Reader

Humano capiti ceruicem pictor equinamiungere si uelit et uarias inducere plumasundique collatis membris, ut turpiter atrumdesinat in piscem mulier formosa superne, spectatum admissi, risum teneatis, amici? Credite, Pisones, isti tabulae fore librumpersimilem, cuius, uelut aegri somnia, uanaefingentur species, ut nec pes nec caput unireddatur formae.' Pictoribus atque poetisquidlibet audendi semper fuit aequa potestas.' Scimus, et hanc ueniam petimusque damusque uicissim, sed non ut placidis coeant immitia, non utserpentes auibus geminentur, tigribus agni. Inceptis grauibus plerumque et magna professispurpureus, late qui splendeat, unus et alteradsuitur pannus, cum lucus et ara Dianaeet properantis aquae per amoenos ambitus agrosaut flumen Rhenum aut pluuius describitur arcus; sed nunc non erat his locus. Et fortasse cupressumscis simulare; quid hoc, si fractis enatat exspesnauibus, aere dato qui pingitur? Amphora coepitinstitui; currente rota cur urceus exit? Denique sit quod uis, simplex dumtaxat et unum.

Maxima pars uatum, pater et iuuenes patre digni, decipimur specie recti. Breuis esse laboro, obscurus fio; sectantem leuia neruideficiunt animique; professus grandia turget; serpit humi tutus nimium timidusque procellae; qui uariare cupit rem prodigialiter unam, delphinum siluis adpingit, fluctibus aprum. In uitium ducit culpae fuga, si caret arte. Aemilium circa ludum faber imus et unguisexprimet et mollis imitabitur aere capillos, infelix operis summa, quia ponere totumnesciet. Hunc ego me, siquid componere curem, non magis esse uelim quam naso uiuere prauospectandum nigris oculis nigroque capillo.

Sumite materiam uestris, qui scribitis, aequamuiribus et uersate diu quid ferre recusent, quid ualeant umeri. Cui lecta potenter erit res, nec facundia deseret hunc, nec lucidus ordo.

Ordinis haec uirtus erit et uenus, aut ego fallor, ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat, hoc amet, hoc spernat promissi carminis auctor.

In uerbis etiam tenuis cautusque serendisdixeris egregie, notum si callida uerbumreddiderit iunctura nouum. Si forte necesse estindiciis monstrare recentibus abdita rerum, etfingere cinctutis non exaudita Cethegiscontinget dabiturque licentia sumpta pudenter, et noua fictaque nuper habebunt uerba fidem, siGraeco fonte cadent parce detorta. Quid autemCaecilio Plautoque dabit Romanus, ademptumVergilio Varioque? Ego cur, adquirere paucasi possum, inuideor, cum lingua Catonis et Ennisermonem patrium ditauerit et noua rerumnomina protulerit? Licuit semperque licebitsignatum praesente nota producere nomen. Vt siluae foliis pronos mutantur in annos, prima cadunt, ita uerborum uetus interit aetas, et iuuenum ritu florent modo nata uigentque. Debemur morti nos nostraque. Siue receptusterra Neptunus classes Aquilonibus arcet, regis opus, sterilisue diu palus aptaque remisuicinas urbes alit et graue sentit aratrum, seu cursum mutauit iniquom frugibus amnis, doctus iter melius, mortalia facta peribunt, nedum sermonem stet honos et gratia uiuax. Multa renascentur quae iam cecidere, cadentquequae nunc sunt in honore uocabula, si uolet usus, quem penes arbitrium est et ius et norma loquendi.

Res gestae regumque ducumque et tristia bellaquo scribi possent numero, monstrauit Homerus. Versibus impariter iunctis querimonia primum, post etiam inclusa est uoti sententia compos; quis tamen exiguos elegos emiserit auctor, grammatici certant et adhuc sub iudice lis est. Archilochum proprio rabies armauit iambo; hunc socci cepere pedem grandesque coturni, alternis aptum sermonibus et popularisuincentem strepitus et natum rebus agendis. Musa dedit fidibus diuos puerosque deorumet pugilem uictorem et equom certamine primumet iuuenum curas et libera uina referre.

Discriptas seruare uices operumque colorescur ego, si nequeo ignoroque, poeta salutor? Cur nescire pudens praue quam discere malo? Versibus exponi tragicis res comica non uult; indignatur item priuatis ac prope soccodignis carminibus narrari cena Thyestae. Singula quaeque locum teneant sortita decentem.

Interdum tamen et uocem comoedia tollit, iratusque Chremes tumido delitigat ore; et tragicus plerumque dolet sermone pedestriTelephus et Peleus, cum pauper et exul uterqueproicit ampullas et sesquipedalia uerba, si curat cor spectantis tetigisse querella.

Non satis est pulchra esse poemata; dulcia suntoet, quocumque uolent, animum auditoris agunto. Vt ridentibus adrident, ita flentibus adsunthumani uoltus; si uis me flere, dolendum estprimum ipsi tibi; tum tua me infortunia laedent, Telephe uel Peleu; male si mandata loqueris, aut dormitabo aut ridebo. Tristia maestumuoltum uerba decent, iratum plena minarum, ludentem lasciua, seuerum seria dictu. Format enim natura prius non intus ad omnemfortunarum habitum; iuuat aut impellit ad iram, aut ad humum maerore graui deducit et angit; post effert animi motus interprete lingua. Si dicentis erunt fortunis absona dicta, Romani tollent equites peditesque cachinnum. Intererit multum, diuosne loquatur an heros, maturusne senex an adhuc florente iuuentaferuidus, et matrona potens an sedula nutrix, mercatorne uagus cultorne uirentis agelli, Colchus an Assyrius, Thebis nutritus an Argis.

Aut famam sequere aut sibi conuenientia fingescriptor. Honoratum si forte reponis Achillem, impiger, iracundus, inexorabilis, aceriura neget sibi nata, nihil non arroget armis. Sit Medea ferox inuictaque, flebilis Ino, perfidus Ixion, Io uaga, tristis Orestes. Siquid inexpertum scaenae committis et audespersonam formare nouam, seruetur ad imumqualis ab incepto processerit et sibi constet. Difficile est proprie communia dicere, tuquerectius Iliacum carmen deducis in actusquam si proferres ignota indictaque primus. Publica materies priuati iuris erit, sinon circa uilem patulumque moraberis orbem, nec uerbo uerbum curabis reddere fidusinterpres nec desilies imitator in artum, unde pedem proferre pudor uetet aut operis lex.

Nec sic incipies, ut scriptor cyclicus olim:' Fortunam Priami cantabo et nobile bellum'. Quid dignum tanto feret hic promissor hiatu? Parturient montes, nascetur ridiculus mus. Quanto rectius hic, qui nil molitur inepte:' Dic mihi, Musa, uirum, captae post tempora Troiaequi mores hominum multorum uidit et urbes'. Non fumum ex fulgore, sed ex fumo dare lucemcogitat, ut speciosa dehinc miracula promat, Antiphaten Scyllamque et cum Cyclope Charybdim. Nec reditum Diomedis ab interitu Meleagri, nec gemino bellum Troianum orditur ab ouo; semper ad euentum festinat et in medias resnon secus ac notas auditorem rapit, et quaedesperat tractata nitescere posse relinquit, atque ita mentitur, sic ueris falsa remiscet, primo ne medium, medio ne discrepet imum.

Tu quid ego et populus mecum desideret audi, si plosoris eges aulaea manentis et usquesessuri donec cantor.' Vos plaudite' dicat. Aetatis cuiusque notandi sunt tibi mores, mobilibusque decor naturis dandus et annis. Reddere qui uoces iam scit puer et pede certosignat humum, gestit paribus conludere et iramcolligit ac ponit temere et mutatur in horas. inberbus iuuenis tandem custode remotogaudet equis canibusque et aprici gramine Campi, cereus in uitium flecti, monitoribus asper, utilium tardus prouisor, prodigus aeris, sublimis cupidusque et amata relinquere pernix. Conuersis studiis aetas animusque uirilisquaerit opes et amicitias, inseruit honori, commisisse cauet quod mox mutare laboret. Multa senem circumueniunt incommoda, uel quodquaerit et inuentis miser abstinet ac timet uti, uel quod res omnis timide gelideque ministrat, dilator, spe longus, iners auidusque futuri, difficilis, querulus, laudator temporis actise puero, castigator censorque minorum. Multa ferunt anni uenientes commoda secum, multa recedentes adimunt. Ne forte senilesmandentur iuueni partes pueroque uiriles; semper in adiunctis aeuoque morabitur aptis.

Aut agitur res in scaenis aut acta refertur. Segnius inritant animos demissa per auremquam quae sunt oculis subiecta fidelibus et quaeipse sibi tradit spectator; non tamen intusdigna geri promes in scaenam multaque tollesex oculis, quae mox narret facundia praesens. Ne pueros coram populo Medea trucidet, aut humana palam coquat exta nefarius Atreus, aut in auem Procne uertatur, Cadmus in anguem. Quodcumque ostendis mihi sic, incredulus odi.

Neue minor neu sit quinto productior actufabula, quae posci uolt et spectanda reponi; nec deus intersit, nisi dignus uindice nodusinciderit; nec quarta loqui persona laboret.

Actoris partis chorus officiumque uiriledefendat, neu quid medios intercinat actus, quod non proposito conducat et haereat apte. Ille bonis faueatque et consilietur amiceet regat iratos et amet peccare timentis; ille dapes laudet mensae breuis, ille salubremiustitiam legesque et apertis otia portis; ille tegat commissa deosque precetur et oret, ut redeat miseris, abeat Fortuna superbis.

Tibia non, ut nunc, orichalco uincta tubaequeaemula, sed tenuis simplexque foramine paucoadspirare et adesse choris erat utilis atquenondum spissa nimis complere sedilia flatu, quo sane populus numerabilis, utpote paruos, et frugi castusque uerecundusque coibat. Postquam coepit agros extendere uictor et urbeslatior amplecti murus uinoque diurnoplacari Genius festis impune diebus, accessit numerisque modisque licentia maior. Indoctus quid enim saperet liberque laborumrusticus urbano confusus, turpis honesto? Sic priscae motumque et luxuriem addidit artitibicen traxitque uagus per pulpita uestem; sic etiam fidibus uoces creuere seueriset tulit eloquium insolitum facundia praeceps, utiliumque sagax rerum et diuina futurisortilegis non discrepuit sententia Delphis. Carmine qui tragico uilem certauit ob hircum, mox etiam agrestis Satyros nudauit et asperincolumi grauitate iocum temptauit eo quodinlecebris erat et grata nouitate morandusspectator functusque sacris et potus et exlex. Verum ita risores, ita commendare dicacisconueniet Satyros, ita uertere seria ludo, ne quicumque deus, quicumque adhibebitur heros, regali conspectus in auro nuper et ostro, migret in obscuras humili sermone tabernas, aut, dum uitat humum, nubes et inania captet. Effutire leuis indigna tragoedia uersus, ut festis matrona moueri iussa diebus, intererit Satyris paulum pudibunda proteruis. Non ego inornata et dominantia nomina solumuerbaque, Pisones, Satyrorum scriptor amabo, nec sic enitar tragico diferre coloriut nihil intersit Dauusne loquatur et audaxPythias, emuncto lucrata Simone talentum, an custos famulusque dei Silenus alumni. Ex noto fictum carmen sequar, ut sibi quiuissperet idem, sudet multum frustraque laboretausus idem; tantum series iuncturaque pollet, tantum de medio sumptis accedit honoris. Siluis deducti caueant me iudice Faunine, uelut innati triuiis ac paene forenses, aut nimium teneris iuuenentur uersibus unquamaut inmunda crepent ignominiosaque dicta; offenduntur enim quibus est equos et pater et res, nec, siquid fricti ciceris probat et nucis emptor, aequis accipiunt animis donantue corona.

Syllaba longa breui subiecta uocatur iambus, pes citus; unde etiam trimetris adcrescere iussitnomen iambeis, cum senos redderet ictus, primus ad extremum similis sibi; non ita pridem, tardior ut paulo grauiorque ueniret ad auris, spondeos stabilis in iura paterna recepitcommodus et patiens, non ut de sede secundacederet aut quarta socialiter. Hic et in Accinobilibus trimetris adparet rarus, et Enniin scaenam missos cum magno pondere uersusaut operae celeris nimium curaque carentisaut ignoratae premit artis crimine turpi. Non quiuis uidet inmodulata poemata iudex, et data Romanis uenia est indigna poetis. Idcircone uager scribamque licenter? An omnisuisuros peccata putem mea, tutus et intraspem ueniae cautus? Vitaui denique culpam, non laudem merui. Vos exemplaria Graecanocturna uersate manu, uersate diurna. At uestri proaui Plautinos et numeros etlaudauere sales, nimium patienter utrumque, ne dicam stulte, mirati, si modo ego et uosscimus inurbanum lepido seponere dictolegitimumque sonum digitis callemus et aure. Ignotum tragicae genus inuenisse Camenaedicitur et plaustris uexisse poemata Thespisquae canerent agerentque peruncti faecibus ora. Post hunc personae pallaeque repertor honestaeAeschylus et modicis instrauit pulpita tigniset docuit magnumque loqui nitique coturno. Successit uetus his comoedia, non sine multalaude; sed in uitium libertas excidit et uimdignam lege regi; lex est accepta chorusqueturpiter obticuit sublato iure nocendi. Nil intemptatum nostri liquere poetae, nec minimum meruere decus uestigia Graecaausi deserere et celebrare domestica facta, uel qui praetextas uel qui docuere togatas. Nec uirtute foret clarisue potentius armisquam lingua Latium, si non offenderet unumquemque poetarum limae labor et mora. Vos, oPompilius sanguis, carmen reprehendite quod nonmulta dies et multa litura coercuit atquepraesectum deciens non castigauit ad unguem. Ingenium misera quia fortunatius artecredit et excludit sanos Helicone poetasDemocritus, bona pars non unguis ponere curat, non barbam, secreta petit loca, balnea uitat; nanciscetur enim pretium nomenque poetae, si tribus Anticyris caput insanabile nunquamtonsori Licino commiserit. O ego laeuusqui purgor bilem sub uerni temporis horam! Non alius faceret meliora poemata; uerumnil tanti est. Ergo fungar uice cotis, acutumreddere quae ferrum ualet exsors ipsa secandi; munus et officium, nil scribens ipse, docebo, unde parentur opes, quid alat formetque poetam, quid deceat, quid non, quo uirtus, quo ferat error.

Scribendi recte sapere est et principium et fons. Rem tibi Socraticae poterunt ostendere chartae, uerbaque prouisam rem non inuita sequentur. Qui didicit, patriae quid debeat et quid amicis, quo sit amore parens, quo frater amandus et hospes, quod sit conscripti, quod iudicis officium, quaepartes in bellum missi ducis, ille profectoreddere personae scit conuenientia cuique. Respicere exemplar uitae morumque iubebodoctum imitatorem et uiuas hinc ducere uoces.

Interdum speciosa locis morataque rectefabula nullius ueneris, sine pondere et arte, ualdius oblectat populum meliusque moraturquam uersus inopes rerum nugaeque canorae.

Grais ingenium, Grais dedit ore rotundoMusa loqui, praeter laudem nullius auaris; Romani pueri longis rationibus assemdiscunt in partis centum diducere.' Dicatfilius Albini: si de quincunce remota estuncia, quid superat?... Poteras dixisse.-- Triens.-- Eu! Rem poteris seruare tuam. Redit uncia, quid fit?' Semis'. An, haec animos aerugo et cura peculicum semel imbuerit, speramus carmina fingiposse linenda cedro et leui seruanda cupresso?

Aut prodesse uolunt aut delectare poetaeaut simul et iucunda et idonea dicere uitae. Quicquid praecipies, esto breuis, ut cito dictapercipiant animi dociles teneantque fideles. Omne superuacuum pleno de pectore manat. Ficta uoluptatis causa sint proxima ueris, ne quodcumque uolet poscat sibi fabula credi, neu pransae Lamiae uiuum puerum extrahat aluo. Centuriae seniorum agitant expertia frugis, celsi praetereunt austera poemata Ramnes. Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci, lectorem delectando pariterque monendo; hic meret aera liber Sosiis, hic et mare transitet longum noto scriptori prorogat aeuum.

Sunt delicta tamen quibus ignouisse uelimus; nam neque chorda sonum reddit quem uolt manus et mens, poscentique grauem persaepe remittit acutum, nec semper feriet quodcumque minabitur arcus. Verum ubi plura nitent in carmine, non ego paucisoffendar maculis, quas aut incuria fudit, aut humana parum cauit natura. Quid ergo est? Vt scriptor si peccat idem librarius usque, quamuis est monitus, uenia caret, et Citharoedusridetur, chorda qui semper oberrat eadem, sic mihi, qui multum cessat, fit Choerilus ille, quem bis terque bonum cum risu miror; et idemindignor quandoque bonus dormitat Homerus; uerum operi longo fas est obrepere somnum.

Vt pictura poesis; erit quae, si propius stes, te capiat magis, et quaedam, si longius abstes; haec amat obscurum, uolet haec sub luce uideri, iudicis argutum quae non formidat acumen; haec placuit semel, haec deciens repetita placebit.

O maior iuuenum, quamuis et uoce paternafingeris ad rectum et per te sapis, hoc tibi dictumtolle memor, certis medium et tolerabile rebusrecte concedi; consultus iuris et actorcausarum mediocris abest uirtute disertiMessallae nec scit quantum Cascellius Aulus, sed tamen in pretio est; mediocribus esse poetisnon homines, non di, non concessere columnae. Vt gratas inter mensas symphonia discorset crassum unguentum et Sardo cum melle papaueroffendunt, poterat duci quia cena sine istis, sic animis natum inuentumque poema iuuandis, si paulum summo decessit, uergit ad imum. Ludere qui nescit, campestribus abstinet armis, indoctusque pilae disciue trochiue quiescit, ne spissae risum tollant impune coronae; qui nescit, uersus tamen audet fingere. Quidni? Liber et ingenuus, praesertim census equestremsummam nummorum uitioque remotus ab omni. Tu nihil inuita dices faciesue Minerua; id tibi iudicium est, ea mens. Siquid tamen olimscripseris, in Maeci descendat iudicis auriset patris et nostras, nonumque prematur in annummembranis intus positis; delere licebitquod non edideris; nescit uox missa reuerti.

Siluestris homines sacer interpresque deorumcaedibus et uictu foedo deterruit Orpheus, dictus ob hoc lenire tigris rabidosque leones; dictus et Amphion, Thebanae conditor urbis, saxa mouere sono testudinis et prece blandaducere quo uellet. Fuit haec sapientia quondam, publica priuatis secernere, sacra profanis, concubitu prohibere uago, dare iura maritis, oppida moliri, leges incidere ligno. Sic honor et nomen diuinis uatibus atquecarminibus uenit. Post hos insignis HomerusTyrtaeusque mares animos in Martia bellauersibus exacuit, dictae per carmina sortes, et uitae monstrata uia est et gratia regumPieriis temptata modis ludusque repertuset longorum operum finis: ne forte pudorisit tibi Musa lyrae sollers et cantor Apollo.

Natura fieret laudabile carmen an arte, quaesitum est; ego nec studium sine diuite uenanec rude quid prosit uideo ingenium; alterius sicaltera poscit opem res et coniurat amice. Qui studet optatam cursu contingere metam, multa tulit fecitque puer, sudauit et alsit, abstinuit uenere et uino; qui Pythia cantattibicen, didicit prius extimuitque magistrum. Nunc satis est dixisse:' Ego mira poemata pango; occupet extremum scabies; mihi turpe relinqui estet, quod non didici, sane nescire fateri.'

Vt praeco, ad merces turbam qui cogit emendas, adsentatores iubet ad lucrum ire poetadiues agris, diues positis in fenore nummis. Si uero est unctum qui recte ponere possitet spondere leui pro paupere et eripere atrislitibus implicitum, mirabor si sciet internoscere mendacem uerumque beatus amicum. Tu seu donaris seu quid donare uoles cui, nolito ad uersus tibi factos ducere plenumlaetitiae; clamabit enim:' Pulchre, bene, recte', pallescet super his, etiam stillabit amicisex oculis rorem, saliet, tundet pede terram. Vt qui conducti plorant in funere dicuntet faciunt prope plura dolentibus ex animo, sicderisor uero plus laudatore mouetur. Reges dicuntur multis urgere culilliset torquere mero, quem perspexisse laborentan sit amicitia dignus; si carmina condes, numquam te fallent animi sub uolpe latentes. Quintilio siquid recitares:' Corrige, sodes, hoc' aiebat' et hoc'; melius te posse negares, bis terque expertum frustra; delere iubebatet male tornatos incudi reddere uersus. Si defendere delictum quam uertere malles, nullum ultra uerbum aut operam insumebat inanem, quin sine riuali teque et tua solus amares. Vir bonus et prudens uersus reprehendet inertis, culpabit duros, incomptis adlinet atrumtransuorso calamo signum, ambitiosa recidetornamenta, parum claris lucem dare coget, arguet ambigue dictum, mutanda notabit, fiet Aristarchus, nec dicet:' Cur ego amicumoffendam in nugis?' Hae nugae seria ducentin mala derisum semel exceptumque sinistre.

Vt mala quem scabies aut morbus regius urgetaut fanaticus error et iracunda Diana, uesanum tetigisse timent fugiuntque poetam, qui sapiunt; agitant pueri incautique sequuntur. Hic dum sublimis uersus ructatur et errat, si ueluti merulis intentus decidit aucepsin puteum foueamue, licet' succurrite' longumclamet' io ciues', non sit qui tollere curet. Si curet quis opem ferre et demittere funem,' qui scis an prudens huc se deiecerit atqueseruari nolit?' dicam, Siculique poetaenarrabo interitum. Deus inmortalis haberidum cupit Empedocles, ardentem frigidus Aetnaminsiluit. Sit ius liceatque perire poetis; inuitum qui seruat, idem facit occidenti. Nec semel hoc fecit nec, si retractus erit, iamfiet homo et ponet famosae mortis amorem. Nec satis apparet cur uersus factitet, utrumminxerit in patrios cineres, an triste bidentalmouerit incestus; certe furit, ac uelut ursus, obiectos caueae ualuit si frangere clatros, indoctum doctumque fugat recitator acerbus; quem uero arripuit, tenet occiditque legendo, non missura cutem nisi plena cruoris hirudo.