Reader

ὁ πό σοι μὲ ν ἐ πεχεί ρησαν περὶ ἰ ητρικῆ ς λέ γειν ἢ γρά φειν, ὑ πό θεσιν αὐ τοὶ αὐ τοῖ ς ὑ ποθέ μενοι τῷ λό γῳ, θερμὸ ν ἢ ψυχρὸ ν ἢ ὑ γρὸ ν ἢ ξηρὸ ν ἢ ἄ λλο τι ὃ ἂ ν θέ λωσιν, ἐ ς βραχὺ ἄ γοντες τὴ ν ἀ ρχὴ ν τῆ ς αἰ τί ης τοῖ σι ἀ νθρώ ποισι νού σων τε καὶ θανά του, καὶ πᾶ σι τὴ ν αὐ τή ν, ἓ ν ἢ δύ ο ὑ ποθέ μενοι, ἐ ν πολλοῖ σι μὲ ν καὶ οἷ σι λέ γουσι καταφανέ ες εἰ σὶ ἁ μαρτά νοντες, μά λιστα δὲ ἄ ξιον μέ μψασθαι, ὅ τι ἀ μφὶ τέ χνης ἐ ού σης, ᾗ χρέ ονταί τε πά ντες ἐ πὶ τοῖ σι μεγί στοισι καὶ τιμῶ σι μά λιστα τοὺ ς ἀ γαθοὺ ς χειροτέ χνας καὶ δημιουργού ς. εἰ σὶ ν δὲ δημιουργοὶ οἱ μὲ ν φαῦ λοι, οἱ δὲ πολλὸ ν διαφέ ροντες: ὅ περ, εἰ μὴ ἦ ν ἰ ητρικὴ ὅ λως, μηδ' ἐ ν αὐ τῇ ἔ σκεπτο μηδ' εὕ ρητο μηδέ ν, οὐ κ ἂ ν ἦ ν, ἀ λλὰ πά ντες ὁ μοί ως αὐ τῆ ς ἄ πειροί τε καὶ ἀ νεπιστή μονες ἦ σαν, τύ χῃ δ' ἂ ν πά ντα τὰ τῶ ν καμνό ντων διοικεῖ το. νῦ ν δ' οὐ χ οὕ τως ἔ χει, ἀ λλ' ὥ σπερ καὶ τῶ ν ἄ λλων τεχνέ ων πασέ ων οἱ δημιουργοὶ πολλὸ ν ἀ λλή λων διαφέ ρουσιν κατὰ χεῖ ρα καὶ κατὰ γνώ μην, οὕ τω δὲ καὶ ἐ πὶ ἰ ητρικῆ ς. διὸ οὐ κ ἠ ξί ουν αὐ τὴ ν ἔ γωγε κενῆ ς ὑ ποθέ σιος δεῖ σθαι ὥ σπερ τὰ ἀ φανέ α τε καὶ ἀ πορεό μενα, περὶ ὧ ν ἀ νά γκη, ἤ ν τις ἐ πιχειρῇ τι λέ γειν, ὑ ποθέ σει χρῆ σθαι, οἷ ον περὶ τῶ ν μετεώ ρων ἢ τῶ ν ὑ πὸ γῆ ν: ἃ εἴ τις λέ γοι καὶ γινώ σκοι ὡ ς ἔ χει, οὔ τ' ἂ ν αὐ τῷ τῷ λέ γοντι οὔ τε τοῖ ς ἀ κού ουσι δῆ λα ἂ ν εἴ η, εἴ τε ἀ ληθέ α ἐ στὶ ν εἴ τε μή. οὐ γὰ ρ ἔ στι πρὸ ς ὅ τι χρὴ ἀ νενέ γκαντα εἰ δέ ναι τὸ σαφέ ς.

ἰ ητρικῇ δὲ πά λαι πά ντα ὑ πά ρχει, καὶ ἀ ρχὴ καὶ ὁ δὸ ς εὑ ρημέ νη, καθ' ἣ ν τὰ εὑ ρημέ να πολλά τε καὶ καλῶ ς ἔ χοντα εὕ ρηται ἐ ν πολλῷ χρό νῳ, καὶ τὰ λοιπὰ εὑ ρεθή σεται, ἤ ν τις ἱ κανό ς τε ἐ ὼ ν καὶ τὰ εὑ ρημέ να εἰ δὼ ς ἐ κ τού των ὁ ρμώ μενος ζητῇ. ὅ στις δὲ ταῦ τα ἀ ποβαλὼ ν καὶ ἀ ποδοκιμά σας πά ντα, ἑ τέ ρῃ ὁ δῷ καὶ ἑ τέ ρῳ σχή ματι ἐ πιχειρεῖ ζητεῖ ν, καί φησί τι ἐ ξευρηκέ ναι, ἐ ξηπά τηται καὶ ἐ ξαπατᾶ ται: ἀ δύ νατον γά ρ: δι' ἃ ς δὲ ἀ νά γκας ἀ δύ νατον, ἐ γὼ πειρή σομαι ἐ πιδεῖ ξαι, λέ γων καὶ ἐ πιδεικνύ ων τὴ ν τέ χνην ὅ τι ἐ στί ν. ἐ κ δὲ τού του καταφανὲ ς ἔ σται ἀ δύ νατα ἐ ό ντα ἄ λλως πως τού των εὑ ρί σκεσθαι. μά λιστα δέ μοι δοκεῖ περὶ ταύ της δεῖ ν λέ γοντα τῆ ς τέ χνης γνωστὰ λέ γειν τοῖ σι δημό τῃ σι. οὐ γὰ ρ περὶ ἄ λλων τινῶ ν οὔ τε ζητεῖ ν οὔ τε λέ γειν προσή κει ἢ περὶ τῶ ν παθημά των ὧ ν αὐ τοὶ οὗ τοι νοσεουσί τε καὶ πονέ ουσι. αὐ τοὺ ς μὲ ν οὖ ν τὰ σφέ ων αὐ τῶ ν παθή ματα καταμαθεῖ ν, ὡ ς γί νεται καὶ παύ εται καὶ δι' οἵ ας προφά σιας αὔ ξεταί τε καὶ φθί νει, δημό τας ἐ ό ντας οὐ ῥ ηί διον: ὑ π' ἄ λλου δὲ εὑ ρημέ να καὶ λεγό μενα, εὐ πετέ ς. οὐ δὲ ν γὰ ρ ἕ τερον ἢ ἀ ναμιμνή σκεται ἕ καστος ἀ κού ων τῶ ν αὐ τῷ συμβαινό ντων. εἰ δέ τις τῆ ς τῶ ν ἰ διωτέ ων γνώ μης ἀ ποτεύ ξεται καὶ μὴ διαθή σει τοὺ ς ἀ κού οντας οὕ τως, τοῦ ἐ ό ντος ἀ ποτεύ ξεται. καὶ διὰ ταῦ τα οὖ ν ταῦ τα οὐ δὲ ν δεῖ ὑ ποθέ σιος.

τὴ ν γὰ ρ ἀ ρχὴ ν οὔ τ' ἂ ν εὑ ρέ θη ἡ τέ χνη ἡ ἰ ητρικὴ οὔ τ' ἂ ν ἐ ζητή θη— οὐ δὲ ν γὰ ρ αὐ τῆ ς ἔ δει- εἰ τοῖ σι κά μνουσι τῶ ν ἀ νθρώ πων τὰ αὐ τὰ διαιτωμέ νοισί τε καὶ προσφερομέ νοισι, ἅ περ οἱ ὑ γιαί νοντες ἐ σθί ουσί τε καὶ πί νουσι καὶ τἄ λλα διαιτέ ονται, συνέ φερεν, καὶ μὴ ἦ ν ἕ τερα τού των βελτί ω. νῦ ν δὲ αὐ τὴ ἡ ἀ νά γκη ἰ ητρικὴ ν ἐ ποί ησεν ζητηθῆ ναί τε καὶ εὑ ρεθῆ ναι ἀ νθρώ ποισι, ὅ τι τοῖ σι κά μνουσι ταὐ τὰ προσφερομέ νοισι, ἅ περ οἱ ὑ γιαί νοντες, οὐ συνέ φερεν, ὡ ς οὐ δὲ νῦ ν συμφέ ρει. ἔ τι δὲ ἄ νωθεν ἔ γωγε ἀ ξιῶ οὐ δ' ἂ ν τὴ ν τῶ ν ὑ γιαινό ντων δί αιτά ν τε καὶ τροφή ν, ᾗ νῦ ν χρέ ονται, εὑ ρεθῆ ναι, εἰ ἐ ξή ρκει τῷ ἀ νθρώ πῳ ταὐ τὰ ἐ σθί οντι καὶ πί νοντι βοί̈ τε καὶ ἵ ππῳ καὶ πᾶ σιν ἐ κτὸ ς ἀ νθρώ που, οἷ ον τὰ ἐ κ τῆ ς γῆ ς φυό μενα, καρπού ς τε καὶ ὕ ληνν καὶ χό ρτον. ἀ πὸ τού των γὰ ρ καὶ τρέ φονται καὶ αὔ ξονται καὶ ἄ πονοι διά γουσιν οὐ δὲ ν προσδεό μενοι ἄ λλης διαί της. καί τοι τή ν γε ἀ ρχὴ ν ἔ γωγε δοκέ ω καὶ τὸ ν ἄ νθρωπον τοιαύ τῃ τροφῇ κεχρῆ σθαι. τὰ δὲ νῦ ν διαιτή ματα εὑ ρημέ να καὶ τετεχνημέ να ἐ ν πολλῷ χρό νῳ γεγενῆ σθαί μοι δοκεῖ. ὡ ς γὰ ρ ἔ πασχον πολλά τε καὶ δεινὰ ὑ πὸ ἰ σχυρῆ ς τε καὶ θηριώ δεος διαί της ὠ μά τε καὶ ἄ κρητα καὶ μεγά λας δυνά μιας ἔ χοντα ἐ σφερό μενοι. οἷ ά περ ἂ ν καὶ νῦ ν ὑ π' αὐ τῶ ν πά σχοιεν πό νοισί τε ἰ σχυροῖ σι καὶ νού σοις περιπί πτοντες καὶ διὰ τά χεος θανά τοισι. ἧ σσον μὲ ν οὖ ν ταῦ τα τό τε εἰ κὸ ς ἦ ν πά σχειν διὰ τὴ ν συνή θειαν, ἰ σχυρῶ ς δὲ καὶ τό τε. καὶ τοὺ ς μὲ ν πλεί στους τε καὶ ἀ σθενεστέ ρην φύ σιν ἔ χοντας ἀ πό λλυσθαι εἰ κό ς, τοὺ ς δὲ τού των ὑ περέ χοντας πλεί ω χρό νον ἀ ντέ χειν: ὥ σπερ καὶ νῦ ν ἀ πὸ τῶ ν ἰ σχυρῶ ν βρωμά των οἱ μὲ ν ῥ ηϊ δί ως ἀ παλλά σσονται, οἱ δὲ μετὰ πολλῶ ν πό νων τε καὶ κακῶ ν. διὰ δὴ ταύ την τὴ ν αἰ τί ην καὶ οὗ τοί μοι δοκέ ουσι ζητῆ σαι τροφὴ ν ἁ ρμό ζουσαν τῇ φύ σει καὶ εὑ ρεῖ ν ταύ την, ᾗ νῦ ν χρεώ μεθα. ἐ κ μὲ ν οὖ ν τῶ ν πυρῶ ν βρέ ξαντέ ς σφας καὶ πτί σαντες καὶ καταλέ σαντέ ς τε καὶ διασή σαντες καὶ φορύ ξαντες καὶ ὀ πτή σαντες ἀ πετέ λεσαν ἄ ρτον, ἐ κ δὲ τῶ ν κριθέ ων μᾶ ζαν: ἄ λλα τε πολλὰ περὶ ταῦ τα πρηγματευσά μενοι ἥ ψησά ν τε καὶ ὤ πτησαν καὶ ἔ μιξαν, καὶ ἐ κέ ρασαν τὰ ἰ σχυρά τε καὶ ἄ κρητα τοῖ ς ἀ σθενεστέ ροις, πλά σσοντες πά ντα πρὸ ς τὴ ν τοῦ ἀ νθρώ που φύ σιν τε καὶ δύ ναμιν, ἡ γεύ μενοι, ὅ σα μὲ ν ἂ ν ἰ σχυρό τερα ᾖ ἢ δυνή σεται κρατεῖ ν ἡ φύ σις, ἢ ν ἐ μφέ ρηται, ἀ πὸ τού των δ' αὐ τῶ ν πό νους τε καὶ νού σους καὶ θανά τους ἔ σεσθαι, ὁ πό σων δ' ἂ ν δύ νηται ἐ πικρατεῖ ν, ἀ πὸ τού των τροφή ν τε καὶ αὔ ξησιν καὶ ὑ γιεί ην. τῷ δὲ εὑ ρή ματι τού τῳ καὶ ζητή ματι τί ἄ ν τις ὄ νομα δικαιό τερον ἢ προσῆ κον μᾶ λλον θεί η ἢ ἰ ητρική ν; ὅ τι γε εὕ ρηται ἐ πὶ τῇ τοῦ ἀ νθρώ που ὑ γιεί ῃ τε καὶ σωτηρί ῃ καὶ τροφῇ, ἄ λλαγμα ἐ κεί νης τῆ ς διαί της, ἐ ξ ἧ ς οἱ πό νοι καὶ νοῦ σοι καὶ θά νατοι ἐ γί νοντο.

εἰ δὲ μὴ τέ χνη αὕ τη νομί ζεται εἶ ναι, οὐ κ ἀ πεοικό ς: ἧ ς γὰ ρ μηδεί ς ἐ στιν ἰ διώ της, ἀ λλὰ πά ντες ἐ πιστή μονες διὰ τὴ ν χρῆ σί ν τε καὶ ἀ νά γκην, οὐ προσή κει ταύ της οὐ δέ να τεχνί την καλεῖ σθαι: ἐ πεὶ τό γε εὕ ρημα μέ γα τε καὶ πολλῆ ς σκέ ψιος τε καὶ τέ χνης. ἔ τι γοῦ ν καὶ νῦ ν οἱ τῶ ν γυμνασί ων τε καὶ ἀ σκησί ων ἐ πιμελό μενοι αἰ εί τι προσεξευρί σκουσιν κατὰ τὴ ν αὐ τὴ ν ὁ δὸ ν ζητέ οντες ὅ τι ἐ σθί ων τε καὶ πί νων ἐ πικρατή σει τε αὐ τοῦ μά λιστα καὶ ἰ σχυρό τερος αὐ τὸ ς ἑ ωυτοῦ ἔ σται.

σκεψώ μεθα δὲ καὶ τὴ ν ὁ μολογεομέ νως ἰ ητρική ν, τὴ ν ἀ μφὶ τοὺ ς κά μνοντας εὑ ρημέ νην, ἣ καὶ ὄ νομα καὶ τεχνί τας ἔ χει, ἦ ρά τι καὶ αὐ τὴ τῶ ν αὐ τῶ ν ἐ θέ λει, καὶ πό θεν ποτὲ ἦ ρκται. ἐ μοὶ μὲ ν γά ρ, ὅ περ ἐ ν ἀ ρχῇ εἶ πον, οὐ δ' ἂ ν ζητῆ σαι ἰ ητρικὴ ν δοκεῖ οὐ δεί ς, εἰ ταὐ τὰ διαιτή ματα τοῖ σί τε κά μνουσι καὶ τοῖ σι ὑ γιαί νουσιν ἥ ρμοζεν. ἔ τι γοῦ ν καὶ νῦ ν ὅ σοι ἰ ητρικῇ μὴ χρέ ονται, οἵ τε βά ρβαροι καὶ τῶ ν̔ Ελλή νων ἔ νιοι, τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον, ὅ νπερ οἱ ὑ γιαί νοντες, διαιτέ ονται πρὸ ς ἡ δονή ν, καὶ οὔ τ' ἂ ν ἀ πό σχοιντο οὐ δενὸ ς ὧ ν ἐ πιθυμέ ουσιν οὔ θ' ὑ ποστεί λαιντο ἄ ν. οἱ δὲ ζητή σαντες καὶ εὑ ρό ντες ἰ ητρικὴ ν τὴ ν αὐ τὴ ν ἐ κεί νοισι διά νοιαν ἔ χοντες, περὶ ὧ ν μοι ὁ πρό τερος λό γος εἴ ρηται, πρῶ τον μέ ν, οἶ μαι, ὑ φεῖ λον τοῦ πλή θεος τῶ ν σιτί ων αὐ τῶ ν τού των, καὶ ἀ ντὶ πλειό νων ὀ λί γιστα ἐ ποί ησαν. ἐ πεὶ δὲ αὐ τοῖ σι τοῦ το ἔ στι μὲ ν ὅ τε πρό ς τινας τῶ ν καμνό ντων ἤ ρκεσε καὶ φανερὸ ν ἐ γέ νετο ὠ φελῆ σαν, οὐ μέ ντοι πᾶ σί γε, ἀ λλ' ἦ σά ν τινες οὕ τως ἔ χοντες, ὡ ς μὴ ὀ λί γων σιτί ων δύ νασθαι ἐ πικρατεῖ ν, ἀ σθενεστέ ρου δὲ δή τινος οἱ τοιοί δε ἐ δό κεον δεῖ σθαι, εὗ ρον τὰ ῥ υφή ματα μί ξαντες ὀ λί γα τῶ ν ἰ σχυρῶ ν πολλῷ τῷ ὕ δατι καὶ ἀ φαιρεό μενοι τὸ ἰ σχυρὸ ν τῇ κρή σει τε καὶ ἑ ψή σει. ὅ σοι δὲ μηδὲ τῶ ν ῥ υφημά των ἐ δύ ναντο ἐ πικρατεῖ ν, ἀ φεῖ λον καὶ ταῦ τα, καὶ ἀ φί κοντο ἐ ς πό ματα, καὶ ταῦ τα τῇ σι τε κρή σεσι καὶ τῷ πλή θει διαφυλά σσοντες ὡ ς μετρί ως ἔ χοι, μή τε πλεί ω τῶ ν δεό ντων μή τε ἀ κρη τέ στερα προσφερό μενοι μηδὲ ἐ νδεέ στερα.

εὖ δὲ χρὴ τοῦ το εἰ δέ ναι, ὅ τι τισὶ τὰ ῥ υφή ματα ἐ ν τῇ σι νού σοισιν οὐ συμφέ ρει, ἀ λλ' ἄ ντικρυς, ὅ ταν ταῦ τα προσαί ρωνται, παροξύ νονταί σφισι οἵ τε πυρετοὶ καὶ τὰ ἀ λγή ματα: καὶ δῆ λον τὸ προσενεχθὲ ν τῇ μὲ ν νού σῳ τροφή τε καὶ αὔ ξησις γενό μενον, τῷ δὲ σώ ματι φθί σις τε καὶ ἀ ρρωστί η. ὅ σοι δὲ ἂ ν τῶ ν ἀ νθρώ πων ἐ ν ταύ τῃ τῇ διαθέ σει ἐ ό ντες προσενέ γκωνται ξηρὸ ν σιτί ον ἢ μᾶ ζαν ἢ ἄ ρτον, καὶ ἢ ν πά νυ σμικρό ν, δεκαπλασί ως ἂ ν μᾶ λλον καὶ ἐ πιφανέ στερον κακωθεῖ εν ἢ ῥ υφέ οντες, δι' οὐ δὲ ν ἄ λλο ἢ διὰ τὴ ν ἰ σχὺ ν τοῦ βρώ ματος πρὸ ς τὴ ν διά θεσιν: καὶ ὅ τῳ ῥ υφεῖ ν μὲ ν συμφέ ρει, ἐ σθί ειν δ' οὔ, εἰ πλεί ω φά γοι, πολὺ ἂ ν μᾶ λλον κακωθεί η, ἢ εἰ ὀ λί γα: καὶ εἰ ὀ λί γα δέ, πονή σειεν ἄ ν. πά ντα δὴ τὰ αἴ τια τοῦ πό νου ἐ ς τὸ αὐ τὸ ἀ νά γεται, τὰ ἰ σχυρό τατα μά λιστά τε καὶ ἐ πιφανέ στατα λυμαί νεσθαι τὸ ν ἄ νθρωπον καὶ τὸ ν ὑ γιᾶ ἐ ό ντα καὶ τὸ ν κά μνοντα.

τί οὖ ν φαί νεται ἑ τεροῖ ον διανοηθεὶ ς ὁ καλεύ μενος ἰ ητρὸ ς καὶ ὁ μολογεομέ νως χειροτέ χνης, ὃ ς ἐ ξεῦ ρε τὴ ν ἀ μφὶ τοὺ ς κά μνοντας δί αιτά ν τε καὶ τροφή ν, ἢ ἐ κεῖ νος ὁ ἀ π' ἀ ρχῆ ς τοῖ σι πᾶ σιν ἀ νθρώ ποισιν τροφή ν, ᾗ νῦ ν χρώ μεθα, ἐ ξ ἐ κεί νης τῆ ς ἀ γρί ης τε καὶ θηριώ δεος διαί της εὑ ρώ ν τε καὶ παρασκευασά μενος; ἐ μοὶ μὲ ν γὰ ρ φαί νεται ὁ αὐ τὸ ς λό γος καὶ ἓ ν καὶ ὅ μοιον τὸ εὕ ρημα. ὁ μέ ν, ὅ σων μὴ ἐ δύ νατο ἡ φύ σις ἡ ἀ νθρωπί νη ὑ γιαί νουσα ἐ πικρατεῖ ν ἐ μπιπτό ντων διὰ τὴ ν θηριό τητά τε καὶ τὴ ν ἀ κρησί ην, ὁ δέ, ὅ σων ἡ διά θεσις, ἐ ν οἵ ῃ ἂ ν ἑ κά στοτε ἕ καστος τύ χῃ διακεί μενος, μὴ δύ νηται ἐ πικρατεῖ ν, ταῦ τα ἐ ζή τησεν ἀ φελεῖ ν. τί δὴ τοῦ το ἐ κεί νου διαφέ ρει ἀ λλ' ἢ πλέ ον τό γε εἶ δος, καὶ ὅ τι ποικιλώ τερον καὶ πλεί ονος πρηγματί ης, ἀ ρχὴ δὲ ἐ κεί νη ἡ πρό τερον γενομέ νη;

εἰ δέ τις σκέ πτοιτο τὴ ν τῶ ν καμνό ντων δί αιταν πρὸ ς τὴ ν τῶ ν ὑ γιαινό ντων, εὕ ροι ἂ ν τὴ ν τῶ ν θηρί ων τε καὶ τῶ ν ἄ λλων ζῴ ων οὐ βλαβερωτέ ρην πρὸ ς τὴ ν τῶ ν ὑ γιαινό ντων. ἀ νὴ ρ γὰ ρ κά μνων νοσή ματι μή τε τῶ ν χαλεπῶ ν τε καὶ ἀ πό ρων μή τε αὖ τῶ ν παντά πασιν εὐ ηθέ ων, ἀ λλ' ὅ τι αὐ τῷ ἐ ξαμαρτά νοντι μέ λλει ἐ πί δηλον ἔ σεσθαι, εἰ ἐ θέ λοι καταφαγεῖ ν ἄ ρτον καὶ κρέ ας ἢ ἄ λλο τι ὧ ν οἱ ὑ γιαί νοντες ἐ σθί οντες ὠ φελέ ονται, μὴ πολλό ν, ἀ λλὰ πολλῷ ἔ λασσον ἢ ὑ γιαί νων ἂ ν ἐ δύ νατο, ἄ λλος τε τῶ ν ὑ γιαινό ντων φύ σιν ἔ χων μή τε παντά πασιν ἀ σθενέ α μή τε αὖ ἰ σχυρὴ ν φά γοι τι ὧ ν βοῦ ς ἢ ἵ ππος φαγὼ ν ἂ ν ὠ φελοῖ τό τε καὶ ἰ σχύ οι, ὀ ρό βους ἢ κριθὰ ς ἢ ἄ λλο τι τῶ ν τοιού των, μὴ πολύ, ἀ λλὰ πολλῷ μεῖ ον ἢ δύ ναιτο, οὐ κ ἂ ν ἧ σσον ὁ ὑ γιαί νων τοῦ το ποιή σας πονή σειέ τε καὶ κινδυνεύ σειε κεί νου τοῦ νοσέ οντος, ὃ ς τὸ ν ἄ ρτον ἢ τὴ ν μᾶ ζαν ἀ καί ρως προσηνέ γκατο. ταῦ τα δὴ πά ντα τεκμή ρια, ὅ τι αὕ τη ἡ τέ χνη πᾶ σα ἡ ἰ ητρικὴ τῇ αὐ τῇ ὁ δῷ ζητεομέ νη εὑ ρί σκοιτο ἄ ν.

καὶ εἰ μὲ ν ἦ ν ἁ πλοῦ ν, ὥ σπερ ὑ φή γητο, ὅ σα μὲ ν ἦ ν ἰ σχυρό τερα, ἔ βλαπτεν, ὅ σα δ' ἦ ν ἀ σθενέ στερα, ὠ φέ λει τε καὶ ἔ τρεφεν καὶ τὸ ν κά μνοντα καὶ τὸ ν ὑ γιαί νοντα, εὐ πετὲ ς ἂ ν ἦ ν τὸ πρῆ γμα: πολλὸ ν γὰ ρ τοῦ ἀ σφαλέ ος ἂ ν ἔ δει περιλαμβά νοντας ἄ γειν ἐ πὶ τὸ ἀ σθενέ στερον. νῦ ν δὲ οὐ κ ἔ λασσον ἁ μά ρτημα, οὐ δὲ ἧ σσον λυμαί νεται τὸ ν ἄ νθρωπον, ἢ ν ἐ λά σσονα καὶ ἐ νδεέ στερα τῶ ν ἱ κανῶ ν προσφέ ρηται. τὸ γὰ ρ τοῦ λιμοῦ μέ νος δύ να ται ἰ σχυρῶ ς ἐ ν τῇ φύ σει τοῦ ἀ νθρώ που καὶ γυιῶ σαι καὶ ἀ σθενέ α ποιῆ σαι καὶ ἀ ποκτεῖ ναι. πολλὰ δὲ καὶ ἄ λλα κακὰ ἑ τεροῖ α τῶ ν ἀ πὸ πληρώ σιος, οὐ χ ἧ σσον δὲ δεινά, καὶ ἀ πὸ κενώ σιος. διό τι πολλὸ ν ποικιλώ τερά τε καὶ διὰ πλεί ονος ἀ κριβεί ης ἐ στί. δεῖ γὰ ρ μέ τρου τινὸ ς στοχά σασθαι. μέ τρον δὲ οὔ τε ἀ ριθμὸ ν οὔ τε σταθμὸ ν ἄ λλον, πρὸ ς ὃ ἀ ναφέ ρων εἴ σῃ τὸ ἀ κριβέ ς, οὐ κ ἂ ν εὕ ροις ἀ λλ' ἢ τοῦ σώ ματος τὴ ν αἴ σθησιν. διὸ ἔ ργον οὕ τω καταμαθεῖ ν ἀ κριβέ ως, ὥ στε σμικρὰ ἁ μαρτά νειν ἔ νθα ἢ ἔ νθα. κἂ ν ἐ γὼ τοῦ τον τὸ ν ἰ ητρὸ ν ἰ σχυρῶ ς ἐ παινέ οιμι τὸ ν σμικρὰ ἁ μαρτά νοντα. τὸ δὲ ἀ τρεκὲ ς ὀ λιγά κις ἔ στι κατιδεῖ ν. ἐ πεὶ οἱ πολλοί γε τῶ ν ἰ ητρῶ ν τὰ αὐ τά μοι δοκέ ουσιν τοῖ σι κακοῖ σι κυβερνή τῃ σι πά σχειν. καὶ γὰ ρ ἐ κεῖ νοι ὅ ταν ἐ ν γαλή νῃ κυβερνῶ ντες ἁ μαρτά νωσιν, οὐ καταφανέ ες εἰ σί ν: ὅ ταν δὲ αὐ τοὺ ς κατά σχῃ χειμώ ν τε μέ γας καὶ ἄ νεμος ἐ ξώ στης, φανερῶ ς πᾶ σιν ἤ δη ἀ νθρώ ποις δι' ἀ γνωσί ην καὶ ἁ μαρτί ην δῆ λοί εἰ σιν ἀ πολέ σαντες τὴ ν ναῦ ν. οὕ τω δὴ καὶ οἱ κακοί τε καὶ οἱ πλεῖ στοι ἰ ητροί, ὅ ταν μὲ ν θεραπεύ ωσιν ἀ νθρώ πους μηδὲ ν δεινὸ ν ἔ χοντας, ἐ ς οὓ ς ἄ ν τις τὰ μέ γιστα ἐ ξαμαρτά νων οὐ δὲ ν δεινὸ ν ἐ ργά σαιτο- πολλὰ δὲ τοιαῦ τα νοσή ματα καὶ πολλό ν τι πλεί ω τῶ ν δεινῶ ν ἀ νθρώ ποις συμβαί νει— ἐ ν μὲ ν τοῖ σι τοιού τοις ἁ μαρτά νοντες οὐ καταφανέ ες εἰ σὶ ν τοῖ σιν ἰ διώ τῃ σιν: ὅ ταν δ' ἐ ντύ χωσιν μεγά λῳ τε καὶ ἰ σχυρῷ καὶ ἐ πισφαλεῖ νοσή ματι, τό τε σφέ ων τά τε ἁ μαρτή ματα καὶ ἡ ἀ τεχνί η πᾶ σι καταφανή ς: οὐ γὰ ρ ἐ ς μακρὸ ν αὐ τῶ ν ἑ κατέ ρου αἱ τιμωρί αι, ἀ λλὰ διὰ τά χεος πά ρεισιν.

ὅ τι δ' οὐ δὲ ν ἐ λά σσους ἀ πὸ κενώ σιος ἀ καί ρου κακοπά θειαι γί νονται τῷ ἀ νθρώ πῳ ἢ ἀ πὸ πληρώ σιος, καταμανθά νειν καλῶ ς ἔ χει ἐ παναφέ ροντας ἐ πὶ τοὺ ς ὑ γιαί νοντας. ἔ στι γὰ ρ οἷ σιν αὐ τῶ ν συμφέ ρει μονοσιτεῖ ν, καὶ τοῦ το διὰ τὸ συμφέ ρον οὕ τως αὐ τοὶ ἐ τά ξαντο, ἄ λλοισι δὲ ἀ ριστῆ ν διὰ τὴ ν αὐ τὴ ν ἀ νά γκην: οὕ τω γὰ ρ αὐ τοῖ σι συμφέ ρει. καὶ μὴ ν τοῦ τ' εἰ σὶ οἳ δι' ἡ δονὴ ν ἢ δι' ἄ λλην τινὰ συγκυρί ην ἐ πετή δευσαν ὁ πό τερον αὐ τῶ ν. τοῖ ς μὲ ν γὰ ρ πλεί στοισι τῶ ν ἀ νθρώ πων οὐ δὲ ν διαφέ ρει, ὁ πό τερον ἂ ν ἐ πιτηδεύ σωσιν, εἴ τε μονοσιτεῖ ν εἴ τε ἀ ριστῆ ν, τού τῳ τῷ ἔ θει χρῆ σθαι. εἰ σὶ δέ τινες οἳ οὐ κ ἂ ν δύ ναιντο ἔ ξω τοῦ συμφέ ροντος ποιέ οντες ῥ ηϊ δί ως ἀ παλλά σσειν, ἀ λλὰ συμβαί νει αὐ τῶ ν ἑ κατέ ροισι παρ' ἡ μέ ρην μιαν καὶ ταύ την οὐ χ ὅ λην μεταβά λλουσιν ὑ περφυὴ ς κακοπά θεια. οἱ μὲ ν γὰ ρ ἢ ν ἀ ριστή σωσιν μὴ συμφέ ροντος αὐ τοῖ σι, εὐ θέ ως βαρέ ες καὶ νωθροὶ καὶ τὸ σῶ μα καὶ τὴ ν γνώ μην χά σμης τε καὶ νυσταγμοῦ καὶ δί ψης πλή ρεες: ἢ ν δὲ καὶ ἐ πιδειπνή σωσι, καὶ φῦ σα καὶ στρό φος καὶ ἡ κοιλί η καταρρή γνυται. καὶ πολλοῖ σιν ἀ ρχὴ νού σου αὕ τη μεγά λης ἐ γέ νετο, καὶ ἢ ν τὰ σιτί α, ἃ μεμαθή κεσαν ἅ παξ ἀ ναλί σκειν, ταῦ τα δὶ ς προσενέ γκωνται καὶ μηδὲ ν πλεί ω. τοῦ το δέ, ἢ ν ἀ ριστῆ ν μεμαθηκώ ς τις— καὶ οὕ τως αὐ τῷ συμφέ ρον ἦ ν— μὴ ἀ ριστή σῃ, ὅ ταν τά χιστα παρέ λθῃ ἡ ὥ ρη, εὐ θὺ ς ἀ δυναμί η δεινή, τρό μος, ἀ ψυχί η: ἐ πὶ τού τοις ὀ φθαλμοὶ κοῖ λοι, οὖ ρον χλωρό τερον καὶ θερμό τερον, στό μα πικρό ν, καὶ τὰ σπλά γχνα δοκεῖ οἱ κρέ μασθαι, σκοτοδινί η, δυσθυμί η, δυσεργεί η. ταῦ τα δὲ πά ντα, καὶ ὅ ταν δειπνεῖ ν ἐ πιχειρή σῃ, ἀ ηδέ στερος μὲ ν ὁ σῖ τος, ἀ ναλί σκειν δὲ οὐ δύ ναται ὅ σα ἀ ριστιζό μενος πρό τερον ἐ δεί πνει. ταῦ τα δὲ αὐ τὰ μετὰ στρό φον καὶ ψό φου καταβαί νοντα συγκαί ει τὴ ν κοιλί ην, δυσκοιτέ ουσί τε καὶ ἐ νυπνιά ζουσι τεταραγμέ να τε καὶ θορυβώ δεα. πολλοῖ σι δὲ καὶ τού των αὕ τη ἀ ρχὴ νού σου ἐ γέ νετο.

σκέ ψασθαι δὲ χρή, διὰ τί να αἰ τί ην αὐ τοῖ σιν ταῦ τα συνέ βη. τῷ μέ ν, οἶ μαι, μεμαθηκό τι μονοσιτεῖ ν, ὅ τι οὐ κ ἀ νέ μεινεν τὸ ν χρό νον τὸ ν ἱ κανό ν, μέ χρι αὐ τοῦ ἡ κοιλί η τῶ ν τῇ προτεραί ῃ προσενηνεγμέ νων σιτί ων ἀ πολαύ σῃ τελέ ως καὶ ἐ πικρατή σῃ καὶ λαπαχθῇ τε καὶ ἡ συχά σῃ, ἀ λλ' ἐ πὶ ζέ ουσά ν τε καὶ ἐ ζυμωμέ νην καινὰ ἐ πεσηνέ γκατο. αἱ δὲ τοιαῦ ται κοιλί αι πολλῷ τε βραδύ τερον πέ σσουσι καὶ πλεί ονος δέ ονται ἀ ναπαύ σιό ς τε καὶ ἡ συχί ης. ὁ δὲ μεμαθηκὼ ς ἀ ριστί ζεσθαι, διό τι, ἐ πειδὴ τά χιστα ἐ δεή θη τὸ σῶ μα τροφῆ ς καὶ τὰ πρό τερα κατανά λωτο καὶ οὐ κ εἶ χεν οὐ δεμί αν ἀ πό λαυσιν, οὐ κ εὐ θέ ως αὐ τῷ προσεγέ νετο καινὴ τροφή, φθί νει δὴ καὶ συντή κεται ὑ πὸ λιμοῦ. πά ντα γά ρ, ἃ λέ γω πά σχειν τὸ ν τοιοῦ τον ἄ νθρωπον, λιμῷ ἀ νατί θημι. φημὶ δὲ καὶ τοὺ ς ἄ λλους ἀ νθρώ πους ἅ παντας, οἵ τινες ἂ ν ὑ γιαί νοντες ἄ σιτοι δύ ο ἡ μέ ρας ἢ τρεῖ ς γέ νωνται, ταῦ τα πεί σεσθαι, οἷ ά περ ἐ πὶ τῶ ν ἀ ναρί στων γενομέ νων εἴ ρηκα.

τὰ ς δὲ τοιαύ τας φύ σιας ἔ γωγέ φημι τὰ ς ταχέ ως τε καὶ ἰ σχυρῶ ς τῶ ν ἁ μαρτημά των ἀ πολαυού σας ἀ σθενεστέ ρας εἶ ναι τῶ ν ἑ τέ ρων. ἐ γγύ τατα δὲ τοῦ ἀ σθενέ οντό ς ἐ στιν ὁ ἀ σθενή ς, ἔ τι δὲ ἀ σθενέ στερος ὁ ἀ σθενέ ων, καὶ μᾶ λλον αὐ τῷ προσή κει ὅ τι ἂ ν τοῦ καιροῦ ἀ ποτυγχά νῃ πονεῖ ν. χαλεπὸ ν δὲ τοιαύ της ἀ κριβεί ης ἐ ού σης περὶ τὴ ν τέ χνην τυγχά νειν αἰ εὶ τοῦ ἀ τρεκεστά του. πολλὰ δὲ εἴ δεα κατ' ἰ ητρικὴ ν ἐ ς τοσαύ την ἀ κρί βειαν ἥ κει, περὶ ὧ ν εἰ ρή σεται. οὔ φημι δὲ δεῖ ν διὰ τοῦ το τὴ ν τέ χνην ὡ ς οὐ κ ἐ οῦ σαν οὐ δὲ καλῶ ς ζητεομέ νην τὴ ν ἀ ρχαί ην ἀ ποβά λλεσθαι, εἰ μὴ ἔ χει περὶ πά ντα ἀ κρί βειαν, ἀ λλὰ πολὺ μᾶ λλον διὰ τὸ ἐ γγὺ ς οἶ μαι τοῦ ἀ τρεκεστά του δύ νασθαι ἥ κειν λογισμῷ ἐ κ πολλῆ ς ἀ γνωσί ης θαυμά ζειν τὰ ἐ ξευρημέ να, ὡ ς καλῶ ς καὶ ὀ ρθῶ ς ἐ ξεύ ρηται καὶ οὐ κ ἀ πὸ τύ χης.

ἐ πὶ δὲ τῶ ν τὸ ν καινὸ ν τρό πον τὴ ν τέ χνην ζητεύ ντων ἐ ξ ὑ ποθέ σιος τὸ ν λό γον ἐ πανελθεῖ ν βού λομαι. εἰ γά ρ τί ἐ στιν θερμὸ ν ἢ ψυχρὸ ν ἢ ξηρὸ ν ἢ ὑ γρὸ ν τὸ λυμαινό μενον τὸ ν ἄ νθρωπον, καὶ δεῖ τὸ ν ὀ ρθῶ ς ἰ ητρεύ οντα βοηθεῖ ν τῷ μὲ ν θερμῷ ἐ πὶ τὸ ψυχρό ν, τῷ δὲ ψυχρῷ ἐ πὶ τὸ θερμό ν, τῷ δὲ ξηρῷ ἐ πὶ τὸ ὑ γρό ν, τῷ δὲ ὑ γρῷ ἐ πὶ τὸ ξηρό ν. ἔ στω μοι ἄ νθρωπος μὴ τῶ ν ἰ σχυρῶ ν φύ σει, ἀ λλὰ τῶ ν ἀ σθενεστέ ρων: οὗ τος δὲ πυροὺ ς ἐ σθιέ τω, οὓ ς ἂ ν ἀ πὸ τῆ ς ἅ λω ἀ νέ λῃ, ὠ μοὺ ς καὶ ἀ ργού ς, καὶ κρέ α ὠ μὰ καὶ πινέ τω ὕ δωρ. ταύ τῃ χρεώ μενος τῇ διαί τῃ εὖ οἶ δ' ὅ τι πεί σεται πολλὰ καὶ δεινά: καὶ γὰ ρ πό νους πονή σει καὶ τὸ σῶ μα ἀ σθενὲ ς ἔ σται καὶ ἡ κοιλί η φθαρή σεται καὶ ζῆ ν πολὺ ν χρό νον οὐ δυνή σεται. τί δὴ χρὴ βοή θημα παρεσκευά σθαι ὧ δ' ἔ χοντι; θερμὸ ν ἢ ψυχρὸ ν ἢ ξηρὸ ν ἢ ὑ γρό ν; δῆ λον γὰ ρ ὅ τι τού των τι. εἰ γὰ ρ τὸ λυμαινό μενό ν ἐ στιν τού των τὸ ἕ τερον, τῷ ὑ πεναντί ῳ προσή κει λῦ σαι, ὡ ς ὁ ἐ κεί νων λό γος ἔ χει. τὸ μὲ ν γὰ ρ βεβαιό τατό ν τε καὶ προφανέ στατον φά ρμακον ἀ φελό ντα τὰ διαιτή ματα, οἷ ς ἐ χρῆ το, ἀ ντὶ μὲ ν τῶ ν πυρῶ ν ἄ ρτον διδό ναι, ἀ ντὶ δὲ τῶ ν ὠ μῶ ν κρεῶ ν ἑ φθά, πιεῖ ν τε ἐ πὶ τού τοισιν οἴ νου. ταῦ τα μεταβαλό ντα οὐ χ οἷ ό ν τε μὴ οὐ χ ὑ γιᾶ γενέ σθαι, ἤ ν γε μὴ παντά πασιν ᾖ διεφθαρμέ νος ὑ πὸ χρό νου τε καὶ τῆ ς διαί της. τί δὴ φή σομεν; πό τερον αὐ τῷ ἀ πὸ ψυχροῦ κακοπαθέ οντι θερμὰ ταῦ τα προσενέ γκαντες ὠ φέ λησαν ἢ τἀ ναντί α; οἶ μαι γὰ ρ ἔ γωγε πολλὴ ν ἀ πορί ην τῷ ἐ ρωτηθέ ντι παρασχεῖ ν. ὁ γὰ ρ τὸ ν ἄ ρτον παρασκευά ζων τῶ ν πυρῶ ν τὸ θερμὸ ν ἢ τὸ ψυχρὸ ν ἢ τὸ ξηρὸ ν ἢ τὸ ὑ γρὸ ν ἀ φεί λατο; ὃ γὰ ρ καὶ πυρὶ καὶ ὕ δατι δέ δοται καὶ ἄ λλοις πολλοῖ σι ἤ ργασται, ὧ ν ἕ καστον ἰ δί ην δύ ναμιν καὶ φύ σιν ἔ χει, τὰ μὲ ν τῶ ν ὑ παρχό ντων ἀ ποβέ βληκε, ἄ λλοισι δὲ κέ κρηταί τε καὶ μέ μικται.

οἶ δα μὲ ν γὰ ρ καὶ τά δε δή που, ὅ τι διαφέ ρει ἐ ς τὸ σῶ μα τοῦ ἀ νθρώ που καθαρὸ ς ἄ ρτος ἢ συγκομιστό ς, ἢ ἀ πτί στων πυρῶ ν ἢ ἐ πτισμέ νων, ἢ πολλῷ ὕ δατι πεφυρημέ νος ἢ ὀ λί γῳ, ἢ ἰ σχυρῶ ς πεφυρημέ νος ἢ ἀ φύ ρητος, ἢ ἔ ξοπτος ἢ ἔ νωμος, ἄ λλα τε πρὸ ς τού τοισι μυρί α. ὡ ς δ' αὔ τως καὶ περὶ μά ζης. καὶ αἱ δυνά μιες μεγά λαι τε ἑ κά στου καὶ οὐ δὲ ν ἡ ἑ τέ ρη τῇ ἑ τέ ρῃ ἐ οικυῖ α. ὅ στις δὲ ταῦ τα οὐ κ ἐ πέ σκεπται ἢ σκεπτό μενος οὐ κ οἶ δεν, πῶ ς ἄ ν τι οὗ τος δύ ναιτο τῶ ν κατ' ἄ νθρωπον παθημά των εἰ δέ ναι; ὑ πὸ γὰ ρ ἑ νὸ ς ἑ κά στου τού των πά σχει τε καὶ ἑ τεροιοῦ ται ὁ ἄ νθρωπος ἢ τοῖ ον ἢ τοῖ ον. καὶ διὰ τού των πᾶ ς ὁ βί ος καὶ ὑ γιαί νοντι καὶ ἐ κ νού σου ἀ νατρεφομέ νῳ καὶ κά μνοντι. οὐ κ ἂ ν οὖ ν ἕ τερα τού των χρησιμώ τερα οὐ δὲ ἀ ναγκαιό τερα εἴ η εἰ δέ ναι δή που, ὡ ς δὲ καλῶ ς καὶ λογισμῷ προσή κοντι ζητή σαντες πρὸ ς τὴ ν τοῦ ἀ νθρώ που φύ σιν εὗ ρον αὐ τὰ οἱ πρῶ τοι εὑ ρό ντες καὶ ᾠ ή θησαν ἀ ξί ην τὴ ν τέ χνην θεῷ προσθεῖ ναι, ὥ σπερ καὶ νομί ζεται. οὐ γὰ ρ τὸ ξηρὸ ν οὐ δὲ τὸ ὑ γρὸ ν οὐ δὲ τὸ θερμὸ ν οὐ δὲ τὸ ψυχρὸ ν οὐ δὲ ἄ λλο τού των ἡ γησά μενοι οὐ δὲ ν οὔ τε λυμαί νεσθαι οὔ τε προσδεῖ σθαι οὐ δενὸ ς τού των τὸ ν ἄ νθρωπον, ἀ λλὰ τὸ ἰ σχυρὸ ν ἑ κά στου καὶ τὸ κρέ σσον τῆ ς φύ σιος τῆ ς ἀ νθρωπεί ης, οὗ μὴ ἠ δύ νατο κρατεῖ ν, τοῦ το βλά πτειν ἡ γή σαντο καὶ τοῦ το ἐ ζή τησαν ἀ φαιρεῖ ν. ἰ σχυρό τατον δ' ἐ στὶ τοῦ μὲ ν γλυκέ ος τὸ γλυκύ τατον, τοῦ δὲ πικροῦ τὸ πικρό τατον, τοῦ δὲ ὀ ξέ ος τὸ ὀ ξύ τατον, ἑ κά στου δὲ πά ντων τῶ ν ἐ νεό ντων ἡ ἀ κμή. ταῦ τα γὰ ρ ἑ ώ ρων καὶ ἐ ν τῷ ἀ νθρώ πῳ ἐ νεό ντα καὶ λυμαινό μενα τὸ ν ἄ νθρωπον. ἔ νι γὰ ρ ἐ ν ἀ νθρώ πῳ καὶ ἁ λμυρὸ ν καὶ πικρὸ ν καὶ γλυκὺ καὶ ὀ ξὺ καὶ στρυφνὸ ν καὶ πλαδαρὸ ν καὶ ἄ λλα μυρί α παντοί ας δυνά μιας ἔ χοντα πλῆ θό ς τε καὶ ἰ σχύ ν. ταῦ τα μὲ ν μεμιγμέ να καὶ κεκρημέ να ἀ λλή λοισιν οὔ τε φανερά ἐ στιν οὔ τε λυπεῖ τὸ ν ἄ νθρωπον. ὅ ταν δέ τι τού των ἀ ποκριθῇ καὶ αὐ τὸ ἐ φ' ἑ ωυτοῦ γέ νηται, τό τε καὶ φανερό ν ἐ στι καὶ λυπεῖ τὸ ν ἄ νθρωπον: τοῦ το δέ, τῶ ν βρωμά των ὅ σα ἡ μῖ ν ἀ νεπιτή δειά ἐ στιν καὶ λυμαί νεται τὸ ν ἄ νθρωπον ἐ μπεσό ντα, τού των ἓ ν ἕ καστον ἢ πικρό ν ἐ στιν ἢ ἁ λμυρὸ ν ἢ ὀ ξὺ ἢ ἄ λλο τι ἄ κρητό ν τε καὶ ἰ σχυρό ν, καὶ διὰ τοῦ το ταρασσό μεθα ὑ π' αὐ τῶ ν, ὥ σπερ καὶ ὑ πὸ τῶ ν ἐ ν τῷ σώ ματι ἀ ποκρινομέ νων. πά ντα δὲ ὅ σα ἄ νθρωπος ἐ σθί ει ἢ πί νει, τὰ τοιαῦ τα βρώ ματα ἥ κιστα τοιού του χυμοῦ ἀ κρή του τε καὶ διαφέ ροντος δῆ λά ἐ στιν μετέ χοντα, οἷ ον ἄ ρτος τε καὶ μᾶ ζα καὶ τὰ ἑ πό μενα τού τοις, οἷ ς εἴ θισται ὁ ἄ νθρωπος πλεί στοισί τε καὶ αἰ εὶ χρῆ σθαι, ἔ ξω τῶ ν πρὸ ς ἡ δονή ν τε καὶ κό ρον ἠ ρτυμέ νων τε καὶ ἐ σκευασμέ νων. καὶ ἀ πὸ τού των πλεί στων ἐ σιό ντων ἐ ς τὸ ν ἄ νθρωπον τά ραχος καὶ ἀ πό κρισις τῶ ν ἀ μφὶ τὸ σῶ μα δυναμί ων ἥ κιστα γί νεται, ἰ σχὺ ς δὲ καὶ αὔ ξησις καὶ τροφὴ μά λιστα δι' οὐ δὲ ν ἕ τερον γί νεται ἢ ὅ τι εὖ τε κέ κρηται καὶ οὐ δὲ ν ἔ χει οὔ τε ἄ κρητον οὔ τε ἰ σχυρό ν, ἀ λλ' ὅ λον ἕ ν τε γέ γονε καὶ ἁ πλοῦ ν.

̓ Απορέ ω δ' ἔ γωγε, οἱ τὸ ν λό γον ἐ κεῖ νον λέ γοντες καὶ ἄ γοντες ἐ κ ταύ της τῆ ς ὁ δοῦ ἐ πὶ ὑ πό θεσιν τὴ ν τέ χνην τί να ποτὲ τρό πον θεραπεύ ουσι τοὺ ς ἀ νθρώ πους, ὥ σπερ ὑ ποτί θενται. οὐ γά ρ ἐ στιν αὐ τοῖ ς, οἶ μαι, ἐ ξευρημέ νον αὐ τό τι ἐ φ' ἑ ωυτοῦ θερμὸ ν ἢ ψυχρὸ ν ἢ ξηρὸ ν ἢ ὑ γρὸ ν μηδενὶ ἄ λλῳ εἴ δει κοινωνέ ον. ἀ λλ' οἴ ομαι ἔ γωγε ταὐ τὰ βρώ ματα καὶ πό ματα αὐ τοῖ σι ὑ πά ρχειν, οἷ σι πά ντες χρεώ μεθα. προστιθέ ασι δὲ τῷ μὲ ν εἶ ναι θερμῷ, τῷ δὲ ψυχρῷ, τῷ δὲ ξηρῷ, τῷ δὲ ὑ γρῷ, ἐ πεὶ ἐ κεῖ νό γε ἄ πορον προστά ξαι τῷ κά μνοντι θερμό ν τι προσενέ γκασθαι. εὐ θὺ γὰ ρ ἐ ρωτή σει: τί; ὥ στε ληρεῖ ν ἀ νά γκη ἢ ἐ ς τού των τι τῶ ν γινωσκομέ νων καταφεύ γειν. εἰ δὲ δὴ τυγχά νει τι θερμὸ ν ἐ ὸ ν στρυφνό ν, ἄ λλο δὲ θερμὸ ν ἐ ὸ ν πλαδαρό ν, ἄ λλο δὲ θερμὸ ν ἄ ραδον ἔ χον— ἔ στι γὰ ρ καὶ ἄ λλα πολλὰ θερμὰ καὶ ἄ λλας δυνά μιας ἔ χοντα ἑ ωυτοῖ ς ὑ πεναντί ας— ἦ διοί σει τι αὐ τῶ ν προσενεγκεῖ ν τὸ θερμὸ ν καὶ στρυφνὸ ν ἢ τὸ θερμὸ ν καὶ πλαδαρὸ ν ἢ ἅ μα τὸ ψυχρὸ ν καὶ στρυφνό ν— ἔ στι γὰ ρ καὶ τοιοῦ το— ἢ τὸ ψυχρό ν τε καὶ πλαδαρό ν: ὥ σπερ γὰ ρ ἐ γὼ οἶ δα, πᾶ ν τοὐ ναντί ον ἀ φ' ἑ κατέ ρου αὐ τῶ ν ἀ ποβαί νει, οὐ μοῦ νον ἐ ν ἀ νθρώ πῳ, ἀ λλὰ καὶ ἐ ν σκύ τει καὶ ἐ ν ξύ λῳ καὶ ἐ ν ἄ λλοις πολλοῖ ς, ἅ ἐ στιν ἀ νθρώ που ἀ ναισθητό τερα. οὐ γὰ ρ τὸ θερμό ν ἐ στιν τὸ τὴ ν μεγά λην δύ ναμιν ἔ χον, ἀ λλὰ τὸ στρυφνὸ ν καὶ τὸ πλαδαρὸ ν καὶ τἄ λλα ὅ σα μοι εἴ ρηται καὶ ἐ ν τῷ ἀ νθρώ πῳ καὶ ἔ ξω τοῦ ἀ νθρώ που, καὶ ἐ σθιό μενα καὶ πινό μενα καὶ ἔ ξωθεν ἐ πιχριό μενά τε καὶ προσπλασσό μενα.

ψυχρό τητα δ' ἐ γὼ καὶ θερμό τητα πασέ ων ἥ κιστα τῶ ν δυναμί ων νομί ζω δυναστεύ ειν ἐ ν τῷ σώ ματι διὰ τά σδε τὰ ς αἰ τί ας: ὃ ν μὲ ν ἂ ν δή που χρό νον μεμιγμέ να αὐ τὰ ἑ ωυτοῖ ς ἅ μα τὸ θερμό ν τε καὶ ψυχρὸ ν ἐ νῇ, οὐ λυπεῖ. κρῆ σις γὰ ρ καὶ μετριό της τῷ μὲ ν θερμῷ γί νεται ἀ πὸ τοῦ ψυχροῦ, τῷ δὲ ψυχρῷ ἀ πὸ τοῦ θερμοῦ. ὅ ταν δ' ἀ ποκριθῇ χωρὶ ς ἑ κά τερον, τό τε λυπεῖ. ἐ ν δὲ δὴ τού τῳ τῷ καιρῷ, ὅ ταν τὸ ψυχρὸ ν ἐ πιγέ νηται καί τι λυπή σῃ τὸ ν ἄ νθρωπον, διὰ τά χεος πρῶ τον δι' αὐ τὸ τοῦ το πά ρεστιν τὸ θερμὸ ν αὐ τό θεν ἐ κ τοῦ ἀ νθρώ που, οὐ δεμιῆ ς βοηθεί ης οὐ δὲ παρασκευῆ ς δεό μενον. καὶ ταῦ τα καὶ ἐ ν ὑ γιαί νουσι τοῖ ς ἀ νθρώ ποις ἀ περγά ζεται καὶ ἐ ν κά μνουσι. τοῦ το μέ ν, εἴ τις θέ λει ὑ γιαί νων χειμῶ νος διαψῦ ξαι τὸ σῶ μα ἢ λουσά μενος ψυχρῷ ἢ ἄ λλῳ τῳ τρό πῳ, ὅ σῳ ἂ ν ἐ πὶ πλεῖ ον αὐ τὸ ποιή σῃ, καὶ ἤ ν γε μὴ παντά πασιν παγῇ τὸ σῶ μα, ὅ ταν εἵ ματα λά βῃ καὶ ἔ λθῃ ἐ ς τὴ ν σκέ πην, ἔ τι μᾶ λλον καὶ ἐ πὶ πλεῖ ον θερμαί νεται τὸ σῶ μα: τοῦ το δέ, εἰ ἐ θέ λοι ἐ κθερμανθῆ ναι ἰ σχυρῶ ς ἢ λουτρῷ θερμῷ ἢ πυρὶ πολλῷ, ἐ κ δὲ τού του τὸ αὐ τὸ εἷ μα ἔ χων ἐ ν τῷ αὐ τῷ χωρί ῳ τὴ ν διατριβὴ ν ποιεῖ σθαι ὥ σπερ διεψυγμέ νος, πολὺ φαί νεται καὶ ψυχρό τερος καὶ ἄ λλως φρικαλεώ τερος: ἢ εἰ ῥ ιπιζό μενό ς τις ὑ πὸ πνί γεος καὶ παρασκευαζό μενος αὐ τὸ ς ἑ ωυτῷ ψῦ χος ἐ κ τοιού του ἂ ν τρό που διαπαύ σαιτο τοῦ το ποιέ ων, δεκαπλά σιον ἔ σται τὸ καῦ μα καὶ πνῖ γος ἢ τῷ μηδὲ ν τοιοῦ το ποιέ οντι. τό δε δὴ καὶ πολὺ μέ ζον: ὅ σοι ἂ ν διὰ χιό νος ἢ ἄ λλου ψύ χεος βαδί σαντες ῥ ιγώ σωσι διαφερό ντως πό δας ἢ χεῖ ρας ἢ κεφαλή ν, οἷ α πά σχουσιν ἐ ς τὴ ν νύ κτα, ὅ ταν περισταλεωσί τε καὶ ἐ ν ἀ λέ ῃ γέ νωνται ὑ πὸ καύ ματος καὶ κνησμοῦ. καὶ ἔ στιν οἷ σι φλύ κταιναι ἀ νί στανται ὥ σπερ τοῖ ς ἀ πὸ πυρὸ ς κατακεκαυμέ νοις. καὶ οὐ πρό τερον τοῦ το πά σχουσιν, πρὶ ν θερμανθέ ωσιν. οὕ τως ἑ τοί μως ἑ κά τερον αὐ τῶ ν ἐ πὶ θά τερον παραγί νεται. μυρί α δ' ἂ ν καὶ ἄ λλα ἔ χοιμι εἰ πεῖ ν. τὰ δὲ κατὰ τοὺ ς νοσέ οντας, οὐ χὶ ὅ σοις ἂ ν ῥ ῖ γος γέ νηται, τού τοις ὀ ξύ τατος ὁ πυρετὸ ς ἐ κλά μπει; καὶ οὐ χὶ ὅ πως ἰ σχυρό ς, ἀ λλὰ καὶ παυό μενος δι' ὀ λί γου, καὶ ἄ λλως τὰ πολλὰ ἀ σινὴ ς καὶ ὅ σον ἂ ν χρό νον παρῇ διά θερμος; καὶ διεξιὼ ν διὰ παντὸ ς τελευτᾷ ἐ ς τοὺ ς πό δας μά λιστα, οὗ περ τὸ ῥ ῖ γος καὶ ἡ ψῦ ξις νεηνικωτά τη καὶ ἐ πὶ πλεῖ ον ἐ νεχρό νισεν: πά λιν τε ὅ ταν ἱ δρώ σῃ τε καὶ ἀ παλλαγῇ ὁ πυρετό ς, πολὺ μᾶ λλον διέ ψυξε ἢ εἰ μὴ ἔ λαβε τὴ ν ἀ ρχή ν. ᾧ οὖ ν διὰ τά χεος οὕ τω παραγί νεται τὸ ἐ ναντιώ τατό ν τε καὶ ἀ φαιρεό μενον τὴ ν δύ ναμιν ἀ πὸ τωὐ τομά του, τί ἂ ν ἀ πὸ τού του μέ γα ἢ δεινὸ ν γέ νοιτο; ἢ τί δεῖ πολλῆ ς ἐ πὶ τού τῳ βοηθεί ης;

εἴ ποι ἄ ν τις: ἀ λλ' οἱ πυρεταί νοντες τοῖ σι καύ σοισί τε καὶ περιπνευμονί ῃ σι καὶ ἄ λλοισι ἰ σχυροῖ σι νοσή μασι οὐ ταχέ ως ἐ κ τῆ ς θέ ρμης ἀ παλλά σσονται, οὐ δὲ πά ρεστιν ἐ νταῦ θα ἔ τι τὸ θερμὸ ν ἢ τὸ ψυχρό ν. ἐ γὼ δέ μοι τοῦ το μέ γιστον τεκμή ριον ἡ γεῦ μαι εἶ ναι, ὅ τι οὐ διὰ τὸ θερμὸ ν ἁ πλῶ ς πυρεταί νουσιν οἱ ἄ νθρωποι, οὐ δὲ τοῦ το εἴ η τὸ αἴ τιον τῆ ς κακώ σιος μοῦ νον, ἀ λλ' ἔ στι καὶ πικρὸ ν καὶ θερμὸ ν τὸ αὐ τό, καὶ ὀ ξὺ καὶ θερμό ν, καὶ ἁ λμυρὸ ν καὶ θερμό ν, καὶ ἄ λλα μυρί α, καὶ πά λιν γε ψυχρὸ ν μετὰ δυναμί ων ἑ τέ ρων. τὰ μὲ ν οὖ ν λυμαινό μενα ταῦ τ' ἐ στί: συμπά ρεστι δὲ καὶ τὸ θερμό ν, ῥ ώ μης μὲ ν ἔ χον ὅ σον τὸ ἡ γεύ μενον καὶ παροξυνό μενον καὶ αὐ ξό μενον ἅ μα ἐ κεί νῳ, δύ ναμιν δὲ οὐ δεμί αν πλεί ω τῆ ς προσηκού σης.

δῆ λα δὲ ταῦ τα ὅ τι ὧ δε ἔ χει ἐ πὶ τῶ νδε τῶ ν σημεί ων: πρῶ τον μὲ ν ἐ πὶ τὰ φανερώ τερα, ὧ ν πά ντες ἔ μπειροι πολλά κις ἐ σμέ ν τε καὶ ἐ σό μεθα. τοῦ το μὲ ν γά ρ, ὅ σοισι ἂ ν ἡ μέ ων κό ρυζα ἐ γγέ νηται καὶ ῥ εῦ μα κινηθῇ διὰ τῶ ν ῥ ινῶ ν, τοῦ το ὡ ς τὸ πολὺ δριμύ τερον τοῦ πρό τερον γινομέ νου τε καὶ ἰ ό ντος ἐ κ τῶ ν ῥ ινῶ ν καθ' ἑ κά στην ἡ μέ ρην καὶ οἰ δεῖ ν μὲ ν ποιεῖ τὴ ν ῥ ῖ να καὶ συγκαί ει θερμή ν τε καὶ διά πυρον ἐ σχά τως, ἢ ν δὴ τὴ ν χεῖ ρα προς φέ ρῃ ς: κἢ ν πλεί ω χρό νον παρῇ, καὶ ἐ ξελκοῦ ται τὸ χωρί ον ἄ σαρκό ν τε καὶ σκληρὸ ν ἐ ό ν. παύ εται δέ πως τὸ καῦ μα ἐ κ τῆ ς ῥ ινό ς, οὐ χ ὅ ταν τὸ ῥ εῦ μα γί νηται καὶ ἡ φλεγμονὴ ᾖ, ἀ λλ' ἐ πειδὰ ν παχύ τερό ν τε καὶ ἧ σσον δριμὺ ῥ έ ῃ, πέ πον καὶ μεμιγμέ νον μᾶ λλον τοῦ πρό τερον γινομέ νου, τό τε δὲ ἤ δη καὶ τὸ καῦ μα πέ παυται. ἀ λλ' οἷ σι δὲ ὑ πὸ ψύ χεος φανερῶ ς αὐ τοῦ μού νου γί νεται μηδενὸ ς ἄ λλου συμπαραγενομέ νου, πᾶ σι δὲ ἡ αὐ τὴ ἀ παλλαγή, ἐ κ μὲ ν τῆ ς ψύ ξιος διαθερμανθῆ ναι, ἐ κ δὲ τοῦ καύ ματος διαψυχθῆ ναι, καὶ ταῦ τα ταχέ ως παραγί νεται καὶ πέ ψιος οὐ δεμιῆ ς προσδεῖ ται. τὰ δ' ἄ λλα πά ντα, ὅ σα διὰ χυμῶ ν δριμύ τητας καὶ ἀ κρησί ας, φημὶ ἔ γωγε γί νεσθαι τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον καὶ ἀ ποκαθί στασθαι πεφθέ ντα καὶ κρηθέ ντα.

ὅ σα τε αὖ ἐ πὶ τοὺ ς ὀ φθαλμοὺ ς τρέ πεται τῶ ν ῥ ευμά των, ἰ σχυρὰ ς καὶ παντοί ας δριμύ τητας ἔ χοντα, ἑ λκοῖ μὲ ν βλέ φαρα, κατεσθί ει δ' ἐ νί ων γνά θους τε καὶ τὰ ὑ πὸ τοῖ σι ὀ φθαλμοῖ σι, ἐ φ' ὅ τι ἂ ν ἐ πιρρυῇ, ῥ ή γνυσι δὲ καὶ διεσθί ει τὸ ν ἀ μφὶ τὴ ν ὄ ψιν χιτῶ να. ὀ δύ ναι δὲ καὶ καῦ μα καὶ φλογμὸ ς ἔ σχατος κατέ χει μέ χρι τινό ς, μέ χρι ἂ ν τὰ ῥ εύ ματα πεφθῇ καὶ γέ νηται παχύ τερα καὶ λή μη ἀ π' αὐ τῶ ν ᾖ. τὸ δὲ πεφθῆ ναι γί νεται ἐ κ τοῦ μιχθῆ ναι καὶ κρηθῆ ναι ἀ λλή λοισι καὶ συνεψηθῆ ναι. τοῦ το δέ, ὅ σα ἐ ς τὴ ν φά ρυγγα, ἀ φ' ὧ ν βρά γχοι γί νονται καὶ συνά γχαι, ἐ ρυσιπέ λατά τε καὶ περιπνευμονί αι, πά ντα ταῦ τα τὸ μὲ ν πρῶ τον ἁ λμυρά τε καὶ ὑ γρὰ καὶ δριμέ α ἀ φί ει, καὶ ἐ ν τοῖ σι τοιού τοις ἔ ρρωται τὰ νοσή ματα. ὅ ταν δὲ παχύ τερα καὶ πεπαί τερα γέ νηται καὶ πά σης δριμύ τητος ἀ πηλλαγμέ να, τό τε ἤ δη καὶ οἱ πυρετοὶ παύ ονται καὶ τἄ λλα τὰ λυπέ οντα τὸ ν ἄ νθρωπον. δεῖ δὲ δή που ταῦ τα αἴ τια ἑ κά στου ἡ γεῖ σθαι εἶ ναι, ὧ ν παρεό ντων μὲ ν τοιου τό τροπον γί νεσθαι ἀ νά γκη, μεταβαλλό ντων δὲ ἐ ς ἄ λλην κρῆ σιν παύ εσθαι. ὁ πό σα οὖ ν ἀ π' αὐ τῆ ς τῆ ς θέ ρμης εἰ λικρινέ ος ἢ ψύ ξιος γί νεται καὶ μὴ μετέ χει ἄ λλης δυνά μιος μηδεμιῆ ς, οὕ τω παύ οιτο ἄ ν, ὅ ταν μεταβά λλῃ ἐ κ τοῦ θερμοῦ ἐ ς τὸ ψυχρὸ ν καὶ ἐ κ τοῦ ψυχροῦ ἐ ς τὸ θερμό ν. μεταβά λλει δὲ ὅ νπερ προεί ρηταί μοι τρό πον. ἔ τι τοί νυν τἄ λλα ὅ σα κακοπαθεῖ ὁ ἄ νθρωπος πά ντα ἀ πὸ δυναμί ων γί νεται. τοῦ το μὲ ν γά ρ, ὅ ταν πικρό της τις ἀ ποχυθῇ, ἣ ν δὴ χολὴ ν ξανθὴ ν καλέ ομεν, οἷ αι ἄ σαι καὶ καύ ματα καὶ ἀ δυναμί αι κατέ χουσιν: ἀ παλλασσό μενοι δὲ τού του, ἐ νί οτε καὶ καθαιρό μενοι, ἢ αὐ τό ματοι ἢ ὑ πὸ φαρμά κου, ἢ ν ἐ ν καιρῷ τι αὐ τῶ ν γί νηται, φανερῶ ς καὶ τῶ ν πό νων καὶ τῆ ς θέ ρμης ἀ παλλά σσονται. ὅ σον δ' ἂ ν χρό νον ταῦ τα μετέ ωρα ᾖ καὶ ἄ πεπτα καὶ ἄ κρητα, μηχανὴ οὐ δεμί α οὔ τε τῶ ν πό νων παύ εσθαι οὔ τε τῶ ν πυρετῶ ν. καὶ ὅ σοισι δὲ ὀ ξύ τητες προσί στανται δριμεῖ αί τε καὶ ἰ ώ δεες, οἷ αι λύ σσαι καὶ δή ξιες σπλά γχνων καὶ θώ ρηκος καὶ ἀ πορί η: οὐ παύ εταί τι τού του πρό τερον, πρὶ ν ἢ ἀ ποκαθαρθῇ τε καὶ καταστορεσθῇ καὶ μιχθῇ τοῖ σιν ἄ λλοισιν: πέ σσεσθαι δὲ καὶ μεταβά λλειν καὶ λεπτύ νεσθαί τε καὶ παχύ νεσθαι ἐ ς χυμῶ ν εἶ δος δι' ἄ λλων εἰ δέ ων καὶ παντοί ων- διὸ καὶ κρί σιες καὶ ἀ ριθμοὶ τῶ ν χρό νων ἐ ν τοῖ σι τοιού τοισι μέ γα δύ νανται— πά ντων δὴ τού των ἥ κιστα προσή κει θερμῷ ἢ ψυχρῷ πά σχειν: οὔ τε γὰ ρ ἂ ν τοῦ τό γε σαπεί η οὔ τε παχυνθεί η.† τί γὰ ρ αὐ τὸ φή σωμεν εἶ ναι; κρή σιας αὐ τῶ ν ἄ λλην πρὸ ς ἄ λληλα ἐ χού σας δύ ναμιν.† ἐ πεὶ ἄ λλῳ γε οὐ δενὶ τὸ θερμὸ ν μιχθὲ ν παύ σεται τῆ ς θέ ρμης ἢ τῷ ψυχρῷ οὐ δέ γε τὸ ψυχρὸ ν ἢ τῷ θερμῷ. τὰ δὲ ἄ λλα πά ντα τὰ περὶ τὸ ν ἄ νθρωπον, ὅ σῳ ἂ ν πλεί οσι μί σγηται, τοσού τῳ ἠ πιώ τερα καὶ βελτί ω. πά ντων δὲ ἄ ριστα διά κειται ὁ ἄ νθρωπος, ὅ ταν πᾶ νπέ σσηται καὶ ἐ ν ἡ συχί ῃ ᾖ, μηδεμί αν δύ ναμιν ἰ δί ην ἀ ποδεικνύ μενον, περὶ οὗ ἡ γεῦ μαι ἐ πιδεδεῖ χθαι.

λέ γουσι δέ τινες ἰ ητροὶ καὶ σοφισταί, ὡ ς οὐ κ εἴ η δυνατὸ ν ἰ ητρικὴ ν εἰ δέ ναι ὅ στις μὴ οἶ δεν ὅ τί ἐ στιν ἄ νθρωπος. ἀ λλὰ τοῦ το δεῖ καταμαθεῖ ν τὸ ν μέ λλοντα ὀ ρθῶ ς θεραπεύ σειν τοὺ ς ἀ νθρώ πους. τεί νει δὲ αὐ τοῖ ς ὁ λό γος ἐ ς φιλοσοφί ην, καθά πεῤ Εμπεδοκλῆ ς ἢ ἄ λλοι οἳ περὶ φύ σιος γεγρά φασιν ἐ ξ ἀ ρχῆ ς ὅ τί ἐ στιν ἄ νθρωπος, καὶ ὅ πως ἐ γέ νετο πρῶ τον καὶ ὁ πό θεν συνεπά γη. ἐ γὼ δὲ τοῦ το μέ ν, ὅ σα τινὶ εἴ ρηται ἢ σοφιστῇ ἢ ἰ ητρῷ ἢ γέ γραπται περὶ φύ σιος, ἧ σσον νομί ζω τῇ ἰ ητρικῇ τέ χνῃ προσή κειν ἢ τῇ γραφικῇ. νομί ζω δὲ περὶ φύ σιος γνῶ ναί τι σαφὲ ς οὐ δαμό θεν ἄ λλοθεν εἶ ναι ἢ ἐ ξ ἰ ητρικῆ ς: τοῦ το δὲ οἷ ό ν τε καταμαθεῖ ν, ὅ ταν αὐ τή ν τις τὴ ν ἰ ητρικὴ ν ὀ ρθῶ ς περιλά βῃ: μέ χρι δὲ τού του πολλοῦ μοι δοκεῖ δεῖ ν: λέ γω δὲ ταύ την τὴ ν ἱ στορί ην εἰ δέ ναι, ἄ νθρωπος τί ἐ στιν καὶ δι' οἵ ας αἰ τί ας γί νεται καὶ τἄ λλα ἀ κριβέ ως. ἐ πεὶ τοῦ τό γέ μοι δοκεῖ ἀ ναγκαῖ ον εἶ ναι ἰ ητρῷ περὶ φύ σιος εἰ δέ ναι καὶ πά νυ σπουδά σαι ὡ ς εἴ σεται, εἴ περ τι μέ λλει τῶ ν δεό ντων ποιή σειν, ὅ τί τέ ἐ στιν ἄ νθρωπος πρὸ ς τὰ ἐ σθιό μενά τε καὶ πινό μενα καὶ ὅ τι πρὸ ς τὰ ἄ λλα ἐ πιτηδεύ ματα, καὶ ὅ τι ἀ φ' ἑ κά στου ἑ κά στῳ συμβή σεται, καὶ μὴ ἁ πλῶ ς οὕ τως: πονηρό ν ἐ στιν βρῶ μα τυρό ς. πό νον γὰ ρ παρέ χει τῷ πληρωθέ ντι αὐ τοῦ, ἀ λλὰ τί να τε πό νον καὶ διὰ τί καὶ τί νι τῶ ν ἐ ν τῷ ἀ νθρώ πῳ ἐ νεό ντων ἀ νεπιτή δειον. ἔ στι γὰ ρ καὶ ἄ λλα πολλὰ βρώ ματα καὶ πό ματα πονηρά, ἃ διατί θησι τὸ ν ἄ νθρωπον οὐ τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον. οὕ τως οὖ ν μοι ἔ στω οἷ ον: οἶ νος ἄ κρητος πολλὸ ς ποθεὶ ς διατί θησί πως τὸ ν ἄ νθρωπον: καὶ πά ντες ἂ ν οἱ εἰ δό τες τοῦ το γνοί ησαν, ὅ τι† αὕ τη δύ ναμις οἴ νου καὶ αὐ τὸ ς αἴ τιος:† καὶ οἷ σί γε τῶ ν ἐ ν τῷ ἀ νθρώ πῳ τοῦ το δύ ναται μά λιστα, οἴ δαμεν. τοιαύ την δὴ βού λομαι ἀ ληθεί ην καὶ περὶ τῶ ν ἄ λλων φανῆ ναι. τυρὸ ς γά ρ, ἐ πειδὴ τού τῳ σημεί ῳ ἐ χρησά μην, οὐ πά ντας ἀ νθρώ πους ὁ μοί ως λυμαί νεται, ἀ λλ' εἰ σὶ ν οἵ τινες αὐ τοῦ πληρού μενοι οὐ δ' ὁ τιοῦ ν βλά πτονται, ἀ λλὰ καὶ ἰ σχύ ν, οἷ σιν ἂ ν συμφέ ρῃ, θαυμασί ως παρέ χεται. εἰ σὶ δ' οἳ χαλεπῶ ς ἀ παλλά σσουσι. διαφέ ρουσιν οὖ ν τού των αἱ φύ σιες. διαφέ ρουσιν δὲ κατὰ τοῦ το, ὅ περ ἐ ν τῷ σώ ματι ἔ νεστι πολέ μιον τυρῷ καὶ ὑ πὸ τού του ἐ γεί ρεταί τε καὶ κινεῖ ται: οἷ ς ὁ τοιοῦ τος χυμὸ ς τυγχά νει πλεί ων ἐ νεὼ ν καὶ μᾶ λλον ἐ νδυναστεύ ων ἐ ν τῷ σώ ματι, τού τους μᾶ λλον καὶ κακοπαθεῖ ν εἰ κό ς. εἰ δὲ πά σῃ τῇ ἀ νθρωπί νῃ φύ σει ἦ ν κακό ν, πά ντας ἂ ν ἐ λυμή νατο. ταῦ τα δὲ εἴ τις εἰ δεί η, οὐ κ ἂ ν πά σχοι τά δε.

ἐ ν τῇ σιν ἀ νακομιδῇ σι τῇ σιν ἐ κ τῶ ν νού σων, ἔ τι δὲ καὶ ἐ ν τῇ σι νού σοισι τῇ σι μακρῇ σι γί νονται πολλαὶ συνταρά ξιες, αἱ μὲ ν ἀ πὸ τωὐ τομά του, αἱ δὲ καὶ ἀ πὸ τῶ ν προσενεχθέ ντων τῶ ν τυχό ντων. οἶ δα δὲ τοὺ ς πολλοὺ ς ἰ ητρού ς, ὥ σπερ τοὺ ς ἰ διώ τας, ἢ ν τύ χωσι περὶ τὴ ν ἡ μέ ρην ταύ την τι κεκαινουργηκό τες, ἢ λουσά μενοι ἢ περιπατή σαντες ἢ φαγό ντες τι ἑ τεροῖ ον, ταῦ τα δὲ πά ντα βελτί ω προσενηνεγμέ να ἢ μή, οὐ δὲ ν ἧ σσον τὴ ν αἰ τί ην τού των τινὶ ἀ νατιθέ ντας καὶ τὸ μὲ ν αἴ τιον ἀ γνοεῦ ντας, τὸ δὲ συμφορώ τατον, ἢ ν οὕ τω τύ χῃ, ἀ φαιρέ οντας. δεῖ δὲ οὔ, ἀ λλ' εἰ δέ ναι, τί λουτρὸ ν ἀ καί ρως προσγενό μενον ἐ ργά σεται ἢ τί κό πος. οὐ δέ ποτε γὰ ρ ἡ αὐ τὴ κακοπά θεια τού των οὐ δετέ ρου, οὐ δέ γε ἀ πὸ πληρώ σιος οὐ δ' ἀ πὸ βρώ ματος τοί ου ἢ τοί ου. ὅ στις οὖ ν ταῦ τα μὴ εἴ σεται ὡ ς ἕ καστα ἔ χει πρὸ ς τὸ ν ἄ νθρωπον, οὔ τε γινώ σκειν τὰ γινό μενα ἀ π' αὐ τῶ ν δυνή σεται οὔ τε χρῆ σθαι ὀ ρθῶ ς.

δεῖ ν δέ μοι δοκεῖ καὶ ταῦ τα εἰ δέ ναι, ὅ σα τῷ ἀ νθρώ πῳ παθή ματα ἀ πὸ δυναμί ων γί νεται καὶ ὅ σα ἀ πὸ σχημά των. λέ γω δέ τι τοιοῦ τον, δύ ναμιν μὲ ν εἶ ναι τῶ ν χυμῶ ν τὰ ς ἀ κρό τητά ς τε καὶ ἰ σχύ ν, σχή ματα δὲ λέ γω ὅ σα ἔ νεστιν ἐ ν τῷ ἀ νθρώ πῳ, τὰ μὲ ν κοῖ λά τε καὶ ἐ ξ εὐ ρέ ος ἐ ς στενὸ ν συνηγμέ να, τὰ δὲ καὶ ἐ κπεπταμέ να, τὰ δὲ στερεά τε καὶ στρογγύ λα, τὰ δὲ πλατέ α τε καὶ ἐ πικρεμά μενα, τὰ δὲ διατεταμέ να, τὰ δὲ μακρά, τὰ δὲ πυκνά, τὰ δὲ μανά τε καὶ τεθηλό τα, τὰ δὲ σπογγοειδέ α τε καὶ ἀ ραιά. τοῦ το μὲ ν οὖ ν, ἑ λκύ σαι ἐ φ' ἑ ωυτὸ καὶ ἐ πισπά σασθαι ὑ γρό τητα ἐ κ τοῦ ἄ λλου σώ ματος, πό τερον τὰ κοῖ λά τε καὶ ἐ κπεπταμέ να ἢ τὰ στερεά τε καὶ στρογγύ λα ἢ τὰ κοῖ λά τε καὶ ἐ ς στενὸ ν ἐ ξ εὐ ρέ ος συνηγμέ να δύ ναιτο ἂ ν μά λιστα; οἶ μαι μὲ ν τὰ τοιαῦ τα, τὰ ἐ ς στενὸ ν συνηγμέ να ἐ κ κοί λου τε καὶ εὐ ρέ ος. καταμανθά νειν δὲ δεῖ ταῦ τα ἔ ξωθεν ἐ κ τῶ ν φανερῶ ν. τοῦ το μὲ ν γά ρ, τῷ στό ματι κεχηνὼ ς ὑ γρὸ ν οὐ δὲ ν ἀ νασπά σεις: προμυλλή νας δὲ καὶ συστεί λας, πιέ σας τε τὰ χεί λεα καὶ ἔ πειτεν αὐ λὸ ν προσθέ μενος ῥ ηϊ δί ως ἀ νασπά σαις ἂ ν ὅ τι ἐ θέ λοις. τοῦ το δέ, αἱ σικύ αι προσβαλλό μεναι ἐ ξ εὐ ρέ ος ἐ ς στενώ τερον συνηγμέ ναι πρὸ ς τοῦ το τετέ χνηνται, πρὸ ς τὸ ἕ λκειν ἐ κ τῆ ς σαρκὸ ς καὶ ἐ πισπᾶ σθαι, ἄ λλα τε πολλὰ τοιουτό τροπα. τῶ ν δὲ ἔ σω φύ σει τοῦ ἀ νθρώ που σχῆ μα τοιοῦ τον κύ στις τε καὶ κεφαλή, καὶ ὑ στέ ρη γυναιξί ν: καὶ φανερῶ ς ταῦ τα μά λιστα ἕ λκει καὶ πλή ρεά ἐ στιν ἐ πά κτου ὑ γρό τητος αἰ εί. τὰ δὲ κοῖ λα καὶ ἐ κπεπταμέ να ἐ πεσρυεῖ σαν μὲ ν ὑ γρό τητα μά λιστα δέ ξαιτο πά ντων, ἐ πισπά σαιτο δ' ἂ ν οὐ χ ὁ μοί ως. τὰ δέ γε στερεὰ καὶ στρογγύ λα οὔ τ' ἂ ν ἐ πισπά σαιτο οὔ τ' ἂ ν ἐ πες ρυεῖ σαν δέ ξαιτο: περιολισθά νοι τε γὰ ρ καὶ οὐ κ ἔ χοι ἕ δρην, ἐ φ' ἧ ς μέ νοι. τὰ δὲ σπογγοειδέ α τε καὶ ἀ ραιά, οἷ ον σπλή ν τε καὶ πνεύ μων καὶ μαζοί, προσκαθεζό μενα μά λιστα ἀ ναπί νοι καὶ σκληρυνθεί η ἂ ν καὶ αὐ ξηθεί η ὑ γρό τητος προσγενομέ νης ταῦ τα μά λιστα. οὐ γὰ ρ ἂ ν ὥ σπερ ἐ ν κοιλί ῃ, ἐ ν ᾗ τὸ ὑ γρό ν, ἔ ξω τε περιέ χει αὐ τὴ ἡ κοιλί η, ἐ ξαλί ζοιτ' ἂ ν καθ' ἑ κά στην ἡ μέ ρην, ἀ λλ' ὅ ταν πί ῃ καὶ δέ ξηται αὐ τὸ ἐ ς ἑ ωυτὸ τὸ ὑ γρό ν, τὰ κενὰ καὶ ἀ ραιὰ ἐ πληρώ θη καὶ τὰ σμικρὰ πά ντῃ καὶ ἀ ντὶ μαλθακοῦ τε καὶ ἀ ραιοῦ σκληρό ς τε καὶ πυκνὸ ς ἐ γέ νετο καὶ οὔ τ' ἐ κπέ σσει οὔ τ' ἀ φί ησι. ταῦ τα δὲ πά σχει διὰ τὴ ν φύ σιν τοῦ σχή ματος. ὅ σα δὲ φῦ σά ν τε καὶ ἀ νειλή ματα ἀ περγά ζεται ἐ ν τῷ σώ ματι, προσή κει ἐ ν μὲ ν τοῖ σι κοί λοισι καὶ εὐ ρυχώ ροισι, οἷ ον κοιλί ῃ τε καὶ θώ ρηκι, ψό φον τε καὶ πά ταγον ἐ μποιεῖ ν. ὅ τε γὰ ρ ἂ ν μὴ ἀ ποπληρώ σῃ οὕ τως ὥ στε στῆ ναι, ἀ λλ' ἔ χῃ μεταβολά ς τε καὶ κινή σιας, ἀ νά γκη ὑ π' αὐ τῶ ν ψό φον καὶ καταφανέ ας κινή σιας γί νεσθαι. ὅ σα δὲ σαρκώ δεά τε καὶ μαλθακά, ἐ ν τοῖ σι τοιού τοισι νά ρκη τε καὶ πληρώ ματα οἷ α ἐ ν τοῖ σι ἀ ποπληγεῖ σι γί νεται. ὅ ταν δ' ἐ γκυρή σῃ πλατεῖ τε καὶ ἀ ντικειμέ νῳ, καὶ πρὸ ς αὐ τὸ ἀ ντιπέ σῃ, καὶ φύ σει τοῦ το τύ χῃ ἐ ὸ ν μή τε ἰ σχυρό ν, ὥ στε δύ νασθαι ἀ νέ χεσθαι τὴ ν βί ην καὶ μηδὲ ν κακὸ ν παθεῖ ν, μή τε μαλθακό ν τε καὶ ἀ ραιό ν, ὥ στ' ἐ κδέ ξασθαί τε καὶ ὑ πεῖ ξαι, ἁ παλὸ ν δὲ καὶ τεθηλὸ ς καὶ ἔ ναιμον καὶ πυκνό ν, οἷ ον ἧ παρ, διὰ μὲ ν τὴ ν πυκνό τητα καὶ πλατύ τητα ἀ νθέ στηκέ τε καὶ οὐ χ ὑ πεί κει, φῦ σα δ' ἐ πισχομέ νη αὔ ξεταί τε καὶ ἰ σχυροτέ ρη γί νεται καὶ ὁ ρμᾷ μά λιστα πρὸ ς τὸ ἀ ντιπαῖ ον. διὰ δὲ τὴ ν ἁ παλό τητα καὶ τὴ ν ἐ ναιμό τητα οὐ δύ ναται ἄ νευ πό νων εἶ ναι, καὶ διὰ ταύ τας τὰ ς προφά σιας ὀ δύ ναι τε ὀ ξύ ταται καὶ πυκνό ταται πρὸ ς τοῦ το τὸ χωρί ον γί νονται ἐ μπυή ματά τε καὶ φύ ματα πλεῖ στα. γί νεται δὲ καὶ ὑ πὸ φρέ νας ἰ σχυρῶ ς, ἧ σσον δὲ πολλό ν. διά τασις μὲ ν γὰ ρ φρενῶ ν πλατεί η καὶ ἀ ντικειμέ νη, φύ σις δὲ νευρωδεστέ ρη τε καὶ ἰ σχυροτέ ρη, διὸ ἧ σσον ἐ πώ δυνά ἐ στιν. γί νεται δὲ καὶ περὶ ταῦ τα καὶ πό νοι καὶ φύ ματα.

πολλὰ δὲ καὶ ἄ λλα καὶ ἔ σω καὶ ἔ ξω τοῦ σώ ματος εἴ δεα σχημά των, ἃ μεγά λα ἀ λλή λων διαφέ ρει πρὸ ς τὰ παθή ματα καὶ νοσέ οντι καὶ ὑ γιαί νοντι, οἷ ον κεφαλαὶ σμικραὶ ἢ μεγά λαι, τρά χηλοι λεπτοὶ ἢ παχέ ες, μακροὶ ἢ βραχέ ες, κοιλί αι μακραὶ ἢ στρογγύ λαι, θώ ρηκος καὶ πλευρέ ων πλατύ τητες ἢ στενό τητες, ἄ λλα μυρί α, ἃ δεῖ πά ντα εἰ δέ ναι ᾗ διαφέ ρει, ὅ πως τὰ αἴ τια ἑ κά στων εἰ δὼ ς ὀ ρθῶ ς φυλά σσηται:

περὶ δὲ δυναμί ων χυμῶ ν αὐ τῶ ν τε ἕ καστος ὅ τι δύ ναται ποιεῖ ν τὸ ν ἄ νθρωπον ἐ σκέ φθαι, ὥ σπερ καὶ πρό τερον εἴ ρηται, καὶ τὴ ν συγγέ νειαν ὡ ς ἔ χουσι πρὸ ς ἀ λλή λους. λέ γω δὲ τὸ τοιοῦ τον: εἰ γλυκὺ ς χυμὸ ς ἐ ὼ ν μεταβά λλοι ἐ ς ἄ λλο εἶ δος, μὴ ἀ πὸ συγκρή σιος, ἀ λλὰ αὐ τὸ ς ἐ ξιστά μενος, ποῖ ό ς τις ἂ ν πρῶ τος γέ νοιτο, πικρὸ ς ἢ ἁ λμυρὸ ς ἢ στρυφνὸ ς ἢ ὀ ξύ ς; οἶ μαι μέ ν, ὀ ξύ ς. ὁ ἄ ρα ὀ ξὺ ς χυμὸ ς ἀ νεπιτή δειος προσφέ ρειν ἂ ν τῶ ν λοιπῶ ν εἴ η μά λιστα, εἴ περ ὁ γλυκὺ ς τῶ ν γεπά ντων ἀ νεπιτηδεί οτατος. οὕ τως εἴ τις δύ ναιτο ζητέ ων ἔ ξωθεν ἐ πιτυγχά νειν, καὶ δύ ναιτο ἂ ν πά ντων ἐ κλέ γεσθαι αἰ εὶ τὸ βέ λτιστον. βέ λτιστον δέ ἐ στι αἰ εὶ τὸ προσωτά τω τοῦ ἀ νεπιτηδεί ου ἀ πέ χον.