Reader

EPISTOLA HINCMARI RHEMENSIS AD ADRIANUM PAPAM.(Apud Labbeum ubi supra.)

Domino sanctissimo et reverentissimo Patrum Patri Adriano, primae sedis apostolicae et universalis Ecclesiae papae, Hincmarus, nomine non merito Rhemorum episcopus, ac plebis Dei famulus.

Venerabilem fratrem, et coepiscopum nostrum Actardum, sicut vestra dignatio exiguitati meae litteris suis praecepit, in gremio dilectionis suscepi, et a paganis Nortmannis, necnon et a pseudochristianis Brittonibus de sua sede expulsum, consensu coepiscoporum Rhemensis provinciae, ac favore domni nostri Caroli regis gloriosi, in vacante ecclesia[ Morinensi] dioeceseos nostrae locum sacrificandi, et episcopale ministerium peragendi concessi: et secundum Sardicenses canones immorandi licentiam dedi: et de rebus ac facultatibus ejusdem ecclesiae, larga benevolentia humanitatem exhiberi praecepi: usque dum aptus et conveniens sibi locus eveniret, ubi secundum praeceptionem vestram posset incardinari. In qua vacante ecclesia dioeceseos nostrae secundum apostolicas litteras vestras, incardinari non potuit; quia res Ecclesiae Namnetensis a paganis residuae, longe ab Ecclesia Morinensi Rhemorum provinciae distant, et in duabus provinciis regulariter conscribi non poterat. Nunc autem quia clerus et plebs metropolis Ecclesiae Turonensis, in eadem ecclesia baptizatum, tonsum, et nutritum, ac per singulos gradus ad ordinem episcopatus provectum, sibi cum incardinari deposcit, quem vestra paternitas nobis incardinandum, etiam si locus eveniret in nostris regionibus in metropoli, commendavit, auctoritati vestrae remittimus: quatenus illum in praefata metropoli, eo, si vobis placet, tenore archiepiscopum incardinetis, ut post decessum illius, praefatae metropoli ecclesiae, cleri et plebis electione, sicut regulae sacrae praecipiunt, et vetus consuetudo exigit, a suffraganeis et provincialibus episcopis, ibidem metropolitanus ordinetur episcopus. Quem licet juxta Antiochenos canones perfecto concilio, atque secundum apostolicas vestras litteras vacanti ecclesiae incardinare possemus: tamen quia Turonensis Ecclesia ex antiquo metropolis, et beati Martini meritis famosissima, et honorabilis semper exstitit; et praefatus frater noster Actardus venerabilis episcopus, genio pallii, a benignitate vestra est honoratus: rationabilius vidimus, ut petitione cleri ac plebis ipsius ecclesiae, et consensu nostrae unanimitatis, ac favore domni nostri Caroli regis gloriosi, a vestra auctoritate eidem incardinetur ecclesiae.

De causa vero fratris Hincmari, sufficienter vobis gestorum series, quam per hunc venerabilem fratrem et coepiscopum nostrum Actardum, synodus in parochia Rhemensi nuper habita, vestrae auctoritati transmittit, plenam notitiam intimabit. Cui post omnia gesta, quae de illo gerenda fuere, cum aliis episcopis et confratribus nostris, apud domnum regem obtinuit[ leg. videtur obtinui], ut quicunque de clero, vel de familia Laudunensis Ecclesiae cum illo pergere vellet, licentiam haberet. Quem utinam non vidissem, minime autem illum me ordinare in episcopum contigisset, per quem tantum scandalum in nostrarum provinciarum ecclesiis, et in regno in quo degimus, sine ulla necessitate commotum, et diutino tempore hactenus est perduratum. Adeo ut non inconvenienter de eo dicere possem: Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille: qui pro eo ut ad episcopalem gradum provectus in religione proficeret, sub qua nutritus fuerat, pompas et illecebras saeculi coepit sequi, et familiaritates, ac contubernia saecularium delectari; de negotiis saecularibus sermocinationes frequentare; cupiditatem et avaritiam, non solum pecuniae, sed et altitudinis, ac turpis lucri emolumenta sectari; meas, et quorumcunque correptiones aspernanter et indignanter accipere, et in sensu ac sapientia sua confidere; sicut multi, proh dolor! in nostris regionibus sciunt. Et ut alia plurima specialiter computare omittam, quae per plures annos in timore, et cordis dolore, de illius moribus et improbabilibus actibus, et etiam humana verecundia de insolentiis ejus sustinui: saepissime illum et verbis, et scriptis, familiariter et per me, et per communes familiares nostros corripiens, et ad recognitionem, vel correctionem adducere non valens; de his pauca commemorabo, quae ante quadriennium in pejus proficiens, et excrescens, cum virtute laborare coepit, ut caderet.

Coepit enim clericos et laicos, qui eum elegerant, per varias occasiones affligere; et ab eis, quae habebant, vel acquirere poterant, per diversa ingenia subripere, et, ut dicam apertius, rapere: indeque illos de loco, in quo nutriti fuerant, exterminare, et alios pravae opinionis ex diversis provinciis recipere. Unde afflicti tam clerici, quam laici de sibi commissa ecclesia, coeperunt se reclamare ad domnum regem, et ad meam exiguitatem: pro quibus satis superque laboravi; sed aut parum, aut nihil profeci. Isdem autem pro reclamatione suorum hominum contra domnum regem commotus, de rebus a Nortmanno invasis, quas ipse regi sine meo ac coepiscoporum meorum consensu concesserat, ut eas Nortmanno beneficiaret, sicut et ipse in suis scriptis fatetur: misit illum apud vestram auctoritatem, me inscio, sine ulla necessitate accusare, per missum suum Celsanum. Et mandavit mihi, quod domnus rex eum, et omne episcopium Laudunensis Ecclesiae, exceptis principali ecclesia, et episcopii domo, et claustro fratrum, proscripserit et confiscaverit, quia ipse saeculare judicium adire noluerit. Ego autem illi ut episcopo credens, scripsi inde domno regi plura, et minus caute, reprehendens illum de injusto judicio. Et quia non ita se res habebat, sicut idem Hincmarus mihi mandaverat, et postea ipse dixerat: assumpto eo mecum, veni ad domnum regem, et una cum coepiscopis nostris, sicut antea, et postea saepius egi, domnum regem ei placabilem feci. Postea vero sine mea conscientia, vel consensu, misit iterum ad vestram auctoritatem, non solum regem, sed et me accusare, sicut in sanctitatis vestrae litteris inveni. In quibus inter caetera continetur:« Quare ministerio juris episcopalis in regionibus istis abutar, et Hincmarus nepos, et aequivocus meus, venerabilis duntaxat episcopus, sicut audistis, non minima in ecclesia sua sustinet detrimenta: si me tepescente nullam potuit consolationem invenire.» Unde jure vestrae auctoritati rescripsi, quod non est modo necesse repetere.

Sed ipse Hincmarus unde cautior et humilior esse debuerat, scilicet de mea intercessione, et domni regis benignitate, inde elatus in superbiam, et amarus animo effectus, non solum se non correxit, sed malis pejora semper adjecit. Et quia suis pravis actibus et improbabilibus moribus consentire non volui, et incaute suis mendaciis fidem accommodare vitavi; imo et illum redarguere coepi: etiam contra me irremediabiliter se commovit; et plura et majora scandala et regi, et regno, et mihi, ac coepiscopis nostris, et ecclesiae suae tam clericis quam laicis semper accumulavit.

Et horum scandalorum, licet non apertis vocibus, scandalizati ab eo, ut audivi, me auctorem esse dicebant: quoniam eum scilicet nepotem meum episcopum ordinaveram. Non attendentes, quia non ut Judam electum praesenti justitia apostolum, et Saul regem postea reprobatum, de quo scriptum est: Erat vir electus et bonus, et non erat vir de filiis Israel melior illo. Deus omnia sciens ordinavit, et nihil culpae contraxit, quia peccare non potuit: sed ut homo nesciens quod futurum erat, istum per improvidentiam ordinavi, et divini judicii non injusti minister exstiti: quia, sicut timeo, aliis peccatis meis hoc esse promerui. Quanquam et sancti apostoli cum B. Stephano, et aliis diaconibus, Nicolaum ordinaverint, nec tamen dictis et factis illius improbabilibus postea manifestis, per manuum suarum impositionem communicaverunt. Sicut nec Samuel culpam contraxit in ordinatione Saul: quem divina jussione a se ordinatum, et a Domino postea abjectum diutissime flevit, veluti sacra narrat historia. Quia autem dicebant quod nepotem meum episcopum ordinaverim, non attendebant quia et alii per me sunt episcopi ordinati, qui non sunt mihi carne propinqui: et quia non impedit ad quemquam ordinandum carnis propinquitas, si ordinandus fuerit electus, et petitus secundum ecclesiasticas regulas. Nam et Dominum a quo, et per quem coepit episcopatus, carne sibi propinquos legimus ordinasse episcopos.

Sed licet in isto nepote meo egerim unde gemo, quia nescio qualiter de hoc, et de aliis meis factis terribilis in consiliis super filios hominum in occulto suo judicio, qui posuit tenebras latibulum suum disponet: scio tamen omnipotentem advocatum, et misericordem judicem,« ante quem est omne desiderium meum, et gemitus meus non est absconditus.» Consolatur enim me, quia recepi pro illo et per illum duplicia. Quoniam sicut sanctus dicit Gregorius:« Quos plus caeteris diligimus, cum ab eis adversa patimur, majorem dolorem mala nobis ingerunt, quam quae ab externis inferuntur: et plus in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis patimur, de quorum mentibus praesumebamus; quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique; et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus, qui et notus meus, simul mecum dulces capiebas cibos: in domo Domini ambulavimus cum consensu. Et rursum: Homo pacis meae in quo sperabam, et qui edebat panes meos, magnificavit adversum me supplantationem.» Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur, sensi.

Cui multa et multipliciter ut se corrigeret, scripsi: quae si in unum corpus fuerint congregata, non puto minoris fore voluminis, quam quinque sunt libri Moysi. Et ideo ad scribendum illi me contuli, quia sufferre non poterat, quae illi a me dicebantur. Sed nec de ullo homine patienter aliquid potest audire, ut semper non ipse loquatur; nisi ea illi quis dixerit, quae in suo corde versantur. Contra quae etiam scripta ipse multa multipliciter, et irrationabiliter mihi rescripsit: nolens ea quae illi scribebam sic intelligere, sicut scripta erant: sed me, et ipsa scripta reprehendere, et calumniari, atque refellere laborabat.

Per quae intelligens illum esse incorrigibilem, statui in corde meo, ulterius me apud illum non inaniter laboraturum: videns in eo impleri, quod de Domino psalmista dicit: Immissiones per angelos malos, viam fecit semitae irae suae.« Cor, inquit Gregorius, Dominus prioribus meritis aggravatum, juste permittit etiam subsequentibus malignorum spirituum persuasionibus falli: quod dum digne in culpa trahitur, reatus jam in poena cumulatur. Unde et irae suae Domino viam facere, est in eos qui punire in se causas recte noluerunt, districte judicando dilatare: ut qui illuminati agere recta noluerunt, juste caecati adhuc faciant unde amplius puniri mereantur. De quibus dicit Apostolus: Ut impleant peccata sua semper. Et hinc voce angeli ad Joannem dicitur: Qui nocet, noceat adhuc; et qui in sordibus est, sordescat adhuc. Et hinc David ait: Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitia tua. Et hinc per Moysen dicitur: Nondum completa sunt peccata Amorrhaeorum. Hinc per eumdem Moysen Dominus dicit: Ex vinea enim Sodomorum, vitis eorum; et propago eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, et botrus amaritudinis ipsis. Furor draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile. Nonne haec condita sunt apud me, et signata in thesauris meis? In die ultionis reddam eis. Et quia multa eorum mala narravit, tamen illico adjunxit. In tempore quo lapsus fuerit pes eorum. Et atrocissima peccata illorum describuntur: et tamen ad ultionis diem adhuc subsequens lapsus adipiscitur, quo eorum culpae cumulentur. Habent jam quidem, unde feriri mereantur: sed sustinetur tamen adhuc peccatum crescens, ut peccantes possit acrior culpa cumulare. Jam meretur supplicium peccatum, et causa peccati: sed exspectatur adhuc, ut augmentum supplicii subroget peccatum et poena peccati. Quae in illo compleri videns, pro modulo meo sequi decrevi quod Dominus dicit: Non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi: et dimisi eos secundum desideria cordis eorum: ibunt in adinventionibus suis. Et: Vocavi et renuistis, et despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis. Comedent igitur hujusmodi, fructus viae suae, suisque consiliis saturabuntur.»

Et quia ipse Dominus dicit: Si oculus tuus dexter, vel manus tua dextera scandalizat te, projice ea abs te: et odire nos proximos nostros praecipit, adhuc autem et animam nostram. Unde beatus dicit Gregorius quia amandus quilibet in hoc mundo nobis est adversarius: sed in via Dei contrarius non amandus est nobis, etiam proximus. Quia licet amandi sint proximi, et impendenda charitas omnibus, et propinquis et extraneis; non tamen pro eadem charitate in Dei est amore flectendum. Quia pro affectu carnali, sicut nec vaccae quondam portantes arcam Bethsames, non declinant a recto itinere, qui arcam Dei portant in mente: cognoscentes quia compassio proximis, et rectitudo debetur vitiis. Quae idcirco vestrae sanctissimae auctoritati scribens, dolore cordis constrictus, de illo per vocem luctus emitto: ut sciatis, quanta non solum ego, sed et ecclesiae Cisalpinarum regionum, et rex, ac regnum nostrarum partium per illum hactenus sustinuerunt. Suggero enim paternitati vestrae, quia quandiu in hac mortali carne vixero, sicut metropolitanus cum episcopo rationem habere debet, quantum ex me est, nec de parochia, nec de quacunque causa, metropolitana sollicitudine, cum illo ullam rationem habebo: quem diutius insolentem sufferre non valeo. Et tolerabilius mihi est, etiam corporaliter, oculum, aut manum, aut pedem abscisione amittere, quam cum illo, quem spe gaudens dilexi, et ea gemens diligo propter Deum, de suis insolentiis contentiones sine ulla utilitate conserere. Jam enim in multis, et per plures ab eo vexato, necesse est mihi, ut non rixas, sed quietem exquiram. Quatenus qui jam terminum meum exspecto, vel in eodem termino, per Dei misericordiam dicere possim: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace.

Caeterum vestrae paternitatis auctoritas nuper mihi litteras misit de presbytero parochiae nostrae, nomine Trisingo, praecipiens ut plenariis scriptis remitterem vobis notitiam de causa ipsius. De quo sicut se rei veritas habet, vestrae auctoritati rescribo.

Quaedam libera femina, soror hominis nomine Livulfi, de ipsa villa in qua praefatus Trisingus presbyter fuerat ordinatus, accepit maritum fratrem ipsius Trisingi presbyteri: et hac familiaritate idem Trisingus coepit frequentare domum fratris sui. Et, sicut idem Livulfus, qui in ipsa villa manebat, et parochiani atque vicini ejusdem presbyteri dicebant, cum filia uxoris fratris sui, quam de altero marito susceperat, coepit concumbere. Et quadam die ipse presbyter, atque praefatus Livulfus perrexerunt ad castellum, quod Mosomus dicitur, et inebriaverunt se in quadam taberna contra nostrum episcopale interdictum: qui presbyteris nostris in omnibus synodis interdicimus, ut sicut canones Africani diffiniunt:« Clerici edendi, vel bibendi causa tabernas non ingrediantur, nisi peregrinationis necessitate compulsi.» Et iste presbyter, gulae non peregrinationis necessitate, ad inebriandum se tabernam intravit: quia idem castellum non amplius quam quatuor milliaria a mansione ipsius presbyteri distat. Revertentes autem idem presbyter et Livulfus, ebrii, de praefato castello, coeperunt verbosare inter se, sicut ebrii solent facere, et illorum verbosatio eo usque processit, ut de ipsa sua nepte improperaret presbytero; et e contra ipse presbyter opprobria quae invenire potuit, eidem Livulfo retulit. Idem autem Livulfus fuste, quem in manu portabat, bis percussit Trisingum presbyterum. Tunc ipse presbyter irruens super filium Livulfi, qui spatam ad collum portabat, extraxit eamdem spatam; et volens percutere eum per medium caput, ut illum occideret, levavit idem Livulfus manum contra spatam, et suscepit spatae ictum, et abscissi sunt illi duo digiti de eadem manu: et cadente illo de caballo, putavit presbyter illum esse mortuum, et saliens in caballum illius perrexit domum suam.

Ego vero per multos hoc audiens, vocavi eum ad me, in praesentia clericorum ac comministrorum nostrorum, et interrogavi eum, ac veritatem. Qui de femina de qua reputabatur, negavit quod cum ea non concubuerit. De voluntate autem, quia eo ordine sicut praemisi, ipsum hominem occidere voluerit, confessus fuit: qui juxta vocem Joannis apostoli homicida convincitur. Ego autem, sicut beatus Augustinus de presbytero suae parochiae Xantippo primati suo scripsit, quae negavit, Deo dimisi; quae occultare permissus non est, judicavi; et eum ab officio sacerdotali removi, donec ad synodum comprovincialem veniret, et ibi cum certo episcoporum numero, sicut Carthaginenses praecipiunt canones, causa ipsius certum finem acciperet. Isdem autem, cum plures synodos in provincia nostra babuerimus, ad synodum postea nullam venit. Quem per annum et sex menses exspectavi, et pro se in synodo nihil sategit. Et decernentibus sacris canonibus: ut quoties clerici convicti, et confessi in aliquo crimine, si forte causae adesse voluerint, et innocentiam suam asserere, intra annum excommunicationis hoc faciant. Si vero intra annum causam purgare contempserint, nulla eorum vox postea penitus audiatur. Post annum et sex menses reclamantibus parochianis ecclesiae ipsius, in qua idem presbyter fuerat ordinatus, se non habere presbyterum( deest aliquid ad sensum): nam quia Romam perrexerit, ignoravi, donec post tres menses, quam in loco ejus fuit presbyter ordinatus, Roma veniens mihi litteras vestrae sanctitatis attulit.

In canonibus autem Africae provinciae concilii quarti capitulo 67, de seditionariis et usurariis, ne clerici fiant scriptum est ita:« Seditionarios nunquam ordinandos[ al., ordin. clericos], vel injuriarum suarum ultores.» Et si tales ordinandi non sunt, colligendum est, quid mereantur qui post ordinationem, admittere talia non formidant. Et antiqui Patrum canones in synodo, cui plurimi metropolitani cum suis suffraganeis interfuerunt, decernente Antiocheno concilio perfectum illud esse concilium, ubi interfuerit metropolitanus antistes, manifesta sententia decreverunt:« ut clerici, qui in quacunque seditione arma volentes sumpserint reperti, amisso ordinis sui gradu in monasterio poenitentiae detrudantur.» Et Zacharias papa Bonifacio episcopo Moguntino scripsit, ut episcopos, presbyteros, aut diaconos sanguinem Christianorum seu paganorum effudisse repertos, ab eisdem ecclesiasticis gradibus removeret. Et jam plusquam duo sunt anni, ex quo praefatus Trisingus suprascriptum Livulfum volens occidere, demembravit, quando hanc relationem, ut jussistis, vestrae auctoritati transmitto. Et quia populus sine presbytero tandiu manere sine periculo dimitti non potest, vestra sapientia sufficientissime novit. Deus omnipotens sanctitatem vestram ad doctrinam et correctionem sanctae suae Ecclesiae in suo coepto servitio per annorum multa curricula conservare dignetur, domine sanctissime, et reverendissime Patrum Pater in Domino.