Reader

LXXX. IN FESTO SANCTI JOANNIS EVANGELISTAE SERMO PRIMUS.

« Secundum dies ligni erunt dies populi mei... quia semen benedictorum Domini est, et nepotes eorum cum eis, eritque, antequam clament, ego exaudiam.»

His verbis Spiritus sanctus per Isaiam humilium corda erigit, superborum ora obstruit, pauperibus spiritu magnam spem exhibuit, amicorum mundi hujus praesumptionem retundit, dum ligni vitae similitudinem, et ante clamoris vocem desiderii exauditionem pollicetur, dicens: Secundum dies ligni erunt dies populi mei, et antequam clament, ego exaudiam. O quam grata, quam dulcis, quam magna est ista promissio, qua semini benedictorum et nepotibus eorum similitudo ligni promittitur! Non est hoc lignum scientiae boni et mali, in quo cecidimus, sed lignum vitae in medio paradisi plantatum. Lignum scientiae boni et mali quasi instrumentum fuit diaboli, ut hominem dejiceret, dum homini interdictum temerarie consuluit, adjectione falsae pollicitationis. Occasione quippe accepta per lignum operatus est serpens callidus in homine concupiscentiae vitium. Misit enim hamum, sagenam et rete, et universum cepit genus humanum; sed in uno homine radicabiliter constitutum. Unde in Habacuc:« Totum in hamo sublevavit, traxit illum in sagena sua, et congregavit in rete suum; super hoc laetabitur et exsultavit; sed veniens veniet, et non tardabit, et qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semetipso.» Attendite diligenter 631 quanta[ industria] atque sagacitate diabolus hominem circumvenit. Nam quasi hamum misit, cum fraudulenter ad mulierem accedens, interrogavit:« Cur praecepit vobis Dominus ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum paradisi vescimur; de ligno vero quod est in medio paradisi praecepit nobis ne comederemus, ne forte moriamur.» Explorato igitur, per hamum versutae interrogationis, quid mulier timeret, et illud per falsae negationis sagenam removit, addens:« Nequaquam moriemini;» et ut facilius quod intendebat persuaderet, fraudulentae pollicitationis addidit rete,[ dicens:]« Quocunque die comederitis, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum. Tulit igitur mulier de fructu ejus, et comedit.» Satis perspicuum est qualiter commentator fraudis hominem per lignum praecipitavit; unde laetatus est et exsultavit; sed qui ligni occasione hominem vicit, ligni virtute succubuit; et homo qui per lignum sublimitatis corruit, per lignum humilitatis resurrexit. De quo addit:« Veniens veniet, et non tardabit, et qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semetipso.» Quis est iste, cujus adventum tanto praeconio tantoque tripudio propheta annuntiat? Hic est lignum vitae.« Sapientia enim»[ Patris,] ut ait Salomon,« lignum vitae est omnibus amplexantibus eam, et qui tenuerit eam beatus.» Hoc ergo ligno confracta est astuti hostis saevitia; hoc eodem restituta nobis bona, fallacia diaboli detecta. Hoc lignum per humilitatem exaltatum est; lignum mortis per superbiam est humiliatum; hoc lignum prius sterilitate aruit, sed post ubertate fructuum mirabiliter fronduit, siccato viridi ligno. Unde Dominus per Ezechielem:« Ego Dominus humiliavi lignum sublime, et siccavi lignum viride, et frondere feci lignum aridum.» Hoc est lignum quod Elizaeus misit in aquam ad quaerendam securim, et natavit ferrum ad lignum. Filiis namque prophetarum ligna caedentibus secus aquam, ferrum securis de manubrio in aquam cecidit. Ideoque vocaverunt Elizaeum, qui veniens manubrium super aquam tetendit, et mox de aqua ferrum in manubrium resiliit. Ferrum quod a manubrio in aquam decidit, genus humanum intelligitur, quod a Deo recedens per delictum primae praevaricationis decidit in fluxum atque decursum hujus miseriae atque labilitatis. Hoc est flumen Chobar, juxta quod moerens sedebat[ f. dolet] Ezechiel inter captivos. Hoc est de fluminibus Babylonis, de quibus Propheta ait:« Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus.» Hoc est mare Mortuum, unde non profluit aqua vivens in 632 vitam aeternam salutis, de qua bibens non sitiet in aeternum. Aqua illa sitim generat, haec exstinguit. In illam vero aquam turbulentum et amarum ferrum humani generis decidit per peccatum primi hominis, et venit noster Elizaeus, id est Christus, precibus prophetarum vocatus, lignumque in aquam misit, ad quod ferrum rediit, quia seipsum, quod est lignum, in similitudine carnis peccati exhibens mundo, de torrente in via bibit, quia amaritudinem passionis et mortis gustavit, aceto ei cum felle in potum a Judaeis propinato; et sic ferrum enatavit ad lignum, id est homo rediit ad Deum, servus ad dominum, ovis ad pastorem, natus prodigus ad patrem, et sic lignum humile fronduit arefacto ligno sublimi, id est« percusso capite de domo impii, sceptrisque ejus maledictis.» Domus impii, id est impietatis, caput suum habet, id est diabolum, et sceptra ejus sunt, qui in malitia pejores sunt, et qui« veniunt ut turbo ad dispergendum Dei domum,» sed non potest moveri, quia fundamentum habet in petra et caput in coelo, quod est caput omnis principatus et potestatis. Hoc est igitur caput[ quod Christus] percussit de domo impii, cum male congregata ei detraxit, et[ illam ipse] ad se reduxit. Unde Habacuc:« Vae ei qui congregat non sua, et repente consurget qui mordeat eum.» Et Jeremias clamat:« Perdix[ Vulg. fovit] congregavit quae non peperit; fecit divitias, non cum judicio, et in dimidio dierum suorum derelinquet eas, et in novissimis suis erit insipiens.» Perdici stultae aviculae comparatur diabolus, qui fecit divitias non cum judicio, cum alienum servum sibi subdidit in mendacio, sed in dimidio dierum suorum derelictus est, cum percusso capite infirmantur impii, eoque relicto, ad caput rediit de domo Dei; sed in novissimis suis reperietur insipiens, cum evacuato ejus principatu, in ignem sibi suisque paratum mittetur. Arefecit ergo lignum sublime Dominus, et exsiccavit cum fronduit lignum humile, scilicet cum virga Aaron fronduit et peperit amygdala. Cum lignum plantatum secus decursus aquarum, dedit fructum suum in tempore suo. Hoc est lignum vitae, id est Sapientia Patris, quae plantata est secus decursus aquarum, et in medio paradisi plantata est; secus decursus aquarum, quia humanatus est Dei Filius secundum operationem Spiritus sancti, cujus gratia aestus peccati exstinguitur, sicut sitis aqua, et in medio paradisi, quia Christus in medio Ecclesiae tanquam caput et princeps. Hic hastile candelabri in tabernaculo Domini, habens tria brachia hinc et tria inde. In Christo enim, quasi in vite palmites, tres ordines fidelium, qui fuerunt 633 ante gratiam, et qui tunc sub gratia fundati sunt. Hi sunt tres viri quos Ezechiel salvandos vidit, Noe scilicet, Daniel et Job, id est conjugati, continentes, rectores,[ seu praelati]. Hunc ergo fructum protulit lignum vitae in tempore suo,[ dum] duodenos fructus gratiae dedit, scilicet apostolos,« benedictos, et semen benedictorum, et nepotes eorum.»

Tripartita est hic distinctio, scilicet benedictio, et semen benedictorum, et nepotes eorum. Ecce fructus ligni vitae, de quo sanctus Job ait:« Lignum si praecisum fuerit, rursus virescit, et pullulant rami ejus.» Hoc est lignum vitae scilicet Christus Dominus, quo morte praeciso, pullulaverunt rami ejus, sicut in Evangelio ait:« Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum.» Et iterum:« Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert.» Et per Prophetam:« Singulariter sum ego donec transeam.» Quasi enim singularis fuerit Christus Dominus, per mortem transivit de terra ad coelum, de mundo ad Patrem. Sed eo transeunte, atque de Jericho descendente, duodecim secuti sunt eum clamantes, id est duo populi Judaeorum et gentium, credendo, ad Dominum clamaverunt, et sobrie, et pie, et juste vivendo, secuti sunt vestigia ejus. Tunc mulier hemoroissa stans retro, fimbriam vestimenti ejus tetigit. Tunc denique tanta multitudo credidit, ut Isaias, quasi stupore plenus, admiretur, dicens:« Nunquid parturiet terra in die una, aut parietur gens similis?» Et Osee:« Israel germinabit sicut lilium, et erumpet radix ejus ut Libani; ibunt rami ejus, et erit quasi oliva gloria ejus.» Pretiosum est ergo hoc lignum, cujus praecisione tanta pullulaverunt dilatatione rami, cujus talis ac tantus est fructus, sicut per Osee ait:« Ego sicut juniperus condensa, ex me fructus inventus est.» Qualis autem sit ille fructus praemissis Isaiae verbis Dominus ostendit: Secundum dies ligni, erunt dies populi mei. Deinde ipsum populum distinguit in tres ordines praefatos, scilicet benedictos, semen eorum ac nepotes eorum: Antequam clament exaudiam eos. Benedicti ergo merito intelliguntur apostoli, qui benedictionis atque gratiae primitias perceperunt. Semen eorum sunt ei quos in fide genuerunt. Nepotes vero eorum, qui ab eorum filiis in fide geniti sunt. Unde in parabolis:« Bonus reliquit haeredes filios atque nepotes, et custoditur justo substantia peccatoris.» Bonus iste ipse est, qui et lignum vitae intelligitur, scilicet Christus, comparatione cujus nemo bonus. Hic habet haeredes filios et nepotes. Qui enim ab ipso, vel ab apostolis sunt geniti, haeredes quidem 634 Dei, cohaeredes autem Christi erunt. Hi sunt« quos praescivit Deus conformes fieri imaginis Filii sui.» Inter autem[ filios], scilicet benedictos Domini, eminet sanctissimus evangelista Joannes, cujus hodie festivitas celebratur, virginitatis gratia, dilectionis singularis privilegio, immensae sapientiae dono. Hic est enim discipulus ille, quem Dominus de fluctivaga nuptiarum tempestate vocavit, ut virgo Virginem sequeretur, cui etiam de cruce matrem Virginem commendavit, dicens matri de discipulo:« Ecce filius tuus;» ad discipulum autem de matre:« Ecce mater tua.» Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus valde, non forte ferventius caeteris, sed familiarius, quia ei sicut affinitate, ita carnis integritate propinquus; qui imminente suae recessionis die, convocatis fratribus, in defossum sepulturae locum descendit, valeque eis dicens, obdormivit in Domino. Tam extraneus a mortis dolore, quam alienus a carnis corruptione erat. Hic est discipulus ille, qui supra pectus Domini in coena recubuit, qui de fonte Dominici pectoris, spiritualis sapientiae plenitudinem hausit, qua inebriatus, in vocem theologam tanti ponderis plenam erupit, ut ipso Paulo altius intonuerit, ac totus mundus eum capere non potuerit, cum ait:« In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum.» Unde et aquilae volanti merito comparatur, qui irreverberatis luminibus, aciem solis intuitus est. Sic Joannes inconcussa mentis acie, verum lumen, id est Christi divinitatem, aeternitatem, cum Patre aequalitatem contemplatus est, cujus tanquam personante buccina, vulva haereticorum sine liberis est facta, et verba eorum facta sunt arentia. Joanne enim, id est gratia Dei, evangelizante veritatem, oppilata sunt ora contra veritatem obstrepentium, et revelata est malitia magistrorum mendacium inobscurato rectos corde sagittantium[ f. obscurato corde in rectos sagittantium], qui non dormiunt, nisi cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis. De quibus Osee ait:« Da eis, Domine; quid dabis eis? vulvam sine liberis, et ubera arentia.» Hujus optationis impletio facta est in Joanne apostolo, qui exaltans vocem suam tanquam tuba, peccantium mentes perterruit, eorum qui bella volunt haereticorum linguas praecipitavit et dissipavit, atque iniquorum linguas oppilavit, perditos liberavit. De qua turba Isaias ait:« Clangetur in tuba magna, et venient qui perditi fuerant de terra Assyriorum, et de terra Aegypti, et adorabunt Dominum in monte sancto in Jerusalem.» Optima est haec tuba, non tantum cornea, sed argentea et aurea. Cornea quidem est, quia sicut cornu carnem excedit, et eam superat, 635 ita discipulus dilectus a Domino affectus carnis superavit, et libidines, quae sursum sunt sapiens, non quae super terram, in carne ambulans, sed non secundum carnem militans, ut cornu carni inhaeret et eam excedit. Argentea quoque est et aurea haec tuba, quia eloquii venustate resplenduit, et sensum profunditatis[ f. sensuum profunditate.] eminuit. In auro enim sapientia intelligitur, in argento eloquentia. Ductilis quoque est haec tuba, quia tundendo non frangitur, sed producitur. Malleis sive enim tribulationum non defecit examinatus, sed profecit, in ferventis olei dolio missus, sicut corpore, ita mente exivit illaesus. Hac igitur tuba clangente, qui perditi fuerant, venerunt de terra Assyriorum, et de terra Aegypti, id est ab elatione haereticorum, a tribulatione malorum et dolore. Assyrium enim dirigentes, Aegyptus tribulatio vel tenebrae interpretatur. Tales fructus profert lignum vitae, per quod triumphant de adversariis suis, qui antequam clament ore, exaudiuntur, clamantes corde, quorum dies erunt sicut dies ligni vitae. Quia sicut Christus jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, sed in aeternum cum Patre regnat: sic« benedicti Domini, et semen eorum, et nepotes eorum cum eis in aeternum gaudebunt,» fulgentes sicut sol in regno Patris. Quod nobis praestare dignetur qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.