Sacramentarium
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/honorius-augustodunensis-1158" aria-label="More works by Honorius Augustodunensis">
—
Original / primary: 10996 Sacram
49.1
CAP. XLVIII.-- De Laudibus canonicis.
49.1
Matutinales Laudes significant tempus a Christi resurrectione usque in finem mundi. Tunc quasi dies oriri coepit, quia lux scientiae claruit. Primus psalmus: Dominus regnavit significat Christum per orbem regnasse post resurrectionem: qui firmavit orbem terrae, id est apostolos sua resurrectione, ascensione et Spiritus sancti effusione. Secundus psalmus: Jubilate docet Ecclesiam ex Judaea ad fidem Dei conversa. Tertius psalmus: Deus Deus meus pertinet ad Ecclesiam ex gentibus collectam; cui psalmus: Deus misereatur conjungitur, et Judaica plebs per praedicationem Henoch et Eliae ad fidem Christi convertitur; ideo sub uno Gloria canuntur quia una Ecclesia ex duobus populis laudabit Deum. In quinto loco canitur Benedicite Domino; in quinta aetate mundi misit Nabuchodonosor tres pueros in caminum ignis, in quo hunc hymnum cecinerunt. Nabuchodonosor significat Antichristum, qui illo tempore tres filios Noe, id est totum genus humanum de tribus mundi partibus, Asia, Africa et Europa in caminum mittet tribulationis. Ipsi perseverantes in fide catholica erunt patientes in tribulatione; et per patientiam probati, probatione inveniuntur spe beati. Tres psalmi, qui sequuntur Laudate Dominum de coelis, Cantate Domino, Laudate Dominum in sanctis ejus, sub uno Gloria canuntur; sanctos victuros docent post interfectionem Antichristi in firmitate fidei et beatitudine spei, et laetitia, dilectionis in unanimitate inseparabili. Lectio, quae sequitur, est cibus spiritualis tunc in Ecclesia, qui augeat laetitiam. Sequitur versus: Dominus regnavit: ut sicut discipuli in morte Christi tristes post resurrectionem laeti canebant: Dominus regnavit; ita sub Antichristo tristes, post interfectionem ejus laeti triumphum Christi recitant dicentes: Dominus regnavit. Sequitur hymnus: Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae; ut sicut tunc in proximo erat Christi adventus primus, quando hunc cantavit Zacharias; ita in novissimo tempore in proximo erit adventus Christi secundus, in quo Sancti servient Deo sine timore, de manu inimicorum liberati, in sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris.
49.2
Dies habet duodecim horas. Dies est Christus, horae sunt justi, qui bonis operibus adhaerent diei, id est Christo. Nox aequinoctialis similiter habet duodecim horas: nox est vita peccatorum, horae sunt peccatores. Nos qui dies vocamur, a nocte, id est, ab eleemosynis pro peccatis oblatis sustentamur. Ideo duodecim psalmos in privatis noctibus psallimus, ut memores simus, nos debitores esse pro peccatis nostris, et pro eorum, quorum oblationibus sustentamur, intercedere.
49.3
Sex antiphonae est intentio ad perfectionem bonorum operum; ut cum pro aliis intercedimus, nos ipsi mala devitemus.
49.4
Armiductores constituerunt in militia sua dormientibus militibus castra tueri per tres vigilias in nocte, quarta est autem in matutinali tempore. Tres lectiones et tria responsoria insinuant vigilias cleri; ad plebem Dei per lectiones doctrina, per responsoria clamor mentis exhortans populum Dei ad vigilias, si Dominus venerit sero, an media nocte, an galli cantu, an mane; ne inveniat eum dormientem. Prima vigilia pueritia, secunda juventus, tertia senectus. Qui in pueritia desidiae deditus ad opus Dei non evigilaverit, in juventute resipiscat: si tunc neglexerit, saltem in senectute a somno pigritiae ad bonum consurgat.
49.5
Sicut fidelis anima exuta a corpore septimam Sabbati recipit, et resurrectio mortuorum, sanctorum corporum octavam diem exspectat; ita quaecunque anima evigilaverit a gravi somno negligentiae per curam ecclesiasticam, sive in prima vigilia sive in secunda sive in tertia, statim attingat matutinum tempus in quarta vigilia. Romani in quacunque lectione cum viderint auroram procedere, nocturnale officium dimittunt, et matutinale incipiunt.
50
CAP. XLIX.-- De matutino et sole.
50
Matutinum est decessus tenebrarum et adventus aurorae. Sol appropinquat ad superiora expellens tenebras et tempus significat poenitentiae eorum, qui prius in nocte, id est in peccatis fuerunt. His appropinquat sol justitiae expellens tenebras, id est peccata. Ideo cantatur psalmus: Dominus regnavit in libera nocte, et eos significat qui post baptismum in incoepto cursu perseverant. Miserere mei, Deus in servilibus noctibus cantatur, eosque significat, qui post baptismum de cursu suo corruerunt et postea per orationes fidelium corriguntur.
51
CAP. L.-- De homine, qualiter minor mundus dicatur.
51
Homo dicitur Graece microcosmus, id est minor mundus, caput ejus in modum spherae coeli rotundum, in quo duo oculi lucent, ut sol in coelo et luna. Pectus in forma aeris, in quo tussis et anhelitus, sicut in aere venti et pluviae. Venter instar maris, qui recipit cibos et potus, ut mare flumina. Pedes similitudinem habent terrae, qui totum corpus sustentant ut terra omnes res. Ex terra habet carnem, ex aqua sanguinem, ex aere spiritum, ex igne animam; ex terra habet frigus, ex aqua humorem, ex aere siccitatem, ex igne calorem. Quatuor tempora anni habet, ver, pueritiam; aestatem, juventutem; autumnum, senectutem; hiemem, aetatem decrepitam. Scientia in eo lucet ut dies, ignorantia tenebrescit, ut nox. Visum habet ex igne, auditum ex aethere, odoratum ex aere, gustum ex aqua, tactum de terra, ossa ex lapidibus, ungues ex arboribus, crines ex herbis, sudorem ex rore, cogitationes ex nubibus. In cerebro habet sensum, et ibi est sedes sapientiae, inde disponens omnia ut de tribunali, in fronte verecundiam vel potius confusionem, in superciliis superbiam, in temporibus somnum, in genis verecundiae ruborem, in corde cogitationes et voluntatem, in jecore cupiditatem, in pulmone elationem, in stomacho fortitudinem, in splene risum, in felle iram, in renibus delectationem, in lumbis titillationem, in genitalibus procreationem. Cum volatilibus, cum piscibus, cum bestiis habet quinque sensus, cum quibus est animal mortale: cum angelis rationem, cum quibus est immortalis. Ex his omnibus est minor mundus homo; ideo non immerito statui temporum rota humanae nativitatis comparatur.
52.1
CAP. LI.-- De nocte et septem ejus temporibus.
52.1
Nox dicta est, quod noceat aspectibus et negotiis humanis. Ignorantia mentis, quae evenit ex tenebris peccatorum, nocti comparatur. Hora matutina poenitentiam significat, unde cantatur in matutinis psalmus Miserere mei, qui est poenitentialis.
52.2
Post matutinum sequitur diluculum. Septem sunt enim tempora noctis: vespertinum, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum, quod est incipiens parva lux. Eadem hora vocatur et mane; unde omnes feriales psalmi aliquid mane resonant.
53
CAP. LII.-- De psalmis ad laudes feriales.
53
Primus dicit: Mane exaudies vocem meam, mane astabo tibi; secundus: Emitte lucem tuam; tertius: Exitus matutini et vesperi delectabis; quartus: Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat; quintus: Auditam fac mihi mane, sextus: Ad annuntiandum mane. In primo psalmo mala vetantur, in secundo bona per spem appetuntur; in duobus sequentibus celebramus duo praecepta charitatis. In Deus Deus meus dilectio Dei, in Deus misereatur dilectio proximi: sub uno Gloria psalluntur quia haec praecepta non disjunguntur.
54.1
CAP. LIII.-- De canticis ad Laudes feriales.
54.1
Deinde tentatio sequitur, tentationem victoria: unde sequuntur cantica, quae cantaverunt postquam tentati fuerunt: et Deus triumphum illis praestitit, Primum canticum dicit: Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi; ecce flagellum, audi triumphum: Conversus est furor tuus et consolatus es me, exsulta et lauda. Secundum canticum cantatum est ab Ezechia postquam de infirmitate convaluit. Tertium ab Anna, postquam aemula ejus est humiliata et ipsa exaltata. Quartum, pro quo Aegyptii sunt prostrati et filii Israel liberati. Quintum ab Habacuch propheta pro liberatione Judaeorum a Chaldaeis. Sextum a Moyse, postquam vexatus est propter Judaeos; et ita concluditur: Laudate, gentes, populum ejus, quia sanguinem servorum suorum ulciscetur.
54.2
Tres psalmi, qui sequuntur sub uno Gloria, significant laudem sanctae Trinitatis in una substantia. Isti psalmi sunt finis psalterii, quia poenitentes tendunt ad finem perfectionis, id est laudem Dei.
54.3
Sequitur lectio capituli, quia alios instruunt quod ipsi faciunt; versus in matutinis: Dominus regnavit, vel Repleti sumus mane, precatur conversus et praesentia et futura bona. Unde ascendit ad Dominum, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. De converso homine per poenitentiam convertitur ad evangelicum virum, qui pro beneficiis converso praestitis exhortatus est laudare sanctam Trinitatem in Laudate Dominum de coelis, et dixit: Benedictus Dominus, quia visitavit miseriam humanam et fecit redemptionem ejus. Omnes partes noctis, quibus obscuratus est mundus, istae repulsae sunt; ideo agamus Deo gratias.
55
CAP. LIV.-- De die et duodecim ejus horis ac psalmo Beati immaculati.
55
Dies est Christus, qui habet duodecim horas, hoc est fideles qui post baptisma seu poenitentiam ad ipsum currunt per viam Domini usque ad vesperum, id est usque ad finem vitae suae; homo incipiens ambulare in lege Domini habet ex una parte leonem, ex altera draconem: leonem in persecutionibus apertis, draconem in insidiis occultis. Ut persecutiones et insidias diaboli possimus vitare, et toto itinere die salvi manere, canimus in Primis psalmum: Deus, in nomine tuo. In prima parte psalmi: Beati immaculati, intramus in viam Domini; haec pars pro prima hora diei canitur. Secunda pars pro secunda hora, in qua fit iterum mentio legis Dei, ut ubi: Considerabo mirabilia de lege tua. Versus: Exsurge, Domine, rogat ut Deus sit gregis sui adjutor et liberator per totum cursum diurni itineris. Tertia pars psalmi pro tertia hora dicitur scilicet: Legem pone. Quarta pars pro quarta hora, ubi lex nominatur ut ibi: Dixi custodire legem tuam. Quinta pars pro quinta hora dicitur, in qua item lex memoratur, ut: Ego legem tuam meditatus sum, etc., bonum mihi lex oris tui. Sexta pars pro sexta hora, ut dicitur: Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Septima pro septima hora: Quomodo dilexi legem tuam, Domine. Octava pro octava hora: Iniquos odio habui et legem tuam dilexi. Nona pars pro nona hora, ubi dicitur: Justitia tua, justitia in aeternum, et lex tua veritas. Decima pars pro decima hora, ubi iterum lex memoratur, ut ubi: Vide humilitatem meam, etc., quia legem tuam non sum oblitus. Undecima pro undecima hora, ubi similiter mentio fit legis, ut ibi: Iniquitatem odio habui, etc., legem autem tuam dilexi. In duodecima hora diei reddit Dominus operariis suis denarium promissum. Lectio per singulos cursus legitur, quia sancti passim divino colloquio reficiuntur.
56
CAP. LV.-- De Vesperis.
56
Vespera hora est duodecima, quae finis est dici, et est finis uniuscujusque hominis. Quinque psalmi sunt quinque sensus hominis. Sicut in fine mundi quinque virgines cum lampadibus obviam Christo veniunt, ita homo in fine vitae cum bonis operibus per quinque sensus peractis per totum diem, quibus in lege Dei ambulavit, Christo sponso obviam festinare contendit. Et hoc fit per gradus ascensionis virtutum; ideo quindecim gradus in vespertinali officio includuntur. Lectio, quae sequitur, est compositio et ornatus eorum, qui intrant in praesentiam Regis. Versus: Vespertina oratio, vel Dirigatur, Domine, oratio mea, est compulsatio ostii conclavis, ubi rex sodet. Hymnus evangelicus, id est Magnificat, quem cantavit sancta Maria, monet virgines sapientes, id est fideles illuc contendere quo praecessit Virgo virginum, hoc est, in praesentiam Salvatoris.
57
CAP. LVI.-- De Completorio.
57
Completorium est perfectio caeterorum officiorum, et ad noctem pertinet. In hoc finitur commune opus, omnia membra relinquuntur a suffugio humano: soli Deo, qui non dormit, neque dormitat, committimur. Somnus est imago mortis, ideo aliquos psalmos in isto officio recitamus, quos etiam in Sabbato sancto Paschae cantamus, quando Dominus in sepulcro requievit; ut ille est Cum invocarem, propter illum versum: In pace in idipsum, dormiam et requiescam. Et iste: In te, Domine, speravi, quam cantavit in cruce; et nos finimus ubi ipse finivit: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. Post jejunium Domini tentavit eum diabolus ut draco in insidiis; ideo tunc cantatur tractus: Qui habitat. In Parasceve vero tentavit eum ut leo publice persequens in passione; ideo tunc etiam secundum Romanos idem tractus: Qui habitat cantatur. Sed idcirco eumdem psalmum in completorio cantamus; ut nos Deus custodiat a diaboli tentationibus et a nocturnis illusionibus. Ecce nunc, etc., propter versum: In noctibus extollite, etc., canimus. His quatuor psalmis quatuor elementa nostris postulantur, sive quia quatuor vigiliae in nocte celebrantur. Cum versu: Custodi nos, etc., membra nostra sigillamus, et cum evangelico hymno: Nunc dimittis, etc., cum Simeone pacem flagitamus et requiem sempiternam.
58
CAP. LVII.-- De prima Canonica.
58
Mos est in Ecclesia, ut post primam et ante completorium fratres conveniant ad lectionem, quae est mentis refectio. In prima dirigitur grex Domini in via, ut veniat ad pascua. Operetur primo, et postea impleatur refectione in hora tertia: hic omnia consumantur, In Dominicis diebus ad primam septem psalmi propter dona septiformis Spiritus canuntur: quibus psalmis duo capitula de psalmo Beati immaculati, subjunguntur propter gemina praecepta dilectionis, per quae lex Dei impletur. Quibus fides adjungitur catholica, id est Quicunque vult salvus esse, quia per cultum unius Dei salvabimur. Aliter: novem psalmi ad primam psalluntur per quos novem angelorum ordines intelliguntur. Per Quicunque vult, etc., qui est Christianus homo intelligitur: qui per resurrectionem Christi, quae in Dominica die recolitur, angelis associabitur. Per legem Domini, id est per dilectionem ad patriam revertimur: per psalmum Deus in nomine tuo, ad iter praecingimur. Per psalmum Beati immaculati, dilectionem Dei; per Retribue, dilectionem proximi accipimus, in his duobus mandatis universa lex impletur. Quicunque vult, etc., significat cursum nostrum: per fidem enim ambulamus, et non per speciem. Capitulum Pretiosa in conspectu Domini, significat quod ibi grex Domini ejicitur in pascua, ut ambulet in via Domini.
59
CAP. LVIII.-- De mysterio horarum.
59
Dominus Jesus Christus in nocte propter nos est captus, ut nos a captivitate diaboli et ab aeterna eriperet nocte inferni: ideo nocturnos cantamus in nocte. Mane ante pontifices falso accusatur, ut nos ab accusatione inimici securos faceret; ideo canimus matutinas laudes. Hora prima ducitur ligatus ad praesidem, ut nos a vinculis peccatorum solveret; ideo primam recitamus. Hora tertia damnatur, illuditur, flagellatur, ut nos ab aeterna damnatione liberaret; ideo tertiam cantamus. Sexta hora crucifigitur, ut nos a cruciatu perpetuo redimeret; ideo cantamus sextam. Hora nona moritur, ut nos ab aeterna morte erueret; ideo psallimus nonam. Vespere de cruce ponitur, ut nos poenis auferamur; ideo canimus vesperam. Completorio sepelitur, ut nos a sepulcro Tartari emergeremus; ideo canimus completorium.
60
CAP. LIX.-- Aliter de mysterio horarum.
60
Media nocte surrexit Dominus, ideo nocturnos cantamus. Mane apparuit matri suae, ut Sedulius dicit, sive Mariae Magdalenae, ut evangelista affirmat: ideo matutinas laudes recitamus. Prima apparuit mulieribus a sepulcro euntibus; tertia visus est Jacobo, ut putatur; sexta Petro, ut creditur; nona in Emmaus ambulantibus; Vespere cum illo manducantibus; Completorio omnibus.
61
CAP. LX.-- Item de mysterio horarum.
61
In primis fuit chaos, et omnia cooperta erant tenebris; ideo in nocte nocturnale officium agimus. Mane primo creavit Deus lucem, ideo matutinae laudes tunc canantur: ad quas etiam novem psalmi cum Benedictus cantantur, quia novem ordines angelorum tunc creati existimantur. Quasi prima hora intravit Adam in vineam Domini, quando positus est in paradisum ut operaretur; ideo ad primam canimus tres psalmos laudantes Trinitatem; quae et hominem formavit, et post lapsum reparavit. In quarto, id est Quicunque vult salvus, etc., fides nostra declaratur. In hora tertia intravit Noe in vineam, qui etiam primus plantavit eam, de qua inebriatus est. Sexta Abraham intravit, qui filium obtulit. Nona autem David et prophetae. Ad has horas tres psalmos recitamus, unicuique horae psalmum distribuentes vel propter sanctam Trinitatem, vel propter sanctae Trinitatis fidem. In vespera intraverunt apostoli et eorum successores, in qua quinque psalmi canuntur propter quinquepartitam passionem Domini, qua ab actibus quinque sensuum sumus redempti. In completorio, id est in fine mundi, redditur denarius, id est aeterna requies; ideo quatuor psalmi canuntur, ut quatuor partes mundi salventur, seu quatuor elementa in homine, qui est minor mundus, indicentur.
62
CAP. LXI.-- De septem saeculi diebus et mundi saeculis.
62
Prima dies saeculi significat primum mundi saeculum, cujus mane Adam fuit, vespera diluvium. Secunda dies saeculi, secundum saeculum: cujus mane fuit Noe, ejus vespera submersio Sodomae. Tertia dies saeculi, tertium erat saeculum: cujus mane Abrahae origo, vespera fuit Saulis occisio. Quarta dies saecuti quartum fuit saeculum, cujus mane David regum splendor, vespera transmigratio Babylonis et ejus terror. Quinta dies saeculi quintum saeculum, cujus mane fuit reditus Israelis in Hierusalem, vespera contemptus Christi ibidem. Sexta dies fuit sextum saeculum, cujus mane adventus Christi; quod hodie durat, et circa cujus finem jam sumus; cujus vespera adventus erit Antichristi. Septima dies saeculi requiem significat tam eam, quam animae a primo saeculo post mortem habuere, quam eam, quam post judicium sunt habiturae. Quae dies vesperam non habebit, quia ejus requiei finis non erit.
63
CAP. LXII.-- De judicio extremo.
63
In valle Josaphat erit judicium, hoc est, in hoc mundo. Josaphat dicitur judicium, vallis est mundus iste, mons est coelum. Christus apparebit in aere ut sol in coelo. Cui obviam rapientur justi in aera; impii remanebunt in terra, igne flagrante super omnes montes quindecim cubitos. Duae partes bonorum, et duae erunt impiorum. Una pars justorum sunt martyres, virgines, et omnia pro Christo relinquentes. Haec tria non sunt praecepta, sed consilia data; quia igitur supra praeceptum fecerunt, Judices cum Deo erunt. Altera pars justorum sunt verae viduae, et boni conjugati, et poenitentes, quibus dicitur: Venite, benedicti, etc. Una pars malorum sunt infideles sive gentiles sive Judaei, qui sine judicio peribunt; altera pars malorum sunt mali Christiani seu olim Judaei, quibus dicitur: Discedite a me, maledicti, etc.
64.1
CAP. LXIII.-- De Dominicis in Adventu.
64.1
In primo responsorio, Aspiciens longe, introducit cantor dicta seu facta Joannis Baptistae. Ex persona ejus dicit, Aspiciens, scilicet quantum distet coelum a terra; de Joanne dicitur: Qui de terra est, de terra loquitur; de Christo autem legitur: Qui de coelo venit, super omnes est. Ecce video Dei potentiam, id est divinitatem in carne; et nebulam totam terram tegentem, hoc est, video caliginem ignorantiae tegentem corda terrena Judaeorum, qui praesentem Deum non cognoscunt in homine Christo. Ite ei obviam, per fidem et operationem. Et dicite: Nuntia nobis si tu es ipse, qui regnaturus es in populo Israel. Mittit Joannes discipulos ad Christum, dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? hoc est, si velis mori, et infernum visitare, insinua, et super fideles regnare.
64.2
Tres versus ei occurrere significant patriarchas ante legem, prophetas sub lege, Christianos sub gratia. Sive tres versus docent legem, prophetiam, psalmodiam Christi adventum praenuntiasse. Gloria Patri, quod sequitur, signat sanctam Trinitatem his omnibus venerari. Istud enim responsorium divinam naturam in Christo recolit: in secundo vero, id est in Aspiciebam, humana natura manifestatur, dicendo: Et ecce in nubibus coeli Filius hominis venit. In priori interrogat, si debeat regnare in populo Israel? hic respondetur: Et datum est ei regnum. Non solum Israel sed et omnis populus, tribus et linguae servient ei. Haec vero responsoria monstrant Christum Deum et hominem regem esse omnium.
64.3
Feria quarta et sexta positae sunt antiphonae de prophetis in adventu Domini, quoniam ipsae feriae in prophetia Christi et Ecclesiae exstiterunt ab initio. Feria quarta sol et luna in coelo collocata sunt, quae sunt Christus et Ecclesia. Sexta feria homo, qui fuit forma futuri Adam, creatus est.
64.4
Ecclesiaticus chorus vel propheticus sermo fit internuntius ad Hierusalem; quae quondam erat metropolis et civitas Regis magni: et per Hierusalem ad primates totius Dei famosae congregationis. Absentia enim Christi nequaquam sine tristitia potest recordari. Ideo ista responsoria solantur populum Dei de adventu regis et defensoris sui: Jerusalem, cito veniet salus tua, civitas Jerusalem, ecce veniet Dominus. Hic nuntius Dei ad pauperes et ad plebem loquitur, quae facile a potentibus opprimitur. In priori consolatus est potestatis dignitatem, in ista consolatur subjectam plebem. Ecce apparebit, configit in capite Regem regum, qui venturus est liberare pauperes, et afflictos de manu potentiae saecularis: et eumdem proximo tempore venturum dicit responsorium: Prope est, ut veniat; et Qui venturus est; et Aegypte, noli flere. Hujus Dominicae responsoria et sequentis hebdomadae certant multitudinem congregare populorum, ut praesto sint et parati ad suscipiendum Dominum dominorum. Idcirco plurima Ecce in se continent; ut in canite tuba: Ecce Deus, et in clama: Ecce Deus noster, quem exspecto; et Ecce jam veniet. Responsorium Canite tuba commonet cives, ut sciant regis adventum, et annuntient illum vicinis. Intuemini quantus sit, monet cives, quod ultra reges sit iste, qui ingreditur ad salvandas gentes: Non auferetur, docet regem Judaeorum suo tempore exspectatum in foribus esse.
65
CAP. LXIV.-- De antiphonis ad laudes.
65
Antiphonae per septem matutinas, et per septem ferias dispositae significant gratiam septiformis Spiritus, cujus opus est conceptio et partus beatae Mariae Virginis. Unde in eadem hebdomada legitur lectio Isaiae, qui numerat septem dona Spiritus sancti, in sexta feria: quando primus homo creatus est, quem modo venit secundus homo reformare.
66
CAP. LXV.-- De antiphonis O ad Magnificat.
66
Antiphonae quae habent in capite O, significant quoddam admirabile, et celebrari his diebus ostendunt nobis aliquod investigabile; de quo dicitur: Dabit Dominus vobis signum, ecce virgo concipiet. O interjectio est admirantis, et pertinet ad aliquam mirabilem visionem mentis. Et quoniam per conceptionem et partum sanctae Mariae facta est haec admiratio, ideo hae antiphonae magis congruunt hymno Magnificat quam Benedictus. Prima antiphona, O Sapientia, congruit primo gradui, scilicet Spiritui sapientiae. Secunda, O clavis David, qui aperis et nemo claudit, aptatur Spiritui intellectus. Tertia, O Emmanuel, rex et legifer, gradui Spiritus consilii convenit. Quarta, O radix Jesse, qui stas in signum, id est in crucem, quando sol obscuratus, et petrae scissae sunt, super quem continebunt reges os suum, id est principes hujus saeculi, qui cum rhetorica et dialectica sua silebunt adveniente praedicatione sanctae crucis et sancti Evangelii; haec gradui Spiritus fortitudinis aptatur. Quinta, O oriens splendor, gradui Spiritus scientiae datur. Sexta, O Adonai et dux domus Israel, gradui Spiritus pietatis convenit. Septima, O Rex gentium et desideratus earum, gradui Spiritus timoris aptatur. Octava, O Virgo virginum, insinuat mirabilem partum mirari Ecclesiam. Filiae Jerusalem, quid me admiramini? Haec antiphona monstrat illum hominem, qui ex Maria carnem assumpsit, solum perfectum esse inter caeteros homines, quia in ipso solo habitat septiformis Spiritus. Si duodecim O cantantur, significant quod gratia sanctae Trinitatis a quatuor mundi plagis desideretur: ter enim quatuor sunt duodecim.
67
CAP. LXVI.-- De vigilia Nativitatis Domini.
67
In vigilia Nativitatis Domini responsorium Sanctificamini hodie, et alia, docent nos lavare debere vestimenta, quae in baptismate accepimus, lacrymis et poenitentia: ut sicut filii Israel Domino occurrerunt in monte Sinai sanctificati, scilicet abstinendo a mulieribus, ita nos sine offensione occurramus descensui Domini.
68.1
CAP. LXVII.-- De Nativitate Domini.
68.1
In sancta nocte nativitatis Domini tria nocturna tria significant totius mundi tempora, id est tempus legis naturalis, tempus datae legis per Moysen, tempus gratiae. Tertia nocturna, quae recolit gratiam Novi Testamenti, habet antiphonam cum Alleluia, ut ipse invocatur. ut eo tempore cantatur, cum resurrectio Domini a fidelibus frequentatur, id est circa tempus matutinale. In primo nocturno lectiones, quae leguntur de propheta, significant tempus ante legem, quo patriarchae figuris praefiguraverunt Christi nativitatem. In secundo leguntur sermones, et est illud tempus sub lege, quo sanctae Scripturae praenuntiaverunt Christum nasciturum. In tertio Evangelia leguntur, et est tempus gratiae, quo ejus nativitas est suscepta ab Ecclesia. Ad tria prima responsoria canitur Gloria Patri, quia Trinitas a lege et prophetis et psalmis praenuntiata est hodie mundo manifestata. Responsoria morem illum sequuntur, quem frequentant domestici regales et imperiales quando conveniunt in regis praesentiam, unusquisque quod valet, offert regi. Diversa dona offerunt, sed animo regis aequaliter placere cupiunt: ita responsoria nunc Christum, nunc matrem ejus, laudes et gratias agunt. Novem lectiones et responsoria monent nos Deum benedicere, qui ad societatem novem ordinum angelorum venit perditum hominem recolligere.
68.2
Sicut in Nativitate per novem lectiones gratias agimus de Dei descensione usque ad nostram humiliationem, ita per eumdem numerum in festivitatibus sanctorum gratias referimus, quoniam illi digni sunt ascendere usque ad altitudinem coeli, in quo habitant angeli.
68.3
Missa Dominus dixit, et Evangelium Liber generationis, est illa hora quando natus est Christus. Te Deum laudamus et matutinae laudes quae sequuntur, est laus angelorum, qui eo nato Gloria in excelsis cecinerunt. Neuma dicitur mistus; illa neuma in mundi fabrica monstrat quod non potest verbis explicari: quomodo qui hodie natus est de Virgine fabricasset mundum et ornasset; et quomodo ipse sit lux et decus universae mundi fabricae. Neuma in versu Tanquam sponsus, signat quod processio Christi de utero Virginis nequit verbis enarrari: quae comparatur sponso procedenti de thalamo. Hoc neuma etiam in responsorio S. Joannis evangelistae canitur in verbo intellectus, propter excellentem intellectum sancti Joannis. Unde et in Gloria Patri cantatur, in qua Trinitas laudatur, quae solo intellectu conspiciatur.
68.4
Vespera Tecum principium magis pertinet ad festum nativitatis Domini quam praecedens. Similiter in omnibus festis sanctorum secunda vespera magis pertinet ad festum diem quam prior. Octavae Domini et aliorum sanctorum ideo celebrantur, quia in octava, id est in resurrectione, gloria eorum per Christum duplicatur.
69.1
CAP. LXVIII.-- De Epiphania Domini.
69.1
In Epiphania Domini invitatorium non cantatur propter fraudem Herodis, quia callide quaerebat Dominum. In sexto loco psalmus canitur, quia in sexta mundi aetate gentes quaesierunt Dominum per fidem. Sex antiphonae per duas nocturnas magorum obsequia circa nativitatem recolunt. Iidem tres magi legati exstiterunt mysticis suis muneribus gentilis populi, qui in terra insulisque habitat. Tria munera eorum triplicem personam Christi praefigurabant, id est Regis, Sacerdotis et mortalis hominis: nec non et tres functiones Christi membrorum, id est sapientiam, virtutem orationis, et mortificationem carnis. Harum trium functionum legationem munera magorum portaverunt. Ex munere thuris dicunt primam antiphonam Afferte Domino, virtutem orationis, qui est Sacerdos verus. Ex munere auri, Psallite Deo nostro, hoc est, O sapientes, ferte sapientiam vestram Deo regi. Ex munere myrrhae dicitur de omni populo mortali et studium habenti ad meliora, Omnis terra adoret te, id est per mortificationem carnis propter nos mortalem.
69.2
Prima vigilia mentionem facit de gentibus qui habitant in terra, secunda vigilia de eis dicit qui habitant in insulis.
69.3
Prima antiphona de sapientibus: Reges Tharsis et insulae munera offerent. Reges dicuntur qui se ipsos regunt, sapientes qui alios. Secunda antiphona de omni populo: Omnes gentes, etc.; per tertiam antiphonam hortantur se sacerdotes et dicunt: Venite, adoremus. Ast tertia vigilia de baptismo Christi et de Novo Testamento memorat. Novum Testamentum fundatur per baptismum, unde hic omnis terra cantat Alleluia. Et iterum insulae multae dicunt: Adorate Deum. Antiphona Fluminis impetus in tertia vigilia propter baptismum canitur; psalmus Deus noster ideo in ista vigilia psallitur, quoniam homines conturbati sunt propter Novum Testamentum et baptismum. Sed fluminis impetus laetificat civitatem Dei, quae civitas constat ex incolis terrae et insularum.
69.4
Ecclesia in Novo Testamento dicit ad eos qui in Christo baptizati sunt, et in terra habitant, per secundum psalmum: Cantate Domino, omnis terra, et per antiphonam: Adorate Dominum in aula sancta ejus. Dicit ad eos qui habitant in insulis per tertium psalmum: Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae, et per antiphonam: Adorate Dominum, omnes angeli ejus. Lectiones tres leguntur ex prophetia, quae praedixit Domino ex Saba afferri munera. Saba est provincia in qua est Madian et Epha, et interpretatur conversio vel captivitas, signatque gentes quae de captivitate diaboli ad Deum conversae munera praedicta obtulerunt liberatori suo.
69.5
Responsorium significat quia dictis prophetarum, gentes factis respondent. Antiphona: Hodie coelesti sponso tribus miraculis tres solemnitates recolit. Praesentis diei; in octava Epiphaniae recolitur baptismus Domini; in sequenti Dominica de aqua in vinum conversa miraculum.
70.1
CAP. LXIX.-- De tempore inter Epiphaniam et Purificationem beatae Virginis Mariae.
70.1
Tristatur diabolus quia exclusus est; laetatur Ecclesia, quia Christus intravit in mundum. De pace Ecclesiae tristatur diabolus; angelorum chorus gaudendo canit: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Nos in praecedentibus festivitatibus de Christi praesentia gaudentes, instinctu diaboli et fragilitate carnis studium gaudii spiritualis declinavimus ad curam et laetitiam corporis. Unde in ista Dominica canuntur responsoria de psalmis qui continent in se plurimam orationem, et habent initium a primo psalmo poenitentium, Domine, ne in furore.
70.2
Tempus a festivitate Theophaniae usque in Septuagesimam recolit devotionem et ministerium praedicatorum a primis praedicatoribus Ecclesiae usque ad novissimos Novi Testamenti. Idipsum nobis insinuant Epistolae summi praedicatoris Pauli, quae eodem tempore leguntur. Praedicatoribus congruit oratio, ut apertum ostium habeat eorum praedicatio.
71
CAP. LXX.-- De festo Purificationis.
71
Hypapanti dicitur obviatio, quando Simeon et Anna Christo occurrerunt in templo. Hanc festivitatem celebramus cum candelis accensis, propter verba Simeonis, qui, quando eum in manibus suscepit, ita prophetando praedixit: Lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuae, Israel. Per candelas significantes nos lucidis operibus, cum sapientibus virginibus lampades ardentes portantibus Christo sponso venienti in coelesti Jerusalem occurramus.
72.1
CAP. LXXI.-- De Cathedra S. Petri.
72.1
Cathedra sancti Petri agitur, quia tunc in Antiochia factus est episcopus, et discipuli vocati sunt Christiani. Ideo dies animarum vulgo dicitur, quia ei data est potestas animas ligandi atque solvendi.
72.2
Christi generatio et sanctorum praedicatorum libertas celebrata est usque in Septuagesimam: a Septuagesima generatio eorum qui de captivitate emergi desiderant, et de angustiis praesentis peregrinationis, usque dum iterum renascatur Christi generatio a media Quadragesima circa paschalia sacramenta. Christi generatio et suorum praedicatorum libertas maxima ex parte migravit de praesenti saeculo, ut regnet cum angelis coram Deo. Tempus talis demigrationis vocatur nox; ideo in hac nocte celebratur Alleluia. Praesens Ecclesia, quae in ista peregrinatione est, in Septuagesimae nocte recolit gloriam quae celebratur apud cives qui demigraverunt; in die vero, eorum qui detinentur adhuc in captivitate, et suspirant ut ad libertatem redeant. Apud eos non celebratur claritas Alleluia, quia tristitia captivitatis constringuntur; apud eos autem qui demigraverunt, celebratur Alleluia, quoniam non recedunt ipsi de laude Dei.
72.3
Responsorium Alleluia, praesens est, imitemur illam, sumptum est de libro Sapientiae, ubi dicitur: O quam pulchra est casta generatio cum claritate! dum praesens est, imitantur illam. A Nativitate usque ad noctem Septuagesimae ista generatio praesens videbatur, propterea per plura officia cum Alleluia frequentabatur. Secundum responsorium Alleluia, nomen bonum: quod nomen in coelo scribetur, cujus memoria inter angelos et inter homines sanctos aeterna figuretur. Haec est generatio pulchra et casta, cum se duxerint, desiderant illam qui non filii et filiae, remanentes in praesenti saeculo. Tertium responsorium Sola tenes principatum;* hoc dicitur a matre, quae hic relicta est in saeculo ad perficiendum corpus mihi congruit: ut declinem ad eam prolem nostram, quae in angustiis posita est, et celebrem pro ea laudem Latine compatiendo ejus tribulationi. Tu laus sapientiae, revertere in thesauros tuos, id est in frequentatione prolis nostrae cum Hebraea lingua, quae triumphat ante Deum: ibi enim te benedicent angeli. Quartum et quintum responsorium, de eorum corpore reliqua rogant, ut Alleluia iterum revertatur ad praesentem Ecclesiam. Cum sponsus resurrexit a mortuis, etiam nativitas clara et casta et pulchra per baptismalia sacramenta cum gaudio ad nos revertatur, et ex ore nostro per omnes Ecclesias Alleluia audiatur.
73.1
CAP. LXXII.-- De Septuagesima.
73.1
In principio fecit Deus, et reliqua, conveniunt Septuagesimae et principio anni; in his innuitur misera hominis conditio, qualem commeruisset captivitatem, et primordia creaturarum decantantur. Vernum tempus principium est anni: in eo decantantur responsoria de historiis primorum patrum, per quos sancta religio primaevis temporibus reformata est post damnationem primae massae.
73.2
Responsoria Dum deambularet Dominus, et In sudore vultus tui, monent nos de misera mutatione hominis de luce ad tenebras, de felicitate in miserias.
74.1
CAP. LXXIII.-- De Sexagesima.
74.1
Sexagesima descendit a Septuagesima. Cernit a senario et denario. Inter Septuagesimam et Sexagesimam sunt dies septem, quod non est sine causa, cum deberent esse decem. In septem enim donis Spiritus sancti est perceptio decem praeceptorum legis. Septuagesima perficitur in Sabbato, quando clauditur Pascha: quinquagesima in quarta feria medii Paschae, a qua feria tres dies sunt usque ad Sabbatum, et significant quod si quis digne peccatorum remissionem in primordio suae conversionis quaesierit, ad contemplationem perveniet sanctae Trinitatis.
74.2
Septuaginta annis in captivitate patres nostri fuerunt, circa terminum Septuagesimae supputationis de captivitate revocari meruerunt. Illa captivitas praefigurabat captivitatem populi Christiani, quam patitur sub diabolo et ministris ejus Ipsa in psalmo Miserere mei, Deus, deploratur, qui psalmus numero continetur quinquagesimo, qui numerus oritur ex quinario: quinario sensu peccatum nostrum colligitur. Psalmus Confitemini Domino continetur numero centesimo decimo septimo: per hunc numerum designatur regnum Dei perpetuum. Qui in psalmo Miserere mei, Deus, satisfecit poenitendo, et publice peccata sua in terra aliena confitendo, hic meretur revocari, et per psalmum Confitemini Domino regno Christi restitui. Antiphona de psalmo Miserere mei, Deus, memorat satisfactionem poenitentis. Duabus enim peccamus causis: aut quando omittimus quod facere debuimus, aut facimus quod facere non debuimus. Pro peccato delicti clamat prima antiphona Miserere mei, Deus; post verba hujus antiphonae initium capit redeundi ex captivitate. Nam sequitur: Confitemini Domino, etc.; initia horum psalmorum sibi conveniunt, uterque enim beneficia Dei recolunt. Initio Miserere mei, Deus, est confessio peccatorum ad abluenda crimina; in fine Confitemini confessio laetitiae, et pro perceptis beneficiis gratiarum actio.
75.1
CAP. LXXIV.-- De Quinquagesima.
75.1
Quinquagesima descendens a Septuagesima stat in tertio gradu, et Abraham in tertia mundi aetate exstitit. Quinquagesima habet denominationem a quinario numero; quinarius numerus congruit exteriori homini, qui quinque sensibus vegetatur, sive ad bonum, sive ad malum. Quinquagesimus psalmus habet vocem poenitentis, et quinquagesimus annus est jubilaeus. Quinquagesima finitur in Pascha Domini, quinquagesima orat pro peccato, et sequitur laetitia in Pascha Domini. Hic canitur quadraginta dies, quia omnis reatus peccatorum in decem praeceptis legis committitur per quatuor partes mundi. Decem enim quater quadraginta faciunt. Reatus, qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, et qui ad noctes, ex rerum adversitate, sacramento baptismi coelestis abluitur.
75.2
Qui reformandi sunt per baptismum, oportet tangere quadragenarium et senarium numerum. Per baptismum recolligitur dispersus primus homo Adam per quatuor partes mundi ad unum corpus Christi, quod fabricatum est per quadraginta annos et sex. A feria quarta hujus hebdomadae quadraginta et sex dies sunt usque ad publicum baptismum: ideo in hac Dominica cantatur responsorium Quadraginta dies et noctes. Sequuntur responsoria de Abraham, qui obtulit Deo filium: quia post baptismum sequuntur bona opera. In antiphona Secundum multitudinem oratur venia pro his quod ea quae debuimus facere non fecimus; in ista deprecamur pro his quae fecimus quae non debuimus. In antiphona Deus meus es tu datur gratiarum actio, ac si mens se credat adeptam quod deprecata est.
76.1
CAP. LXXV.-- De Quadragesima.
76.1
Quadragesima denominatur a quatuor et stat in quarto loco a Septuagesima, et perficitur in coena Domini; potest notari cultui munditiae. Responsoria de Quadragesima sunt claves et tituli de conversatione et statu totius Quadragesimae. In his enim diebus oportet nos prae caeteris temporibus anni mores nostros corrigere, jejunare, plorare, orare, vigilare, patientes esse, poenitere, eleemosynam dare. Isto catalogo hominum spurcitia emundatur, et ab omnibus inquinamentis homo lavatur.
76.2
Antiphona Cor mundum postulat rectam cognitionem abstinentiae; antiphona O Domine, salvum me fac, orat ut in abstinentia, quam in isto tempore inchoaverunt, usque in finem perseverent. Antiphona Sic benedicam te rogat ut firmetur bonis operibus. Antiphona In Spiritu humilitatis postulat Spiritum humilitatis, et animum contritum in his oblationibus et holocaustis suscipi militem a Domino. Antiphona Laudate Dominum admonet laudare Deum pro exauditione.
76.3
In ista Dominica canuntur responsoria de Isaac et Jacob. Quia eum pater suscepit sanum reversum de exsilio, ideo in hac hebdomada legitur Evangelium de prodigo filio, quem recepit pater reversum a porcis, quia Deus suscipit poenitentes conversos a vitiis. Septuagesima et Sexagesima et Quinquagesima sunt praefationes Quadragesimae, quae tendit usque in Pascha; ideo non dicitur trigesima nec vigesima, nec decima.
77
CAP. LXXVI.-- De Dominica secunda Quadragesimae.
77
Domine, labio mea est renovatio mentis ad gaudia aedificandi templi. Sub Assuero rege afflictus est populus, et opus templi intermisit. Iste mos adhuc servatur in Ecclesia post intermissum colloquium tempore noctis. Ad praesentem versum Domine, labia mea repetitur iterum colloquium. Antiphona Dextera Domini est reaedificatio domus Dei, et Ad hoc factus est adjutor. Ereptus populus de camino quem praeparavit ei Assuerus, alias Nabuchodonosor, cantat antiphonam trium puerorum Benedictus es. Adversarii non valebant destruere opus templi Dei, ideo dicunt antiphonam Statuit ea in aeternum. Templum Dei Ecclesia per poenitentiam aedificatur: sed quia Assuero, id est diabolo, per persecutiones seu tentationes impeditur, ideo Domine, labia mea dicitur. Devictis malis, cantatur Dextera Domini; in gratiarum actionem, Factus est adjutor; pro ereptione trium puerorum, Benedictus es; pro mercede, Statuit ea in aeternum.
78.1
CAP. LXXVII.-- De Dominica tertia Quadragesimae.
78.1
In hac Dominica adorant fratres Joseph, quia futurum erat ut Ecclesia adoret Deum. Antiphona Fac benigne recolit consummationem murorum Hierusalem, quae facta est sub Nehemia: quo orante resistebat Dominus adversariis. Unde dicit antiphonam Dominus mihi adjutor est. Contra imminentes hostes dicit antiphonam Deus misereatur. Furor contra Nehemiam et pueros ejus in gentibus est exstinctus: unde antiphona Vim virtutis suae. Haec antiphona accipitur specialiter in Joseph, in quo exstinctus est ignis libidinis, cum eum domina sua tentavit; unde sequitur antiphona Sol et luna, quia ipse vidit solem et lunam adorare se, quae est prophetia de Christo.
78.2
Peracto aedificio bonorum operum sub Christo cantatur antiphona Fac benigne; contra aemulos, Dominus mihi adjutor, contra occultas insidias, Deus misereatur; post tentationis victoriam, Vim virtutis; pro laude Dei, Sol et luna.
79.1
CAP. LXXVIII.-- De Dominica quarta Quadragesimae.
79.1
In hac Dominica canuntur responsoria de Moyse et Josue, qui introduxerunt populum Israel in terram repromissionis. Qui uterque significat Christum, qui introducet poenitentes in paradisum. Antiphona Tunc acceptabis signat tempora Moysis, qui docuit sacrificium offerre Deo, et tempora Nehemiae, qui replicat tempora Patrum dicens: Dedisti eis regna et populos. De sola spe in Domino dicit antiphonam Bonum est sperare in Domino. Humiliavit habitatores terrae Deus coram filiis Israel, unde dicit antiphonam Benedicat nos Deus. Salvavit eos de manu hostium, inde antiphona Potens est Dominus. Sequitur catalogus regum Judaeorum, qui peccaverunt in Dominum, unde antiphona Reges terrae.
79.2
Aliter ad Nehemiam: hic obtulit in Sabbatis et in Kalendis; unde antiphona Tunc acceptabis. Historia Esdrae narrat Nehemiam et populum in sola spe coelesti confisum: unde antiphona Bonum est sperare. Tunc benedixit populus omnibus viris qui vellent habitare in Jerusalem; unde antiphona Benedicat nos. Nehemias fugavit generum ducis, quem timens dicit: Potens est Dominus. Deinde instituit ordinem totum ministrorum Dei; unde antiphona Reges terrae.
79.3
Devictis vitiis et oblato virtutum sacrificio, dicit quaevis anima fidelis: Tunc acceptabis. Qui speravit in Domino, eripuit eum, dicit antiphonam Bonum est sperare. Ut eum custodiat in bonis, dicat antiphonam Benedicat nos; contra tentationes imminentes, antiphonam Potens es, Domine; pro victoria, antiphonam Reges terrae.
79.4
Tres antiphonae, id est Benedictus es, et Hymnum dicite, et trium puerorum, memorant tres pueros, id est omnes fideles, laudantes sanctam Trinitatem in camino, id est in tribus hujus mundi partibus, scilicet Asia, Africa et Europa constitutos in tribulatione: quorum etiam afflictionem signat antiphona in Spiritu humilitatis. Antiphona Benedicat terra Dominum, et omnia nascentia hymnum dicant ei, in Septuagesima conjungit humanam laudem cum laude angelorum. Alleluia cantus est angelorum, Benedicat terra Dominum laus est hominum in tribulatione positorum: quia societas angelorum est cum his qui pro Deo patiuntur, sicut apparuit in camino cum pueris filio Dei similis.
80
CAP. LXXIX.-- De quinta et sexta Dominica Quadragesimae.
80
Responsoria et antiphonae de duabus Dominicis Passionis Domini sonant passionem Domini et corporis ejus, id est Ecclesiae, quandiu peregrinatur in hoc mundo; unde et Gloria Patri in officio divino intermittitur.
81
CAP. LXXX.-- De Coena Domini et sequentibus duabus diebus.
81
In Coena Domini memorant responsoria ejus traditionem, in Parasceve ejus crucifixionem; in Sabbato ejus sepulturam; pressuram vero Ecclesiae significant percussiones tabularum, quam passura est sub Antichristo per tres semi annos. Lumina Ecclesiae exstinguuntur per tres noctes; quae noctes cum diebus suis continent in se septuaginta duas horas. Tot horis jacuit Christus in sepulcro. Per praesentem exstinctionem signatur exstinctio laetitiae in cordibus discipulorum Christi, quandiu jacuit in sepulcro. Sive tot horae fuerunt post traditionem Domini, usque dum intravit ad eos januis clausis; interim apostoli erant in tristitia. Sive ideo exstinguuntur, quia sol obscuratus est per tres horas, id est a sexta hora usque ad nonam; ut praedicaret orbi creatorem suum tribus diebus obscurari in sepulcro.
82
CAP. LXXXI.-- De Resurrectione Domini.
82
In Resurrectione Domini tres psalmi cantantur, quia lex, et prophetia, et psalmodia ejus resurrectionem praedixerunt. Tres lectiones leguntur, quia ante legem, sub lege, sub gratia resurrectio praedicatur. Tria responsoria canuntur, quia angeli in coelo, homines in terra, animae in inferno de Christi resurrectione gratulantur. Psalmi ad nocturna per hebdomadam canuntur de Dominica nocte propter Dominicam resurrectionem.
83.1
CAP. LXXXII.-- De responsoriis, cantoribus, lectoribus, etc.
83.1
Responsorium dicitur, quod alio desinente id alter respondeat. Lectores, qui surgunt ad hoc opus, et cantores sunt hi qui exercent Domini negotia; quibus dicitur: Negotiamini, dum venio. Lector legem Domini dat auditoribus, qui nuper vocati sunt per officia cantorum ad nuptias in scholam Dei. Schola dicitur vocatio, in qua si quis adhuc surdis auribus torpescit, cantor cum excelsa tuba sonat in aurem ejus dulcedinem melodiae, ut mens ejus excitetur. Cantores qui respondent primo canenti, vox est auditorum, quasi evigilantium, et Deum laudantium. Versus significat servum arantem in Evangelio. Per dulcedinem modulationis scinduntur corda carnalia, et se aperiunt more sulci in confessione vocis et lacrymarum. Arat, qui aratro compunctionis corda scindit. In lectione pascitur auditor quasi quodam modo bos. Bos ad hoc pascitur, ut cum eo opus agriculturae exerceatur. Bos est praedicator, cantor quasi bubulcus, qui jubilat bobus, ut hilarius trahant aratrum. Terra scinditur, quando corda auditorum compunguntur. Responsorio respondetur tractui; hoc significat duo sacrificia columbarum et turturum.
83.2
Tractus in Septuagesima sonat tribulationem, ut De profundis. In Sexagesima fugam, ut Fugiant a facie arcus. Laudate Dominum laetitiam neophytorum seu nuper ordinatorum. Columba gregatim conversari, volare et gemere consuevit; activae vitae frequentiam significat quam est responsorium: Turtur singularitate gaudet, speculativa vita est, quae per tractum designatur.
83.3
In Alleluia aeterna laetitia electorum memoratur: versus ad Alleluia laetitiam Ecclesiae, et laudem Dei sine tristitia significat. In responsorio seminavimus, in Alleluia metimus, ut dicitur: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent. Inter Alleluia et tractum hoc interest, quod Alleluia semper laudem Dei sive laetitiam sanctorum, tractus vero aliquando tribulationem, aliquando laetitiam sonat. Tribulationem, ut De profundis, Commovisti, Ad te levavi, Saepe expugnaverunt, Deus Deus meus: laetitiam, ut Qui habitat, Jubilate, Qui confidunt, Laudate. Post duos tractus tribulationis occurrit tertius laetitiae, quia post duos dies sepulturae occurrit resurrectio. Duo sunt genera compunctionis: unum timoris, alterum amoris; tractus tribulationis compunctionem timoris, tractus laetitiae compunctionem amoris signat.
83.4
Ministri casula se exuunt, quando lectoris vel cantoris officium assumunt, in lectoris enim vel cantoris officio militia spiritalis exprimitur; soli etiam militant in lectione seu in vocis modulatione. Per casulam signatur fames, sitis, nuditas, vigiliae, psalmodia, et talia quae aliquando debent intermitti pro necessitatibus fratrum. Tabulae quas cantor in manu tenet, solent fieri de osse; fortis est perseverantia bonarum cogitationum et operum, vel significant dilectionem Dei et proximi. In manu tenentur, ut dilectio[ directio] vocis exerceatur per opus. Jubilatio, quae sequentia vocatur, significat illum statum, dum necessaria non erit locutio verborum; sed sola cogitatione mens menti monstrabit quod in se retinet. Huc currit sermo praedicationis, quae ultro sunt velata sex alis seraphin. Lector et cantor in gradum ascendunt, quia doctores debent passionem Dominicae crucis imitari. Ascensio diaconi in pulpitum est alta invitatio virtutum.
84
CAP. LXXXIII.-- De Evangelio ac ejus lectione.
84
Anastasius papa praecepit ut non sedeatur dum Evangelium legitur, sed curvi starent, quia in nova vita debemus stare in humilitate. Deinde ponit episcopus thymiama in thuribulum super prunas, ut suavem odorem excitet. Thuribulum Christi corpus significat, in quo ignis est Spiritus sanctus, ex quo procedit bonus odor, id est bona opinio de Christo. Diaconus accipit benedictionem a sacerdote, id est praedicatores verbum a Christo. Deinde vadit ad altare, ut inde sumat Evangelium; altare est Jerusalem, de qua exivit evangelica praedicatio, ut dicitur: De Sion exibit lex, et verbum Domini de Hierusalem. Diaconus portans Evangelium est pes Christi: in sinistro brachio portat Evangelium, quod in hac vita temporali necesse est praedicare. Salutante diacono populum, convertit se omnis populus ad eum, quia auditores avide debent suscipere verbum Dei a praedicatoribus. Post hoc sacerdos et omnis populus vertunt se ad orientem, et faciunt crucem in frontibus: quam prius fecit diaconus, et Christum adorant, qui in Oriente natus est. In fronte sedes est verecundiae, ibi signum crucis facimus: quia Christum non erubescimus, quem crucifixum praedicamus. Hic baculi de manibus deponuntur, ut simus separati ab opere Judaeorum, qui dabant arundinem in manum Domini.
85.1
CAP. LXXXIV.-- De cereis ad Evangelium.
85.1
Duo cerei portantur ante Evangelium, quia lex et prophetia praecessit evangelicam doctrinam. Thuribulum est opinio bonarum virtutum de Christo: thus ascendit in thuribulo, ante Evangelium Christi opera praecesserunt doctrinam, ut dicitur: Quia coepit Jesus facere et docere. Diaconus dum legit Evangelium, stat versus aquilonem, quia frigidis in fide praedicatur Evangelium. Evangelium legitur ex celsiori loco, cerei stant in inferiori, quia major est auctoritas Evangelii, quam legis et prophetarum. Post Evangelium cerei exstinguuntur; quia finita praedicatione Evangelii lex et prophetia cessabunt.
85.2
Evangelium jacens in altari significat illud tempus quo necesse est illud praedicari. Praecedens officium praedicationem Christi usque ad horam passionis demonstrat et suorum praedicatorum usque in finem mundi et ultra. Sequens, opus passionis Christi et resurrectionis atque ascensionis, similiter suorum vel sacrificium vel mortificationem, et resurrectionem atque suspirium in coelum indicat, ubi audituri sunt: Venite, benedicti Patris mei.
86.1
CAP. LXXXV. De oblatione seu offertorio.
86.1
Oblatio legalis fiebat in introitu tabernaculi: Duae sunt nostrae oblationes: una mortificatio, altera opera bona, in introitu tabernaculi, id est in praesenti vita. Lex praecipit sacrificia offerri pro votis, pro spontaneis, pro peccato, pro regno, pro sanctuario, pro Juda. Pro votis offerimus, quando implemus ea quae in tribulatione promisimus: pro spontaneis, quando gratias agimus de perceptis; pro peccato, quando compungimur de commissis; pro regno, quando recta corda regibus petimus; pro sanctuario, quando stabilitatem sacrorum graduum; pro Juda, quando pacem et unanimitatem populi postulamus.
86.2
Officium quod nos offerenda dicimus, ab illo loco inchoatur, ubi sacerdos dicit: Dominus vobiscum, et finitur, ubi excelsa voce dicit: Per omnia saecula saeculorum. Christus die Palmarum venit in Jerusalem immolandus; et occurrit ei turba laudans: quam ipse benigne salutavit; ideo sacerdos salutat populum. Postea dicit Oremus, et cantores cantant, quia ubi Christus replevit corda turbarum, ad orationem mox magnificas laudes canebant. Puritas lintei, quod in altari ponitur, est puritas mentium qui Domino cantant. Oblatione suscepta redit ad altare sacerdos, ut ibi immolet; Christus post accepta vota cantantium intravit Jerusalem, ut ibi immolaretur.
86.3
Altare in praesenti significat generalem vitam justorum, oblationes in eo bonae sunt cogitationes et justa opera. Salutatio sacerdotis introitum demonstrat ad aliud officium; Oremus dicit sacerdos, ut acceptum fieri orent sacrificium ut Abel, ne despiciatur ut Cain. Sindon est corporale castigatum ab omni naturali viriditate et humore; ita sit mens offerentium ab omni carnali cupiditate. Corporale lineum debet esse et purum; significat corpus Christi sumptum de Virgine. Per multos sudores pervenit ad candorem; ita Christus multis passionibus pervenit ad candorem resurrectionis. Qui corpus Christi desiderat accipere, per multos labores debet se castigare, mentis et corporis statum mundum et candidum facere. Quod ita implicari debet, ut nec initium nec finis appareat, quia Christus quamvis in humanitate habuit initium nascendo, finem moriendo, tamen in Divinitate neutrum habuit.
86.4
Panis ideo offertur. quia sicut panis de multis granis conficitur, ita corpus Christi, quod est Ecclesia, de multis electis coadunatur; et sicut panis per ardorem ignis coquitur, ita Christus per passionem consummatur. Vinum ideo offertur, quia sicut de multis acinis illud exprimitur, ita de multis sanctis corpus Christi, id est Ecclesia passionibus pressa congregatur. Et Christus per praelum passionis dedit potum resurrectionis. Aqua ideo offertur, quia populus per aquam baptismatis Christo admiscetur, et incorporatur. Oratio ad solum Patrem dirigitur quamvis tota Trinitas operetur: ne idololatria putetur, dum tres personae quasi tres dii rogarentur. Quae tamen per Filium, et Spiritum sanctum concluditur, ut effectus petitionis in Trinitate monstretur. Ad omnes orationes: Per Dominum nostrum Jesum Christum dicitur, ut ille qui aeternaliter vivit et regnat, nos adhuc viventes seu jam mortuos vivere, et secum regnare in coelis faciat. Ad exorcismos vero: Per eum, qui venturus est judicare vivos et mortuos et saeculum per ignem dicitur, ut diabolus futurum judicium audiens pavescat, et fugiat per ejus nomen qui erit judex vivorum et mortuorum.
86.5
Septuaginta duae cruces fiunt in canone super oblatam et calicem, quia septuaginta duae linguae sunt redemptae per Christi passionem. Septies Dominus vobiscum dicitur in missa, quia per septiformem gratiam sancti Spiritus sacrificium oblatum accipitur, et per haec dona septem peccata hominibus relaxantur.
86.6
Cantores cantantes officium signant turbam, quae Domino cantavit. Populus dat oblationes Domino panem et vinum, hoc est desideria pia intrinsecus latentia: nos ipsi sacrificium esse debemus. Lavat sacerdos manus per bona opera et lacrymas compunctionis, deinde orat ante altare, ne percutiatur sicut Bethsamitae, qui indigne viderunt arcam Domini. Post orationem thurificat, quia per Christum fit propitiatio, cujus corpus thuribulum significat.
86.7
Diaconus aquam vino miscet, quia populus Christo adunatur. Si vinum quis offerat tantum sine aqua, sanguis Christi incipit esse sine nobis: si vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Christo.
86.8
Sicut multa grana in unum collecta, commolita, commista panem unum faciunt: sic in Christo, qui est panis vivus, unum corpus erit numerus electorum coadunatus.
86.9
Omnis populus intrans ecclesiam debet sacrificium offere; sacerdos et ministri panem, populus vinum, cantores aquam. Postea precatur sacerdos, ut orent pro se: ut dignus sit universae plebis oblationem offerre Deo.
87
CAP. LXXXVI. De secreta submissa.
87
Sequitur secreta, quae ideo secreta dicitur, quia secreto dicitur. Omnia sacrificia in lege erant secreta, id est muta, quia umbra futurorum erant. Agnus paschalis latebat in Christo; soli Deo loquitur sacerdos, ideo vox non est necessaria, vel reboans, ut admoneatur sacerdos quid cogitare debeat.
88.1
CAP. LXXXVII. De Praefatione et Sanctus.
88.1
Per omnia saecula alte sacerdos dicit, ut per Amen confirmetur oratio. Hic non vertit se ad populum, cum Dominus vobiscum dicit, ad insinuandam devotionem in offerendo sacrificio, et arator non debet retro respicere.
88.2
Hymnus ideo dicitur, quia refertus est gratiarum actione et laudibus angelorum. Praefatio, quia praeparat fratrum mentes ad sanctorum angelorum concentum qui assistunt consecrationi corporis Christi, et ad ipsam reverentiam tantae consecrationis; ideo excelsa voce cantatur.
88.3
Praesens officium est tempus quando Christus in coena ascendit in coenaculum magnum stratum, et post aliquam moram retulit hymnum Deo Patri. Hic altare est mensa Domini in qua convivabatur cum discipulis suis. Corporale linteum, quo erat praecinctus, sudarium labor de Juda proditore. Sacerdos ascendit in coenaculum, cum dicit Sursum corda; deinde agit gratias, ut Christus Patri: gratiarum actio sacerdotis, sacrificium ejus, laudes angelorum vel ministeria eorum sacrificium. Angeli et archangeli laudant, dominationes et principatus adorant, potestates tremunt, coeli, id est throni, virtutes, cherubin et seraphin concelebrant. Decimus ordo humanae adjungitur, cum quibus et nostras voces ut admitti jubeas, deprecamur, etc.
88.4
Sixtus papa constituit ut Sanctus cantetur. Ordo angelorum dicit: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus Sabaoth: pleni sunt coeli et terra. Ordo hominum subjungit: Benedictus qui venit in nomine Domini. Sudarium jacens in altari significat laborem, quem habent angeli in ministerio humano, sive perfecti viri, qui non cessant orare pro nostra fragilitate. Corporale intentionem non fictam.
88.5
In Praefatione stant diaconus retro episcopum, subdiaconus in facie ejus: qui retro stant, sunt discipuli qui fugerunt in passione Christi; qui in facie stant sunt mulieres quae ei tunc astiterunt. Ad Sanctus se inclinant, qui in facie stant et qui retro, venerantes divinam majestatem et incarnationem Domini. Angelorum concentus introducit divinam majestatem dicendo: Sanctus, sanctus, sanctus; turba incarnationem Domini dicendo: Benedictus qui venit. Retro stantes perseverant inclinati usque dum dicatur: Sed libera nos a malo; illi sunt quibus dicitur: Vos estis, qui permansistis mecum in tentationibus meis, id est apostoli, qui erant in magna tribulatione, non audentes se erigere, id est, confiteri se discipulos Christi, usque dum per resurrectionem liberati sunt a malo timoris. Qui in facie stant, significant discipulos occultos propter metum Judaeorum. Declinatio subdiaconi fuit moestitia mulierum vel populorum de passione Christi.
89.1
CAP. LXXXVIII.-- De canone missae.
89.1
Ab initio Te igitur usque in eum locum ubi dicitur: Et in electorum tuorum jubeas grege numerari, celebratur sacrificium electorum qui non sunt in carne, quod eis repugnet. Sicut erant duo altaria in tabernaculo Moysis vel in templo Salomonis, unum thymiamatis, alterum holocausti, ita sunt duo sacrificia sanctae Ecclesiae: unum, in quo omnes carnales motus sopiti sunt, quod est thymiamatis; alterum, in quo quotidie mactandi sunt iidem motus per compunctionem lacrymarum.
89.2
Te igitur ideo secreto dicitur, ne tam sancta verba et ad tantum mysterium pertinentia vilescerent: dum pene per usum retinentes ea per vicos et plateas vel in aliis locis, ubi convenirent decantarent. Inde fertur quod antequam haec consuetudo inolevisset, cum pastores ea decantarent in agro, divinitus percussi sunt. Te igitur ideo secrete dicitur, quia soli Deo loquitur, qui novit abscondita cordis, ut dicitur de Anna: Loquebatur in corde suo, et vox ejus penitus non audiebatur.
89.3
Ter oravit Dominus in monte Oliveti ante passionem suam, ita sacerdos facit tres orationes, pro Ecclesia, pro fratribus, pro choro sacerdotum. Ternario numero fit sacrificium electorum ad Patrem: Haec dona, haec munera, haec sancta sacrificia illibata. Dona panis intelligitur, in quo est aqua et farina. Munera vinum, in quo vinum et aqua. Sacrificia illibata utrumque agnoscitur. Haec pro tribus offerimus, pro universali Ecclesia, pro specialibus fratribus, quorum eleemosynas accepimus, aut munus, aut qui praesentes sunt: pro nobis ipsis, qui communicamus sanctae Mariae et apostolis in uno Domino.
89.4
Tria sunt sacrificia, quae requirit Dominus: facere judicium, diligere misericordiam, paratum ire cum Deo. In hac oratione signat sindon humilitatem Christi, quam assumpsit ex terreno habitu. Sudarium in altari laborem ejus in oratione ut dicitur: Factus in agonia prolixius orabat.
89.5
Cum dicit: Hanc ergo oblationem, inclinat se sacerdos ad altare: Christus humiliavit se ad passionem. Hic sindon est traditio Christi in manus impiorum, sudarium vero labor ex traditore. Sacrificium perfectorum jungitur sacrificio angelorum. Deinde universale sacrificium, id est immolatio Christi, celebratur ante Nobis quoque peccatoribus; etenim Christus pro peccatoribus est immolatus.
89.6
Quam oblationem tu Deus in omnibus, hoc est, tota cogitatione, tota vita, toto intellectu, benedictam per Patrem, ascriptam per Filium, ratam per Spiritum Sanctum. Quinque cruces quinque vulnera Christi. Expansio manuum sacerdotis, extensio Christi in cruce. Quando dicitur: Hoc est corpus meum, tunc panis in primis vertitur in carnem; cum dicit: Hic est sanguis meus, tunc vinum ex verbis Domini mutatur in sanguinem. Sindon in altari, linteum quo erat praecinctus; sudarium labor in lavatione pedum, altare mensa Domini est.
89.7
Exemplo Domini accipit sacerdos oblatam et calicem in manus et elevat, ut sit Deo acceptum, sicut sacrificium Abel, qui obtulit in figura Christi agnum; et sicut sacrificium Abrahae, qui obtulit filium; et sicut Melchisedech, qui obtulit panem et vinum.
89.8
De tuis donis ac datis; dona sunt in re aeterna, data in re temporali. Hostiam puram panis, hostiam sanctam calicis, hostiam immaculatam utrumque simul. Cum dicit: Supplices te rogamus, omnipotens Deus, inclinat se ante altare, quia Christus in cruce oravit a psalmo: Deus, Deus meus, usque in manus tuas commendo spiritum meum, et tunc inclinato capite emisit spiritum. Ab eo loco, unde et memores, altare praesens est crux, sindon humilitas Christi usque ad mortem, sudarium labor passionis. Hic erigunt se subdiaconi, discipuli qui intererant passioni, post mortem ejus aliquo modo consolantur, et erigunt se aspicientes in dilectum sibi corpus usque dum in cruce pendet. Hic lavant diaconi manus, quia sordida opera prioris conversationis, Christi passione mundantur.
89.9
Adam dormivit, Eva fabricatur de latere dormientis: Christus in cruce moritur, Ecclesia corpus ejus fabricatur de sanguine et aqua, quod fluxit de latere ejus. Sanguine redempti sumus, aqua a peccatis loti. Cujus uxoris prima vox fuit ille centurio qui dixit: Vere Filius Dei erat hic. Unde, Nobis quoque, altius dicit.
89.10
Subdiaconi erecti aspicientes opus presbyteri, sunt noti ejus et mulieres, quae stabant a longe haec videntes. Diaconus elevat calicem de altari, et involvit sudario, est Joseph qui deposuit Dominum de cruce, et posuit in monumento. Sacerdos qui elevat oblatam, est Nicodemus, qui cum myrrha et aloe Dominum sepelivit. Sacerdos facit duas cruces juxta calicem, quia Christus depositus est de cruce, qui pro duobus populis crucifixus est. Sacerdotis et diaconi elevatio calicis est Christi depositio de cruce, oblata et calix est Dominicum corpus. Altare sudarium, quod fuit super caput ejus. Oblata est in mundum denarii rotunda; quia pro triginta denariis Dominus venditus est.
89.11
Subdiaconi qui in facie stabant, nunc recedunt, quia sepulto Domino mulieres de sepulcro recesserunt. Ubi dicitur: Nobis quoque peccatoribus, sacrificium poenitentium memoratur, qui carnem suam crucifigunt cum vitiis et concupiscentiis. Altare holocausti est nostra mortificatio, elevatio vocis clamor in corde poenitentis, sacrificium poenitentium Spiritus contribulatus. Altare holocausti cor eorum, qui carnales motus consumunt fervore sancti spiritus. Sindon est castigatio carnis per vigilias et jejunia. Sudarium est ipsa intentio qua festinamus motus tentationum vincere. Impetratio sequitur: Intra quorum nos consortium.
89.12
Subdiaconus qui tenuit patenam, finito canone, ubi dicitur: Et ab omni perturbatione securi, etc., dat eam diacono, et ipse presbytero, quod est obsequium mulierum in sepultura Christi. Dominica oratio ideo alte dicitur, quia publica est oratio, et communis, et pro toto populo. Praecepta salutaria, evangelica doctrina; divina institutio, confectio corporis et sanguinis Domini. Hic erigunt se diaconi, quia in septima petitione liberantur a malo; in recordationem septimae diei, quando Christus quievit in sepulcro, agitur Dominica oratio, quae septem habet petitiones: in quo septimo die laborabant apostoli tristitia et metu Judaeorum. Isti tres articuli praesentis orationis significant tempus triduanae sepulturae Domini. Unde etiam in Parasceve ideo dicitur Dominica oratio ante corpus Domini, ut dimittamus debitoribus nostris, et ut liberemur a malo.
89.13
Venientes subdiaconi cum patena, ut accipiant corpus Domini de altari, sunt mulieres quae ad monumentum veniunt orto jam sole, et eum vivum inveniunt. Postquam sacerdos dicit: Pax vobiscum, ponuntur oblatae in patenam, quod significat postquam Christus resurgens ex mortuis salutatione sua laetificavit corda discipulorum, vota feminarum completa sunt percepto gaudio resurrectionis. Deinde corpus Domini in vinum mittitur. Corporalis vita constat ex corpore et sanguine; quandiu haec duo vigent in homine, Spiritus adest. Sanguis Christi pro nostra anima effusus est, caro Christi pro nostra carne mortua est. Haec duo in resurrectione redierunt ad propriam substantiam, et spiritus vivificabit novum hominem, ut ultra non moriatur. Crux quippe, quae formatur super calicem cum particula oblatae, ipsum corpus nobis ante oculos praescribit quod pro nobis crucifixum est: ideo tangit quatuor latera calicis; quia per illud omnium hominum genus quatuor mundi climatum ad unitatem unius corporis accessit et ad pacem Ecclesiae. Quam pacem angeli promiserunt dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis; unde nunc dicitur: Pax Domini sit semper vobiscum. Eamdem sequitur populus per blanda basia. Mulieres a viris non accipiunt pacem, propter luxuriam
90
CAP. LXXXIX.-- De Agnus Dei et corpore Christi.
90
Sergius papa constituit ut interim quam communicetur Agnus Dei cantetur: ut qui tulit mundi offensa, tollat et nunc nostra per sacrae Eucharistiae oblationem sive per pacis osculum. Sumitur corpus Domini; quia unum debemus esse in Christo, qui est Deus pacis, per quem pacificata sunt coelestia et terrestria. Apostoli hoc pransi et in fine diei sumpserunt, quia finis legis Christus fuit, et initium gratiae. Nos autem jejuni debemus accipere, utpote cibum omni corporali cibo praestantiorem. Tribus diebus ante contineant se sacerdotes a mulieribus; triforme est corpus Christi. Primum sanctum et immaculatum, assumptum ex Maria Virgine; alterum, quod adhuc ambulat in terra, sancta scilicet Ecclesia; tertium, quod jacet in sepulcris. Per particulam oblatae in calicem missae ostenditur corpus Christi, quod jam resurrexit a mortuis; per comestam a sacerdote vel a populo, ambulans adhuc super terram; per relictam in altari, jacens in sepulcro. Idem corpus ducit oblatam secum ad sepulcrum, et vocat illud sancta Ecclesia morientis viaticum. Particula ipsa remanet in altari usque ad finem missae, quia usque in finem saeculi corpora sanctorum requiescunt in sepulcris. Corporale, quod remanet in altari, significat munditiam mentis, cui debet quilibet studere accipiens corpus Domini, sed praecipue in fine. Antiphona sequens est communio. est vox reciproca, et illos signat qui cognoverunt Dominum in fractione panis, et nuntiaverunt caeteris.
91.1
CAP. XC.-- De Ite, missa est.
91.1
Post hanc benedicit sacerdos populum, ita et Christus benedixit eos, et ascendit in coelum. Deinde revertitur ad orientem, ut se commendet Domini ascensioni.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).