Hildegardis Bingensis1098–1179
Subtilitates diversarum naturarum creaturum
Crea 18
Choose a text
More by Hildegardis Bingensis
—
11565 Sudinac
17.45
LIBER SEXTUS. CAP. XLV.--DE LERCHA [IV, II, 37].
17.45
Lercha[ laudula ed.] valde calida est et aridae naturae, et aestatem diligit, ac in splendore solis libenter volat, et in calore viget, sed in frigore faciliter perit, et wunsam est et astuta, ac munda pascua quaerit, et nec sanis nec infirmis hominibus ad comedendum valet. Sed si alicui homini guttur tumet, id est swillet, accipe Lercham, et capite ac visceribus et pennis abjectis, reliquum corpus super calidum laterem paulatim sicca, sic tamen nec comburas, et de pulvere milwae[ tiliae ed.] ad pondus trium nummorum adde, et ita in pannum liga, ac in panno super guttur illius constringe, et tumor ille fugabitur. Et si magnum swern[ ulcus ed.] alicubi in corpore tuo habes, eumdem pulverem desuper liga, et propter eamdem naturam et virtutem suam, ut praefatum est, idem ulcus molle erit et rumpetur. Quod si etiam drusze[ glandes ed.] habes, eas saliva tua prius madefac, et pulverem praefatum in panno desuper liga, et evanescent. Et si canis furit, caput ludulae abscide, et idem caput furenti cani ad comedendum da, et furorem dimittit, et mansuetus fiet.
17.46
LIBER SEXTUS. CAP. XLVI.--DE ISENBRADO [IV, II, 38].
17.46
Isenbrado calidus est, et in eodem calore temperatus est, et aliquantum humidus, et puritatem aeris semper quaerit. In quo etiam prosperitas est, et etiam interdum aquas illas quaerit quae a sorde purae et clarae sunt. Et si quis homo in aere illo aut juxta aquam illam, ubi nidificat, esse et manere posset, nulla infirmitas ei ibidem occurreret, quia aerem illum semper quaerit, ubi nullae sordes sunt, et mundis pascitur. Caput autem ejus et viscera et pennas abjice, et reliquum corpus foliis de quercu involve et super carbones pone, ita dum eadem folia ab igne consumantur, et tertia vice simili modo, dum ipsa incendatur, et deinde aviculam in novam ollam ad ignem sine aqua pone, et in ea modice combure, ut pulverizare possis, et ita paulatim in pulverem redige, et huic pulveri modicum minus quam nux muscatae sit, et si quis apoplexiam habuerit, id est qui in uno latere jam moveri nusquam poterit, illi de pulvere isto jejuno cottidie in modica aqua da bibere, et eamdem infirmitatem curabit si juvenis homo est, nisi tunc eadem infirmitas longo tempore in eo inveterata sit. Sed et si quis homo ita virgichtigit est quod se totum dilacerare quaerit, etiam eo tempore cum malum hoc patitur, de eodem pulvere in aqua bibat, et melius habebit propter bonam virtutem eorum quae praedicta sunt.
17.47
LIBER SEXTUS. CAP. XLVII.--DE VEDEHOPPO [IV, II, 39].
17.47
Wedehoppo[ Upupa ed.] calida est et humida,[ et cibo hominis non conv. add. ed.] et circa quamdam medietatem aeris volat, et diem diligit, et immundam naturam habet, et ideo semper in sordibus ac circa sordes versatur, et in eis proficit, et ideo quaerit sordes, quae fortissimae sunt, et in eis mansionem suam parat. Caput autem ejus et viscera abjice, et pennas extrahe, et reliquum corpus in nova olla ad pulverem redige, et si orfimae in aliquo homine ruptae sunt, aut si vermis aliquem hominem comedit, in ipsa vulnera de pulvere isto pone, et si orfime sunt, exsiccabuntur, aut si vermes sunt, morientur.
17.48
LIBER SEXTUS. CAP. XLVIII.--DE WACHTELA.
17.48
Wachtela calida est et humida, et munda pascua quaerit, et sanis hominibus ad comedendum bona est, infirmis autem qui malis humoribus inundantur non valet, quia humores eorum in ipsis commovet, quoniam tarda humiditas in ea est.
17.49
LIBER SEXTUS. CAP. XLIX.--DE NACHTGALLA [IV, II, 40].
17.49
Nachtgalla[ Luscinia ed.] calida est, et aliquantum sicca, et de nocturno aere vitam habet, et munda est. Et quia de nocturno aere est, in nocte magis quam in die laetatur et cantat, quia sol ei in die nimium splendorem dat, et hoc abhorret. Et cui oculi caligant, nachtgallam jam ante ortum diei capiat, et fel ejus accipiat, et illud effundat, et huic guttam unam roris quam super mundum gramen invenerit addat, et tunc palpebras et cilia oculorum de hoc circa oculos suos, cum dormitum vadit, saepe liniat, et si etiam oculos interius modice tetigerit, non nocet, et ab oculis mirifice caliginem aufert, velut si spuma, id est schum, per fervorem ignis ab aestate purgatur et abiciatur.
17.50
LIBER SEXTUS. CAP. L.--DE STARA [IV, II, 41].
17.50
Stara calida et timida, et ideo cum multitudine volat, et amicitiam ad genus suum habet, et caetera volatilia non odit, ac aliquantum alte volat. Et caput et viscera ac pennas aufer, et reliquum corpus in nova olla ad pulverem comburendo redige, et pulverem istum in rupta orfime pone, et exsiccabuntur. Accipe integrum staram, et mortuum super illud tene quod venenum esse suspicaris, et si venenum est, pennae illius disjunguntur et ab inbicem entwichent se, et moventur, sed tamen exeunt, quia si viveret, inde doleret et fugeret. Si autem venenum non est, pennae suae non disjunguntur nec moventur.
17.51
LIBER SEXTUS. CAP. LI.--DE VYNCO [IV, II, 42].
17.51
Vynco[ Frigellus ed.] calidus est, et de viriditate terrae herbarum pascua quaerit, et sanis ad comedendum non multum obest, infirmos autem laedit. Qui siccae naturae est et alta in aere non petit. Accipe autem Vincken, et capite et visceribus et pennis ejus abjectis, eum super vivos carbones pone, et modice assa ita ut tantum incalescat, et ubi infans in cute sua uszgeslagen est et ulcerosus, ita calidum superpone, et iterum calefac et alio loco superpone, et sic saepe fac ubique in corpore infantis, et immundos ac malos humores de cute illius extrahit, et mox hircino sepo desuper unge, et ulcera illa sanabuntur. Caetera quae in eo sunt parum prosunt.
17.52
LIBER SEXTUS. CAP. LII.--DE DISTELWINCKE [IV, II, 43].
17.52
Distelwincke calidus, et etiam de aere illo est qui erumpentes flores primo educit, et ideo pulchrum colorem habet. Et homo qui brustswern interius in corpore habet, aut qui in stomacho aut in lenden dolet, aut infirmitatem in corpore habet, accipiat distelwincken, et capite et pennis abjectis purget, et sic cum jecore et pulmone carnem ejus modice asset, et postquam assaverit, carnes istas distrahit, id est zuzeyse, et ossa ejus comminuat, et tunc farinam similae recipiat, et ei modicum sagiminis addat, et carnes praefatas illas imponat, et denuo in patella coquat, et sic pulmentum paret, et ita saepe comedat; et si juvenis est, eum interius sanat; aut si senex, dolores istas( sic) in eo minuit, quia est quasi optimum unguentum quod hominem interius sanat.
17.53
LIBER SEXTUS. CAP. LIII.--DE AMERA.
17.53
Amera calidus est, et in puro aere libenter volat, et nec sanis nec infirmis hominibus ad comedendum valet, quia pastus ejus mundus ac immundus, ac amarus est.
17.54
LIBER SEXTUS. CAP. LIV.--DE GRASEMUCKA.
17.54
Grasemucka frigida est et de aere spumantium aquarum est, et pastus ejus mundus et immundus est. Et ad medicamenta non multum valet.
17.55
LIBER SEXTUS. CAP. LV.--DE WARGKRENGEL.
17.55
Wargkrengel frigida est, ac etiam de aere illo ubi meridiana daemonia sunt, nec ullam laetitiam habet antequam tristitiam in aliis animalibus videat. Et etiam ova sua interdum frangit, ac pullis suis inimicitior et durior aliis volatilibus est. Sed tamen hujusmodi vires in se non habet, ut vel malum vel bonum cum eo in medicamentis perfici possit.
17.56
LIBER SEXTUS. CAP. LVI.--DE MERLA.
17.56
Merla frigida est, et pastus ejus inmundus ac nocivus, et nec sanis nec infirmis hominibus ad comedendum valet nec etiam aliqua medicamenta in eo sunt.
17.57
LIBER SEXTUS. CAP. LVII.--DE WASZERSCELTZA [IV, II, 29].
17.57
Waszerstelsa[ waszersteltza?] temperatum calorem in se habet, et etiam de turbinibus est, et ideo caudam semper movet, ac turbines et tempestates pati potest, quod de ipsis est, et juxta aquas libenter manet quod de turbinibus est; et pascua praecipue in aqua quaerit. Molles carnes habet, et sano et infirmo ad comedendum bona est, quia infirmum refocillat. Et guttur ejus sicca et serva, et cum aliquis in corde dolet, aut cum aliquis a gicht fatigatur, idem guttur per modicam horam in aqua pone, et tunc elevat, et ipsam aquam in guttur illud funde, et illi ad bibendum da, et in corde melius habebit, ac gicht ab eo cessabit. Sed et cor ejus sicca, et apud te semper habeas, et cum gicht te fatigat, idem cor per modicam horam in aquam pone, et aquam illam bibe, et vicht in te cessabit. Et vesicam ejus siccatam tecum habes, et si freischlich in aliquo homine insurgit, cum saliva tua illam modice humidam facies, et illam juxta et non super freischlich pone, et illud dissipat, id est swendet. Sed et super ziterdrusze, eamdem vesicam saliva tua parum madefactam pones, et evanescent.
17.58
LIBER SEXTUS. CAP. LVIII.--DE BEYNSTERCZA.
17.58
Beynstercza calida et humida est, et de turbinibus est, et ideo caudam movet, et aliquantum venenosa et nociva pascua quaerit. Et si quis carnes ejus comedit, gicht in eo excitat.
17.59
LIBER SEXTUS. CAP. LIX.--DE HIRUNDINE [IV, II, 46].
17.59
Hyrundo calida est, et calorem ac blandum aerem quaerit et ubi nidificat, calidum habet, et aliquantum acer est, id est grim, et inde velociter volat, et multum inmundis pascuis vescitur; ad comedendum homini contraria est. Ubi autem orfime in homine sunt, sive ruptae, sive integrae sint, cum smalcz hyrundinis inunge et sanabuntur. Et si homo morklacdrim dolet, ova hirundinis ita integra cum testa combure et in pulverem redige, et huic pulveri modicum plus de hanensmalcz adde, et simul tinch, et orclackdrim inunge, et melius habebis.[ Si quis autem de gulositate et ebrietate leprosus efficitur, stercus hirundinum et quater tantum de herba quae lappa dicitur, rubeos flores habens, et ex his pulverem faciat; arvinam quoque ciconiae, et modicum plus arvinae vulturis in sartagine frixet, et praedictum pulverem, et modicum sulphuris huic arvinae intermisceat, et unguentum faciat, et in asso balneo se perungi jubeat, et se in lectum collocet. Et sic usque ad quintum, vel ad plures dies faciat. Add. ed.].
17.60
LIBER SEXTUS. CAP. LX.--DE CUNGELM.
17.60
Cungelm calidus est, et de aere splendoris solis est. Et caro ejus ipsi comedenti non obest. Et per se singulariter ad medicinam non valet, quia modicus est. Sed cum in maio unguenta parantur, caput ejus aufer et viscera abjice, et quod reliquum est de corpore ejus in nova olla ad pulverem redige, et pulverem istum aliis bonis herbis de quibus quaelibet unguenta fiant adde, et nulla herba contra infirmitates ibi pretiosior est.
17.61
LIBER SEXTUS. CAP. LXI.--DE VESPERTILIONE [IV, II, 47].
17.61
Vespertilio plus calida est quam frigida, et calorem et diem abhorret, et in tempore illo volat, cum praecipue aerei spiritus propter quietem hominis discurrunt, scilicet cum homo quiescit et varias vicissitudines in se habet. Sed si quis homo gelsucht habet, eam modice percute, ita scilicet ne moriatur, et tunc eam super glaucken illius liga, dorso vespertilionis ad dorsum hominis verso, et post pusillum aufer, et tunc super stomachum illius liga, et ibi eam dimitte dum moriatur.
17.62
LIBER SEXTUS. CAP. LXII.--DE WIDDERWALONE [IV, II, 62].
17.62
Widdervalo calidus est ac instabilis, et tristem naturam habet. Et homo qui gelsucht habet, aviculam istam mortuam cum pennis illius super stomachum suum liget, et gelsucht in ipsam transibit, et ille curabitur. Vel homo qui gelsucht habet eamdem avem in pulverem redigat, et pulverem istum in baumoleo modice intinguat, et sic eum per tres aut per duos dies super stomachum suum liget, et curabitur. Et qui in aure sua surdus est, cor ejus in ipsam aurem ponat, ut eadem auris de corde illo interius incalescat, et auditum recipiet. Sed et qui nazeboz habet, jecor ejus pulverizet, et ipsum pulverem naribus suis apponat, et odorem ejus per nares suas introrsum trahat, et mali humores capitis sui suavius solventur et levius effluent, et ille tanto citius curabitur.
17.63.1
LIBER SEXTUS. CAP. LXIII.--DE API [IV, II, 48].
17.63.1
Apis de calore solis est, et aestatem diligit, sed et velocem calorem habet, ita quod frigus pati non potest. Et si alicui uberbeyn crescit, aut si aliquod membrum de loco suo motum est, aut si aliqua membra contrita sunt, apes quae in vasculo suo mortuae sunt, et non vivas, accipiat, et sufficienter ex eis in lineum pannum ponat et consuat, et pannum istum apibus interius consutum in baumoleo sveysze, et eumdem pannum dolenti membro superponat, et hoc saepe faciat, et melius habebit. Et si vermis carnem alicujus hominis comedit, ille apes in vasculo suo mortuas accipiat, et pulverem istum loco ulceris saepe mittat, et vermis morietur.
17.63.2
[ Mel autem quod apes parant valde calidum est. Sed homo qui est pinguis, si saepe mel comederit, livorem et tabem in eo parat; sed aridus et macer si coctum mel comedit, non multum ab eo laedetur. Coctum autem mel, et optime despumatum, pingui et macro, sano et infirmo non multum oberit; sed si quis favum cum cera manducaverit, melancholiam in eo excitat. Add. ed.]
17.64.1
LIBER SEXTUS. CAP. LXIV.--DE MUSCA [IV, II, 49].
17.64.1
Musca frigida est. Et cum aestas est, si tunc homo aliquo minuto vermiculo[ sicut aranea est add. ed.] figitur vel laeditur, muscam desuper contritam liget, et calor ille, quem musca de aestate tunc habet, venenum illud aliquantum debilitat. In hyeme autem musca omnino venenosa est, et homini periculosa, nisi quem Deus custodit. Quod si aliquis homo muscam comederit aut biberit, mox scharleyam contundat, et de succo illo bono vino immittat, ut idem vinum succum illum excedat, et ad ignem calefaciat, et sic bibat quatenus, si quod veneni musca in eo remanserit, per nauseam emittat.
17.64.2
[ Si pustula quae freislichaz dicitur in homine se inflaverit, muscas, capitibus earum abjectis, conterat, et circa tumorem illum circulum cum eis exterius faciat, et veneno resistit ne ultra procedat. Deinde rubeam testudinem, quae absque concha est, terat, et cum ipsa circulum quem cum musca fecit faciat; et postea succo lilii cutem quae circa circulum est quem cum testudine fecit, perungat. Deinde folium vehendisteles super eamdem pustulam ponat, et deinde de pura farina similae tortellum faciens, eum super idem folium et super totum tumorem illum cum panno desuper liget, quatenus mollificetur, ut per se rumpatur. Quod si per se rupta non fuerit, cum arida et lignea spina seu alia arida astula dirumpatur, non autem ullo ignito vel frigido ferro aut acu. Sed interim dum homo pustulam hanc patitur, ab igne, a frigore, a vento et ab humido aere se muniat, et ab omni calido asso et grosso cibo, et a vino se abstineat, et cruda olera et cruda poma devitet. Add. ed.]
17.65
LIBER SEXTUS. CAP. LXV.--DE CICADA [IV, II, 51].
17.65
Cicada plus frigida est quam calida, et magis hominem laedit, quam ei prosit, cum vivit vel cum mortificatur, quia a pravis livor in ea est. Quam si homo tetigerit, inde dolet. Sed si cicada per se mortua fuerit, tunc homo ille quem diruptae orfime laedunt, ita mortuam accipiat, et super ignitum lapidem in pulverem redigat, et eumdem pulverem super locum ubi orfime sunt saepe immittat, et siccabuntur.
17.66
LIBER SEXTUS. CAP. LXVI.--DE LOCUSTA.
17.66
Locusta ut ros frigida, et nec multum utilis est, nec multum periculosa. Sed ubi aura et terra frigida est, ibi in regionibus illis caro locustae aliquantum venenosa et ad comedendum periculosa. Sed ubi aura et terra calida est, illic in regionibus illis minus periculosa est, et ibi fere ut cancer comedi potest. Nam de frigore terrae venenum in se colligit, sed in calida terra, propter bonum calorem ejus, veneno caret. Et medicina in ea non est.
17.67
LIBER SEXTUS. CAP. LXVII.--DE MUGGA [IV, II, 50].
17.67
Mugga calida est. Et si quis profundam scabiem in capite suo habet, muggam in aliquod vasculum colligat, et cum stramine superius incendat, et in purgatum locum super vivos carbones ponat, ut simul cum carbonibus in cineres vertatur; deinde ex eisdem cineribus lixiviam paret, et caput suum ubi scabies vel pravae maculae in corpore sunt cum illa lavet et saepe hoc faciat, et sanabitur.
17.68
LIBER SEXTUS. CAP. LXVIII.--DE HUMBELEN [IV, II, 52].
17.68
Hunbelen frigidae sunt. Homo autem cui oculi caligant vesiculam quae inter caput et ventrem in hunbelen est tollat, et liquorem qui in eo est oculis suis, cum dormitum se ponit, modice immittat. Sed mox oleo olivae palpebras et cilia oculorum liniat, et sic aut semel aut bis in mense faciat, et clarius videbit. Qui vero immundos ungues habet, eumdem liquorem qui in vesicula humbelen est super eos liniat et ligamine constringat, et sic faciat dum pulchri fiant. Et si quis profundam scabiem in capite suo habet, praedictum liquorem super caput suum saepe liniat, et curabitur.
17.69
LIBER SEXTUS. CAP. LXIX.--DE WESPA [IV, II, 53].
17.69
Wespa calida est et munda. Homo enim berwurcz pulverizet, et bis tantum de pulvere vespae addat, et pulveres istos super calidum fumum teneat, ut paulatim et leniter incalescant, et sic calidos super cibum quod comedere vult teneat, et sic venenum ita infirmabitur quod eum laedere non valet.
17.70
LIBER SEXTUS. CAP. LXX.--DE GLIMO [IV, II, 54].
17.70
Glimo plus frigidum est quam calidum. Quod si quis caducum morbum patitur, cum jam cadit, viventes glimen, quantum habere poterit, in pannum ligentur, et super umbilicum illius ponantur, et statim vires recipiet.
17.71
LIBER SEXTUS. CAP. LXXI.--DE MEYGELANA [IV, II, 55].
17.71
Meygelana frigida est. Si autem scrofulae in homine sunt, ille vermiculum hunc tollat, et venenum quod in eo est exprimat, et huic minus de pulvere Meygelanae addat, et aut in vino aut in aqua illud modice bibat, et statim velut sagitta putredinem scrofularum invadit et eas consumit.
17.72.1
LIBER SEXTUS. CAP. LXXII.--DE PARICE.
17.72.1
Parix calidus est, et caro ejus sanis et infirmis ad comedendum bona est. Homo autem qui a paralisi fatigatur, avem hanc in aqua coquat, et sagimen, acetum et modicum vini addat, et hoc saepe comedat, et curabitur. Sed et qui regium morbum habet, eamdem aviculam, pennis ablatis, integrum super stomachum suum liget, et gelsuocht in aviculam transit, ita quod gelfarb erit.
17.72.2
EXPLICIT LIBER SEXTUS DE AVIBUS.
18
INCIPIT LIBER SEPTIMUS. DE ANIMALIBUS. PRAEFATIO.
18
Volatilia quae in aere versantur designant virtutem hanc quam homo cogitando dictat et quae in semetipso praemeditando deputat multa, antequam in fulgens opus procedant. Animalia autem quae in terra discurrunt et in terra habitant, cogitationes et praemeditationes, quas homo opere perficit, designant. Et sicut opera cogitationes subsequuntur, sic etiam cum bona voluntas et recta desideria ac pia suspiria procedunt, ea fabricator mundi in coelestibus perficit, nec ibi perficiuntur, antequam hic in mundis cogitationibus spirituali desiderio praecesserunt. Sed leo et sibi similes voluntatem hominis quae jam opera proferre vult ostendunt; sed panthera et sibi similes ardens desiderium quod jam in incipiente opere est designant. Caeterae autem silvestres bestiae designant plenitudinem effluentiae et quod homo in possibilitate sua habet utilia et inutilia opera perficere demonstrant. Sed mansueta animalia quae super terram gradiuntur ostendunt mansuetudinem hominis quam per rectas vias habet, et ideo rationalitas hominis invenit quod ad unumquemque hominem dicit: Tu es animal illud vel illud, quoniam animalia quaedam naturae hominis similia in se habent. Sed animalia quae alia devorant et quae pravis cibis nutriuntur et generando fetus multiplicant, ut lupus, canis et porcus, ut inutiles herbae ad comedendum, naturae hominis contraria sunt, quia homo sic non facit. Pecora autem quae mundis escis, ut foeno et simili pastu nutriuntur, et foetus generando non multiplicant, homini ad comedendum bona, ut bonae et utiles herbae. In his et in illis quaedam medicamenta inveniuntur.
20.1.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. I.--DE ELEPHANTE-- [IV, III, 2].
20.1.1
Elephans calorem solis et non carnis habet, et etiam magnum sudorem tenet; qui etiam tam fortis est, quod ossa ejus ita excoquit, ut ignis cibum; unde etiam eadem ossa pulchra sunt, et sudor ille sub cute ejus valde spissus est ac exteriorem cutem in fortitudine sua retinet; et magis ossa quam carnem tenet ne in diversitate morum transeat, quia caro in diversos mores semper mutatur; et fortes venas habet, quoniam multa carne caret. Et umbilicus ejus est velut caput viscerum ipsius, et viscera ejus valde calida sunt; atque ad honorem hominis est, ut princeps ad honorem suae urbis facit; et dolosus non est nec malus in rectitudine; acer est interdum, vadit et quaerit terram quae succum de paradiso habet, et illam tam diu pede fodit, dum succum terrae paradisi naribus odorat; et de odore illius in coitu commistus quaerit. Et postquam femina conceperit, catulum quem in se habet, diu portat, qui cito crescere non potest, quia magis de ossibus quam de carnibus est. Et postquam peperit, amplius commisceri non quaerit, usque dum catulum suum tantae fortitudinis videat sicut et ipsa est.
20.1.2
Sed et qui in pulmone dolet, ita quod dumphet et hustet, idem os ad solem calefaciat, et pulverem de eo schabe et in vinum ponat, et in patella coquat, et deinde per pannum colet, et sic pulverem istum adjiciat, et vinum illud saepe bibat, et curabitur. Cor autem elephantis et jecor et pulmo et caetera quae in eo sunt, ad medicamenta non valent.
20.2
LIBER SEPTIMUS. CAP. II.--DE CAMELO [IV, III, 3].
20.2
Camelus praecipitem calorem in se habet, sed tamen aliquantum tepidum; inde tepidus est, et etiam est in vicissitudine instabilium morum, et in gibbis suis fortitudinem leonis et pardi ac equi habet, ac in reliquo corpore naturam asini. Nam gibbus qui juxta collum ejus est, de fortitudine pardileonis habet; et gibbus qui proximus est de fortitudine pardi; ac gibbus qui deinde est et de fortitudine equi, et de his naturis in magnitudinem crescit et in altitudinem, et ab eis tantae fortitudinis est, ut si masuetus non esset, leonem et caeteras bestias virtute sua superaret. Homo autem qui in corde dolet de osse gibbi quem de fortitudine leonis habet, in aquam schabe, et ita saepe bibat, et dolor cordis ejus cessabit. Et qui in splene dolet, de osse gibbi, quem de fortitudine pardi in se habet, in aquam abradet, id est schabe, et saepe bibat, et splen ejus sanabitur. Qui autem scabiem et diversas fiber in se habet, et qui malum sudorem libenter emittit, de osse gibbi, quem de fortitudine equi in se habet, in aquam schabe et saepe bibat, et sanabitur. Et unguem et gesvvel ped s ejus sicca, et in domo vel in quocunque loco volueris serva, et ibi aerei spiritus nec irrisiones suas faciunt, nec multa certamina ibi parant, quia propter virtutem et fortitudinem cameli dyabulus haec fugit. Caetera autem, quae in eo sunt, ad medicamenta non multum valent.
20.3.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. III.--DE LEONE [IV, III, 4].
20.3.1
Leo valde calidus est. Si eum[ et de vi hominis in se habet et naturam bestiarum, et tantae fortitudinis est ut si eum etc. add. ed.] bestialis natura non demoraret, lapides penetrare posset. Et hominem noscit; et si in furore suo hominem laeserit, post factam laesionem dolet. Et cum leo leaenae in coitu commiscetur, virtutis suae et bestialis naturae obliviscitur, ita quod ei honeste commiscetur. Sed leaena cum catulos in se vivere non sentit, tristis efficitur, ac leoni inimicatur, quia nescit se concepisse; et postquam catulos peperit et eos mortuos viderit, ab eis recedit; sed leo, eam tunc videns, intelligit eam catulos peperisse, et eos statim odoratur, et ad eos rugiendo currit, et vires suas recolligit, quas in commistione leaenae amisit, et tam validos rugitus emittit, quod catuli de eis exsuscitati erunt. Et postquam suscitati fuerint iidem catuli, tam altos rugitus emittunt, quod leaena eos audit, et mox laeta accurrit, ac leonem ab eis depellit, et eos fovet, et surgere facit, atque leonem ad eos amplius accedere non permittit, usque dum crescant. Et Adam et Eva non vociferabantur in planctu, antequam ullus homo nasceretur; sed postquampri mus infans natusest, ille statim usque ad multorum altitudinem elementorum vociferando plangunt[ planxit?], quam vocem velut incognitam audiens Adam accurrit et eadem voce planctus hujus audita, et ipse simili modo tunc primum vociferabatur, et Eva simul cum eo, sicut et leo et leaena et catulus, simul rugiunt cum exsuscitantur. Et pellem leonis a collo per caput et verticem ejus abstrahe, et eam serva, et tunc si aliquis homo ab aliqua infirmitate in capite vironsinnigt est, ipsam pelliculam super caput illius, de pelle illa in calescat, et ille sensus recipiet. Et qui de ulla alia infirmitate in capite dolet, eamdem pelliculam capitis leonis capiti suo superponat dum caput suum ab eo incalescat, et mox auferat, nec eam desuper diutius jacere permittat ne inde laedatur, quia fortis est, et melius habebit. De reliqua autem cute ejus nec cingulum nec cyrotecas facias, nec sotulares, nec apud te desuper portes, quia fortitudo ejus magis laederet quam juvaret.
20.3.2
Quod si etiam aliquis homo surdus est, dexteram aurem leonis abscide, et alius homo eam in aurem illius surdi hominis tam diu ponat, dum auris illius ab aure leonis interius incalescat, et non diutius, et dic:« Audi adimacus per viventem Deum et acumen virtutis auditus leonis;» et hoc saepe fac, et ille auditum recipiet. Et qui stultus est, id est wanwiczig est, idem cor leonis exsiccatum ad praecordium per brevem horam ponat, scilicet usque dum ab eo ibi tantum incalescat, quia si diutius ibi jacere permiserit, de fortitudine illius velut unsinning efficietur, et sic per longam horam prudens erit. Et mulier, quae in difficultate partus est, ita quod parere non potest, cor leonis super umbilicum suum per brevem horam et non per longam ponat, et infans se in ipsa solvet et cito procedet. Sed et jecor ejus sicca et serva, et si quis comestos cibos digerere non potest, idem jecor per brevem horam in aquam pone, et non diu, ne aqua illa de virtute ejusdem jecoris nimis fortis efficiatur, et tunc ipsam aquam illi qui digerere non potest, ad bibendum da, et statim cibos, quos comedit, digerit. Et cor leonis in domo tua vel in quocunque loco volueris ibi sepeli, et quam diu ibi sepulum jacuerit, fulgura, incendia ibi non facient, nec tonitrua ibi percutient. Nam leo tonitruum cum audit, mox rugitus emittere solet.
20.3.3
[ Sed et jecur ejus exsiccetur, et si quis comestos cibos digerere non potest, idem jecur per brevem horam in aquam ponat, ipsamque bibet, et statim cibos quos comederit digeret. Homo quoque caput caudae leonis exsiccet, et apud se semper habeat; et interim per sibilos aereorum spirituum, et a magicis facile laedi non poterit. Et cum comederit aut biberit, idem caput juxta cibum et potum suum teneat, et si venenum in eis est, in vase in quo sunt moventur, et etiam vas in quo venenum est sudat, et hoc modo notari potest. Quod si homo venenum comederit aut biberit, idem caput caudae leonis in calidum vinum per brevem horam ponat, et vinum illuc calidum bibat, et statim venenum quod sumpsit cum digestione per eum transibit. Et homo chalyben in sanguine leonis intingat, et fortis ad ferrum, et ad alia quaelibet in scientia erit. Add. ed.]
20.3.4
Caetera quae in eo sunt, medicinae non conveniunt.
20.4.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. IV.--DE URSO [IV, III, 6].
20.4.1
Ursus calorem fere habet ut homo, ita quod interdum frigidus. Etiam cum calidus est, altam vocem habet et blandus est. Sed cum frigidus est, suppressam vocem tenet, et iracundus est, quia in libidine blandos mores habet nec faciliter irascitur; qui autem a libidine continentes existunt, iracundi sunt. Nam cum Deus hominem crearet, eum fecit in compaginibus et in divisionibus et in cursu venarum ac in omnibus itineribus, quae anima in corpore habet. Sed prius volucres et pisces et animalia fecerat, quae omnia nichil operata sunt antequam homo operaretur. Sed exspectabant, quod opus homo primum inciperet. Et postquam homo pomum comedit, et in angustia sudavit, sanguis ejus in naturam hominis ut nunc est versus est atque omnia caetera animalia in naturas suas versa sunt. Et ideo ursus dilectionem ad libidinem cum dilectione. Cum autem homo in libidine aut in lascivia est, quemadmodum non est, ursus eum fere per dimidium miliare odoratur, et ad eum curreret si posset, ursus scilicet ad mulierem et ursa ad virum, et cum illis in coitu commiscerentur. Quod si homo tunc ad rationabilitatem tenderet, et si non secundum irrationabile pecus faceret, ursus aut ursa ipsum hominem dilacerarent.
20.4.2
Sed cum ursa concipit, ita impatiens in partum est, quod etiam per impatientiam abortit, antequam catuli in ipsa ad maturitatem perveniant. Sed tamen vitalem aerem in matre accipiunt, sed se in ipsa non movent. Et cum parit, illud quod effundit velut caro est nec movetur, quamvis vitalem aerem in se habeat, sed tamen omnia liniamenta formae suae habet. Et mater, hoc videns, inde dolet, et illud lambit, ac omnia liniamenta illa lingua sua fundit, dum omnia membra a se dividuntur, et super illud se extendit et fovet, et de calore ejus infra sex aut quinque dies in tam magnum catulum crescit quod surgere potest; et iterum ab eis non recedit vel si interim a venatoribus agitatur, unguibus suis illud deportat, et tribus pedibus currit antequam ibi dimittit, dum adhuc immatura sunt.
20.4.3
Et caro ursi ad comedendum homini bona non est, quia si comeditur, hominem ita ad libidinem incendit, velut aqua homini sitim e contrario exstinguit. Quod etiam et porcina caro et aliorum quorumdam animalium simili modo facit, sed non tantum, quantum caro ursi, et hominem in libidinem velut rotam volvi faciunt, sed eum alio modo immundum reddunt. Sed pecora, quae ruminant in libidine cito non quiescunt.
20.4.4
[ Cum adolescenti homini primum crines cadere incipiunt, de arvina ursi, et modicum favillarum de triticeo aut siligineo stramine factarum commisceat, et cum ista totum caput suum intingat, et ibi praecipue ubi crines effluere incipiunt. Postea diu se abstineat ne caput suum ab ista unctione lavet. Et sic saepe faciat, et crines ejus qui nondum ceciderunt, per istam unctionem ita humectantur et confortantur quod per longa tempora non cadent add. ed.]
20.4.5
Si autem quilibet homo timidus et pavidus est et tremebundus et anxius, ita quod semper in pavore est, pelliculam illam quae inter aures ursi est accipiat, et eam modice gerwe, et tunc illam insuper praecordium et super cor suum tam diu ponat cum ab ea incalescat et statim balch erit, et pavor et tremor et anxietas ab eo recedunt. Ideo autem pelliculam istam velut aliam cutem gerwen facias ut sudor ejus auferatur, quia si homo de cute ursi, quae- caro non est, incalescit, ita quod sudor qui in ipsa est, nudam carnem hominis non tetigerit, tunc eum libidine non oberit. Et smero ursi quibusdam unguentis et medicamentis additur, tanto pretiosiora medicamenta illa erunt. Per se sola ad medicamenta non valet, quoniam ursus instabiles mores habet.
20.5.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. V.--DE UNICORNI [IV, III, 7].
20.5.1
Unicornus plus calidus est quam frigidus; sed fortitudo ejus major est quam calor ipsius, et mundas herbas comedit, ac in eundo quasi saltus habet, et hominem ut caetera animalia fugit, praeter ea quae generis sui sunt, et ideo capi non potest. Et virum valde timet et ab eo declinat; velut serpens in primo casu a viro declinavit et mulierem inspexit, sic et animal istud a viro declinat et post mulierem vadit. Quidam enim philosophus erat, qui naturas animalium perscrutaverat, et ille animal istud nulla arte capere poterat, unde valde mirabatur. Hic quadam die venatum ivit ut prius facere solebat, et viri et feminae ac puellae eum comitabantur. Puellae autem separatae ab aliis hominibus ibant, et interim floribus ludebant. Unicornus vero, puellis visis, saltus suos contraxit, et paulatim ivit, ac deinde super posteriores pedes suos a longe ab eis sedit et ipsas diligenter inspexit. Et philosophus, hoc videns, cum omni diligentia hoc consideravit, et intellexit quod unicornus per puellas capi posset, et a tergo ad illud accedens, et ipsum per easdem puellas cepit. Nam unicornus, a longe visa puella, miratur quod barbam non habeat, sed tamen formam hominis; et si duae aut tres puellae simul fuerint, tanto plus miratur et citius capitur cum oculos suos in eas figit. Puellae autem istae per quas capitur nobiles esse debent et non rusticae, nec omnino adultae, nec omnino parvulae, sed moderatae adolescentiae, et has diligit quia eas blandas et suaves esse cognoscit. Et semper in anno semel vadit ad terram illam quae succum paradisi habet, et ibi optimas herbas quaerit, et illas pede fodit ac eas comedit, et de hiis multas vires habet, et ideo etiam caetera animalia fugit. Sub cornu autem suo aes[ os?] habet quod velut vitrum perspicuum est, ita quod homo in illo faciem suam velut in speculo considerare potest, sed tamen non valde pretiosum est.
20.5.2
Jecor autem unicorni pulveriza et pulverem istum sagimini, id est smalcz de vitello ovorum parato immitte, et sic unguentum fac, et nulla lepra est, cujuscumque generis sit, quae, si eam saepe cum illo unguento unxeris non, curetur, nisi mors illius sit, qui eam habet, aut Deus eam curare non vult. Jecor enim animalis hujus bonum calorem habet et mundiciam, et sagimen vitellorum pretiosissimum est, quod in ovo est, et velut unguentum est. Sed lepra saepius de nigra colera est et de nigro superhabundante sanguine. Et ideo de cute ejus cingulum para, et cum eo ad cutem tuam te cinge, et nulla fortis pestis aut febris te interius laedet. Sed et calcios de pelle ejus para et eos indue, et semper sanos pedes et sana crura aut sanos gelancken interius habebis, nec pestis interim te in eis laedit.[ Homo qui timet veneno se occidi, unguem unicorni sub scutellam in qua cibus est, aut sub scyphum in quo potus est ponat, et si calidi sunt, et venenum in eis est, eos in vase fervere facit; si autem frigidi sunt, eos fumigare facit, et ita venenum appositum esse scire poterit add. ed.] Caetera quae in eo sunt, medicinae non conveniunt.
20.6
LIBER SEPTIMUS. CAP. VI.--DE TIGRIDE [IV, III, 8.]
20.6
Tigris calidus est, et cursum in montibus et in vallibus habet, et naturae Stembockes[ Ibicis ed.] aliquantum habet. Et de multo cursu suo pustulae ex eo ut flius procedunt, et illas de se absterget, et illae suavem odorem habent, atque ad medicamenta valent. Sed caro ejus slimechte[ livosa ed.] est, et propter fortitudinem et velocitatem ejus homini ad comedendum non valet. Et si aliquis homo recentem et non veterem lepram habet, accipiat cor tigridis, cum jam occiditur, et ita recens et calidum super locum leprae ponat, et lepra in cor illud transit, et sanabitur. Si autem lepra inveterata est, tunc non proderit, si cor illud ei superposueris, quia si cor reeens et calidum aut vetustum aut frigidum leprae illi, sive recens sive vetusta sit, superponitur, lepra in cor illud non transit, sed in carnem hominis, et ita eum laedit, quod etiam cor ejusdem hominis facile dirumperetur.
20.7
LIBER SEPTIMUS. CAP. VII.--DE PANTHERA [IV, III, 5.]
20.7
Panthera valde calida est in natura sua, velut vanam gloriam quaerit, ita quod omnia animalia in factis suis libenter imitaretur, et caetera animalia, propter amorem eorum non diligit, sed propter hoc quod secundum naturam suam opera eorum libenter faceret; nec etiam per omnia mundis pascuis utitur, unde et anhelitus ejus non est mundus, sed aliquantum venenosus, quamvis interdum bene olere videatur. Et ea quae in ipsa sunt, ad medicamenta non multum valent.
20.8
LIBER SEPTIMUS. CAP. VIII.--DE EQUO [IV, III, 10].
20.8
Equus plus calidus quam frigidus est, et bonam naturam in se habet, et tam magnam fortitudinem in se habet quod eam nescit habere, et semper desiderium habet in ante procedere, et munda comedit. Et caro ejus tenax est, et gravis est ad comedendum, et homini contraria, ita quod prae fortitudine sua vix digeri potest, quia carnes animalium quae ruminant ita temperantur velut in torculari positae sunt, scilicet quod facilius edi et digeri possunt; sed carnes illorum quae non ruminant graviores et tam facile non digeruntur. Sed et homo qui scabiem, quamvis fortem, habeat, accipiat hircinum sepum, id est unslet, et de aure equi sanguinem emittat, et sepo illo sanguinem commisceat, et ille ad ignem se saepe cum eo perungat, et sanabitur.[ Sed et homo qui de iracundia lepram contrahit, vadat ubi sanguis modicus equorum in terram defluit, cum sanguis eorum in vena minuitur, et ubi munda animalia occiduntur; et ipsum sanguinem cum terra infecta tollat, et in caldario cum aqua fervere faciat, cavens ne tanta sit aqua quod sanguini vires auferat. Postea in balneo isto usque ad guttur suum sedeat, et de eodem sanguine et terra modico saccello immittat, quem in faciem suam ponat, si ibi dolet. Qui cum de balneo exierit, in lectum se reclinet, et saccellum cum sanguine et terra super cor suum ponat, ne debilitetur. Et sic quater, vel quinquies vel ad amplius faciat. Add. ed.] Caetera quae in eo sunt ad medicamenta non valent.
20.9
LIBER SEPTIMUS. CAP. IX.--DE ASINO [IV, III, 11].
20.9
Asinus plus calidus est quam frigidus, et stultus, et fere caecus de superfluitate naturae, quam in libidine habet, et grimheit non tenet nec subjectionem, et hominem non fugit, sed cum homine libenter est, quia in aliqua parte naturae suae naturam hominis tangit. Sed caro ejus ad comedendum homini non valet, quia foetida est de stultitia illa quam in se habet. Et si quis homo a paralysi fatigatur et has mutabiles pestes in se habet, quae secundum lunam in eo crescunt et decrescunt, ut in lunaticis, et tunc considera locum, ubi asinus occiditur vel per se moritur, vel ubi se in terra volvat, id est walgert, et mox hominem illum ibi, aut super gramen, aut super terram, panno superposito, vel si valde infirmatur, tenui bubicio, et per brevem horam eum jacere permitte et dormire, si dormire potest, et postea dextram manum ejus apprehende, et dic:« Lazarus dormivit, et requievit, et surrexit, et sicut eum Christus de foetenti foeditate excitavit, sic et cum periculosa peste hac et de mutabilibus moribus febrium surge in conjunctione illa qua ipse Christus ad hujusmodi desuper sedendo istud se conjunxit, praesignans quod hominem de peccatis suis redimeret, et eum erigeret.» Deinde post modicam horam in eodem loco ter fac una die, et secunda aut tertia die similiter in eodem loco ter fac, una secunda et tertia die iterum ter fac, et curabitur.
20.10
LIBER SEPTIMUS. CAP. X. DE CERVO [IV, III, 12].
20.10
Cervus repentinum calorem habet in se, et minus frigescit, sed plus calidus est et mansuetus, atque munda pabula comedit. Caro ejus sanis et infirmis ad comedendum bona est. Cum autem senserit, quod rami in cornibus ejus jam ultra non procedunt, tunc scit quod jam in se arescere incipit et tardus fieri, et tunc quoddam flumen intrat, et damph de flumine ascendentem in se trahit, et tunc de ipso flumine egrediens, ibi in littore herbulas sibi convenientes comedit, et deinde quaerit locum, ubi unck inveniat; quod cum invenerit, valde luet, ita quod de hoc hunck ille valde fatigatur, quod etiam contra ipsum cervum flatus suos emittit. Sed cervus magis ac magis vocem suam exaltat, luet et ore hyat; at tandem unck ille quasi prae ira in fatigatione se in os illius torquet, et ventrem ejus intrat, quod cervus sentiens, mox properat queckbronnen, quem hujus naturae scit, quod omnia putrida et venena aufert, et ex illa supramodum bibit, ita quod etiam idem unck de aqua illa in eo submergitur, id est erdrincket. Quo facto herbulas quaerit, quae purgationem faciunt, et illas comedit, et ita serpentem per posteriora, velut cum potione emittit, quia si idem serpens per eum non transiret, de veneno illius moreretur. Et tunc infirmari incipit; deinde autem vallem quaerit, ubi optimae herbulae crescunt, quae sanitatem conferunt, et eas ibi comedit, et ita ibi fere per mensem in quiete jacet, et ibi etiam cornua et crines ejus ab eo cadunt, et tunc aliquantum meliorari incipit. Et postea et denuo ad praedictum queckbronnen vadit, et tunc modicum ex eo bibit, ut si quid foetidum in eo remanserit, iterum leviter purgetur, ac deinde praefatas herbulas iterum comedit, et ita sanari incipit, et cornua in eo crescunt, et iterum crines ejus procedunt, et postea caro ejus et omnia quae in eo sunt, saniora sunt, quam prius fuerunt. Si quis autem homo carnes cervi aliquantum calidas et non ferventes comedit, stomachum ejus purgat et levem illum facit. Et de cornu ejus schabe, et hoc quod inde schabest, thus adde, et ad ignem simul incende, et odor ejus de fortitudine, quam eadem cornua in se habent, aereos spiritus fugat, et magica compescit, et zauber et malas vermes fugat. Sed et qui jecor ejus comedit, gicht ab eo compescit, et stomachum ejus purgat, et levem illum facit.
20.11
LIBER SEPTIMUS. CAP. XI.--DE RECH [IV, III, 13].
20.11
Rech temperatus[ frigida ed.] est, et mansuetus, et mundam naturam habet, et montes libenter ascendit, et aerem quaerit, nec nimis calidus nec nimis frigidus est, sed temperatus, et in montibus illis herbas quaerit, quae de eodem aere crescunt, et illas comedit, et sic bonis et sanis pascuis utitur. Et caro ejus sanis et infirmis hominibus bona est. Homo autem qui de wicht fatigatur, de jecore ejus saepe comedat, et wicht in eo compescit. Sed et si quis de carnibus ejus saepe comedit, slim et foetida ab illo purgant. Et qui inter scapulas de gicht fatigatur, cor ejus exsiccet et servet, et cum inter scapulas dolet, idem cor in baumoleo intinge, et ita super locum doloris illius liga, et melius habebit. Sed et qui in stomacho dolet, ita quod stomachus ejus vireytergit est, vel frigidus est, vel induratus est, ita quod comestos cibos digerere non potest, unslet ejus accipiat, et ad tertiam partem oleum de fructu hagenbucha, vel de fago adde, et haec simul commisceat, et sic per canabineum pannum stricke, et pannum istum super stomachum suum ponat, et sic portet, et quamvis dolor in stomacho ejus fortis sit, melius habebit. Quod si neutrum oleum habere poterit, sepum de rech super praefatum pannum ponat, ut praedictum est, et stomacho suo circumponat, sed ad hoc eynplaster faciendum, oleum de hagenbucha melius est quam oleum de rutha.
20.12
LIBER SEPTIMUS. CAP. XII.--DE STEYNBOCK [IV, III, 14].
20.12
Steynbock plus frigidus est quam calidus, et tortuosus in moribus suis, et in montibus ac in nebula et in doffte et in dauwe libenter versatur, atque fortitudo ejus tam repentina est, quod saepe ita laborat; sed caro ejus slimechte[ livosa ed.] est et infirma, et nec sano nec infirmo homini ad comedendum valet. Sed tamen homo qui sanus est eum comestum superare potest. De pelle autem ejus cingulum et sotulares fac et eos indue, et sanitatem corpori tuo conservant. Et caudam ejus cum pelle et cum carnibus ipsius caudae exsicca, et in manu tua ipsum porta, et nec per zauber[ magica ed.] extra voluntatem tuam interim duci poteris. Et si venenum aut in cibo aut in potu sumpseris, tunc statim eamdem caudam aut in vinum aut in alium quemlibet potum per horam unam pone, et sic bibe, et venenum illud aut per nauseam aut per secessum per te transibit, et sic curaberis. Sed et de cornu ejus manubrium cultelli fac, et illud aut in manu tua aut alias apud te semper habeas, et sanitatem tibi confert. Caetera quae in eo sunt, ad medicinam non valent.
20.13
LIBER SEPTIMUS. CAP. XIII.--DE WISANT [IV, III, 15]
20.13
Wisant calidus est, et fere mores cervi habet, sed velocior et modicum sanior cervo est. Et caro ejus sana est ad comedendum et homini bona est. Si autem schelmo[ pestilentia ed.] equos aut asinos, boves et oves, capras et porcos, et alia quaecumque animalia fatigat, de cornibus wisant in aquam schabe, et per novem dies illis ad bibendum da, et schelmo ab eis cessabit. Caetera quae in eo sunt, medicinae ad perfectum non conveniunt.
20.14
LIBER SEPTIMUS. CAP. XIV--DE BOVE [IV, III, 16].
20.14
Bos frigidus est in temperamento et siccus est, sed cum aereis spiritibus homini non inimicatur, nec ipsi multas illusiones in loco illo facere possunt, ubi bos est, quia bos mundus est, et ideo etiam in holocaustum Deo saepe antiquitus offerebatur. Caro autem ejus propter frigus quod in se habet frigido homini ad comedendum non valet; calido autem qui ex natura sua calidus est, propter frigus quod in ipsa carne est ad comedendum bona est. Et si aliquis schenden pestem in membris suis et in juncturis membrorum suorum habet, et si etiam in stomacho suo dolet, pedes, id est geswil et unslet pedum bovis coquat, et de eis sufficienter comedat, et figentem pestem in juncturis membrorum et dolorem in stomacho compescit. Sed qui jecor bovis saepe comedit, illum confortat propter bonam naturam; cor autem et pulmo ad comedendum non multum valent. Et in vacca eamdem naturam senties. Caetera autem quae in eo sunt, ad medicamenta non multum prosunt.
20.15
LIBER SEPTIMUS. CAP. XV.--DE OVE [IV, III, 17].
20.15
Ovis, sive aries, sive agna sit, frigida est, sed tamen bove calidior, et etiam humida et simplex est, et amaritudinem et acerbitatem non habet. Et caro ejus sanis et infirmis hominibus ad comedendum bona est. Sed ille, qui toto corpore deficit et cujus venae virwolket[ debilitatae et tepidae ed.] sunt, de succo carnium ovis et de suffen,[ jure ed.] in quo coquitur, si vult saepe sorbeat, et modicum de carnibus earum comedat, et cum convaluerit, sufficienter de ipsis comedat si voluerit. Et eaedem carnes in aestate ad comedendum bonae sunt, quia aestus eas calefacit, in hyeme autem, quia frigidae sunt, ad comedendum non valent, quia hyems etiam frigida est. Sed et pelles ovium ad indumenta hominis bonae sunt, quia nec superbiam, nec libidinem, nec pestem homini inferunt sicut aliae pelles quarumdam bestiarum faciunt; unde et Deus Adae indumentum de pellibus ovium dedit. Et si aliquis de cottidianis, seu tertianis, seu quartanis febribus fatigatur, cujuscumque generis sint, accipe scheper[ vellus ed.] arietum absque pelle, et de ariete tantum tonsum; et in illa parte, ubi ad cutem arietis fuit, cum sepo ovis ad ignem calefacto idem scheper modice asperge, et ita simul ad ignem calefac denuo, et cum riddo hominem illum jam in frigore fatigat, mox ipsum scheper super stomachum et super pectus ejus et circa scapulas ipsius pone; ut ita incalescat et ut sic dormiat, et hoc quociens vicho eum fatigat fac, et cito curabitur.
20.16
LIBER SEPTIMUS. CAP. XVI.--DE HIRCO [IV, III, 18].
20.16
Hircus valde repentinum calorem habet et instabiles mores, et caro ejus sanis et infirmis hominibus ad comedendum bona est, et si saepe comeditur, fracta et contrita viscera sanat; et stomachum comedentis sanat et confortat. Et capra, si fortis est, usque ad Augustum comedi potest, hircus autem in Augusto ad comedendum bonus est. Sed haedi, sive hirci, sive caprae sint, usque ad autumpnum homini ad comedendum valent. Et homo qui in stomacho dolet, jecor hirci asset, et ita usque ad medium Augusti saepe comedat, et stomachum ejus purgat et sanat, velut bona potio.[ Sepum quoque hirci bonum et salubre est, et plurimis medicinis coaptatur. Et capra eamdem naturam habet quam et hircus, excepto quod hircus fortior capra est. Et si quis in pulmone dolet, lac caprarum frequenter bibat, et curabitur. Add. ed.] Caetera quae in eis sunt, ad medicamenta non valent.
20.17
LIBER SEPTIMUS. CAP. XVII.--DE PORCO [IV, III, 19].
20.17
Porcus calidus est, et ardentem naturam in se habet, et limosus[ livosus ed.] est, quoniam nullum frigus ipsum purgat; et aliquantum eyterecht est, ac semper avidus est ad comedendum, et ideo non curat quid comedat, et etiam interdum inmunda comedit; et in aviditate sua lupinos mores habet, quoniam caetera animalia discindit; et caninos mores habet in eo, quod cum hominibus quemadmodum canis libenter moratur; sed inmundum animal est, unde caro ejus non est sana, sed tortuosa, et nec sanis nec infirmis hominibus ad comedendum bona est, quia nec flecma nec alias infirmitates minuit in homine, sed auget, quoniam calor ejus calori hominis se adjungit, et tempestates in moribus et in operibus quae mala sunt in homine excitant. Sed homo qui valde infirmatur, ita quod in corpore suo deficit et aridus est, ille de juvenibus porcellis, interim dum infirmus est, modice comedat ut de calore illorum calorem acquirat, et postquam convaluerit, amplius ex eis non comedat, quia denuo infirmitates in eo augeret. Sed et homo, qui in corpore jam fere deficit, de cocto jecore porci saepe comedat, et eum refocillat, id est labet et confortat. Et silvester porcus eamdem naturam habet, excepto quod silvester mundior domestico est. Caetera quae in eo sunt ad medicamenta non multum valent.
20.18
LIBER SEPTIMUS. CAP. XVIII.--DE LEPORE. [IV, III, 20].
20.18
Lepus magis calidus est quam frigidus, et mansuetudinem ejus et saltus Rech habet. Sed quod aliquando sexum mutare videtur, hoc est, quod masculus aliquando virilia sua introrsum trahit, ita quod sic quasi femina est, interdum non, et quod femina juxta umbilicum suum quasi quoddam os et velut darm emittit, ita quod ob hoc quasi masculus esse putatur, sed tamen masculus nequaquam est. Nam nec masculus femina erit, nec femina masculus, ita quod masculus non parit et quod femina masculinum semen non habebit. Et simplex fel leporis super lepram hominis funde, et etiam cum eo saepius inunge, et ruse ejusdem leprae cadent, et ille sanabitur, quia fel leporis satis ad hoc prodest. Caetera vero quae in eo sunt, ad medicamenta non multum prosunt.
20.19
LIBER SEPTIMUS. CAP. XIX.--DE LUPO [IV, III, 21].
20.19
Lupus valde calidus est et aliquantum de moribus aereorum spirituum et de moribus leonis habet. Et aerei spiritus in natura illius saepe cum illo delectantur et eum comitantur, et lupus homini semper insidiatur, et eum libenter dilaceraret si posset, quamvis etiam esuriem non patiatur; sed secundum leonis naturam hominem scit et intelligit, et eum a longe odoratur. Et cum lupus hominem primo vidit, aerei spiritus qui illum comitantur hominem in viribus suis debilitant, quia homo tunc nescit quod lupus eum videt. Sed cum homo lupum prius videt, Deum in corde suo tenet, et intentione illa et aereos spiritus et lupum cum eis fugat. Homo autem qui de gicht valde fatigatur, accipiat folia gichtbaumes et scalwurcz aequali pondere, et in mortario scampe, et tunc eis plus de sagimine[ sanguine ed.] lupi addat et simul commisceat, et sic unguentum faciat, et cum eo se perungat ubi dolet, et postea, secunda aut tertia die, assum balneum intret, et gicht cum eodem unguento ex eo sudabit; et se in eodem balneo fortiter abluat; et hoc unguentum in cute sua non dimittat quin abluat, quia tam forte est quod gicht nullo modo in illo loco permanere poterit quo ungitur. Et si quis prae infirmitate pestium in capite furit et freneticus est, crines de capite abrade, et lupum in aqua coque, pelle et visceribus abjectis, et caput furentis in broch ejusdem aquae lava, oculis et auribus ac ore illius cum pauno ligatis, ne in oculos aut in aures aut in os illius intret, quia si de brocho illo corpus ejus intraverit, magis furit, quia ei velut venenum esset; et sic fac per tres dies, et quamvis furor fortis sit, ille sensus suos recipiet. Quod si ille non patitur, ut ei oculos et aures et nares panno constringas, tunc lineum pannum in eodem broche intinge, et ipso panno ita calido caput illius madefac, atque per brevem horam super caput ejus acere permitte, et hoc per tres dies facias, et ille ad sensus suos redibit. Et cum melius habuerit, caput ejus calido vino lava, ut pinguedo de capite ejus lavetur et auferatur. Et in quacumque domo pellis aut crinis aut ossa lupi sunt, in illa homines libenter rixantur et certamina faciunt, et aerei spiritus propter pessimam naturam ipsius ibi libenter discurrunt.
20.20.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. XX.--DE CANE [IV, III, 22].
20.20.1
Canis valde calidus est, et aliquod commune et naturale sibi in moribus hominis habet, et ideo hominem sentit et intelligit, et eum amat, et libenter cum eo moratur, et fidus est, et ideo dyabolus canem odit et abhorret propter fidem quam ad hominem habet. Et canis odium et iram et perfidiam in homine cognoscit, et ipsum saepe fremit; et si in domo odium et iram esse novit, in ipsa et in semetipso silenter submurmurat et frendit, id est grimet. Et si etiam aliquis homo traditionem[ consilia perfidiae ed.] in se habet, canis in eum dentibus frendit, zanckelt, quamvis homo ille eumdem canem diligat, quia hoc in homine sentit et intelligit. Quod si etiam fur in domo est, vel aliquis homo qui voluntatem furandi habet, in eum submurmurat et grimet, et alios nutus[ motus ed.] ad ipsum habet quam ad alium hominem, et post illum vadit, naribus ejus odorem temptat, et post illum stancket, et hoc modo fur notari potest. Sed et actus et eventus laetitiae sive tristitiae qui homini futuri sunt et jam instant, aliquando praesentit, secundum intellectum et secundum hos vocem emittit, et eos ostendit; quando ea futura sunt quae aeta sunt..., caudam suam laetus movet, ac si ibi tristitia futura est, tristis ululat.
20.20.2
Et calor qui in lingua est, vulneribus et ulceribus sanitatem confert, si ea calore linguae suae tetigerit. Si autem de pelle ejus calcii fiunt, pedes dolere facit infirmos ab immunditia quam in se habet quod immundo sudore carnis suae saepe transfusa est. Sed caro ejus ad nullum usum hominis valet, et jecor et viscera ejus fere venenosa sunt, et ideo anhelitus ejus nocivus est. Et si canis in aliquem panem aut in alium cibum mordet, vel si de aliquo potu bibit, quod de his remanet homo nec comedat nec bibat, quia canis interdum aliqua hora de cibo aut de potu gustare poterit quod venenum in reliquiis illis emittit, et ideo si homo postea de his comederit aut biberit, venenum in se sumit. Et canis molle et non forte cerebrum habet, et illud interdum de malis nebulis tangitur. Et ipse canis etiam quemdam aquosum et putridum fumum aeris aliquandiu odoratur in quo aerei spiritus irrisiones suas et quosdam malos sibilos faciunt, et inde ipse interdum furit. Caetera quae in eo sunt, ad medicinam non multum valent.
20.21
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXI.--DE VULPE [IV, III, 23].
20.21
Vulpis valde calida est, et aliquid de moribus pantheri habet, et aliquid de scientia leonis habet, ita quod de natura scientiae leonis multa novit et quod de natura pantheri diversitatem morum habet, et hominem aliquantum novit. Et interdum immundis pascuis vescitur. Et propter diversitatem quae in ea est, caro ejus homini ad comedendum non valet. Sed pellis ejus sana est, et calor ejusdem pellis ad vestes bonus est. Homo autem qui orfimas in corpore suo habet, smalcz vulpis accipiat, et huic smalcz minus de sagimine addat, vitellorum ovorum, et cum his orfimas saepe inungat, et deinde metram in eisdem sagiminibus, et commixtis in patellam calefaciat, id est sweysze et tunc ipsam metram super orfime cum panno liga, et postquam eadem metra exsiccatur, alia eodem modo iterum sweysze et desuper pone, et sic fac cum metra per tres dies et per tres noctes, et deinceps cum praefatis sagiminibus simul commixtis easdem orfimas inunge, metra abjecta, et ipsae evanescent.
20.22
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXII.--DE BIBERE [IV, III, 24].
20.22
Biber valde calidus est, et etiam aerem aquae in se habet, et naturam de terra habet et de aqua, ita quod absque aqua semper in terra vivere non posset, et quod etiam absque terra in aqua manere semper non valet. Et quoniam, dum in corpore suo arescit, ad aquam currit, et inde succum accipit, et sic confortatur, et de aqua crines ejus crescunt, et pellis ejus spissa. Sed caro ejus sanis et infirmis hominibus ad esum bona est. Homo autem qui in splene dolet, linguam bibres coctam saepe comedat, et in splene curabitur; vel eandem linguam in pulverem redige, et de pulvere isto in mel pone, et sic cum ipso melle comede, et in splene melius habebit. Et qui fiber habet, jecor ejus exsiccet et in pulverem redigat, et modicum ex eo in calidum vinum ponat et saepe bibat, et melius habebit.[ Sed et testiculi ejus eodem modo in calido vino bibiti febrem ab homine compescunt add. ed.]
20.23
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXIII.--DE OTTHER.
20.23
Otther calidus est, et mundam naturam habet, et mundis ac immundis pascuis utitur. Et caput et cauda et caro ejus quasi venenum homini essent qui ex eis comederet. Calor autem pellis ejus homini sanus est. Caetera, quae in eo sunt, ad medicinam non valent.
20.24
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXIV.--DE SIMEA.
20.24
Symea calida est, et quia homini aliquantum assimilatur, hominem semper inspicit, ut faciat secundum quod homo facit. Et etiam mores bestiarum habet, sed in ambobus naturis suis deficit, ita quod nec secundum hominem nec secundum bestias ad perfectum facere potest, et ideo instabilis est. Et cum avem interdum volare videt, se elevat et saltat, et volare temptat, et cum perficere non potest ea quae vult, statim irascitur. Sed et quia homini aliquantum assimilatur, secundum lunam menstrualia tempora habet, et quia in utraque natura instabilis et infirma est, ad medicamenta non valet.
20.25
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXV.--DE MERKACZA.
20.25
Merkacza plus frigida quam calida, et de aere et de aqua est, ita quod etiam interdum in aqua versari potest, et etiam aliquantum de natura lupi et de natura catti habet. Sed terram et serpentem non lingit. Merkacza quoddam venenum habet in se, ex quo tunc infirmatur, et illud etiam tunc exspuit, ad dedignandum illud sub terra abscondit, quia illud malum esse novit, velut stercus quod de eo egreditur abscondit, quia si quis homo illud tangeret quod mercakza hoc modo exspuit, ut venenum esset, ita quod etiam ex eo quidam serpentes et quidam mali vermes multociens nascuntur.
20.26
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXVI.--DE CATTO.
20.26
Cattus plus frigidus est quam calidus, et malos humores sibi attrahit, et aereos spiritus non abhorret, nec ipsi eam, atque aliquam naturalem conjunctionem cum bufone et serpente habet. Nam in fortibus et in aestivis mensibus, cum plurimus aestus est, cattus siccus et frigidus est, tunc sitit ut aut creden aut serpentes lecket, quatenus de succo illorum succum suum confortet, ut inde labezocht(?) habeat, alioquin vivere non posset, sed periret, quemadmodum homo salem libenter gustat, ut inde bonum saporem habeat. Et de succo illo, quem de his accipit, fere ut venenum interius est, ita quod cerebrum et tota caro ejus venenosa est. Nec cum homine libenter est, nisi cum illo qui eum nutrit. Et eo tempore quo creden et serpentem lingit, calor homini nocivus est et venenosus. Et cum etiam catulos in se portat, calor ejus hominem ad libidinem excitat; alio autem tempore calor ejus sano homini non oberit.
20.27
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXVII.--DE LUCHS [IV, III, 25].
20.27
Luchs calidus est, et voluntatem suam sequitur, hoc faciens quod vult, et pulchra et splendida aura et de sole in aestate laetatur, et etiam de pulchra aura et de nive in hyeme laetatur; sed fere nullam stabilitatem habet, nisi quod secundum temperiem aurae facit. Et quoniam voluntatem suam sequitur et ideo oculi ejus lucent velut stella in nocte. Et si schelmo equos aut asinos, boves et porcos devastat et occidit, de sanguine lincis aquae commisce, et per tres dies semel in die eis bibendum dabis si eos infirmari videris, et statim convalescent. Si autem praefata animalia non infirmantur, eis sanguis iste, ut praefatum est, temperatus ad potandum non dabitur, ne inde laedantur, cum pestis ibi non invenit in quibus virtutem suam ostendat. Sed ovibus et capris ad potandum non dabis, etiamsi infirmantur, quia nimis fortis esset illis propter debilitatem eorum, quia debilia pecora sunt. Caetera quae in eo sunt, excepto ligurio, ad medicinam non multum valent.
20.28
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXVIII.--DE DASCH [IV, III, 26].
20.28
Dasch calidus est, et tacitos mores habet, sed tamen arg est et non frevele, et fere tam fortes vires in se habet ut leo, sed virtutem quam in se habet pro nihilo reputat, nisi quod eam interdum repente ostendit et iterum cito cessat, quoniam si eam semper ostenderet, viribus leonis fere compararetur. Sed eum taedet vires suas ostendere, nisi quod interdum eas prae laetitia et exultatione ostendit. Accipe autem cor ejus et tam fortiter ad trab(?) in aqua coque, et tunc ei de arvina ejusdem bestiae adde, et etiam de gichtbaum, et minus de stalwurtz quam gichtbaumes sit, et haec simul in praedicta aqua coque, et sic fac unguentum quod optimum est contra gicht, et contra dissoluta membra in nodis membrorum et contra contrita membra de gicht. Et homo qui haec patitur, ibi cum eo se perungat ubi dolet in membris, et sanabitur. Sed et qui in capite dolet, cum eodem unguento se inungat nacke, et in cervice colli sui et in temporibus suis et in fronte sua. Aut qui in latere aut in dorso dolet, se ibi cum eo perungat, et praedicta virtute illius melius habebit. Et etiam qui infirmas et nigras maculosas carnes in corpore suo habet, ibi cum eodem unguento se inungat, et caro ejus pura erit, quia omnes infirmitates in homine compescit. Sed et magna vis in pelle ejus est, nam ex eadem cingulum fac, et cum eo ad nudam cutem tuam te cinge, et omnis pestis in te cessabit, velut cum magna procella in bona temperie et in tranquillo aere compescitur, et periculosa pestis interim te non occupabit. Sed et calcios et caligas ex eadem pelle fac et eas indue, et sanus in pedibus et in cruribus eris,
20.29
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXIX.--DE ILLEDISO.
20.29
Illediso frigidus est ac fetidus, et de moribus furis et de natura lupi habet, et quae immunda sunt saepe comedit. Et pellis ejus ad vestes hominis sana non est, quia frigus homini infert. Sed et caetera quae in eo sunt ad medicamenta non conveniunt.
20.30.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXX.--DE ERICIO [IV, III, 27, 28].
20.30.1
Ericius, scilicet swinegel, frigidus est, et immundae naturae, et silvestria poma et hecbere comedit, et porco aliquantum assimilatur, sed immunditia quae in carne ejus esse deberet in spinas ejus ascendit, et ideo porco mundior est. Nam sicut spinae manus hominis laedunt, ita et caro porci hominis munditiam et sanitatem minuit. Sed homo, qui sanus in corpore est, si swinegel comedere vult, eum velut leporem in aqua coquat, et cynamomum et bertram et bibenellam aequali pondere pulverizet, et pulveres istas in vino simul calefaciat, et ericio cocto et de olla ablato, vinum hoc in pulveribus istis desuper fundat, ut piper super carnes fundi solet, et sic comedat, et eum non laedit, sed eum tunc fortem facit, et sanitatem ejus in ipso retinet.
20.30.2
Ericius, scilicet qui canem imitatur, hic egel frigidus est, et quiddam de natura canis in se habet, et terram interdum comedit, et munda et immunda quae in eo sunt in spinas ejus ascendunt. Caro autem ejus homini ad comedendum non valet, quemadmodum nec canis. Et si in aliquo homine orfimae diruptae sunt, viscera hujus ericii abjiciat, et totam reliquam carnem in pulverem redigat, et pulverem istum in diruptas orfimas saepe mittat, et exsiccabuntur. Sed caetera quae in eo sunt ad medicamenta non valent.
20.31
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXI.--DE EICHORN [IV, III, 29].
20.31
Eychorn[ Spiriolus ed.] calidus est, et de natura bestiarum et volucrum in se habet, et de volucribus ventosus est, et pellis ejus ad vestes hominis bona est. Et si in juncturis membrorum hominis horribilis gicht jacet, ita quod membra hominis contrahi et dissolvi videntur, eichorn accipiat, et capite et visceribus abjectis, et pelle abstracta, reliquum corpus ad ignem asset, et cum ad ignem assetur, cum arvina ursi superius modice ungatur ut smalcz ab eo fluat, et sagimen ab eo fluat, et sagimen illud accipiat postquam assaverit, in pannum ponat, et omnem succum et omne sagimen quod in eo est per pannum illum extorqueat, et de praedicto sagimine addat, et membra sua in quibus de gicht dolet cum eo saepe perungat, et curabitur.
20.32
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXII.--DE HAMSTRA [IV, III, 30].
20.32
Hamstra frigida et acris est, et aliquantum urso assimilatur, et aliquantum mundae naturae est, atque pellis ejus ad vestes bona est. Et homo qui orfime et druse in corpore suo habet, jecor Hamztrae pulverizet, et pulverem istum aut cum pane comedat aut in suffen bibat, et orfime aut druse inde plus evanescent quam de carne talpae. Sed et si aliquis homo inter scapulas suas de gicht fatigatur, dextram scapulam hamster cum dextro pede ejus exsiccet, et haec inter scapulas suas liget, et inde melius habebit.
20.33
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXIII.--DE MARTH. [IV, III, 31].
20.33
Marth[ Martarus ed.] silvestris calidus est, et mansuetos mores habet, et ideo plurimi simul habitant, velut communem vitam habeant. Sed malum sudorem in carne sua habet qui carnem ejus homini ad comedendum contrariam facit, et idem sudor in carne remanet et pellem ejus non pertransit, et ideo pellis illa bona et sana est ad vestes homini. Et si quispiam homo orfime in corpore suo habet, silvestrem marth excoriet et sagimen, quod in eo est, in patella dissolvat, et capite et visceribus ejus abjectis, reliquum corpus in modica aqua coquat, et sagimen, quod tunc ab illo haberi potest, priori sagimini addat, et etiam sagimen de vitellis ovorum minori pondere huic sagimini addat, et commisceat, et sic unguentum faciat, et orfime, antequam rumpantur, cum eo perungat, et evanescent, vel si ruptae fuerint, in circuitu eas perungat, et sanabuntur.
20.34
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXIV.--DE WASSER MARTH [IV, III, 32].
20.34
Wasser marth frigidus est et juxta aquas in cavernulis moratur, et acrior est quam silvestris marth, sed pellis silvestris melior istius. Et de sagimine istius et de sagimine vitellorum ovorum unguentum fac ut de silvestre marth praedictum est, et si quis de gicht fatigatur, cum eo illum perunges, et gicht compescit, quia frigidae naturae est.
20.35
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXV.--DE ZOBEL.
20.35
Zobel calidus est, et aliquantum naturae eychorns assimilatur, sed tamen mundior et suavior est quam eychorn; sic et pellis ejus ad vestes homini bona non est, quia si in homine incalescit, malum sudorem in eo excitat. Et ea quae in eo sunt ad medicamenta non valent, quia debilis est.
20.36
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXVI.--DE HARMINI.
20.36
Harmini frigidum, aliquantum naturae catti assimilatur, et mundas carnes non habet, quia spumechte et lividae velut venenum sunt. Et quando spumam eicit, saepe ita etiam breves crines emittit. Et pellis ejus ad vestes homini bona non est, quia frigida est. Et ea, quae in eo sunt, medicamentis non multum conveniunt, quia caro ejus aliquantum venenosa est.
20.37
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXVII.--DE TALPA [IV, III, 33].
20.37
Talpa frigida est, et in pingui et in limosa terra libenter manet, et macram terram devitat, atque terram quae mala et prava et inutilis est eicit, et in illa manet quae bona et sana est, et non videt, quia in aere non versatur, sed magnam scientiam interius habet, et odoratur et intelligit quo ire debeat, et terram comedit. Et caro ejus ad comedendum homini non valet, quia de humiditate nutritur, nec aliquis pro medicina comedat. Nam homo, qui interius in corpore putrescit aut orfime in corpore suo habet, ille talpam cum aqua coquat et comedat, aut eam pulverizet, et pulverem istum quomodocumque possit comedat, et interius in corpore suo sanus erit, et orfime, si nondum ruptae sunt, quia sicut talpa pravam terram eicit, et ita interiorem putredinem quae in corpore hominis est emittit. Et etiam idem homo jecor talpae cum reliquo corpore edat, quia putredinem a corpore ejus aufert, sed cor et pulmonem ejus non comedat.[ Qui autem a caduco morbo fatigatur, sanguinem talpae, et rostrum anetae, scilicet foeminae, et ungues anseris, etiam foeminae, pulverizet, ita ut pulvis rostri anetae bis tantus sit ut pulvis unguis anseris, et sanguis talpae bis excedat pulverem de rostro anetae; et haec simul in pannum ligata, in loco ubi talpa terram noviter ejecit, per triduum ponat. Postea inde ablata ubi glacies est ponat, ut congeletur. Et iterum inde ablata in sole siccari faciat. Deinde sumat partem jecorum cujusque animalis et volucris quae comeduntur, quantum de his habere poterit, et ex ipsis cum parva farina similae tortellos paret, et de praedicto pulvere minus addat, et modicum cimini, et sic comedat. Qui autem praefatum morbum patitur, per quinque dies praedictos tortellos comedat; et si nondum convaluerit, per alios quinque dies eis utatur; et si nondum proderit, ita septies eodem numero quinque dierum faciat. Panem autem, et carnes haedi interim comedat, cum apio et petroselino coctas, et etiam agninas edere potest; sed porcinas et bovinas carnes, et anguillam, et caseos, et ova, et cruda poma, et cruda olera interim devitet. Vinum autem suave, et aqua permixtum, et cervisiam bibat. Add. ed.]
20.38.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXVIII.--DE WISELA [IV, III, 34].
20.38.1
Wisela[ Mustela ed.] calida est, et in velocitate sua aliquid de virtute grifonis habet, cum pennas suas erigit, et putredinem in insensibilem naturam habet, ita quod quandam herbulam novit, in qua sanitas vitae est, ita ut si catulos suos vel aliam mustelam dolere viderit, hanc herbulam, quae parvula et gracilis est, cito quaerit, et post eam in terram fodit, et cum eam invenerit, in ipsam spiramine suo flat, et desuper myngit, et sic virtutem suam virtuti illius admiscet, et ita per brevem horam exspectat dum eadem herbula urina sua bene et pleniter perfundatur, et tunc eam ore suo rapit, ac eam illi mustelae, cui jam vitalis aer in gutture est, moriturae in os suum ponit, et ita illa sana erit, et surgit et recedit. Et herbula ista homini et aliis animalibus ignota est, quia si etiam homo aut animalia eam scirent, tunc nec spiramen nec urina eorum ad perfundendum eam valeret, quoniam herbula ista ad sanitatem vitae per se non habet, nisi quod ipsa hujusmodi vires de spiramine et de urina mustelae accipiat. Sed et mustela tam bonas et fortes herbas semper comedit quod ei vix ulla infirmitas accedere potest. Caro autem ejus ad comedendum homini non valet, quia in stomacho ejus minus fortis esset. Pelliculam autem mustelae abstrahe et eam sicca, et tunc super balsamum tene, ita tamen ne de balsamo madida fiat, sed ut odorem de eo accipiat; vel si balsamum non habes, ad muscum pone ut odorem de illo habeat, et tunc eandem pelliculam ad oculos tuos et ad nares tuas saepe pone, et sanitatem in eis retinebit.
20.38.2
Sed et cor ejus sicca, et in tenui cera bewircke, et cum in capite doles, eandem ceram cum corde illo in aurem tuam per brevem horam pone, ut scilicet calor de illo caput tuum intret, et in capite melius habebis. Vel si in qualibet aure surdescis, eandem ceram cum eodem corde in aurem illam pone ut calor ejus ipsam aurem interius tangat, et auditum recipies. Et caput ejus abscide, et reliquum corpus in duo frusta aut ad solem aut ad ignem sicca, et tunc ea in cingulum de quolibet corio stomacho separatim consue, ita frustum unum ad umbilicum tuum positum sit et ad utrumque latus tuum frustum unum, et sic cum illo cingulo ad nudam cutem tuam semper te cinge, et te confortat et incolumem ac robustum reddit ita quod etiam gicht interim te non fatiget.
20.39
LIBER SEPTIMUS. CAP. XXXIX.--DE MURE [IV, III, 35].
20.39
Mus calidus est, et insidiantes mores[ et diabolicas artes add. ed.] habet, quia semper fugit, et ideo etiam caro ejus homini contraria est, et tamen non multum ad medicamenta valet. Sed tamen si aliquis homo caducum morbum habet et super terram cadit, et postquam deinde surgit, murem in vasculo pone et ipsam aquam homini ad bibendum da, atque frontem et pedes ejus ipsa aqua lava, et hoc fiat quocienscumque cadit et curabitur. Nam quia mus omnia fugit, ideo etiam et ipsum caducum morbum fugat. Et cum mus parere debet, angustiatur et difficultatem pariendi habet, et tunc in dolore ad ripam aquae vadit, et ibi minutissimos lapillos quaerit, et eos vorat quotquot in gutture retinere potest, et ad antrum suum currit, et eos ibi exspuit, ac eos afflat, et super eos se deponit, ac eos calefacit, et sic statim parit; et postquam peperit, illos odit, et eos pedibus abjicit, idest uszschirrit, et tunc super pullos suos decumbit et eos fovet. Et si quis lapillos istos infra eundem mensem invenire posset postquam eos abjecerit, et eos super umbilicum mulieris praegnantis liget, quae jam in partu laborat, ita quod parere non potest, mox pareret, et postquam peperisset, eos statim auferre deberet. Sed et si quis homo ridden habet, accipe murem et eum modice percute. ne effugere possit, et antequam moriatur, dorsum ejusdem muris inter scapulas hominis illius liga, cum riddo jam eum fatigat et ubi inter scapulas illius moriatur, et homo ille curabitur, nec amplius eum invadit.
20.40
LIBER SEPTIMUS. CAP. XL.--DE LIRA.
20.40
Lira etiam calida est et eandem naturam ut alius mus, excepto quod magis indomitus est et fortior quam mures. Et ad eadem pericula valet sicut et alius mus, ut praefatum est.
20.41
LIBER SEPTIMUS. CAP. XLI.--DE SPICZMO.
20.41
Spiczmus eandem fere naturam habet quam et talpa tenet, nisi quod spiczmus magis sub terra et magis in aere manere potest quam talpa, et ideo nec pleniter subtus terram manet. Et quae in ea sunt medicinae non conveniunt.
20.42
LIBER SEPTIMUS. CAP. XLII.--DE PULICE [IV, III, 37].
20.42
Pulex calidus et de pulvere terrae crescit, et in hyeme cum terra humida est, et calida interius est, pulices in terra jacent et in ea se abscondunt. Cum autem in aestate per calorem terra superius exsiccatur, et de terra procedunt et hominem invadunt ac eum inquietant. Accipe ergo de terra et non de pulvere terrae et eam in testa figuli valde calefac ut exsiccetur, ita quod nulla humiditas in ea remaneat, et terram illam in lectum tuum dissemina, et cum pulices ariditatem ejus senserint, eam pati non possunt et fugiunt et pereunt, et sic homo quietem ab eis potest habere.
20.43.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. XLIII.--DE FORMICA [IV, III, 36].
20.43.1
Formica calida est et de humore illo crescit qui aromata educit, et etiam velut volatilia ova in natura sua producit. Homo autem, qui in capite suo et in pectore ac in stomacho multum flecma habet, cumulum, id est huffen formicarum, scilicet cum ipsis formicis, accipiat et in aqua coquat, et aquam illam super ignitum lapidem fundat, damph illum naribus et ore in se decies aut quinquies trahat, et flecma in eo minuetur. Sed et qui superfluitatem malorum humorum, id est gicht in se habet, cumulum formicarum cum ipsis formicis accipiat, et in aqua coquat, et sic balneum paret, et ipsum balneum intret, et totum corpus in ipso balneo teneat, capite tantum exposito, et panniolo cooperto in eadem aqua madefacto, quia si caput in balneo se tetigerit et haberet de fortitudine aquae illius, faciliter doleret, et hoc saepe faciat, et gicht ab eo cessabit. Et qui lepram in se habet, cujuscumque generis sit, terram illam accipiat, ubi cumulus formicarum est, ita ut notari potest quantum ipsa terra madefacta est de ipsis formicis, et eam inter ardentes favillas de fago ponat, ut de ipsis favillis inardescat, quod ita eadem terra quantitatem earumdem favillarum excedat, et calidam aquam novies per ipsam calidam terram velut lixiviam transire permittat, et inde hircinum sepum, modicum plus de arvina veteris porci, et haec simul commisceat, et in praedictam aquam lixiviae ponat, ac postquam in illo conglutinatur, ab eadem aqua auferat; deinde huic sepo addat de pulvere habichswamp[ habersuam ed.] sic et de pulvere meter minus quam violae, et sic unguentum faciat, et se in loco leprae cum eodem ungeunto per novem menses vel per plures juxta ignem inungat, et sanabitur ita si ipsa lepra mors illius non est, aut Deus eum curari non vult. Et cum hoc unguento inungitur, caveat ne alieno homini aut alicui porco appropinquet, ne fortis vapor leprae, qui de eo egreditur, illos inficiat, quia tunc faciliter lepram de ipso consequerentur.
20.43.2
Homo autem qui glandes et orfimas habet, ova formicarum super viride folium quercus lineet atque stercus gallinarum super ipsum folium ad eadem ova lineet, et sic calidum super glandes aut super praefatas scrofulas orfime saepe ponat, et evanescent. Sed et si quis homo iratus est aut oppressus est in mente aut tristis, juvenes formicas, cum adhuc ova ipsis adhaereant, accipiat cum modico bache[ buthe?][ cum ipsis nidulis ed] earum, id est cum bucello, in quo jacent, et haec in lineum pannum liget, et postea, cum gravatum se in mente sua senserit, ipsum pannum in quo eaedem formicae sunt solvat, et eas super cor suum tamdiu ponat usque dum ab eis sudorem capiat, et suavem mentem habebit, et laetus erit, atque bonum intellectum in causis illis capiet, in quibus tunc occupatus est.
20.44
LIBER SEPTIMUS. CAP. XLIV.--DE HELIM.
20.44
Helim calidus est et magnae fortitudinis, atque audax est; et caro ejus prae fortitudine sua cibo hominis inutilis est. Jecur ejus pulverizetur, et huic pulveri arvina ursi, vel butyrum vac carum commisceatur, et ille qui freneticus est, vel quem paralisis in capite laedit, cum eo saepius inungatur, et melius habebit.
20.45.1
LIBER SEPTIMUS. CAP. XLV.--DE DROMEDA.
20.45.1
Dromeda ardorem ignis, et temperamentum aquae in se habet, et fortitudinem leonis, et velocitatem volatus fortium et magnorum volucrum retinet. Et si homo, aut aliud animal de carnibus ejus comederet, fortitudo ignis, et fortitudo velocitatis quae in eo est, omnes vires comedentis destrueret. Sed si quis de pelle, aut de ungulis pedum ejus habet, magica et fantasmata eum fugiunt.
20.45.2
EXPLICIT SEXTUS( SEPTIMUS) LIBER.
21
INCIPIT LIBER SEPTIMUS (OCTAVUS). PRAEFATIO.
21
Deus ab initio omnem creaturam bonam creavit. Sed postquam diabolus hominem per serpentem decepit, ita quod ille de paradiso ejectus est, creaturae quemadmodum spectant divinam voluntatem, ad ultionem cum homine in deterius mutatae sunt. Unde et grana crudelium et venenosorum vermium ad ultionem hanc insurrexerunt ut et poenas infernales esse mortifera crudelitate sua ostenderent, ac ut homini timorem infernalem incutientes eum divina permissione veneno suo necarent, cum ante casum hominis nihil mortiferum sed succum delectabilem in se habuissent. Sed et cum terra in effusione sanguinis Abel corrupta est, mox novus ignis, per quem homicidium puniretur, in inferno exarsit, et mox etiam per divinam voluntatem quaedam nebula, ex inferno ebulliendo, super terram se extendit et quodam pessimo humore terram infudit, ita quod quidam pessimi et venenosi ac mortiferi vermes ex terra nascende multotiens ebullierunt, quatenus carnes hominis ab eis punirentur quia homo carnem hominis necaverat. Et cum postea divina ultione in diluvio aquarum homines deleti sunt, tunc etiam iidem vermes, qui in aqua vivere non poterant, in aqua suffocati sunt; sed cum cadavera eorum inundatione aquarum per totam terram dispersa sunt, et deinde, cum diluvium cessasset et cadavera eorumdem vermium veneno plena computruissent, ex ipsa putredine alii vermes ejusdem generis exorti sunt, et ita per totam terram disseminati sunt. Quidam autem vermes venenis suis et homines et animalia necant, quidam autem tantum homines, quia vermes, qui in natura sua diabolicis artibus aliquantum assimilantur, tam caetera animalia quam homines venenis suis occidunt; illi autem, qui diabolicas artes non imitantur, ita quod etiam aliquantum debilia venena in se habent, hominibus quibusdam venenis suis interdum multas infirmitates et multa pericula etiam cum morte illorum inferunt, sed caetera animalia occidere non possunt.
23.1.1
LIBER OCTAVUS. CAP. I.--DE DRACONE [IV, III, 38].
23.1.1
Draco quemdam siccum et alienum calorem et quamdam igneam intemperantiam in se habet, et caro ejus interius ignea non est. Sed flatus ejus tam fortis et acer est, ut cum emittit, statim ignescat, velut ignis, cum ex lapide elicitur; et hominem fortissime odit, atque velut quamdam naturam et diabolicas artes in se habet; unde cum interdum flatum suum emittit, aerei spiritus de emissione flatus illius aerem interdum commovent. Et quidquid in carne ac in ossibus ejus est, contrarium ad medicamenta hominis existit, excepto sagimine ejus, quia cum draco flatum suum emittit, sanguis exsiccatur nec fluidus est; cum vero flatum suum introrsum habet, sanguis ejus humidus est et fluit, unde etiam in sanguine ipsius medicina non invenitur.
23.1.2
Nam homo, qui calculum in se habet, de sanguine draconis accipiat et eum in humidum locum ponat ut modice humescat; et tunc ipsum sanguinem in puram et modicam aquam per brevem horam ponat, scilicet dum eadem aliquid caloris inde capiat, et sic sanguine eodem ablato, de aqua illa jejunus modice bibat, et mox aliquem cibum comedat, et ita cum sanguine et aqua per novem dies moderate faciat, et de fortitudine sanguinis illius calculus in eo frangitur, et sic homo ille liberabitur. Nullus autem homo de puro et simplice sanguine ejus comedat et bibat, quia si quis homo faceret, statim moreretur.
23.2
LIBER OCTAVUS. CAP. II.--DE QUODAM SERPENTE.
23.2
Quoddam genus serpentis est, quod valde calidum est et quod in terra et in aqua morari potest, et quod etiam diabolicas artes insidiis suis ad hominem habet. Nam istud genus serpentis homini inimicatur, et flatus suos contra hominem emittit, et plenum est mortifero veneno; unde etiam de veneno quod in se habet cutis ejus exspissatur, ita quod in rugas contrahitur et quod etiam de ardore solis eadem exterior cutis scinditur; et cum hoc idem senserit velut inde de ulceribus gravatur, et tunc angustum foramen petrae quaerit, et in illud se tamdiu fricat dum spumas illas abjicit, et tunc aliquantum minus asper est quam tunc fuisset, cum spumis illis premebatur. Et cum easdem spumas jam abjecerit, cutis ejus subtilis et lucida velut recens efficitur, et hoc idem serpens multum gaudet, et tunc etiam in veneno suo et insidiis suis aliquantum minus asper est. Sed homo, qui eum tunc invenerit occidat, et cor ejus caute tollat et ad solem exsiccet, et in aliquo tenui servando metallo obfirmet, et cum deinde aliqua magna tristitia et molestia opprimitur, illud in manu dextra teneat, et laetus efficietur, et quamdiu etiam in manu tenuerit, nullo veneno interius laedi poterit, quia si aliquod venenum interim comederit seu biberit, aut per sudorem, aut per nauseam, aut per secessum per eum transibit. Jecor autem ejus, et quae in eodem serpente sunt, mortifera existunt, nec ulli remedio hominis conveniunt. Aliud autem genus serpentis est, quod etiam calidum est, quod tantum in terra et non in aqua moratur, cujus venenum hominem aliquantum levius laedit si homo istud tetigerit seu gustaverit, quia aliquantum debile est. Et istud genus serpentis cum homine interdum moratur, et in domibus hominis aut in siccis locis, et minus homini insidias ponit. Sed cum viderit, cum homo ipsum ferire vult, linguam exerit et eum ad supplicandum movet, quia de genere isto est, quod Adam seduxit, et ideo etiam habitacula hominis saepe quaerit.
23.3
LIBER OCTAVUS. CAP. III.--DE BLINTSLEICH
23.3
Blintsleich frigidus est, et dum vivit, hominem non laedit, sed ad nullam utilitatem nec ad medicinam valet, sed postquam mortuus fuerit, veneno ejus homines laeduntur, si illud tetigerint aut gustaverint.
23.4
LIBER OCTAVUS. CAP. IV.--DE CREDDA [IV, III, 39].
23.4
Credda[ Rubeta ed.] ex parte magnum calorem habet et ex parte magnam acerbitatem in se habet, velut periculosa aura cum fulgura et tonitrua ac grando procedunt, atque quasi diabolicam artem in viriditate sua habet, et mansionem in terra et sub terra quaerit, et ideo aliquam societatem cum homine tenet, et interdum, periculo hominis, cum eo est. Homo autem qui orfimas in se habet, jecor bufonis[ Rubetae ed.] accipiat, et illud in humida terra involvat, et tunc cum eadem humida terra in alia qualibet terra per novem dies sepeliat, et decima die ipsum jecor abjiciat, et illam humidam terram, in qua idem jecor involutum fuit tollat, et eam in testa calefaciat, et sic super orfime, quae diruptae non sunt, per tres dies ponat, et sine dubio evanescent, nisi aut mors hominis illius sit, aut nisi Deus nolit. Quod si orfime diruptae sunt, tunc eamdem terram, quam supradiximus, ad ignem calefaciat, et in vetus lineum pannum ponat qui aliquando sudorem hominis in se recipit, sed telam araneae prius super eadem ulcera ponat, et tunc eumdem pannum, ipsa calida terra in illo consuta, desuper ponat; cum calorem perdiderit, iterum calefaciat et desuper ponat, et hoc bis vel ter in die per tres noctes faciat, et orfime exsiccabuntur. Eadem quippe terra in lineum pannum propter munditiam lini ponatur, quia linum livorem sibi attrahit, quod lina( sic) non facit; et in veterem pannum, quoniam ille sudorem hominis esse debet magis perfusus quam novus; in quo sudor hominis esse debet ut putredines sudorem illum, qui etiam foetidus est, fugiant, quia quod malum est, multotiens malum depellit.
23.5
LIBER OCTAVUS. CAP. V.--DE FROSCH.
23.5
Frosch frigidus est et aliquantum aquosus, et ideo tam malas vires in se non habet quemadmodum bufo. Si quis a gicht alicubi in corpore suo, excepto capite, fatigatur, frosch accipiat, et eum super herbulam aut sub alia quadam herba suffocet, et mox calidum pannum super membrum, in quo gicht furit, ponat, et frosch jan morientem super eumdem pannum per modicam horam ponat, et gicht in loco illo per annum unum aut per annum dimidium cessabit.
23.6
LIBER OCTAVUS. CAP. VI.--DE LAUBFROSCH.
23.6
Laubfrosch plus calidus quam frigidus est, et de aere illo crescit, per quem arbores viriditates et flores suos producunt. Et cum viriditates et flores suos producunt, eo tempore aerei spiritus hominibus magis quam in alio tempore insidiantur, quia tunc etiam mentes homini magis in vanitatem ludendi et ridendi exsurgunt, velut etiam tunc viriditas arborum crescit, et tunc etiam homines idololatriam et multas vanitates cum eodem verme per diabolicas artes faciunt. Sed si quis irretire vult, ne diabolicae artes per eum fiant, ipsum in unum queckbronen projiciat ut madidus fiat, deinceps nullus cum eo quidquam diabolice perficere poterit. Ad medicamenta vero non valet.
23.7
LIBER OCTAVUS. CAP. VII.--DE HARUMNA.
23.7
Harumna frigida est, et calores, quos in se habet livor et venenum sunt. Sed idem venenum tam forte non est, quod homo multum inde laedatur. Et medicina in eo non est.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).