Reader

Narratio de laudibus sponsi.

Speciosus( inquit) forma prae filiis hominum. Utriusque laudes et regis, et reginae prosequitur: sed regem, quasi majorem, prius laudat, et excellentius; reginam, quasi minorem, posterius, et remissius. De sponso praemittit: Speciosus forma prae filiis hominum. De sponsa subjungit: Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato. Sponsum autem quadriformiter laudat; a forma: a potestate: a judicio: ab ornatu. A forma cum ait: Speciosus forma prae filiis hominum. A potestate, cum ait: Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. A judicio, cum subjungit: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi: virga recta est, et virga regni tui. Ab ornatu, cum subdit: Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis.

Verum a forma multipliciter eum laudat: comparative videlicet, aliis praeferendo, unde speciosus forma prae filiis hominum: absolute, simpliciter commendando, unde specie tua, et pulchritudine tua intende, prospere, etc. Rursus laudat ipsum a forma secundum utramque naturam; Secundum humanitatem: Speciosus forma prae filiis hominum; Secundum divinitatem: Specie tua, et pulchritudine tua, etc. Item secundum pulchritudinem corporis: Speciosus forma prae filiis hominum; et secundum pulchritudinem cordis: Specie tua, et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna; quasi dicat: O Rex, licet in Isaia de te scriptum legatur: Vide eum non habentem speciem, neque decorem propter ignominiam despicabilis passionis, tu tamen es speciosus forma prae filiis hominum propter gloriam singularis conceptionis; quia tu solus es conceptus de Virgine sine crimine, mundus de munda: ceteri vero nascuntur de corruptis corrupti; peccatores de peccatoribus. Tu solus es Filius hominis, et non hominum: ceteri sunt filii hominum; et non hominis. Et ideo speciosus forma prae filiis hominum. Et si verus sis homo, vere tamen es super omnes homines, quoniam qui de coelo venit, super omnes est. Et licet sis speciosus forma prae filiis hominum, quoniam in te desiderant Angeli prospicere: vere speciosus factus es, quoniam immunis a culpa; quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus: cum tamen nil obstet intelligi secundum formam corporis eum prae ceteris hominibus speciosum.

Quoniam vero multi sunt speciosi secundum formam, qui non sunt gratiosi secundum linguam: postquam laudavit sponsum a forma, statim commendat illum a lingua. Diffusa est gratia, inquit, in labiis tuis. Verbum effusionis, gratiae significat largitatem, secundum illud Effundam de spiritu meo super omnem carnem; et: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris, quasi dicat: Os tuum non abundat nequitia, nec lingua tua dolum concinnat; sed diffusa est gratia in labiis tuis. In labiis Moysi est effusa vindicta; Oculum, inquit, pro oculo, dentem pro dente, adustionem pro adustione: sed in labiis tuis diffusa est gratia. Si angariaverit te, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Si abstulerit tibi pallium, da ei et tunicam. Si percusserit te in unam maxillam, praebe ei et alteram. Nam lex per Moysen data est: gratia, et veritas per Jesum Christum facta est.

Multifariam, multisque modis loquebaris olim Patribus in Prophetis, novissime vero diffusa est gratia in labiis tuis. Moyses de se dixit: Ab heri, et nudiustertius non sum eloquens, et impeditioris, et tardioris linguae sum, ex quo locutus es mihi. Et Isaias: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito. Et Jeremias: A a a, Domine Deus: ecce nescio loqui, quia puer ego sum: sed diffusa est gratia in labiis tuis. Quondam in verbis tuis erat terror effusus: unde perterriti ac pavore concussi Judaei steterunt procul dicentes Moysi: Loquere tu nobis et audiemus: non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. Nunc autem diffusa est gratia in labiis tuis. Unde ministri, qui missi fuerant a principibus Sacerdotum, ut te comprehenderent, responderunt: Numquam sic locutus est homo, sicut hic loquitur homo.

Sapientiam invidi celant, ut eam aliis non communicent. Sed diffusa est gratia in labiis tuis Tu namque dixisti: Omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Nam thesaurus absconditus, et sapientia abscondita, quae utilitas in utroque? Utrumque Scriptura redarguit; et qui frumentum abscondit in populo; et qui talentum in terra suffodit.

Multi quandoque sapienter loquuntur, qui tamen libenter non audiuntur. Sed diffusa est gratia in labiis tuis; quia verbum tuum et universis est gratum, et totum est gratiosum, non solum apud homines, sed et apud Deum. Subjicitur: Propterea benedixit te Deus in aeternum, id est, propterea benedictionem tibi dedit aeternam; scilicet Regnum, cujus non erit finis; quia per gratiam praedicationis meruisti gloriam resurrectionis. Quia vero Christus ab initio fuerat benedictus, juxta quod Elisabeth inquit ad Virginem: Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui, potest sic intelligi: Benedixit, id est benedictum ostendit. Simile quoque dixit Apostolus: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen. Hoc nomen et ante mortem habebat, sed quod Filius habuerat ante mortem, Pater illi donavit; id est donatum ostendit post mortem. Sicut ipse post resurrectionem aiebat: Data est mihi omnis potestas in coelo, et in terra; id est in evidenti nunc est quasi data.

Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Laudat sponsum a potestate, quem tripliciter ostendit armatum: gladio, sagittis, et virga. Gladio ferit propinquos; sagittis percellit remotos; virga corripit subditos. Non est ergo, qui potestatem ejus possit fugere, dicente Propheta: Quo ibo a spiritu tuo: et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades. Praemittit ergo de gladio: Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Adjicit de sagittis: Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent. Subdit de virga: Virga recta est virga regni tui; quasi dicat: O potentissime, cui nemo potest resistere, quandoquidem diffusa est gratia in labiis tuis, ergo accingere gladio spiritus, quod est verbum Dei, ut verbi virtute separes homines a diabolo: quatenus fortior superveniens, fortem vincas armatum, et omnia vasa ejus diripias. De hoc gladio tu dicis in Evangelio: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium. Veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam..... et in mici hominis domestici ejus. Sed accingere gladio super femur tuum. Lego dictum in Exodo: Ponat vir gladium super femur suum: Ite, et redite de porta usque ad portam per medium castrorum, et occidat unusquisque fratrem, et amicum, et proximum suum. Lego quoque scriptum in Canticis: Lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel...... uniuscujusque ensis super femur suum, propter timores nocturnos. Sed et aliter intelligo dictum de illis, et aliter intelligo dictum de te. Nam illi super femur accincti sunt, ut culpam carnis restringant; tu vero super femur accingeris, ut naturam carnis ostendas. Femur enim est seminarium humanae naturae, vel propagationis; juxta quod Abraham dixit ad servum: Pone manum tuam subter femur tuum, non ait super, sed subter, propter tui reverentiam, qui secundum naturam humanam de illo eras femore propagandus. Accingere itaque super femur, id est super humanitatem, in qua debes diabolum expugnare. Aliud siquidem est accingi; aliud est succingi; et aliud est praecingi. Nam accingimur pugnaturi, secundum illud: Accingimini, et estote filii potentes...... quoniam melius est nobis mori in bello, quam videre mala gentis nostrae, et Sanctorum. Succingimur ituri, secundum illud: Simon Petrus, cum audisset quia Dominus est, tunica succinxit se, et misit se in mare. Praecingimur ministraturi, secundum illud: Tunc praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis. Ponitur tamen frequenter unum pro alio; sicut facile potest ex multis Scripturarum auctoritatibus comprobari.

Speeie tua, et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna. Solent speciosissimi de pulchritudine superbire: solent et potentissimi prae fortitudine desaevire. Tu vero licet sis speciosus forma prae filiis hominum, non tamen superbis: et ideo specie tua, et pulchritudine tua intende: licet sis potentissimus, accinctus gladio super femur non tamen desaevis: et inde prospere procede, et regna. Laudaverat sponsum tripliciter, asserens eum speciosissimum, eloquentissimum, et potentissimum: nunc autem singulis singula reddit. Intende, prospere procede et regna: quasi dicat, quia speciosus es forma secundum humanitatem, ergo specie tua nobis intende. Sed quia prae filiis hominum speciosus secundum Divinitatem: ergo intende nobis pulchritudine tua; quatenus specie tua, et pulchritudine tua intendens, secundum utramque naturam intendas, id est hominem pereuntem miseratus respicias, redimens per humanam, et glorificans per Divinam. Ut autem hoc competenter efficias, prospere procede ad passionem, non utique prosperatus, sed prosperans, ut miseros redimas: et regna per Resurrectionem, ut redemptos glorifices. Vel quia diffusa est gratia in labiis tuis, ergo prospere procede praedicationis officio, quia tu es lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo: et folium ejus non defluet: et omnia, quaecumque faciet, prosperabuntur. Et ideo gladio praedicationis super femur humanitatis accinctus regna; primo per fidem in Ecclesia militante; demum per speciem in Ecclesia triumphante; quatenus adveniat regnum tuum: fiat voluntas tua sicut in coelo, et in terra.

Propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam. Iterum Sponsum commendat tripliciter. A veritate doctrinae: a mansuetudine patientiae: a justitia vitae: a veritate doctrinae quam praedicat: a mansuetudine patientiae quam exhibet: a justitia vitae quam implet.

Haec tria maxime necessaria sunt regnanti: ut sit verax in ore: mansuetus in corde: justus in opere. Ergo propter veritatem, quam praedicasti( unde ego veritatem dico vobis) expedit vobis, ut ego vadam. Propter mansuetudinem, quam exhibuisti. unde discite a me, quia mitis sum, et humilis corde. Propter justitiam, quam implesti, unde sic decet nos implere omnem justitiam. Diceris quoque verax in promissis implendis: unde lex per Moysen data est; gratia, et veritas per Jesum Christum facta est. Ergo regna propter veritatem; nam de te scriptum est: Ungetur Sanctus Sanctorum, et implebitur visio, et prophetia, ut deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna. Diceris mansuetus in opprobriis perferendis: unde ego sicut agnus mansuetus, qui portatur ad victimam. Ergo regna propter mansuetudinem; tu namque dixisti: O stulti, et tardi corde ad credendum in omnibus, quae locuti sunt Prophetae! Non haec oportet pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? Diceris justus in judiciis exercendis: unde Justus Dominus, et justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus. Ergo regna propter justitiam; nam de te scriptum est: Pater omne judicium dedit Filio.... Et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est.

Plerique vero potentes humanae conditionis obliti, solent esse terribiles, crudeles, tyranni, fallaces, impatientes, iniqui. A te vero, qui es potentissimus, haec omnia removentur. Non enim es terribilis, sed benignus; quia specie tua, et pulchritudine tua intendis. Non es crudelis, sed pius; quia prospere procedis. Non es tyrannus, sed princeps; quia prospere regnas. Non es fallax, sed verax; quia intendis secundum veritatem. Non es impatiens, sed mansuetus; quia procedis secundum mansuetudinem. Non es iniquus, sed justus; quia regnas secundum justitiam. Et quoniam talis es, dextera tua, id est potentia tua; illa videlicet, de qua dicitur: Dextera tua fecit virtutem; dextera Domini exaltavit me: mirabiliter, id est per miracula, te deducet de verbis ad opera, de morte ad vitam, de terris ad coelos, de Judaeis ad Gentes, per cursus totius terrae. Nam de te scriptum est: Stupebant omnes, qui cum audiebant, super prudentia, et responsis ejus. Et videntes admirati sunt. Item Repleti sunt omnes timore, dicentes: Quia vidimus mirabilia hodie. Tibi etiam dictum est: Innova signa, et immuta mirabilia; quia tu opera illa fecisti, quae nemo alius umquam fecit. Deducet ergo te mirabiliter dextera tua.

Sagittae tuae acutae, potentissime, populi sub te cadent in corda inimicorum regis. Si per armaturam intelligitur Sacra Scriptura, per sagittam debet intelligi sermo Divinus. Tunc enim de arcu sagittas emittimus, cum de Sacra Scriptura verba proferimus. Hunc arcum, et has sagittas noverat, qui dicebat: Arcum suum tetendit, et paravit illum.... sagittas suas ardentibus effecit. Duo vero sunt in sagitta; lignum, et ferrum. Lignum directum ut pervolet: et ferrum acutum, ut penetret; quae duo sermoni Divino recte conveniunt. Scriptum est enim: Qui emittit eloquium suum terrae, velociter currit sermo ejus. Item: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti. Ait enim: Vere deducet te mirabiliter dextera tua, quia sagittae tuae acutae sunt, id est verba tua sunt penetrabilia, et compunctiva: penetrant, enim, ut per timorem introducant amorem; et compungunt, ut per poenitentiam tribuant indulgentiam. Audi sagittam, quae penetrat, et compungit: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Item: Quid prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur! Propterea dicit Sponsa in Canticis: Anima mea liquefacta est, ut dilectus meus locutus est: loquente quippe dilecto, anima liquescit, quia verbum Divinum cor humanum mollificat, et per compunctionis ardorem, ut iniquitatis deponat duritiam, et per caritatis fervorem, ut justitiae formam accipiat. Duplex enim usus sagittae, ad feriendum, et succendendum: feriendo plagam infligit, et succendendo flammam immittit: quia sermo Divinus plagando ferit ad poenitentiam, et inflammando succendit ad caritatem. De ferientibus dicitur: Sagittae tuae infixae sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam. De succendentibus legitur: Sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis. Audi sagittam ferientem ad poenitentiam: Genimina viperarum, quis docuit vos fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Intende ad sagittam succendentem ad caritatem: Si quis diligit me, sermones meos servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Hanc ergo sagittam noverat illa, quae dicebat: Vulnerata sum caritate. Quocirca populos sagittis hujusmodi vulnerat. Sub te cadent, id est humiliabunt se tibi. In corde, vel in corda inimicorum regis. Diversitas litterae, diversitatem generat intellectus, et secundum utramque litteram duobus modis ordinatur constructio. Nam si dicatur in corde, talis est sensus: Populi tui percussi sagittis cadent, id est humiliabuntur in corde inimicorum regis, id est in corde suo, qui sunt inimici regis, id est inimici tui, qui es Rex magnus super omnes populos; et fient de inimicis amici; ut ubi prius erigebantur elati, ibi nunc humilientur devoti, sicut Paulus, qui prius erectus, tandem humiliatus, coelitus emissa sagitta, corde percussus cecidit dicens: Domine, quid me vis facere? Vel aliter: Populi inimicorum regis, id est multi de inimicis tuis, qui es Rex Regum, et Dominus dominantium, cadent sub te, id est supponent se tibi; in corde, id est ex corde; hoc est ex voluntate, quia cum caetera possit homo nolens, credere non potest nisi volens: Voluntarie sacrificabo tibi, et confitebor nomini tuo, Domine, quoniam bonum est. Si vero dicatur in corda, talis est sensus: Populi sub te cadent in corda, id est contra corda, inimicorum regis: id est contra voluntatem inimicorum tuorum; non solum Scribarum, et Pharisaeorum, verum etiam Regum, et Principum, quibus nolentibus et prohibentibus, populi crediderunt, Collegerunt enim Pontifices et Pharisaei concilium, et dicebant: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit? Ecce mundus totus post eum abiit. Si dimittemus eum sic, omnes credent in eum. Vel aliter: Populi sub te cadent, id est tibi se subdent, quia sagittae tuae acutae infixae sunt in corda inimicorum regis, id est transfixerunt corda inimicorum tuorum ad poenitentiam. Cadunt boni, cadunt mali: sed boni in faciem, mali cadunt retrorsum. De bonis legitur: Ceciderunt in facies suas, et adoraverunt Deum. De malis legitur: Abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. Boni vero cadunt sub Christo, et ante Christum; mali cadunt a Christo, et super Christum. De bonis cadentibus legitur: Populi sub te cadent: Et: Procidamus ante Dominum. De malis cadentibus legitur: Cadent a latere tuo mille. Et: Qui ceciderit super lapidem istum, conteretur.

Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi; virga recta est, et virga regni tui. Hic a judicio laudat sponsum, quem commendat tripliciter: a dignitate: ab aequitate: a puritate. A dignitate secundum officium: ab aequitate secundum judicium: a puritate secundum animum; quasi dicat: Jurisdictio tua non est delegata, sed ordinaria; non est transitoria, sed perpetua; quia sedes tua, Deus, est in saeculum saeculi. Sententia tua non est prava, sed recta; non iniqua, sed justa; quia virga recta est, et virga regni tui. Voluntas tua non est ficta, sed vera; non est corrupta, sed pura; quia dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Nullus ergo de mutabilitate confidat; quia sedes tua, Deus, in saeculum saeculi. Nullus de pietate praesumat; quia virga est recta, et virga regni tui. Nullus de perversitate succenseat; quia dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Forum tuum nemo potest accipere; quia sedes tua, Deus, in saeculum saeculi. Judicium tuum nemo potest arguere; quia virga recta est, virga regni tui. Animum tuum nemo potest corrumpere, quia dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem.

Bonus judex debet habere constantiam, ne sit impetuosus; debet habere justitiam, ne sit iniquus; debet habere prudentiam, ne sit indiscretus. Tu ergo, qui es Justus judex, fortis, et longanimis, non es impetuosus, sed stabilis; quia sedes tua, Deus, in saeculum saeculi. Non es iniquus, sed justus; quia virga recta est virga regni tui. Non es indiscretus, sed providus; quia dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Sedes est judicialis auctoritas, de qua Veritas ait: In regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel: haec sedes est in saeculum saeculi; quia quod statuit, non mutatur; quod decernit, non irritatur. Per virgam regni, quae Sceptrum vocatur, regalis potestas accipitur: quae dicitur virga directionis, quia distortos dirigit, justos regit, iniquos conterit, secundum illud: Reges eos in virga ferrea, et tamquam vas figuli confringes eos.

Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Sententia tribus modis judicatur iniqua; ex animo, ex ordine, ex causa. Ex animo, si feratur contra mentis sinceritatem: ex causa, si feratur contra negotii veritatem: ex ordine, si feratur contra juris solemnitatem. His tribus modis fuit iniqua sententia, qua duo Presbyteri condemnaverunt Susannam. Sententia vero tua non est iniqua ex animo; quia non fertur ex malignitate, sed ex caritate, quia dilexisti. Non injusta ex ordine· quia non fertur injuste, sed rite, quoniam dilexisti justitiam. Non injusta ex causa; quia non fertur contra meritum, sed juxta debitum, quoniam dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Deus autem diligit justitiam tribus modis, quia creat, approbat, et remunerat. Et contra, tribus modis odit iniquitatem, quia prohibet, delet, et punit. Duo namque sunt legis naturalis praecepta: unum ad diligendum justitiam, quod docetur in Evangelio: Quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, et vos facite illis. Alterum ad odiendum iniquitatem, quod legitur in Tobia: Quod ab alio tibi oderis fieri, alteri ne feceris. Cum autem hominem iniquum odimus, non humanitatem, sed iniquitatem debemus odire, sicut monet Ecclesia. Cum hominem iniquum diligimus, non iniquitatem, sed humanitatem debemus diligere; nam qui diligit iniquitatem odit animam suam.

Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis. Non quia dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; sed ut diligeres justitiam, et odires iniquitatem. Non enim propterea Christus est unctus oleo laetitiae prae consortibus suis, quia dilexit justitiam, et odivit iniquitatem, sed ut diligeret justitiam, et odiret iniquitatem, unctus est oleo laetitiae prae consortibus suis. Ostenditur ergo quis unxerit, quia Deus; et quem unxerit, quia te; et quo unxerit, quia oleo laetitiae; et quantum unxerit, quia prae consortibus tuis; et ad quid unxerit, quia, ut diligeres justitiam, et odires iniquitatem. In quibus verbis Trinitas personarum exprimitur: nam Pater est ungens: Filius unctus: Spiritus Sanctus est unctio. Ab hac unctione Filius nomen accepit; quia Hebraice Messias, Graece Christus, Latine dicitur Unctus. De quo Sponsa dicit in Canticis: Oleum effusum nomen tuum; quia Christus a chrismate dicitur, quod principaliter fit ex oleo: effusum, quia ceteri Fideles ab unctione uncti, id est a Christo Christiani dicuntur. Ad litteram oleo laetitiae intelligitur unctio Sacerdotalis, et regia, quae laetificat inunctos. Unxit ergo te Deus et regem, et sacerdotem, ut sis Rex regum, et Dominus dominantium, et ut sis Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Unxit autem oleo laetitiae, id est plenitudine gratiae, quae mentem laetificat, et jucundat; sicut inquit Apostolus: Gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae. Vel oleo laetitiae, id est Spiritu Sancto, qui est laetitia Patris, et Filii; amor, et dilectio utriusque: de quo alibi legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei. Oleum istud noverat qui dicebat: Computruit jugum a facie olei, et ille qui praedixerat: Suxerunt mel de petra, et oleum de saxo durissimo. Quid sit hoc oleum, in Actibus Apostolorum exponit Petrus: Jesum, inquit, Nazarenum, quem unxit Deus Spiritu Sancto. Is itaque Spiritus Sanctus est oleum laetitiae, quo Jesus Nazarenus est unctus, prae consortibus suis. Consortes Christi sunt universi Fideles, qui secundum Apostolum sunt haeredes Dei, cohaeredes autem Christi; comparticipes promissionis, id est haereditatis aeternae. Christus autem plenitudinem unctionis accepit, quia datus est ei spiritus sine mensura; in quo plenitudo Divinitatis habitat corporaliter: ceteri vero partem accipiunt plenitudinis; quoniam Unguentum descendit a capite in barbam, et a barba in oram vestimenti descendit; quia de plenitudine ejus omnes accepimus; primum Apostoli, demum ceteri. Unxit ergo te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Erubescat Judaeus, Haereticus, et Paganus, qui Christum non esse Deum perverso corde mentiuntur: cum David, Prophetarum eximius, Christum esse Deum aperta voce pronunciet: Unxit te Deus, Deus tuus; Deus Pater unxit te, Deus Fili. Quod in Graeco satis elucet, in quo vocativus a nominativo distinguitur; propter quod in praecedenti versiculo non mutata persona Deum illum vocavit: sedes, inquit, tua, Deus, in saeculum saeculi. Cui consonat Isaias: Vocabitur, inquit, nomen ejus, Admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. Et Jeremias: Hic Deus noster, et non aestimabitur alius praeter eum.... Post haec in terris, visus est, et cum hominibus conversatus est. Deus igitur unxit Deum, scilicet Deum hominem, propter hominem Deum: Nam et Deus est Pater Filii secundum Divinitatem; Pater autem est Deus Filii secundum humanitatem.

Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis. Laudat Sponsum ab ornatu rerum, et personarum; sed ab ornatu rerum dupliciter; videlicet a vestibus, et domibus: unde Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis. Item ab ornatu personarum dupliciter: a familia, et a sponsa: unde delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato. In vestibus autem commendat odorem contra foeditatem: in domibus nitorem contra spurciditatem: in familia honorem contra scurrilitatem: in sponsa decorem contra deformitatem. De vestimentorum odore praemittit: Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis. De domorum nitore subjungit: A domibus eburneis. De familiae honore supponit: Delectaverunt te filiae regum in honore tuo. De sponsae decore concludit: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato. Myrrha, quae species est amara, vermes arcens, et a putredine servans, mortificationem carnis significat, quae vermes carnalium desideriorum excludit, et a plenitudine vitiorum spiritalium defendit. Gutta, quae dicitur aromaca sedans tumores, et reprimens inflaturas, humilitatem significat, quae tumorem cordis expellit, et inflaturam mentis evacuat. Casia, quae dicitur fistula, in humido crescens, et a callido purgans, fidem significat, quae crescit in aqua baptismi, et purgat ab aestu peccati. Vestimenta Christi sunt universi fideles, quibus inquit Apostolus: Quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis. Et de quibus inquit Psalmista: Sicut unguentum in capite, quod in oram vestimenti descendit. Ab his indumentis spirant illae tres virtutes reddentes odorem; de quibus dicit Apostolus: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco. Haec est illa vestimentorum fragrantia, quam sentiens Isaac benedixit, et ait: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni cui benedixit Dominus. Tres istae species distinguunt tres ordines fidelium in Ecclesia, qui sunt Noe, Daniel, et Job; id est Praelati, Continentes, et Conjugati. Nam gutta, id est humilitas species debet inesse Praelatis, secundum illud: Quanto major es, humilia te in omnibus. Et: Qui major est in vobis fiat sicut junior; et qui praecessor, sicut ministrator: quia qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Myrrha, id est mortificatio carnis convenit Continentibus, secundum illud: Mortificate membra vestra quae sunt super terram: fornicationem, immunditiam, libidinem, et concupiscentiam. Et si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Nam caro concupiscit adversus spiritum; spiritus autem adversus carnem. Casia, id est fides, competit Conjugatis, secundum illud: Confidit in ea cor viri sui. Nam et tria sunt bona conjugii, fides, proles, et Sacramentum. Fides, ut propter legitimum usum uxoris, cum altero, vel altera minime coinquinentur: quasi dicat: O Rex, tu solus accepisti plenitudinem unctionis, quia unctus es oleo laetitiae prae consortibus tuis; ceteri vero partem plenitudinis acceperunt: quia Myrrha, et gutta, et casia, id est mortificatio carnis, et humilitas, et fides spirant a vestimentis tuis, id est a fidelibus tuis, non ficte, sed vere, quia spirant a domibus eburneis, id est a cordibus puris: ebur enim frigidum est, et nitidum; quia frigidum est, significat castitatem: quia nitidum, significat puritatem. Domus igitur eburnea est cor mundum, et purum; de quo dicit Propheta: Perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae. Quia vero pennae struthionis similes sunt pennae herodii, ne Angelus Satanae transfiguret se in angelum lucis; cum dixisset, quod Myrrha, et gutta, et casia spirant a vestimentis tuis; ut illae virtutes non fictae, sed verae intelligantur, adjunxit a domibus eburneis; id est de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Vel secundum aliam litteram: a gradibus eburneis; id est ab operibus puris, quibus quasi quibusdam gradibus ascenditur de virtute in virtutem, donec videatur Deus deorum in Sion. Gradus isti sunt differentiae meritorum, de quibus alibi legitur: Deus in gradibus ejus cognoscetur, dum suscipiet eam.

Ex quibus( odoramentis virtutum) delectaverunt te filiae regum: offerentes incensum dignum in odorem suavitatis, Altissimo. Quasi dicat: Delectabilem habes familiam, quia delectaverunt te: nobilem habes familiam, quia filiae regum sunt: honorabilem habes familiam, quia delectaverunt te in honore tuo. Talem ergo familiam, tantum decet regem habere. Filiae regum, vel carnalium, vel spiritualium possunt intelligi. Carnalium, ut nonnullae virgines reginae, quae contemnentes regna terrena, virtutum odore regem delectavere coelestem. Spiritualium, ut omnes Apostolici viri, qui filiae regum dicuntur, non propter fragilem sexum, sed propter conjugalem affectum, quem de Christo concipiunt. Quod autem adjungitur: in honore tuo, duobus modis valet intelligi: vel jungatur cum verbo delectaverunt in honore tuo, quasi non suum, sed tuum quaerentes honorem, crucis mortificationem in suo corpore pro tui nominis honore portantes. Vel, jungatur cum nomine filiae regum in honore tuo; id est quos Apostoli non in suo, sed tuo genuerunt honore, quia non a Petro petrini, vel a Paulo paulini, sed a Christo Christiani dicuntur; quod tractatum est a veteri lege, quae statuit: Si frater suus mortuus fuerit sine semine, accipiat uxorem ejus frater illius, vel alius de cognatione propinquorum, ut suscitet semen, non sibi, sed fratri, et habeat natus nomen defuncti. Hoc spiritualiter competit Christo, qui secundum Apostolum, est primogenitus in multis fratribus; de quibus ipse dicit in Psalmo: Narrabo nomen tuum fratribus meis. Item in Evangelio: Vade, et dic fratribus, quia mortuus est sine semine; quia pendens in Cruce vix unum latronem concepit: Singulariter, inquit, sum ego, donec transeam. Et: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem mihi. Sed suscitat ei semen frater, qui accipit uxorem ipsius: id est Apostolicus ordo, qui sponsam Christi, scilicet sanctam Ecclesiam regendam suscepit; qui non sponsus, sed amicus sponsi est, secundum illud: Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat, et gaudet propter vocem sponsi. Cujus praedicatione, multitudo gentium intravit ad fidem: et habet nomen defuncti, quia conversus ad fidem nomen accipit crucifixi, ut a Christo Christiani dicantur.

Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate. Duo commendantur in sponsa: dignitas, et ornatus. In dignitate, status et locus; quoniam astitit regina a dextris tuis. In ornatu, pretiositas, et diversitas; quoniam in vestitu deaurato, circumdata varietate. Regina ergo, id est Ecclesia, quia sub te regit, et regnat, astitit non timore curva, sed amore directa( quia perfecta caritas foras mittit timorem) a dextris tuis non a sinistris, ut haedi, sed a dextris ut agni, id est spiritualibus, et aeternis, sed in istis per rem, in illis per speciem. In vestitu deaurato, id est in operibus bonis, quae caritate sunt informata; de quibus alibi legitur: Omni tempore vestimenta tua sunt candida, id est opera tua munda; per aurum enim caritas designatur, quia sicut aurum praeeminet universis metallis, ita caritas excellit universis virtutibus, secundum illud: Major horum est caritas. Vestitus ergo non aureus, sed deauratus intelliguntur opera, non ipsa caritas, sed quae caritate sunt informata; quandoquidem fides per dilectionem secundum Apostolum operatur. Regina, dico, circumamicta, id est ornata varietate virtutum; id est non solum operibus, sed virtutibus: variis, sed non contrariis: diversis, sed non aversis: quoniam universae virtutes sibi invicem suffragantur, ut aliae sine aliis haberi non possint; nam si una virtutum chorda defuerit, spiritualis dissonat harmonia. Hinc et cortinae Tabernaculi, et vestes Pontificis contextae fuerunt de quatuor pretiosis coloribus, opere non tantum plumario, sed polymito, id est vario.

Audi filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui. In hoc nuptiali convivio quinque sensus spiritualiter recreantur. Visus in eo, quod dicitur: Intende, et vide. Auditus in eo, quod dicitur: Inclina aurem tuam, et audi. Odoratus in eo, quod dicitur: Myrrha, et gutta, et casia. Gustus in eo, quod dicitur: Eructavit cor meum verbum bonum. Tactus in eo, quod dicitur: Calamus scribae velociter scribentis, Laudaturus ergo Propheta Reginam, exhortationem praemittit, admonens eam ad intelligentiam, ubi ait: Audi filia, et vide; ad obedientiam, ubi addit: Inclina aurem tuam; ad constantiam, ubi subdit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui. Ordo conveniens, et convenientia ordinata; ut prius intelligat veritatem; postmodum obediat veritati; demum perseveret in veritate. Ut ergo credat, intelligat: ut agat, obediat: ut perficiat, perseveret. Nam sine fide impossibile est placere Deo. Fides autem sine operibus mortua est. Qui vero perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Propheta vero tamquam unus ex Patribus alloquitur Sponsam nuper traductam, quasi gementem, et suspirantem pro domo deserta, et populo derelicto: ac si dicat: Audi filia choros cantantium; et vide ludos psallentium, quibus aurem inclina, ut deponas moestitiam; et obliviscere populum tuum, quem dimisisti, quia meliorem invenies. Nam vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis. Et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, qua exivisti, quia meliorem intrabis: nam adduceris in templum regis. Quod si feceris: Concupiscet Rex speciem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuus. Tu ergo, filia, id est Ecclesia quam catechizando concepi, quam genui baptizando, audi prophetias, et vide completas; vel audi Evangelium, et vide Deum; in praesenti per fidem, in futuro per speciem. Et inclina aurem tuam, ut et visibiliter audias, et libenter obedias. Et ita obliviscere populum tuum, id est idololatrias; et domum patris tui, scilicet conversationem Diaboli; quasi dicat: Obliviscere Babyloniam, quia Jerosolymam advenisti; obliviscere Zabulum, quia Jesum accepisti; sicut praeceptum fuerat Abrahae: Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram, quam monstravero tibi: ut deseras illos, quibus Dominus ait: Vos ex patre diabolo estis.

Et concupiscet rex decorem tuum, quia ipse est Dominus Deus tuus. Et adorabunt eum filiae Tyri in muneribus. Supra laudandum ammonuit: nunc ammonitam laudat. Sicut autem quatuor modis laudaverat Sponsum, ita quadriformiter laudat Sponsam; a forma scilicet, et a gloria; ab adolescentulis, et a filiis. A forma cum ait: Concupiscet rex speciem tuam. A gloria cum adjungit: Omnis gloria ejus filiae regum ab intus. Ab adolescentulis cum supponit: Adducentur regi virgines post eam. A filiis cum concludit: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: quasi dicat: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui, quia rex, id est Cbristus concupivit speciem tuam, id est acceptavit decorem virtutum, quem sine te fecit in te. Rex, dico, non qualis fuerat pater tuus, id est diabolus, sed Dominus Deus tuus; quia Deus, est reverendus; quia tuus, est diligendus. Deus, id est Creator; Dominus, id est Redemptor; Deus tuus, quia de suo sanguine redemit, qui creando tibi dedit naturam; qui redimendo, tribuit tibi gratiam. Tantus, et talis, quod adorabunt eum Filiae Tyri in muneribus, id est in caerimoniis, votis, et eleemosynis. Tyrus enim interpretatur angustia, cujus filiae sunt Gentes peccatorum angustiis coarctatae. Unde mulier Chananaea a finibus illis egressa, typum gerens Gentilis Ecclesiae, venit, et adoravit. Quia vero tantum virum habes, et talem; ideo vultum tuum, id est benignitatem tuam, deprecabuntur, pro se, omnes divites plebis, id est sapientes, et nobiles hujus saeculi, principes et philosophi; quia jam conversi venerantur Ecclesiam. Vel divites plebis intelliguntur Judaei, qui quondam habebant templum, et Sacerdotium, divitias legis, et prophetiae. Sicut enim ante Salvatoris adventum, quicumque de Tyro, id est de populo gentium cupiebant fieri proselyti, deprecabantur Israel, ut per eos introducerentur in Templum, ita post Salvatoris adventum, quicumque de Israel, id est de populo Judaeorum, volunt fieri Christiani, deprecabuntur Ecclesiam, ut eos recipiat ad baptismum, quatenus salutem, quam perdiderant in Judaea, inveniant in Ecclesia. Per vultum benignitas designatur, secundum illud: Illuminet vultum suum super nos, et misereatur nobis.

Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis, circumamicta varietate. Quam reginam praedixerat, filiam regis appellat; Christus regenerat, quam desponsat. Laudat ergo sponsam a gloria, quam commendat dupliciter: ab ornatu interiori, et ab ornatu exteriori. Ornatus interior, nitor conscientiae. Ornatus exterior est splendor doctrinae. De ornatu interiori praemittit: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, id est in conscientia, juxta quod inquit Apostolus: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Unde: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Certe qui foris nitent, et intus sordent, similes sunt sepulcris dealbatis, quae a foris parent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum, et omni spurcitia. De ornatu exteriori subjungit: In fimbriis aureis, id est claris doctrinis, ornantur. Haec sunt aurea tintinnabula, quae dependebant a tunica hyacinthina. Per aurum enim sapientia designatur; quia sicut aurum praecellit universis metallis, ita sapientia praeeminet omnibus donis. Requiescet super eum, inquit, spiritus sapientiae, et intellectus, etc. Dicit igitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato; sed omnis gloria ejus, id est filiae regis est ab intus, id est in conscientia. Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne, circumcisio: sed qui in abscondito Judaeus est, et circumcisio cordis, in spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. Ejus autem ornatus non tantum est intus in conscientia, sed etiam foris est in doctrina. Quoniam in fimbriis aureis: id est in doctrinis praeclaris, quae sapientiae luce refulgent, est circumamicta, id est undique decorata varietate linguarum, secundum illud: Loquebantur variis linguis, prout Spiritus Sanctus dabat eloqui illis; multum enim per aurum sapientiae, et per argentum eloquentiae decorantur. Unde Sponsus ad Sponsam inquit in Canticis: Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento. Per aurum sapientia, per argentum eloquentia designatur. Nam de sapientia scriptum est: Facies mensam de lignis Sethim,..... et inaurabis eam auro mundissimo. De eloquentia vero legitur: Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum. Decenter ergo per murenulas aureas flores sapientiae designantur, quibus collum, et pectus Ecclesiae, id est praedicatores Ecclesiae, et doctores ornantur. Vermiculatas, id est distinctas, et variatas argento, scilicet eloquentia, ut juxta varietatem materiae, vel personae, stylus sermonis, et qualitas varietur, ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Inter vos non judicavi me scire aliquid, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum. Et iterum: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam. Si vero per vestem Ecclesiae singuli quique fideles intelligantur, secundum illud, quod ei dicitur a Domino per Prophetam: His omnibus velut ornamento vestieris: per fimbriam, quae est extrema pars vestis, ultimi fideles debent intelligi, qui erunt in fine saeculi: ut talis sit sensus: Regina erit circumdata varietate virtutum, in fimbriis aureis, id est in ultimis sanctis, qui erunt aurei, id est perfecti, sicut aurum quod per ignem probatur.

Adducentur regi virgines post eam: proximae ejus offerentur tibi. Offerentur in laetitia, et exultatione: adducentur in templum regis. Solet puella, cum de domo patris ad domum sponsi deducitur, contristari pro cognatis, et cognitis, quos dimittit: propter quod ei dicitur: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui; quoniam concupivit rex speciem tuam. Solent venientibus sponsis omnes assurgere, ac humiliter inclinare: propter quod dicitur: Adorabunt eum filiae Tyri in muneribus: vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis. Solet sponsa preciosis vestibus, et variis indumentis ornata procedere: propter quod dicitur: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis, circumamicta varietate. Solet secum paranymphum, non extraneos, sed propinquos adducere: propter quod dicitur: Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus. Solent cum hymnis, et canticis festive deduci: propter quod dicitur: Afferentur tibi in laetitia, et exultatione. Solent pro consecrando conjugio in templum adduci; propter quod dicitur: Adducentur in templum regis. Licet autem una sit universalis Ecclesia, de qua dicitur: Una est columba mea, perfecta mea, multae sunt tamen diversitates fidelium, de quibus adjungitur: Viderunt eam filiae, et beatissimam praedicaverunt reginae, et concubinae laudaverunt eam. Post eam igitur reginam, quae mater est omnium, id est post primitivam Ecclesiam, virgines adducentur, et proximae afferentur; quia facilius merentur adytum regis virgines, quam viduae; continentes, quam conjugatae. Nam, ut inquit Apostolus: Qui sine uxore est, cogitat quae Domini sunt, et quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore est, sollicitus est, quae sunt mundi. Virgines ergo, quae tam corde, quam corpore sunt pudicae, adducentur regi, videlicet Christo, in praesenti per fidem, in futuro per speciem. Et proximae ejus, id est conjugatae, vel viduae, proximo loco post illas, afferentur tibi, Rex Christe, ut istis des auream, illis aureolam. Nam illarum est fructus centesimus, istarum sexagesimus, vel tricesimus. Utraeque tamen afferentur in laetitia cordis, et exultatione corporis, propter geminam stolam. Quia vero non omnes virgines sunt prudentes, sed quaedam sunt fatuae, solae vero prudentes intraverunt ad nuptias, et clausa est janua: recte subjungitur: Adducentur in templum regis, id est in Jerusalem coelestem, in Ecclesiam triumphantem, cum regnum advenerit, de quo dicit Psalmographus: In templo ejus omnes dicent gloriam. In illud itaque templum solae prudentes virgines adducentur; quia sicut pastor separabit agnos ab haedis, agnos adducet in gloriam, haedos tradet ad poenam. In templum autem militantis Ecclesiae tam prudentes, quam fatuae virgines adducuntur; quia modo mixta sunt grana cum paleis, et lolium cum frumento.

Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: constitues eos principes super omnem terram. Sponsa laudatur a filiis: filios autem commendat a magnitudine; quia sunt nati pro patribus. A fortitudine; quia nati sunt filii. Ab altitudine; quia constitues eos principes. A latitudine; quia super omnem terram. A gratitudine; quia memores erunt nominis tui, Domine. A longitudine; quia in omni generatione, et progenie. Patres vero non solum carne, sed etiam fide possunt intelligi, teste Veritate, quae dicit: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Patris enim Ecclesiae secundum carnem fuerunt Idololatrae, pro quibus nati sunt Christiani. Patres secundum fidem fuerunt olim Prophetae, pro quibus nati sunt tandem Apostoli. Pro apostolis autem quotidie nascuntur Episcopi, quos Ecclesia principes super omnem terram constituit. Quamvis et aliter possit intelligi: Filii nati sunt pro patribus; quos generas filios, collocas tibi patres, cum discipulos facis magistros. Verum Apostolos non Sponsa, sed Sponsus constituit principes super terram, quibus post Resurrectionem insuflavit, et ait: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt. Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur. Sed ad utrumque potest referri, quod dicitur: Constitues eos principes super omnem terram: et ad Sponsam, de qua praemittitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: et ad Sponsum, de quo subjungitur: Memores erunt nominis tui, Domine. De principibus istis alibi legitur: Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Nimis honorati sunt amici tui, Deus: nimis confortatus est principatus eorum.

Porro principatus iste non tradit dominium, sed tribuit ministerium; juxta quod Dominus inquit apostolis: Reges Gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic: sed qui major est inter vos, erit sicut junior: et qui praecessor, erit sicut ministrator. Et Petrus Apostolorum magister. Non quasi dominantes in clero, sed forma facti gregis ex animo. Memores erunt nominis tui, Domine, in omni generatione, et progenie. Quasi dicat; Accepti beneficii non erunt ingrati, quia memores erunt nominis tui, Domine: non tantum alicubi, sed ubique; quoniam in omni generatione, et progenie suscepti officii non erunt obliti; quia propterea populi confitebuntur tibi; non tantum semel, sed semper; quoniam in aeternum, et in saeculum saeculi. Olim notus in Judaea erat Deus, et in Israel magnum nomen ejus; sed apostoli, et Apostolici viri memores erunt nominis tui, Domine, in omni generatione, et generatione Judaeorum, et progenie Gentium; quoniam, in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Vel in omni generatione, et progenie, id est per omnes successores, praedicando nomen tuum magnum, et gloriosum, quod invocatum est super illos. Nomen istud Petrus Apostolus exposuit principibus, et senioribus Judaeorum: Notum, inquit, sit omnibus vobis, quoniam in nomine Jesu Christi Nazareni..... astat iste coram vobis sanus..... Nec enim nomen aliud datum est sub coelo hominibus, in quo nos oporteat salvos fieri. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum, et in saeculum saeculi. Quasi dicat: quia principes memores erunt nominis tui, Domine, in omni generatione, et progenie, propterea populi Christiani, principes imitantes, confitebuntur tibi, id est laudabunt te. Nam quod agitur a majoribus, facile trahitur a minoribus in exemplum. In aeternum, et in saeculum saeculi, id est per omne tempus, et per ipsam aeternitatem. Aeternum tamen propter dignitatem praemittit; et saeculum propter dignitatem supponit. Vel alterum expositio est alterius; In aeternum, et in saeculum saeculi, hoc est in futurum, quod est consecutivum praesentis. Beati ergo, qui habitant in domo tua, Domine; in saeculum saeculi laudabunt te.

Explicit liber de Quadripartita specie Nuptiarum Domini Innocentii papae tertii.