleat. Carnem ergo brachii sui vorat, qui corpus amici perimit aut cruciat.
2.1.93
Quid vero per Manassen, qui dicitur obliviosus, nisi gentilis populus designatur, qui Creatorem suum oblitus creaturam adoravit? Et quid per Ephraim, qui interpretatur ubertas, et derelicto templo Dei serviebat idolis, nisi multitudo haereticorum exprimitur? Et quid per Judam nisi Catholicorum populus figuratur? Vorabit igitur Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen; quia et gentiles persequebantur haereticos aestimantes esse Christianos, et haeretici, quos poterant ex gentibus, ad suam sectam velut ad religionem convertebant; rursumque simul ipsi, id est gentiles et haeretici contra Judam, id est contra Ecclesiam saeviebant. Sed postquam haec completa sunt, nondum persecutiones quieverunt, nam sequitur:« In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta.» Nam de principibus impiis, qui tunc leges iniquas contra Christianos dederunt, subjungitur:
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).