De fide Catholica
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/isidorus-hispalensis565-636" aria-label="More works by Isidorus Hispalensis">
—
⋯
Original / primary: 8206 Defica
2.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT I. Quod Christus a Deo Patre genitus est.
2.1.1
1. Judaei nefaria incredulitate Christum Dei Filium abnegantes, impii, duricordes, prophetis veteribus increduli, novis obstrusi, adventum Christi malunt ignorare, quam nosse; negare, quam credere. Quem enim venturum accipiunt, venisse jam nolunt. Quem resurrecturum legunt, resurrexisse non credunt.
2.1.2
2. Sed ideo ista non intelligere se fingunt, quia sacrilegio suo haec impleta cognoscunt. Ad quorum refellendam perfidiam quaedam ex Veteri Testamento aggregavimus testimonia, quibus Christum gentium ab omnipotente Patre cognoscant, ipso testante: Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te.. Ex utero itaque, id est, ex illa intima et incomprehensibili Patris substantia, sive ex illo divino atque immenso paterni pectoris arcano, quo Pater genitor de corde bonum eructat verbum.
2.1.1
Sicut et ipse alias ait: Eructavit cor meum verbum bonum. Atque alibi ipse Pater sic dixit: Filius meus es tu, ego hodie genui te. 3 Quod non est dictum David, neque ulli sequentium regum. Nam ibi additur: Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Quod neque David, neque genti Hebraeorum concessum est, nisi tantummodo Christo, cujus nomen est per omnes gentes diffusum, cui et reges obediunt, et gentes serviunt, sicut et alibi de eo scriptum est: Adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei.
2.1.3
4. Item Salomon, dum Patris nomen mysteriumque nativitatis Christi secundum deitatem vellet agnoscere, his verbis intonat in Proverbiis dicens: Quis ascendit in coelum, atque descendit? quis colligavit aquas, quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terrae? quod nomen est ejus, aut quod nomen filii ejus, si nosti?.
2.1.4
5. Hunc Filium Dei in Daniele rex ille impius aspiciens, dixit: Ecce ego video viros quatuor solutos, et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis Filio Dei; quem fideliter credimus, nec ullatenus dubitamus Dominum Salvatorem esse. Sed objicitur quod in Daniele iste Filius Dei superius etiam angelus nominatur. Assentio. Nam et Christus Filius Dei angelus dicitur. Sic enim ait propheta de ipso: Veniet ad templum sanctum suum dominator, quem vos quaeritis, et angelus Testamenti, quem vos desideratis.
2.1.5
6. Christus enim in eo quod a Patre genitus est, Filius Dei vocatur; in eo vero, quod saepe a Patre missus ad annuntiandum patribus legitur, angelus nominatur. De quo etiam ipse Pater ad legislatorem ita protestatur, dicens: Ecce mitto angelum meum, qui praecedat, et custodiat te in via, et introducat in locum quem paravi; observa eum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes, quia non dimittet, cum peccaveris, et est nomen meum in illo.
2.1.6
4 7. Quis est ergo iste angelus cui Deus et potestatem suam dedit et nomen? Quod si dicitur: aliqua alia est potestas angelica, hoc nefas est credere. Quis enim in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei? Qui enim non aequatur natura, non potest aequari et nomine. Ipse est enim Filius, qui semper a Patre missus visibiliter apparebat hominibus. Ex ipsa ergo missione recte angelus nuncupatur. Isaias autem apertius Filium a Deo genitum confirmans, ita annuntiat: Vox Domini reddentis retributionem inimicis suis, ipsis videlicet, qui non credunt, Judaeis: Antequam parturiret, peperit; et antequam veniret partus ejus, peperit masculum.
2.1.7
8. Quasi aperte diceret: antequam Christum Virgo parturiret in carne, generavit filium in divinitate Pater, et antequam tempus Virginis parturiendi veniret, genuit eum sine tempore Pater. Unde inferius ait: Quis audivit unquam tale? aut quis vidit huic simile? Revera, quia nihil tale in hominibus accidit, aut quidpiam simile, et post haec subjungit: Nunquid qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus; et qui generationem caeteris tribuo, sterilis ero? ait Dominus. Quibus omnibus testimoniis cogendus est infidelis, ut eligat sibi de duobus, aut Christum Filium Dei credere, aut mendaces putare prophetas, qui ista cecinerunt. 5
2.2.1
LIBER PRIMUS. CAPUT II. Quod Christus ante saecula ineffabiliter a Patre genitus est.
2.2.1
1. Quod si quaeritur, quando, vel quomodo, Pater Filium genuerit, respondetur: Cur quaeritur tempus, quando sit Dei Filius genitus, dum sit sua nativitate aeternus? sicut scriptum est de eo: Egressus ejus a principio a diebus aeternitatis. Et iterum: Ante solem permanet nomen ejus, et ante lunam sedes ejus.
2.2.2
2. Sed et Pater eumdem ante luciferum, id est, ante omnia tempora genuisse testatur, quod et ipse Filius Dei, verbum, virtus et sapientia, de sua nativitate confirmat, dicens: Necdum erant abyssi, et ego jam conceptus eram, necdum fontes aquarum eruperant, necdum montes gravi mole constiterant, ante colles ego parturiebar; adhuc terram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terrae: quando praeparabat coelos, aderam; quando certa lege et gyro vallabat abyssos; quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram, cuncta componens. 6
2.2.1
Tali igitur auctoritate ante omnia saecula Fiius a Patre genitus esse declaratur, quando a Patre per illum cuncta creata esse noscuntur. Illud denuo quaeritur, quomodo idem sit genitus, dum sacrae nativitatis ejus arcana nec Apostolus dicit, nec propheta comperit, nec angelus scivit, nec creatura cognovit, Isaia testante, qui dicit: Generationem ejus quis enarrabit? Idcirco si ejus nativitas a propheta non potuit enarrari, quis profitebitur nosse quomodo Filius potuit a Patre generari?
2.2.2
Hinc est illud in libro Job: Sapientiam( Dei Patris) unde invenies? latet enim ab oculis hominum, et a volucribus coeli absconsa est; id est, etiam ipsis angelis incognita. Item ibi: Radix sapientiae cui revelata est? origo scilicet Filii Dei. Ideoque quod etiam super angelorum intelligentiam atque scientiam est, quis hominum potest narrare?
2.2.3
Scire autem manifestum est solum Patrem quomodo genueruit Filium, et Filium, quomodo sit genitus a Patre. Siquidem et gignendi Filii quaeritur ratio, eo quod Filius non nisi ex duobus nascatur; habeat, inquam, sibi hujusmodi generis ortum conditio caduca mortalium; Christus enim ex Patre ita emicuit, ut splendor a lumine, ut verbum ab ore, ut sapientia ex corde.
2.3.1
LIBER PRIMUS. CAPUT III. Quia Christus Deus et Dominus est.
2.3.1
1. Post declaratum Christi divinae nativitatis mysterium, deinde, quia idem Deus et Dominus est, exemplis sanctarum Scripturarum 7 adhibitis demonstremus. Si Christus Deus non est, cui dicitur in Psalmis: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virgo aequitatis, virga regni tui; dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo laetitiae, prae consortibus tuis?
2.3.1.1
Quis est igitur iste Deus unctus a Deo? Respondeant nobis Judaei. Ecce Deus unctus a Deo dicitur, et utique Christus ipsa unctione monstratur, cum Deus unctus insinuatur. Dum enim audis Deum unctum, intellige Christum; Christus enim a chrismate, id est, ab unctione vocatur. Hunc Christum sub persona Cyri regis Persarum per Isaiam Pater Deum et Dominum esse testatur, dicens: Haec dicit Dominus Christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam, et aperiam ante eum januas, et portae non claudentur. Ego ante te ibo, et gloriosos terrae humiliabo. Portas aereas conteram, et vectes ferreos confringam, et dabo tibi thesauros absconditos, et arcana secretorum, ut scias quia ego Dominus, qui voco nomen tuum, Deus Israel.
2.3.1.2
3. In persona enim Cyri Christus est prophetatus; ubi ei subjugatae sunt gentes in fide, et regna. Praeterea, quia nullus in regno Israel Cyrus est dictus. Quod si de Cyro Persarum rege quis hoc crediderit prophetatum, absurdum et profanum esse cognoscat 8 ut homo impius et idololatriae deditus, Christus, et Deus, et Dominus nuncupetur. Unde et in translatione LXX non habetur Christo meo Cyro. Sed Haec dicit Dominus Christo meo Domino. Quod in persona specialiter Christi Domini nostri accipitur.
2.3.2.1
Si Christus Deus non est, dicant Judaei nobis quem sit affatus Deus in Genesi, cum diceret: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram? Sic enim subjungitur: Et creavit Deus hominem ad imaginem suam; ad imaginem Dei creavit illum. Quaerant ergo quis Deus creavit, aut ad cujus Dei imaginem condidit hominem quem creavit?
2.3.2.2
5. Quod si respondeant, ad angelorum. Num angelus aequalem cum Deo habet imaginem, dum multum distet imago creaturae ab eo qui creavit? aut nunquid angelus cum Deo potuit facere hominem? quod ita existimare magnae dementiae est. Cui ergo dicitur? aut ad cujus imaginem conditus homo creditur, nisi ad ejus, cui una imago cum Deo est, et unicum nomen divinitatis est? 9
2.3.3
Item si Christus Dominus non est, quis Dominus pluit in Sodomis ignem a Domino? Sic enim ait in Genesi: Et pluit Dominus super Sodomam, et Gomorrham sulphur, et ignem a Domino. In qua sententia nemo dubitat secundam esse personam. Nam quis est ille Dominus a Domino, nisi procul dubio Filius a Patre, qui semper ab eodem Patre missus descendere solitus est et ascendere? Quo testimonio et deitas, et distinctio personarum Patris et Filii luce clarius demonstratur.
2.3.4
Item si Christus Dominus non est, de quo dixit David in psalmo: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Qui dum idem Christus secundum carnem sit filius David, in spiritu tamen Dominus ejus, et Deus est. Si Christus Dominus non est, de quo ait David in libris Regum: Dixit vir, cui constitutum est de Christo Dei Jacob, egregius psalmista Israel: Spiritus Domini locutus est per me, et sermo ejus per linguam meam?
2.3.5.1
Item si Christus Dominus non est, quis est ille Dominus exercituum, qui a Domino exercituum mittitur, ipso dicente in Zacharia: Haec dicit Dominus Deus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quae expoliaverunt vos. Qui enim tetigerit vos, tanget pupillam oculi ejus. Quia ecce levabo manum meam super eos, et erunt praeda iis qui serviebant sibi, et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me?
2.3.5.2
9. Vide nunc cujus sit haec vox, nisi Salvatoris, quia omnipotens Deus a Patre omnipotente missum se esse testatur. Missus est autem ad gentes, post gloriam Deitatis, quam habuit apud Patrem, quando exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens factus est obediens usque ad mortem.
2.3.5.3
Qui etiam in sequentibus loquitur, dicens: Lauda, et laetare, filia Sion, quia ecce ego venio, 10 et habitabo in medio tui, dicit Dominus, et applicabuntur gentes multae ad Dominum in die illa, et erunt mihi in populum, et habitabo in medio tui, et scies quia Dominus exercituum misit me ad te.
2.3.5.4
10. Quis est igitur iste Dominus exercituum a Domino exercituum missus, nisi idem Dominus Jesus Christus? Superest de Spiritu sancto, de cujus deitate sic ait Jacob: Et quia spiritus Dei est, spiritus Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me, ecce et me, sicut et te, fecit Deus. De quo enim dixerat: Spiritus Domini fecit me, de eo rursus adjecit: Ecce et me, sicut et te, fecit Deus, ut eumdem Spiritum ostenderet esse Deum.
2.4.1
LIBER PRIMUS. CAPUT IV. De Trinitatis significantia.
2.4.1
1. Patet Veteris Testamenti apicibus, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum esse Deum. Sed hinc isti Filium, et Spiritum sanctum non reputant esse Deum, eo quod in monte Sina vocem Dei intonantis audierunt: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus 11 unus est; ignorantes in Trinitate unum esse Deum, Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, nec tres deos, sed in tribus personis unum nomen individuae majestatis.
2.4.2
2. Quaeramus ergo in Scripturis Veteris Testamenti eamdem Trinitatem. In libro quippe secundo Regum ita scriptum est: Dixit David filius Isai. Dixit vir, cui constitutum est de Christo Dei Jacob, egregius psalmista Israel: Spiritus Domini locutus est per me, et sermo ejus per linguam meam. Quis autem esset, adjecit: Deus Israel mihi locutus est, fortis Israel, dominator hominum justus.
2.4.1.1
Dicendo enim Christum Dei Jacob, et Filium, et Patrem ostendit. Item dicendo: Spiritus Domini locutus est per me, Spiritum sanctum evidenter aperuit. Idem quoque in Psalmis: Verbo, inquit, Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum; in persona enim Domini Patrem accipimus; in Verbo Filium credimus; in spiritu oris ejus Spiritum sanctum intelligimus. Quo testimonio et Trinitatis numerus, et communio cooperationis ostenditur.
2.4.1.2
4. Sic et in consequentibus idem propheta ait: Mittet verbum suum, et liquefaciet ea; flabit Spiritus ejus, et fluent aquae. Ecce tria, Pater qui mittit, et Verbum quod mittitur, et Spiritus ejus qui flat. Nam et cum dicitur in Genesi: In principio fecit Deus coelum et terram, et spiritus Dei ferebatur super aquas, ibi in Dei vocabulo Pater intelligitur; in principio Filius agnoscitur, qui dicit: In capite libri scriptum est de me, ut faciam voluntatem tuam; quia dixit Deus, et fecit Deus; in eo vero qui superferebatur aquis, Spiritus sanctus significatur.
2.4.2.1
Nam et cum ibi dicit Deus: Faciamus hominem ad imaginem 12 et similitudinem nostram, per pluralitatem personarum patens significatio Trinitatis est. Ubi tamen, ut unitatem deitatis ostenderet, confestim admonet, dicens: Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam. Et cum dicit idem Deus: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ipsa pluralitas personarum Trinitatis demonstrat mysterium.
2.4.2.2
6. Cujus Trinitatis sacramentum et Aggaeus propheta ita aperuit, ex persona Domini dicens: Spiritus meus erit in medio vestri. Ecce Deus qui loquitur, ecce Spiritus ejus; post haec de tertia persona, id est, de Filio, ita subjecit: Quia ecce ego commovebo coelum et terram, et veniet desideratus cunctis gentibus.
2.4.3
In Isaia quoque sub propria persona cujusque distinctio Trinitatis, dicente eodem Filio, ita ostenditur: Ego primus, et ego novissimus; manus quoque mea fundavit terram, et dextra mea mensa est coelos. Non a principio in abscondito locutus sum; ex tempore antequam fieret, ibi eram; et consequenter adjecit: Et nunc Dominus Deus meus misit me, et Spiritus ejus. Ecce duae personae, Dominus et Spiritus ejus, qui mittunt, et tertia persona ejusdem Domini, qui mittitur.
2.4.4
Item alibi per eumdem prophetam Trinitatis sic demonstratur significantia. Ecce, inquit, puer meus, suscipiam eum, dilectus meus, complacuit sibi in illo anima mea, dedi spiritum meum super eum. Pater Filium dilectum puerum vocat, super quem dedit spiritum suum. De quo Dominus Jesus Christus propria voce testatur: Spiritus Domini super me.
2.4.5
Alio quoque in loco idem Isaias totam Trinitatem in digitorum numero comprehendens, sic praedicat, dicens: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo quis ponderavit? quis appendit tribus digitis molem terrae? In tribus quippe digitis propheta trinam divinae omnipotentiae aequalitatem sub quadam mysterii lance libravit, et ex parilitate virtutis cooperationem potentiae, et unitatem substantiae, quae una eademque in Trinitate est, in tribus digitis declaravit.
2.4.6.1
Cujus Trinitatis mysterium alias se cognovisse testatur idem propheta, dicendo: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum, Seraphim stabant super illud, sex alae uni, et sex alae alteri, 13 duabus velabant faciem ejus, et duabus velabant pedes ejus, et duabus volabant; quem ut trinum in personis ostenderet, et unum in divinitate monstraret, sequenter ait: Et clamabant alter ad alterum, et dicebant: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus exercituum; plena est omnis terra gloria ejus.
2.4.6.2
11. Ecce trinam sanctificationem sub una confessione coelestis persultat exercitus: unam gloriam Trinitatis Seraphim trina repetitione proclamant. Nam quid ter Sanctus indicat, nisi ejusdem trinae Omnipotentiae gloria demonstrata est in deitate trium personarum significatio? Non autem sicut tres personae, ita et tres dii credendi sunt, sed in eis personis una divinitas praedicanda est secundum Moysi sententiam dicentis: Audi, Israel, Deus, Deus tuus, Deus unus est. Et iterum: Ego sum Deus, et praeter me non est alius.
2.4.7
Sed contra haec objicit perniciosa Judaeorum perfidia, dicens: Si Pater Deus est, et Filius Deus est; ergo duo dii sunt, et non unus Deus. Pro me ergo audiant Isaiam, utramque personam unum Deum dicentem: Tu es Deus, et in te est Deus. In eo enim quod dicit: Tu es Deus, Patrem ostendit; in eo vero quod subjecit: In te est Deus, Filium declaravit.
2.4.8
Sed tamen, ut eumdem Patrem et Filium unum Deum ostenderet, subjecit: Non est absque te Deus, vere tu es absconsus Deus, Deus Israel. Alias quoque unitum nomen Patris et Filii comprobatur, ipso Patre ad legislatorem Moysen ita testante: Attende illi, et ne inobediens ei fueris; est enim nomen meum in illo. 14
2.5.1
LIBER PRIMUS. CAPUT V. Quia Filius Dei, Deus, homo factus est.
2.5.1
1. Hucusque mysterium coelestis nativitatis in Christo, et significantiam divinae Trinitatis ostendimus. Dehinc Scripturae auctoritate eumdem Filium Dei natum in carne monstremus, manifestantes primum, quia idem Filius Dei propter nostram salutem incarnatus, et homo factus est. Sic enim de eo praedicat Isaias: Parvulus, inquit, natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus ejus super humerum ejus, et vocabitur nomen ejus admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis; multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis.
2.5.1.1
Parvulus enim Christus, quia homo; et natus est nobis, non sibi; quod enim homo factus est, nobis profecit, et ideo nobis natus est. Filius autem datus est nobis: cujus, nisi Dei Filius? principatus ejus super humerum ejus: sive quia crucem propriis humeris ipse portavit: sive quia titulum regni super humeros et caput ejus Pilatus scripsit.
2.5.1.2
3. Erubescant itaque impii Judaei, et agnoscant vocari Christum Filium Dei vivi natum, et per assumptionem corporis parvulum factum, de quo David ait: Minuisti eum paulo minus ab angelis, quia, dum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. 15 Ad quem dum Pater in Psalmis de illa aeterna nativitate diceret: Ex utero ante Luciferum genui te, rursum futuram ejus in carne nativitatem ostendens, subjecit, dicens: Et quasi de vulva orietur tibi ros adolescentiae tuae.
2.5.1.3
4. Hanc incorporationem Filii Dei et Spiritus sanctus in Psalmis ita praenuntiavit, dicens: Ad Sion autem dicetur, vir et vir natus est in ea, et ipse fundavit eam Excelsus. Ecce qui nascitur in Sion, et qui in ipsa civitate factus est humillimus, ipse est qui fundavit eam Excelsus; et quia idem est Dominus, sequitur: Dominus numeravit, scribens populis, iste natus est ibi. Quis est iste? vir scilicet, et excelsus, et Dominus. Vir, quia homo factus est. Excelsus, quia eum supra se coeli et angeli suscipiunt. Dominus, quia cunctae coeli terraeque creaturae illi deserviunt.
2.5.2.1
Verum quoties inimici Christi omnem hanc prophetiam nativitatis ejus audiunt, conclusi, dum non habeant quod proponant, argumentantur, dicentes necdum venisse Christum, de quo haec omnia ora prophetarum praesaga cecinerunt. Quaeramus ergo tempus nativitatis Christi, utrum jam advenerit, an venturus adhuc exspectetur? In Daniele igitur tempus adventus ejus certissime ostenditur, et anni numerantur, et manifesta signa ejus pronuntiantur, et post adventum ejus et mortem futura Judaeorum excidia ibi certissime manifestantur.
2.5.2.2
6. Sic enim ait ad eum angelus: Daniel, adverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomadae abbreviatae sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, 16 et ungatur sanctus sanctorum. Quae scilicet septuaginta hebdomadae si a tempore Danielis enumerentur, procul dubio Sanctus sanctorum Dominus Jesus Christus olim venisse cognoscitur.
2.5.3
Hebdomada namque in sacris eloquiis septem annis terminatur, dicente Domino ad Moysen: Numerabis tibi septem hebdomadas annorum, id est septies septem, qui simul faciunt annos quadraginta novem. Similiter septies septuaginta fiunt quadriginti nonaginta. Ideo tot annos fuisse credendum est a Daniele usque ad Christum. A tempore itaque Danielis prophetae usque ad praesens tempus plus quam centum quadraginta hebdomadae enumerantur. Ideoque jam advenit Christus, quem annuntiabat sermo propheticus.
2.5.4.1
Post septuaginta enim hebdomadas et natus et passus ostenditur Christus, et civitatem Jerusalem in exterminationem fuisse, et sacrificium, unctionemque cessasse. Sic enim subjecit idem propheta: Et occidetur Christus, et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo, et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Post passionem igitur Christi venit Titus, et debellavit Judaeos, et destruxit urbem, et templum, et cessaverunt libamina et sacrificia. Quae ultra illic celebrari non potuerunt. Ut impleretur quod fuerat ante a propheta praedictum.
2.5.4.2
9. Sed, o duritia cordis Judaici! quia ipsi Christum interemerunt, inde eum adhuc venisse non credunt. Probavimus Dominum nostrum Jesum Christum secundum carnem jam natum fuisse. Sed adjicit incredulus cur in carne venit? Audi ergo causam. Deus cum hominem fecisset, summa beatitudine praeditum, et divinae imaginis decore ornatum, posuit eum in paradiso, ut esset Deo subjectus, et caeteris creaturis praelatus.
2.5.4.3
10. Ille autem rebellis effectus, contempta divinitate, interdictum violavit praeceptum: quem projectum ob superbiam Deus non occidit, sed exsulem paradiso fecit, exspectans ut per poenitentiam reparari posset ad veniam; et cum ille non revocaretur ad viam virtutis, dedit legem per Moysen, ut vel per ipsam reverteretur ad amorem Dei, et operationem justitiae. Sed cum ne hanc quidem contumax et incredulus custodiret, venit tandem 17 Filius Dei, et corpus humanum assumpsit, ut dum videretur, crederetur; omissisque mundus daemonum simulacris reconciliaretur gratiae Conditoris.
2.5.4.4
11. Haec est causa nativitatis Christi, quem Judaei, etsi patiantur natum, scandalizantur tamen crucifixum et mortuum: non intelligentes quia sicut propter redemptionem mundi illum decuit nasci, ita et pati oportuit, cujus passionem et mortem in suo loco Scripturarum testimoniis approbabimus. Nunc vero sequamur debitum ordinem, et cujus demonstrata est post gloriam deitatis humana nativitas, demonstretur et genus, et patria incipientes primum de nomine ejus loqui.
2.6.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VI. De nomine Jesu.
2.6.1
1. Prima enim appellatio nominis Jesu invenitur in figura Domini nostri Jesu Christi antea praedicata. Nam Auses quidam, qui Nave filius nominabatur, a Moyse Jesus cognominatur. Hic post obitum Moysi dux effectus principatum obtinuit, et terram promissionis haereditate distribuit. Mutatio nominis quid significabat, nisi quia defuncto Moyse, id est, defuncta lege, et legali praecepto cessante, dux nobis Dominus Jesus Christus erat futurus, qui nos per Jordanis fluenta, id est, per gratiam baptismi sanctificatos, et omnibus vitiorum generibus expulsis, vel angelorum malorum hostibus effugatis, perduceret ad terram coelestis 18 repromissionis, melle, et lacte manantem, id est, vitae aeternae possessionem, qua nihil dulcius?
2.6.2
2. Ideo enim vir ille hujus sacramenti imaginem suscepit, ut Jesus nominaretur, ad significandum illum verum Jesum, de quo in Psalmis scriptum est: Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari, id est, Jesu patri nostro. Ubi ostenditur Dominum et Deum esse Jesum, de quo et alibi in Psalmis: Quia placet sibi Dominus in populo suo, et exaltabit mansuetos in Jesu. Haec enim in Hebraeo sic habentur. De quo apertius Habacuc intonat dicens: Ego gaudebo in Domino, et exsultabo in Deo Jesu meo.
2.7.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VII. Christus ex semine Abrahae secundum carnem fuit.
2.7.1
1. Quod autem ex semine Abrahae futurus esset Dominus Jesus Christus, Genesis ostendit, dicente Abraham ad puerum suum: Pone manum tuam sub femore meo, et jura per Deum coeli. Quo verbo Christum Deum coeli de genere suo testabatur in carne esse venturum. Per femur enim genus intelligitur; significabatur enim de semine Abrahae futurum in carne Deum coeli: de quo semine per Isaac facta fuerat ei a Domino repromissio. In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes, id est, 19 in Christo, de quo Psalmista ait: Et benedicentur in eo omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum.
2.7.1
De hoc semine, et per eumdem Isaiam vox Domini loquitur: Educam, inquit, de Jacob semen, et de Juda possidentes montes meos. De quo alibi idem propheta: Nisi Dominus Sabaoth, reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes facti essemus.
2.8.1
LIBER PRIMUS. CAPUT VIII. De tribu Juda ortus est Christus.
2.8.1
1. Et quia de tribu Juda secundum carnem Christus exspectandus esset, Jacob patriarcha significat, dicens: Non deficiet princeps ex Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est. Et ipse erit exspectatio gentium. Certum est enim, usque ad ortum Christi non defuisse principes populi Judaeorum ex genere Juda, nec duces de femoribus ejus usque ad Herodem alienigenam regem, qui per ambitionem regni irrepserat potestatem.
2.8.2
2. Statim enim ut hoc factum est, et defecit dux ex semine Judae, advenit ille qui mittendus erat, quem gentes et populi exspectabant. Judaei autem pervicacia impudicae frontis dicunt nondum esse id tempus expletum, mentientes nescio quem regem 20 ex genere Judae in extremis Orientis partibus regnum tenere.
2.8.1
Nec attendunt, mente caecati, simulationis suae mendacium detegi, quia jam sicut nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium, ita nullus rex, nullus sacerdos remansit Judaeis; neque enim mendax esse potest Osee propheta, qui dicit: Sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quae omnia quis non videat nunc in ipsis esse completa?
2.9.1
LIBER PRIMUS. CAPUT IX. Quia de stirpe David natus est Christus.
2.9.1
1. Ecce ex qua tribu nasciturus est Christus docemur. Ex David autem stirpe secundum carnem futurus esse per Spiritum sanctum ita praenuntiatus est in Psalmis: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum, de fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Et iterum: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit, et thronus ejus, sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum, et testis in coelo fidelis.
2.9.1
Item in libro Paralipomenon: Et factum est verbum Domini ad Nathan, dicens: Vade, et dic servo meo David: Haec dicit Dominus: Annuntio tibi quod aedificaturus sit domum tibi Dominus, cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus, ipse aedificabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in aeternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit, et statuam eum in domo mea, et in regno meo usque in sempiternum: et thronus ejus erit firmissimus in perpetuum. 21
2.9.2.1
Haec omnia quisquis in Salomone putat fuisse impleta, multum errare videtur. Nam qualiter in Salomone intelligendum est, quod dictum est: Postquam dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum illius? Nunquid de illo Salomone creditur prophetatum? Minime. Ille enim patre suo vivente coepit regnare. Nam hic dicitur quia cum completi fuerint dies vitae tuae, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum. Ex quo intelligitur alius esse promissus, qui non ante mortem David, sed post mortem ejus pronuntiatus fuerat suscitandus.
2.9.2.2
4. Qui aedificaret domum Domini, non de parietibus manufactis, sed de lapidibus vivis et pretiosis, id est, sanctis et fidelibus. Nam et illud, quod subjecit: Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in sempiternum coram me, attendat et aspiciat quisquam non de Salomone esse pronuntiatum. Salomon quippe domum plenam fuisse mulieribus alienigenis colentibus idola, et ipse ab eis rex idololatria seductus, atque dejectus, dum bonus fuisset in initio, malos exitus habuit.
2.9.3
Ergo quis est iste cujus domus est fidelis in perpetuum, et qui post mortem David promittitur suscitandus? Ille utique est de quo ipse David exaestuans clamat, dicens in Psalmo octogesimo octavo: Tu vero distulisti Christum tuum. Non est ergo ille Salomon, sed nec iste David dilatus est Christus. Ecce apparuerunt promissiones praedictae, non in Salomone, sed in Christo Domino nostro, qui ex David genere ortus est, fuisse completae.
2.9.4
De quo per Jeremiam ipse Dominus dicit: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum, et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter, et hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus justus noster.
2.9.5
Iste est qui per Nathan ex semine David promittitur, qui etiam 22 per Isaiam prophetam ita pronuntiat: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet. Haec virga de radice Jesse virgo est Maria, de David radice exorta, quae genuit florem Dominum Salvatorem, de quo etiam sequitur: Et requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini.
2.9.6.1
Ideo autem tanta dona spiritus super eum praedicantur, quia in eo non ad mensuram Spiritus inhabitat sanctus, sicut in nobis, sed tota inest ei plenitudo divinatis et gratiarum. Iste est qui non secundum visionem oculorum et auditum aurium judicat, sed est justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus. In cujus Ecclesia habitat lupus cum agno: ille utique qui solebat ab ea rapere praedam, dum ad eam convertitur, cum innocentibus commoratur.
2.9.6.2
9. In cujus ovili pardus cum haedo accubat permisti scilicet subdoli cum simplicibus, ibi etiam vitulus de circumcisione, leo de saeculi potestate, ovis de populari ordine, simul morantur, quia in fide communis est conditio omnium. Puer autem parvulus minans eos ille est utique, qui se humiliavit pro nobis, ut parvulus. Bos autem et leo ibi comedent paleas, quia principes cum subjectis plebibus communem habent doctrinam.
2.9.6.3
10. Delectatur quoque infans ab ubere super foramina aspidis, dum gentes, quae solebant venena aliquando praedicare, conversi etiam parvuli Christi fidem delectantur audire. Caverna autem reguli corda sunt infidelium, in quibus ille serpens tortuosus requiescebat, quem ablactatus comprehensum exinde captivum traxit, ut in monte sancto ejus, quod est Ecclesia, non noceret.
2.9.6.4
11. Adhuc idem Isaias de Christo, quia ex semine David nasciturus esset secundum carnem, sic in consequentibus dicit: In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes 23 deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. In signum populorum stat radix Jesse, quando Christus signaculum crucis exprimit in frontibus eorum. Ipsum gentes deprecabuntur, quod jam hoc totum cernitur fuisse completum. Sepulcrum autem ejus in tantum est gloriosum, ut excepto quod redempti per mortem ejus gloriam ei exhibemus, etiam locus ipse coruscans miraculis, gloriae suae causa ad se omnem contrahat mundum.
2.9.6.5
12. Hic locus in Hebraeo sic habet: Et erit requies ejus gloriosa. Utique quia moriens caro ejus non vidit corruptionem secundum Psalmi sententiam: Quia non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Jam vero quia ore prophetico de Moab nascenti Christo perhibetur testimonium, idem Isaias testatur: Ponam enim super his qui fugerint de Moab leonem, et reliquis terrae. Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion.
2.9.6.6
13. De hac enim gente Moabitarum egressus est Agnus immaculatus, qui tollit peccata mundi, qui dominatur in orbem terrarum. Petra autem deserti Ruth significat, quae, destituta morte mariti, de Booz genuit Obed, et de Obed Jesse, et de Jesse David, et de David stirpe Christum. Montem autem filiae Sion aut historialiter ipsam urbem Jerosolymam dicit, aut juxta tropologiam Ecclesiam in specula, id est, in virtutum sublimitate locatam.
2.10.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT X. Quia Christus de virgine sine virili coitu genitus est.
2.10.1.1
Hactenus de nomine, et gente, et genere Domini nostri Jesu Christi Testamenti Veteris fidem perstrinximus: dehinc generationes ejus secundum carnem de Virgine ostendamus. Isaias enim 24 sancto Spiritu plenus futurae incarnationis Filii Dei sic praenuntiat sacramentum, sic enim dicit: Et adjecit loqui ad Achaz Dominus, dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Et subjecit: Audite itaque, domus David, id est, genus David.
2.10.1.2
2. Nam bene ad domum David loquebatur, id est, ad stirpem regiam, de qua stirpe descendit Maria, et adjecit: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus. Quia ergo ille, quem in utero Virgo concepit, et peperit, Nobiscum Deus vocatur, Deus itaque in utero virginis conceptus natusque cognoscitur. Erubescant itaque Judaei increduli, et Christi gratiae sua colla submittant.
2.10.1.3
3. Ecce enim quem Virgo peperit nobiscum Deus appellatur. Quo loco argumentantur Judaei quod in Hebraeo non virginem, sed juvenculam ostendat sermo propheticus parituram. Adversus quos respondetur non esse signum, si juvencula pariat, quod est aetatis. Sed hoc esse signum ad rei novitatem, si Virgo pariat, quod est integritatis. Dum enim dicit: Dominus dabit vobis signum, insinuat quoddam insigne miraculum, virginem videlicet parituram, quod procul dubio signum non esset, nisi novum existeret. Oportebat enim Christum propter insigne miraculum secundum carnem nasci de virgine.
2.10.1.4
4. Sequitur de eo: Butyrum et mel comedet. Butyrum fructus est Ecclesiae venientis ex circumcisione, quasi bovis sub jugo, id est, sub lege positae; mel vero Ecclesiae venientis ex gentibus, 25 cujus suavitate, et dulcedine operis, et fidei pascitur Christus. Sequitur, et dicit: Et priusquam cognoscat puer vocare patrem aut matrem. Quod enim dixit priusquam cognoscat, id est, priusquam cognoscere faciat divinitate Deum habere se patrem, et carnis susceptione virginem matrem, juxta illud quod in Genesi scribitur, dicente Domino ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum, id est, nunc cognoscere te feci. Absit enim apud Deum esse ignorantiam, ut tunc cognosceret quod ante nesciret.
2.10.2.1
Quantae autem potestatis existat idem Emmanuel, praedictus propheta frequenter annuntiat, dicens: Et erit extensio alarum ejus, implens latitudinem terrae, o Emmanuel; quem quia de virgine natum credimus, Patrem in Psalmis dicentem audiamus. Nam cum dixisset Propheta de Christo: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, confestim vox Patris consecuta est, dicentis ad Filium: Ante luciferum genui te, et quasi de vulva orietur tibi ros adolescentiae tuae. Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. Dominus a dextris tuis confregit in die irae suae reges. Et iterum: Ubi inhabitet, inquit, gloria in terra nostra, misericordia et veritas occurrerunt sibi, justitia et pax complexae sunt se. Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit.
2.10.2.2
6. Quae est veritas de terra orta, nisi Christus de femina natus, Filius Dei de carne procedens? Nam caro terra est; quando enim natus est Christus, justitia de coelo prospexit. Non enim daretur e coelo justificatio, nisi Christus in carne nasceretur, et ut ostenderet quod ipsa veritas de terra orta homo esset, sequenter adjunxit: Justitia ante eum praeibit, et ponet in via gressus suos. Item idem David: Terra, inquit, dabit fructum suum. Terra, Maria, dedit fructum suum Christum; sed quis est iste fructus? Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus.
2.10.2.3
7. Hunc terrae fructum praedictus Isaias propheta alibi manifestius annuntiat, dicens: Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul; ego Dominus creavi eum. Coeli ipsi qui et nubes, id est, prophetae, per quos Christus adveniens prophetabatur; terra Maria, 26 quae, fide aperta, non corruptione, genuit Salvatorem, quia solus Dominus eum creavit, non virilis commistio seminis.
2.10.2.4
8. Unde et Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? Nullus enim hominum nativitatis Christi in conceptu conscius fuit: solo enim verbo Dei virgo praegnans apparuit. Quod etiam Daniel propheta figuraliter praedixerat, dicens: Vidi lapidem de monte abscissum sine manibus praecidentium, et cum venisset in terram, replevit orbem terrae: lapis iste Christus est sine manibus abscissus, implens omnem terram, quia in omnibus gentibus regnum ejus est.
2.10.2.5
9. De quo lapide per Isaiam Deus loquitur: Ecce mitto in fundamentis Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur. Hunc enim vidit Daniel abscissum de monte, id est, de populo Judaeorum, sine manibus, hoc est, sine operatione virili, ex Maria virgine natum, quam sine dubio virginem fuisse credimus ante partum, virginem permansisse post partum, Ezechiele propheta testante: Converti me ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciebat ad Orientem, et erat clausa. Et dixit Dominus ad me: Porta haec clausa erit, non aperietur, et vir non transiet per eam, quoniam Dominus Deus ingressus est per eam, eritque clausa.
2.10.3
Quo testimonio sanctam Mariam et virginem concepisse et virginem permansisse confitetur. Genitalia namque feminea, pro eo quod claustra partus aperiunt, portae dicuntur, sicut ait Job: Quia non clausit portas ventris, qui portavit me. Dominus enim noster Jesus Christus mirabiliter et potentialiter natus, tanquam sponsus processit de thalamo suo, id est, ex Virginis utero, post cujus ortum nullum cum Maria convenisse, nullum ex ejus utero genitum exstitisse profitemur.
2.11.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XI. In Bethlehem natus est Christus.
2.11.1
1. Praediximus nativitatem Domini nostri ex Virgine, locum quoque 27 originis suae ostendamus. Nam in Bethlehem natus est, ad quam dicitur per Michaeam prophetam: Et tu, Bethlehem, domus Ephrata, nunquid parvula es in millibus Juda? ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus a diebus aeternitatis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus in quo parturiens pariet.
2.11.1
Sicque postquam locum originis ejus praedixit, deinde regnum ejus futurum in toto orbe subjecit, dicens: Stabit, et videbit, et pascet gregem suum in virtute Domini, et in honore nominis Dei sui erunt, quoniam nunc magnificatur usque ad terminos terrae, et erit iste pax.
2.11.2
3. De hoc loco nativitatis Christi et Habacuc propheta sic ait: Deus ab Africo veniet. Bethlehem enim regio, ubi natus est Christus, de Jerusalem ad meridianam respicit plagam. Merito ergo ab Africo venisse scribitur, quia a Bethlehem venturus esse praevidebatur.
2.12
LIBER PRIMUS. CAPUT XII. Stellae indicio Christi nativitas monstratur.
2.12
1. Quia stellae indicio nativitas ejus claruit, in Numeris divinus ille 28 Balaam sic cecinit, dicens: Orietur stella ex Jacob, consurget homo de Israel. Magi enim ab Orientis partibus venientes, primi Christi nativitatem stella indice nuntiaverunt, scilicet, ut quem olim princeps artis eorum praedixerat, illi inspecto sidere demonstrarent.
2.13.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XIII. Munera magi obtulerunt.
2.13.1
1. Quia ei munera obtulerunt magi, et hoc prophetae nobis narrant; sic enim Isaias ait: In tempore illo deferetur munus Domino exercituum a populo divulso, et dilacerato, a populo terribili, post quem non fuit alius. Hoc autem dicit propheta propter Persarum robustissimam gentem, ad cujus tunc potentiam nullus populus comparabatur, de quibus magi venientes, Christo munera detulerunt.
2.13.2
2. Et iterum ipse: Omnes, inquit, de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. De his muneribus et David praedicavit, dicens: Et dabitur ei de auro Arabiae. Et 29 rursus: Reges Tharsis, et insulae munera offerent, reges Arabum, et Saba dona adducent. Nam et magos reges habuit Oriens.
2.14.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XIV. A Deo Patre unctus est.
2.14.1.1
Et quia non oleo isto humano unctus est Christus, sicut caeteri reges et pontifices Hebraeorum, sed a paterno Spiritu unctus est, Isaias ex persona ejusdem Christi sic cecinit, dicens: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem, et caecis visum.
2.14.1.2
2. Simili modo et Psalmographus, divino afflatus Spiritu, ita ad eumdem Christum loquitur, dicens: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga aequitatis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae, prae consortibus tuis. In qua sententia primo propheta divinitatem Christi ac perpetuitatem demonstrat.
2.14.1.3
3. Sequenter per aequitatis virgam sceptrum potestatis ejus regnumque denuntiat. Postremo quod idem Deus a Deo unctus sit, indicat, non quidem oleo communi, sicut caeteri participes sui, id est, principes, qui imaginario praecesserant, sed oleo laetitiae, quo mystice demonstratur Spiritus sanctus, cujus coelesti infusione, et virtute Christus est consecratus.
2.15.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XV. Quod pauper et abjectus primo adventu venit.
2.15.1
1. Quia pauper et abjectus in primo adventu suo venerit, sanctus Isaias sic indicat, dicens: Dicite filiae Sion: Ecce rex tuus 30 venit tibi justus, et salvator, pauper, sedens super asinum indomitum. Item apud eumdem ex persona Dei Patris: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde; sicut obstupuerunt super te multi, sic ingloriosus erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum.
2.15.2
2. Iste asperget gentes multas, super ipsum continebunt reges os suum, quia quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Quis credidit auditui nostro? Et brachium Domini cui revelatum est? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei neque decor, et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum despectum, et novissimum virorum; virum dolorum, et scientem ferre infirmitatem, et quasi absconditus vultus ejus, et despectus, unde nec reputavimus eum.
2.15.3
3. Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit, et nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum, ipse autem humiliatus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra. Disciplina pacis nostrae super eum, et livore ejus sanati sumus. Omnes nos, quasi oves, erravimus.
2.15.4
4. Unusquisque in viam suam declinavit, et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Oblatus est, quia ipse voluit, et non aperuit os suum; sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus 31 coram tondente se obmutescet, et non aperuit os suum. De angustia, et de judicio sublatus est, generationem ejus quis enarrabit? quia abscissus est de terra viventium, propter scelus populi mei percussi eum, et dabit impios pro sepultura, et divites pro morte sua, eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus, et Dominus voluit conterere eum in infirmitate; si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur.
2.15.1.1
Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit, et saturabitur, in scientia sua justificabit ipse justus servos meos multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit.
2.15.1.2
6. In qua lectione non solum, quia abjectus apparuit Christus, sed etiam ibi ejus generatio coelestis exprimitur, infirmitas quoque susceptae carnis ejus manifestatur, contumelia quoque passionis ejus, crux, mors, sepultura ibi monstratur, et quod innocens damnatur, et tacens ibi patitur.
2.15.1.3
7. Deus enim suscipiens in carne pauperis formam se humiliare dignatus est, nostrique causa, ut salus perditis redderetur, etiam usque ad mortem obediens factus est, quod alibi idem Isaias praefatus est: Non clamabit, neque audiet quis in plateis vocem ejus; calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium, quousque ponam in terra judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt.
2.15.1.4
8. Et Jeremias, quod veniret Deus in carne abjectus, et humilis, ita praedixit: Domine, fac propter nomen tuum, quia multae sunt aversiones nostrae. Tibi peccavimus, exspectatio Israel, salvator ejus in tempore tribulationis. Quare quasi colonus futurus es in terra? et quasi viator declinans ad manendum? Quare futurus es, quasi vir vagus, et fortis, qui non potest salvare? Tu autem in nobis es, Domine, et nomen tuum invocatum est super nos, ne derelinquas nos.
2.15.1.5
9. Dum enim dicit, tibi peccavimus, exprimit Judaeorum personam, 32 qui in Deum peccaverunt, quando venientem eum in forma hominis crucifixerunt; obtulit enim se aspectibus hominum, tanquam vagum hominem, et inquilinum; illi autem putantes hoc tantum esse quod videbatur, occiderunt hominem, quasi qui non posset salvare.
2.16.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XVI. Quia signa et virtutes fecit.
2.16.1
1. Genera quoque et virtutes curationum tanto ante praescripta sunt per Isaiam prophetam, dicentem: Ecce Deus noster, ipse veniet, et salvabit nos. Tunc aperiuntur oculi caecorum, et aures surdorum audient. Tunc saliet claudus, quasi cervus, et plana erit lingua mutorum. Et iterum: Spiritus Domini super me, eo quod unxerit me, ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contribulatis corde, praedicare captivis redemptionem, et caecis visum.
2.16.2
2. Haec omnia sanitatum signa in adventu Christi facta sunt. Statim enim ut natus est, praecedente stella adoraverunt eum magi, et obtulerunt munera. Deinde varia adventus ejus repraesentavit miracula. Caecis, enim, ut Deum cognoscerent, profundae noctis caligo detergitur. Defunctis redivivae lucis gratia redditur, ut animae vivificarentur.
2.16.3
3. Surdi, ut auditum fidei susciperent, audire coeperunt. Claudi, ut ad Deum currerent, incessu alacri vegetantur. Muti, ut Deum confiterentur, claris vocibus clamaverunt. Leprosi pro abolendis contagiis animae lurida membra deposuerunt; effectu enim majestatis suae multa fecit, quae praetereunda sunt, dum cuncta legantur.
2.16.4
4. Nam excellentiae suae virtute pendulis gressibus tumentes aequoris fluctus calcavit, et maris magni procellas suo imperio mitigavit. 33 Jam vero passionis ejus obitum etiam elementa tremuerunt, dum sol fugit, dum tellus concutitur, saxaque sese illidentia dissolvuntur, siquidem et ipsa mors eum tenere non potuit.
2.16.5
5. Nam resurgens die tertia, ad sedem paternam revolavit, ministeriisque angelorum reducitur a terris ad coelum. Plura quoque, et his similia ejus omnipotentia facta sunt. Sed dicit incredulus quod et prophetae miracula multa fecerunt. Verum est; nullus tamen eorum mortuus resurrexit, et in coelum ascendit.
2.17.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XVII. In corpore videndus erat.
2.17.1
1. Quia idem Deus in corpore ab hominibus esset videndus, per Isaiam testatur dicens: Propter hoc sciet populus meus nomen meum in die illa, quia ego ipse, qui loquebar, ecce adsum. Et David: Ambulabunt de virtute in virtutem, et videbitur Deus Deorum in Sion. Et iterum: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei regis: utique quibus venit in mundum, et quibus iterum ascendit in coelum, tunc enim manifestatus est, et revelatus occursus adventus ejus, quem Judaei, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent.
2.17.2
2. De cujus etiam corporali visione supradictus Isaias ita annuntiavit: Ingloriosus, inquit, erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus 34 inter filios hominum, quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Et Jeremias, in libro Baruch: Hic est Deus noster, et non aestimabitur alius ab eo qui invenit omnem viam prudentiae, et ostendit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est.
2.17.1
Et Habacuc: Domine, inquit, audivi auditum tuum, et timui; consideravi opera tua, et expavi, in medio duorum animalium cognosceris; dum appropinquaverint anni, innotesceris, dum advenerit tempus, ostenderis. Item ipse: Videbunt te gentes, et dolebunt populi, id est, Judaei.
2.17.2
Siquidem et praedictus Isaias de ipso sic cecinit: Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur, ut splendor, justus ejus, et Salvator ejus, ut lampas, accendatur, et videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. Et iterum: Vox speculatorum tuorum levaverunt vocem, simul laudabunt, quia oculo ad oculum videbunt. Et infra: Paravit Dominus brachium sanctum suum in conspectu omnium gentium, et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri.
2.18.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XVIII. Judaei non erant eum agnituri.
2.18.1
Et quia eum non erant agnituri Judaei, sic praedixerat Jeremias ex persona Domini: Praevaricatione praevaricata est in me domus Israel, et domus Juda, ait Dominus; negaverunt me, et dixerunt, Non est ipse. Hoc etiam nunc usque Judaei de Christo dicunt, Non est ipse, exspectantes alium, qui est Antichristus.
2.18.2
Et Isaias: Non est species ei, neque decor, et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum, despectum, et novissimum virorum virum dolorum, scientem ferre infirmitatem, et quasi absconditus vultus ejus, et despectus. Unde nec reputavimus eum. Quibus verbis incredulitatem Judaeorum significat, quibus visus est Christus non habere speciem, neque decorem, unde nec reputatus est esse Deus.
2.18.3.1
Quem tamen, quia non essent agnituri, neque recepturi, idem 35 Isaias alias approbat, dicens: Audite, coeli, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. Israel autem me non cognovit, populus autem meus me non intellexit. Et iterum: Auditione audietis, et non intelligetis, et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus.
2.18.3.2
4. Unde et Ezechiel: Factus est sermo Domini ad me dicens: Filii hominis, in medio domus exasperantis tu habitas, qui oculos habent ad videndum, et non vident, et aures ad audiendum, et non audiunt( Ezech. XII, 2). Sic enim excaecati sunt, ut Salvatorem nec agnoscerent, nec susciperent. Et cujus diem Abraham vidit, et laetatus est, et cujus adventum prophetae magno cum desiderio exspectaverunt, isti et viderunt, et non cognoverunt, insuper et blasphemaverunt clamantes: Non habemus regem, nisi Caesarem, et caetera quae sequuntur. Cujus populi duritia sic non mutatur, quomodo nec Aethiopis color, aut pardi varietas, Jeremia testante: Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas( Jerem, XIII, 23).
2.19.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XIX. Quia eum non agnoscentes Judaei, congregati sunt adversus eum.
2.19.1.1
Sed quia eum Judaei non agnoscentes, congregati sunt ad interficiendum eum, et universalem assensum in passione ejus praebuerunt, ita legitur: Quare fremuerunt gentes, id est, Romani, et populi meditati sunt inania, hoc est, Judaei. Astiterunt reges terrae, hoc est, Herodes et Pilatus; et principes convenerunt in unum, scilicet principes sacerdotum, et seniores Judaeorum: adversus Dominum, et adversus Christum ejus.
2.19.1.2
2. Et iterum ex ejusdem Domini persona: Circumdederunt me 36 canes multi, concilium malignantium obsedit me. Canum autem nomen in eos est etiam per prophetam alterum constitutum. In Isaia enim scriptum est: Omnes canes caeci, nescientes latrare. Canum enim mos est, ut ait noster Hilarius, Pastori alludere, gregem nosse, insidiantes feras persequi. At vero isti caeci canes, pastorem suum non videntes, officium non intelligentes, latratus suos a feris ad gregem, a furibus ad Dominum retorserunt. Unde et alius propheta de his ita dicit: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam.
2.20.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XX. Venundatus est.
2.20.1
1. Quia triginta argentis appretiatus, et venundatus est, per Zachariam ita ipse praenuntiavit: Si bonum est, inquit, in conspectu vestro, date mercedem meam, et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice illud ad statuarium, decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. 37
2.20.1
Haec enim nota omnibus causa est. Judas enim, poenitentia motus, pecuniam reportavit, et projecit in templum, et abiit, et laqueo se suspendit. Ut impleretur, quod dixerat Isaias: Testis falsus non erit impunitus, pro eo quod vendidit argento Justum.
2.20.2
3. Quam pecuniam bene Dominus mercedem suam dixit; multa enim opera apud eos fecerat, reddens vitam mortuis, lucem caecis, surdis auditum, gressum claudis; pro quibus omnibus Judaei nefanda aestimatione mortem triginta argentorum mercedem illi restituerunt.
2.21.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXI. Quia a discipulo suo traditus est.
2.21.1.1
Nam et quia Dominus traditorem suum per panem porrectum ostendit apostolis, etiam in Psalmis commemoravit in se impletum dicens: Qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem. Et iterum: Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos.
2.21.1.2
2. De ipso autem Juda proditore Jeremias praescius ita ante praedixit: Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino, quod sive ad Judam, sive ad Judaeos non incongrue convenit, qui sic peccaverunt in Christum, ut non sit peccatum eorum atramento conscriptum, quod deleri forsitan potest, sed stylo ferreo in ungue adamantino exaratum, id est, quod deleri non possit prae duritia cordis eorum, nisi crediderint.
2.22
LIBER PRIMUS. CAPUT XXII. A semetipso traditus est.
2.22
1. Nam, quia et ipse sponte pro nobis semetipsum tradidit, 38 Isaias dicit: Oblatus est, quia ipse voluit. Et infra: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur. Et ipse per Jeremiam prophetam sic loquitur: Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam, tradidi dilectam animam meam in manus mimicorum ejus, hoc est, in manus Judaeorum, qui eum interfecerunt.
2.23.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXIII. Comprehensus est.
2.23.1
Quia comprehendendus erat, Jeremias propheta longe ante ita praedixit: Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris. Quo vaticinio demonstravit aperte et Christum Dominum esse, et traditum pro peccatis nostris fuisse.
2.23.2
Item Sapientiae liber dicit: Dixerunt inter se impii: Comprehendamus Justum, quia inutilis est nobis, et contrarius est operibus nostris: promittit scientiam Dei se habere, et Filium Dei se nominat. Et infra: Si est verus Filius Dei, suscipiet illum, et liberabit eum de manu contrariorum. Et infra: Ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ejus, morte turpissima condemnemus eum; id est, affixione crucis
2.24.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXIV. Judicatus est.
2.24.1.1
Quia judicandus erat, clamat David sub figura populi peccantis in Deum: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas, cum judicaris. Veniens enim Christus in corpore, tanquam reum se constituit, et judex hominum hominibus judicandum se praebuit, sicque mitis, et patiens, dum judicatus est, vicit, quia nihil in eo dignum, quod judicaretur, populus persecutor invenit.
2.24.1.2
2. Unde et propheta, adventum judicii ejus annuntians, sic comminatur contra eumdem populum, dicens: Audite quae Dominus 39 loquitur: Surge, et contende judicio adversus montes, et audiant colles vocem tuam. Audiant montes judicium Domini, et fortia fundamenta terrae. Quia judicium Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur, dicens: Popule meus, quid feci tibi? et quid molestus fui? responde mihi, quia eduxi te de terra Aegypti, et de domo servientium liberavi te, et misi ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam? Ubi ostendit beneficia Domini praestita in populum suum, et contra haec adversus eum mala eorum. Et quid juxta haec eidem populo venturum sit, deinde subjungit: Audite, tribus, quis approbabit illud? adhuc ignis in domo impii, thesauri iniquitatis.
2.25
LIBER PRIMUS. CAPUT XXV. In passione a discipulis deseritur.
2.25
1. Quia in passione sua a suis discipulis desolandus esset, per David prophetam idem Dominus loquitur: Omnes amici mei obliti sunt me, longe fecisti notos meos a me. Et Zacharias: Percute pastorem, et dispergentur oves( Zach. XIII, 7; Matth. XXVI, 31). Tunc discipuli confugerunt.
2.26.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXVI. A falsis testibus accusatus est.
2.26.1
1. Quia a falsis testibus accusandus erat, per Osee prophetam idem Dominus sic dicit: Vae, inquit, eis, quoniam recesserunt a me, vastabuntur, quia praevaricati sunt in me. Ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia; et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum, et ipsi in me cogitaverunt malitiam, reversi sunt, ut essent absque jugo; facti sunt quasi arcus dolosus.
2.26.2
2. Et Zacharias: Si invaluerunt super me verba vestra, dicit 40 Dominus, et dixistis: Quid locuti sumus contra te? Et in Psalmis dicit: Insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Et Isaias de Juda dicit: Testis falsus non erit impunitus, pro eo quod vendidit argento justum.
2.27.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXVII. Clamaverunt Judaei ut crucifigeretur.
2.27.1
Quia clamaverunt Pilato ut crucifigeretur, hoc jam per Jeremiam Christus de Synagoga praedixerat, dicens: Reliqui domum meam, facta est mihi haereditas mea, quasi leo in silva, dedit contra me vocem suam; blasphemans utique, et dicens: Crucifige, crucifige.
2.27.2
Et alibi ipse dicit: Super quem aperuistis os vestrum? et adversus quem laxastis linguas vestras? Et Isaias: Ruit, inquit, Jerusalem, et Judas concidit, quia lingua eorum contra Dominum. Item ipse: Exspectavi ut facerent judicium, fecerunt autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem. 41
2.28.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXVIII. Judaei posteritatem suam damnaverunt.
2.28.1
1. Nam quia peccantes Judaei etiam in Christo posteritatem suam damnaverunt, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros, olim cum objurgatione Isaias illis praedixerat, dicens: Semen pessimum, praeparate filios vestros occisioni in iniquitate patrum suorum. Venientibus enim in Judaeam gentibus, pro scelere patrum etiam filii trucidati sunt.
2.28.2
2. Sub quorum persona et Jeremias interitum eorum ita deplorat, dicens: Patres nostri peccaverunt, et non sunt, nos autem iniquitates eorum exsolvimus. Item Jeremias: Sacerdotes non dixerunt, Ubi est Dominus? et tenentes legem, nescierunt me, et pastores praevaricati sunt in me. Propterea adhuc judicio contendam vobiscum, ait Dominus, et cum filiis vestris disceptabo.
2.28.1
Item ipse: Quare ergo est factus in praedam? super eum rugierunt leones, et dederunt vocem suam, posuerunt terram ejus in solitudinem, et civitates ejus exustae sunt, et non est qui habitet in eis.
2.29.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXIX. Flagellatus, et palmis caesus est.
2.29.1
1. Quia flagellatus est, et palmarum sustinuit ictus, Job de eo sic dicit: Exprobrantes, et conspuentes, percusserunt maxillam meam, satiati sunt poenis meis. Et in Psalmis ipse dicit: Ego ad flagella paratus sum. Et iterum: Congregata sunt in me flagella, et ignoravi.
2.29.1
Similiter et per Isaiam: Non sum, inquit, contumax, neque contradico: corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me. Et per Jeremiam dicit: Posui scapulas meas ad flagella, et maxillas meas ad palmas. Item de ipso idem Jeremias: Dabit, inquit, percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis. 42
2.30.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXX. Arundine Christi caput percussum est.
2.30.1
1. Quia arundine caput ejus percussum est, et sustinuit patienter, Isaias praedixerat, dicens: Arundinem quassatam non conteret, et linum fumigans non exstinguet, calamum quassatum, sive confractum non conteret, cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata. Et linum fumigans, sive, ut caeteri transtulerunt obscurum atque tenebrosum non exstinguet.
2.30.1
Qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabuntur. Quae super Judaeis, et nationibus, in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit, nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat.
2.31.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXI. Spinis coronatus est.
2.31.1
1. Et quia spinea corona capiti ejus imposita est, scribitur hoc in Canticis canticorum ex persona Patris, de contumeliis Filii iniquitatem Jerusalem mirantis, atque dicentis: Exite, et videte, filiae Jerusalem, regem in corona, qua coronavit eum mater ejus, id est, corona spinea, quam capiti ejus imposuit Synagoga.
2.31.2
2. Sed et per Jeremiam idem Filius sic dicit: Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic. Et apud Isaiam: Plantavi, inquit, vineam electam, et exspectavi, ut faceret uvas, fecit autem spinas( Isai, V, 2); 43 utique quia degenerans a patriarcharum fructu, non fructus justitiae, sed spinas mortis et crucis attulit suo Creatori.
2.32.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXII. Veste coccinea indutus est.
2.32.1
Nam et quod milites illudentes veste coccinea induerunt eum, praenuntiavit hoc Isaias propheta dicens: Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? quare rubrum est vestimentum tuum, et indumentum tuum, tanquam calcantium in torculari? At ille respondens: Torcular, inquit, calcavi solus. Calcare enim torcular solum se dixit, quia solus propter mundi peccatum passionem suscepit, solusque delicta omnium sanguine suo lavit.
2.33.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXIII. Dum pateretur, tacuit.
2.33.1
1. Nam quia dum pateretur, tacuisse scribitur, hoc prophetarum voces testantur. Isaias enim sic de illo ait: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum. Hic enim in passione Pilato interroganti nihil locutus est; sed in humilitate judicium ejus sublatum est; de quo et ipse alibi: Non clamabit, nec audiet quis in plateis vocem ejus.
2.33.1
Item idem Christus per eumdem prophetam: Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico. Corpus meum dedi percutientibus. Et ipse alibi: Tacui, silui, nunquid semper tacebo? Primo enim tacuit, ut judicaretur, quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, nec aperuit os suum, suamque compescuit potestatem.
2.33.2
In novissimo autem sic de eo scribitur: Deus manifeste veniet. Deus noster, et non silebit. Tacuit enim ut judicaretur, quando venit occultus; nequaquam autem tacebit quando venerit manifestus ut judicet. 44
2.34.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXIV. Crucem portavit.
2.34.1
1. Quia crucem suam ipse portavit, Isaias praedixit: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humeros ejus. Quis enim regum potestatis insignia in humero portat, et non aut in capite coronam, aut aliqua propriae vestis ornamenta?
2.34.2
2. Sed solus Rex saeculorum Christus gloriam potestatis suae et sublimitatis in humeris extulit, quod etiam Isaac figuravit, qui cum a patre hostia duceretur, ligna ipse sibi portavit, Christi eximiam tunc praefigurans passionem, lignum passionis suae gestantis.
2.35.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXV. Cruci affixus est.
2.35.1
1. Quia ligno crucis suspensus est, atque suffixus, Jeremias propheta ex persona Christi praedixerat, dicens: Ego, quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, et non cognovi, quia super me cogitaverunt consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, 45 et eradamus eum de terra viventium. Haec enim quae passurus erat Dominus a Judaeis, quasi si jam facta fuissent, propheta commendat.
2.35.2
2. Nam quid est lignum in pane missum, nisi Christi affixio carnis in ligno? Panem enim corpus ejus agnoscimus; lignum in pane esse, fides nostra crucem agnoscit in corpore. Quia vita corporis sui panis est. Scriptum est enim: Et erit vita tua pendens ante oculos tuos, et timebis die ac nocte, et non credes vitae tuae. Sed et in Psalmis iterum, quia extendit manus suas in cruce, sic dicit: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Sive quod veniente quasi mundi vespera, sive quod declinante jam sole ad vesperam, Dominus in cruce animam posuit, elevans manus suas in eodem crucis ligno, atque offerens se ipsum Deo pro nobis sacrificium, ut per illud sacrificium delerentur peccata nostra.
2.35.3
3. Apud Isaiam quoque de crucis ejus praedicatione ita scribitur: Et erit principatus ejus super humeros ejus, id est, vexillum suae crucis, quod suis praetulit humeris, juxta vaticinium David prophetae, qui dicit: Dominus regnavit a ligno. Habacuc quoque passionem crucis Christi ita praenuntiavit, dicens: Cornua in manibus ejus sunt. Quod quid est aliud, nisi tropaeum crucis? Item ipse de ascensione crucis, in qua exaltatus omnia traxit ad seipsum, ita dicit: Dominus, fortitudo mea, constituit pedes meos in consummationem. Super excelsa imponet me, ut vincam in claritate ejus. 46
2.36.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXVI. Clavis manus ejus, et pedes affixi sunt.
2.36.1
1. Quia crucifixus est, et manus ejus, ac pedes clavis affixi sunt, per David ipse loquitur, dicens: Foderunt manus meas, et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea, ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me. Quibus utique verbis in cruce corpus significat extentum, manibus pedibusque confixis, et clavorum transverberatione confossis. Quod David passus non est, qui sine ulla corporis passione legitur in pace quiescere.
2.36.1
Sed hoc de Christi praedictum est passione, qui a populo Judaeorum clavis in ligno confixus est; manus enim et pedes non confodiuntur, nisi ejus qui in ligno suspenditur. Item in Canticis canticorum: Manus meae distillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima. Quod specialiter dixit propter fixuras clavorum.
2.36.2
Et per Malachiam, quia crucifigendus erat, ita praemisit idem de semetipso Dominus, dicens: Si affiget, inquit, homo Deum, quia vos configitis me, et dixistis: In quo confiximus te? Et subjecit Deus post haec illis: Me vos configitis gens tota, quod pertinet ad mysterium dominicae passionis, in qua Judaei Christum crucifixerunt, quando sceleratas manus injecerunt in eum.
2.36.3
Quod etiam per Zachariam iterum Deus sic memorat, dicens: Et aspicient ad me, quem confixerunt, et plangent eum planctu, quasi super unigenitum, et dolebant super eum, ut doleri solet in morte primogeniti. Hoc enim factum deprehendimus in Jesu, quem confixerunt Judaei in cruce, quem dolebunt a se crucifixum in judicii die, cum viderint eum in Patris ac sua majestate regnantem. 47
2.37.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXVII. Inter duos latrones crucifixus est.
2.37.1
Nam quod inter duos latrones crucifigendus esset, longe ante per Isaiam praedictum est: Et inter iniquos deputatus est. Et Habacuc propheta: In medio, inquit, duorum animalium cognosceris, id est, in medio duorum latronum.
2.38
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXVIII. Quia divisa sunt vestimenta ejus.
2.38
1. Post crucis sententiam sequitur rerum divisio, et sors super vestem; quam per David idem Dominus ante praedixerat, dicens: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Quae prophetia, quemadmodum sit expleta, evangelica narrat historia. Nam dum vestimenta alia a militibus fuissent divisa, pro tunica autem dicunt: Non scindamus eam, sed mittamus sortem, cujus sit. Erat enim tunica inconsutilis, id est, ex omni parte contexta. 48
2.39.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XXXIX. Felle et aceto potatus est.
2.39.1
1. Quod autem pendenti in cruce acetum cum felle mistum dederunt, hoc jam fuerat in Psalmis praedictum a Domino: Dederunt, inquit, in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto, quod quidem et alias ad Jerusalem ipse sic proclamat, dicens: Ego te plantavi vineam electam; quomodo facta est in amaritudinem vitis aliena?
2.39.1
Deus enim bonam plantaverat vineam, hoc est, Judaeorum gentem: illa autem vitio suo depravata Conditorem amaritudine potavit. Pro quo et Moyses: Uva, inquit, eorum, uva fellis, et botrus amaritudinis ipsis. Unde et superius objurgans eos, dicit: Sic plebs fatua, et non sapiens, haec Domino retribuisti?
2.40.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XL. Quia hyssopo circumdederunt spongiam aceto plenam.
2.40.1
Nam quod hyssopo circumdederunt spongiam aceto plenam, in Psalmis dictum fuerat: Asperges me hyssopo, et mundabor. Unde et in lege per hyssopi fasciculum aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebant, quo significaretur per passionem Domini peccata ablui mundi. 49
2.41
LIBER PRIMUS. CAPUT XLI. Quia titulus crucis ejus corruptus non est.
2.41
1. De titulo crucis dixerunt Judaei: Noli scribere Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum. Et respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. Jam enim in Psalmo LVI fuerat prophetatum: Ne corrumpas tituli inscriptionem, in cujus psalmi serie non solum passio, vel mors, sed etiam resurrectio et ascensio Domini praedicatur.
2.42.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLII. In cruce pendens, Patrem pro inimicis suis deprecatus est.
2.42.1.1
Quia in cruce pendens Patrem pro inimicis suis deprecatus est, Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit. Et in Psalmis sic: Pro eo, inquit, quod eos diligebam, adversabantur mihi; ego autem orabam pro eis.
2.42.1.2
2. Item Habacuc cum dixisset de eo: In medio duorum animalium cognosceris, subjecit: Cum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae tuae memor eris. Praefiguravit enim propheta sub hac sententia in semetipso Judaeorum personam, qui Christum 50 commoti ira crucifixerunt. Ubi tamen ille, memor misericordiae suae dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt.
2.43
LIBER PRIMUS. CAPUT XLIII. Pro nostris peccatis crucifixus est.
2.43
1. Et quia non pro suis, sed pro nostris peccatis crucifixus est, Isaias dicit: Pro iniquitatibus populi sui ductus est ad mortem, dabo impios pro sepultura ejus. Et iterum: Vulneratus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra; livore ejus sanati sumus. Et iterum: Omnes nos, quasi oves, erravimus, unusquisque in viam suam declinavit, et Dominus posuit in eo iniquitates omnium nostrum. Juxta Apostolum, qui dicit: Quia cum peccatum non cognovisset, ipse pro nobis peccatum factus est, id est, sacrificium pro peccatis nostris. Quare autem pro nobis passus est, haec est causa.
2.44.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLIV Quia mortuus est.
2.44.1
1. Post flagella et crucem, fellisque et aceti potationem, deinde sequitur mors ejus. Quam lex ipsa non siluit, dicens: Recubans dormivit, ut leo, et ut catulus leonis; quis suscitabit eum? Clamat etiam eamdem mortem ejus et LXVII Psalmus: Deus noster, Deus salvos faciet nos, et Domini mors, et Domini exitus mortis.
2.44.2
2. Quid apertius diceretur? Dominus enim Jesus, qui interpretatur Salvator, ipse est Deus noster, salvos faciens nos, quem 51 quia oportuit nasci, et a vita exire per mortem, ideo subjunctum est: Domini mors, et Domini exitus. Item per Isaiam: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum. Pro peccatis populi sui ductus est ad mortem.
2.44.3
3. Judaei autem Christum, quem sperant venturum, moriturum non sperant. Ideoque respondeant: Quis est iste quem propheta annuntiat? Item apud Jeremiam sic dicit: Inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi, ideo quasi de somno suscitatus sum, et vidi, et somnus meus dulcis mihi.
2.44.4
52 4. Danieli quoque angelus de occisione et morte Christi sic loquitur, dicens: Scito et animadverte, ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Jerusalem, usque ad Christum ducem hebdomadae septem et hebdomadae LXII erunt, et post hebdomadas LXII occidetur Christus; id est, post quadringentos nonaginta annos, et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Unde et ibi sequitur clades Judaeorum, quae postea completa est: Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo, id est, Romanus exercitus cum Vespasiano.
2.44.1
Item in Sapientia sic legitur de morte ejus: Contumeliis et tormentis interrogemus eum, ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ipsius, morte turpissima condemnemus eum.
2.45.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLV. Quia in passione ejus tenebrae factae sunt.
2.45.1.1
Quod vero media die in passione ejus tenebrae factae sunt, et sol ipse refugit, hoc etiam divini libri loquuntur, Amos propheta testante: Et erit in die illa, dicit Dominus, occidet vobis sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis.
2.45.1.2
2. Et Jeremias: Exterrita est, inquit, quae parturit, id est, Jerusalem, et afflicta est anima ejus: occidit ei sol, cum adhuc medius dies esset; confusa est et maledicta; reliquias eorum in gladium dabo. Quod factum est per Vespasianum.
2.46.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLVI. Non fregerunt ejus crura.
2.46.1
Porro, quia non fregerunt ejus crura, nisi tantum latronum, jam praedictum fuerat: Os ejus non comminuetis; praeceptum enim fuerat eis celebrare pascha in ovis similitudine; in qua Dominicae passionis 53 umbra praecesserat, qui tanquam ovis ad occisionem ductus est. Illa enim figura agni Christi passionem significabat.
2.47.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLVII. Lancea percussus est.
2.47.1.1
Et quia lancea latus ejus percussum est, sic praenuntiatum est ab ipso per Job: Confregit me, et posuit me quasi in signum; circumdedit me lanceis suis; convulneravit lumbos meos, concidit me vulnere super vulnus, id est, vulnere lanceae super vulnus clavorum. Unde etiam et per David: Super dolorem vulnerum meorum addiderunt, sic est ab eo praenuntiatum.
2.47.1.2
2. Et per Jeremiam: Tetendit arcum suum, et posuit me, quasi signum ad sagittam, misit in renibus meis filias pharetrae suae. Et iterum de ipso populo sic ait idem Dominus per prophetam: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam. Et Zacharias: Videbunt, in quem confixerunt. Utique hominem quem crucifixerunt. Quo etiam testimonio promissus est Christus in ea qua crucifixus est carne venturus.
2.48.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT XLVIII. De latere manavit sanguis et aqua.
2.48.1.1
Nam quia ex latere ejus sanguis et aqua manavit, Zacharias dicit: Tu quoque in sanguine Testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Et iterum: Cum egrederetur vir ab Oriente, ecce aquae redundantes a latere dextro, scilicet, Christi.
2.48.1.2
2. Item de eadem aqua, quae ex latere ejus profluit, propheta 54 alius sic dicit: Flumina aquae viventis egredientur de ventre illius, aquae scilicet baptismatis, quae credentes vivificant, et quae sitientibus largiuntur, quando impletur quod scriptum est: Lavamini, mundi estote; et: Lavabis me, et super nivem dealbabor.
2.49
LIBER PRIMUS. CAPUT XLIX. Sepultus est.
2.49
1. Quia sepulturae traditus est, et humatus, in Psalmis dicitur: Collocaverunt me in obscuris, sicut mortuos saeculi. Quasi diceret: Sicut homines, utique quia ipse Deus erat. Item Isaias: Et erit Dominus nominatus, in signum aeternum, quod non auferetur. Et erit sepulcrum ejus gloriosum. Et alibi: Dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte ejus.
2.50
LIBER PRIMUS. CAPUT L. Lapis ad ostium monumenti positus est.
2.50
1. Quia postquam sepultus est, lapis ad ostium monumenti positus est, per Jeremiam idem ait: Lapsa est in lacum vita mea, 55 et posuerunt lapidem super me. Et iterum: Conclusit vias meas lapidibus quadris, circumaedificavit adversum me, ut non egrediar.
2.51
LIBER PRIMUS. CAPUT LI. Descendit ad inferos.
2.51
1. Quia in infernum descendit, sic idem Dominus in Ecclesiastico dicit: Penetrabo omnes inferiores partes terrae, et inspiciam omnes dormientes, et illuminabo sperantes in Deum. Item in Psalmis: Vita mea inferno appropinquavit, aestimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber( Psal. LXXXVII, 4). Descendit enim, sicut homo, in infernum, sed solus inter mortuos liber fuit, quia mors illum tenere non potuit.
2.52
LIBER PRIMUS. CAPUT LII. Descendens de morte quos voluit liberavit.
2.52
1. Quia in infernum descendens eos qui captivi erant a diabolo eruit, et sic iterum ad coelestia remeavit, idem per Osee ita ante praenuntiavit: Ego, inquit, ego capiam, et vadam; tollam, et non est qui eruat; vadens revertar ad locum meum; id est, ad coeleste solium. Et infra: De manu, inquit, mortis liberabo eos, de morte redimam illos. Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne. 56
2.53.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LIII. Corpus Christi in sepulcro non vidit corruptionem.
2.53.1
1. Quod corpus Christi in sepulcro corruptionem non vidit, sed statim, devicta morte, resurgens, ab inferis remeavit, et hoc per prophetam idem in Psalmis praedixit: Caro mea requiescit in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. De qua resurrectione et in psalmo tertio ita cantatur: Ego dormivi, et requievi, et resurrexi, quia Dominus suscitavit me.
2.53.2
2. Ubi quid aliud indicat propheta, quod dormierit, et resurrexit, nisi quod somnus iste mors esset, et evigilatio resurrectio? quod in quadragesimo psalmo manifestius ostenditur, ubi dicit: Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, et retribuam eis. Et iterum: Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Item in psalmo quarto: In pace dormiam, et requiescam, quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. Singulariter, quia solus ipse sic requievit, ut confestim post mortem resurgeret.
2.53.3
3. Item per Isaiam de eadem resurrectione sua sic clamat: Nunc exsurgam, dicit Dominus, nunc exaltabor, et nunc sublevabor. Ubi aperte testimonium resurrectionis et ascensionis ejus ostenditur. Unde et ibi zelum Judaeorum subjecit, dicens: Concipietis errorem et parietis. Spiritus vester, ut ignis, vorabit vos. 57
2.54.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LIV. Resurrexit ab inferis.
2.54.1.1
Quia ab inferis tertia die resurrexit, Osee propheta praedixerat, dicens: Venite, et revertamur ad Dominum, quia ipse cepit, et sanabit nos, vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus. Omnia haec in Christo ita completa sunt. Quinta enim feria traditus, Parasceve passus, Dominica circa diluculum resurgens, ab inferis remeavit.
2.54.1.2
2. Unde et subjunxit propheta: Quasi diluculo praeparatus est egressus ejus. Quod autem dixit resurgemus et vivemus in conspectu ejus, hoc propheta de sua persona, vel sanctorum, eloquitur, qui in inferno erant, et cum illo tertia die resurrexerunt.
2.55.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LV. Apostoli ad praedicandum missi.
2.55.1.1
Quia post resurrectionem suam Christus piscatoribus apparuit, et praedicare eos gentibus misit, per Jeremiam ante sic meminit, dicens: Ego mittam piscatores multos, dicit Dominus, et piscabuntur eos. Denique secundum Matthaei Evangelium legitur quod Jesus veniens juxta mare Galileae, vidit Petrum et Andream, fratrem ejus, mittentes retia in mare, quibus dixit: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum.
2.55.1.2
2. Similiter et duos alios fratres Jacobum Zebedaei, et Joannem fratrem ejus, dum vidisset in navicula cum patre Zebedaeo texentes retia, provocans eos, de piscatoribus piscium piscatores 58 reddidit hominum, scilicet, ut praedicationis reti cunctos credentes de profundo saeculi hujus extraherent. Post hos piscatores sequitur: Et mittam venatores et venabuntur eos de montibus, et de collibus, et de cavernis petrarum; quod specialiter ad conversionem pertinet gentium, quas undique apostoli ceperunt, qui super assumptionem constituti sunt animarum.
2.55.1.3
3. Quos quia post gloriam resurrectionis suae Dominus ad praedicandum in gentibus mitteret, et per Isaiam sic praelocutus est, dicens: Venio, inquit, ut congregem cum omnibus gentibus et linguis, et venient, et videbunt gloriam meam, et ponam in eis signum, utique crucis; et mittam ex eis qui salvati fuerint ad gentes in mare, in Africam, et Lybiam, tenentes sagittam, id est, velocem praedicationis sermonem, in Italiam quippe et Graeciam, et ad insulas longe, et ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam; in qua sententia specialiter missi apostoli prophetantur.
2.55.2
Simulque et quod per totum mundum praedicaverunt Evangelium, id ipsum prophetae non tacuerunt; de quibus etiam in Psalmis ante praedictum est: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum..
2.56.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LVI. In coelum ascendit.
2.56.1
Jam vero quia post resurrectionem suam in hominis forma Christus in coelum usque ad Patrem ascendit, Daniel dicit: Aspiciebam in visu noctis, et ecce in nubibus coeli quasi filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit; id est, usque ad Patrem. Post haec adjecit: Et in conspectu ejus obtulerunt eum, et dedit ei potestatem, et regnum, et omnis populus, tribus et linguae ipsi servient, potestas ejus potestas aeterna quae non auferetur, et regnum ejus, quod non corrumpetur. 59
2.56.2
Hujus ascensionem in coelis rursus Psalmista sic indicat: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo; exsultavit, ut gigas, ad currendam viam, a summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus. Veniens enim de coelo, usque ad inferos descendit; regressusque, repetiit mansionem suam, ascendens et sedens ad dexteram Patris, de quo antea solus exivit.
2.56.3
Cujus ascensus in coelum, vel introitus, quibus gaudiis declaretur, Psalmographus indicat. Videntes enim potestates aethereae carnem Christi ascendentem in nubibus, et portas coeli ingredientem, dixerunt: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio.
2.56.4.1
Hunc ascensum ejus et alibi commemorans David dicit: Ascendit super cherubim, et volavit, volavit super pennas ventorum. Et iterum: Ascendit in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus. Qui utique nisi fuisset in terra, non diceretur ascendere. Sed quid est captivam duxit captivitatem, nisi quia, devicta morte, ipsam carnem, quam e terris assumpserat, quasi captivam in coelum ducebat?
2.56.4.2
5. Unde et post haec propheta hortatur omnes gentes, provocans eas ad laudem Dei, eumdemque ascensum Christi eisdem iterum sic praenuntians, ait: Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino, psallite Deo, qui ascendit super coelos coelorum ad Orientem. Et bene adjecit, ad Orientem, quia idem locus in Orientis partibus est, ubi Christus resurrexit, et unde in coelum ascendit. Et post haec subdidit: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei regis. Videntibus enim omnibus apostolis atque quingentis viris, sic ascendit in coelum. 60
2.56.5
Hujus ascensionem et Salomon in Canticis canticorum praedicat: Ecce hic venit, saliens supra montes, transiliens supra colles. Et Amos dicit: Aedificavit Dominus in coelo ascensum suum, et pollicitationem in terra firmavit. Sed et illud, quod per Isaiam Dominus dicit: Nunc exsurgam, nunc exaltabor, nunc sublimabor, testimonium resurrectionis et ascensionis Christi declarat, quasi aperte diceret: Nunc exsurgam a mortuis, nunc exaltabor in coelum, nunc sublimabor in regno. Unde et alibi ipse Isaias: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Quod utique ad ascensionem coeli et ad gloriam pertinet regni.
2.57.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LVII. Sedet ad dexteram Patris.
2.57.1.1
Quia sedet ad dexteram Patris, in Psalmis scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Inquirant ergo Judaei cui dictum est a Domino Sede a dextris meis. Nunquid archangelo? non opinor, neque angelo, neque prophetae. Nam nullus eorum in ea gloria est, sed ille quem dignum consessu suo invisibilis Deus habet, hic sedet ad dexteram Patris.
2.57.1.2
2. Qui sicut consessu Dei dignus est, ita et natura dignus est, et nomine. De quo dicit et psalmus: Regnabit Dominus super omnes gentes, Deus sedit super sedem sanctam suam. Et iterum: Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ejus omnibus dominabitur.
2.58.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LVIII. Regnum Christi perpetuum erit.
2.58.1
1. Quia regnum ejus in coelo, et in terra aeternum, ac perpetuum permanebit, Daniel dicit:« Videbam in visione noctis, et ecce 61 in nubibus coeli, quasi filius hominis veniebat, et usque ad Vetustum dierum pervenit, et in conspectu ejus perlatus est, et ipsi datus est principatus, et honor, et regnum, et omnis populus, tribus et linguae ipsi servient, potestas ejus potestas aeterna, quae non auferetur, et regnum ejus, quod non corrumpetur».
2.58.1.1
Quo testimonio ostenditur ita accepisse Christum ab omnipotente Deo dominationem et regnum, ut potestas ejus aeterna sit, et regnum ejus sine ullo corruptionis fine permaneat. Et iterum idem Daniel:« In diebus illis suscitabit Dominus coeli regem, qui in aeternum non commovebitur, et regnum ejus populo alteri non tradetur. Percutiet et conteret universa regna, et ipsum stabit in aeternum.
2.58.1.2
3. Et Isaias propheta de eodem: Multiplicabitur, inquit, ejus imperium, et pacis non erit finis. Et in psalmis sic legitur: Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec extollatur luna; id est, usque ad consummationem saeculi.
2.59.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LIX. Christus post ascensionem suam Spiritum sanctum super apostolos misit.
2.59.1
Quia post ascensionem suam Spiritum sanctum super apostolos misit, David ita dicit: Ascendit in altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibus. Post ascensionem enim suam misit Spiritum sanctum, in quo omnium est plenitudo donorum.
2.59.2
De quo et per Joelem prophetam annuntiavit dicens:« Erit, inquit, post haec effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae, senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt, sed et super servos meos et ancillas in diebus illis effundam de spiritu meo». Et Zacharias: Effundam, inquit, super domum David et super habitantes Jerusalem spiritum gratiae et precum. 62
2.60.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LX. Apostoli variis linguis locuti sunt.
2.60.1
Quia apostoli Spiritu sancto repleti, linguis universarum gentium locuti sunt magnalia Dei, et hoc ante praenuntiatum est, dicente Psalmista:« Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis verba eorum».
2.61.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LXI. Venturus est ad judicandum.
2.61.1
1. Quod autem venturum Christum de coelis judicem speramus, et quod ei omne judicium dedit Pater, per Ezechielem ita annuntiatur:« Haec dicit Dominus Deus: Aufer cidarim, tolle coronam, nonne hic est qui humiles sublevavit, et sublimes humiliavit? Iniquitatem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam; et hoc non factum est, donec veniat cujus est judicium, et tradam ei.»
2.61.2
2. De quo Isaias:« Dominus, sicut fortis, egredietur, et, sicut vir praeliator, suscitabit zelum, vociferabitur, et clamabit, et super inimicos suos confortabitur. Tacui semper, silui, patiens fui, sicut paries, loquar, dissipabo, et absorbebo simul». Hoc ad secundum adventum attinet, in quo non humilis, ut judicetur, sed ut judex fortis egredietur; neque tacebit, quod in priori adventu fecit, aut patiens erit, sicut fuit in passione carnis, sed judicans vociferabitur, loquetur ut paries, quia repente, quasi paries corruens, suos hostes est oppressurus.
2.61.3
63 3. Hoc etiam et testimonio Psalmistae docetur, ubi dicit: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit; utique quia etsi in primo humilitatis suae adventu tacuit judicatus, in secundo, dum manifestus venerit, ut judicet, non tacebit, sed clamabit, ut reddat singulis secundum opera eorum.
2.61.4
4. Sequitur: Ignis ante eum ardebit, quia, ut ligna, fenum, stipulam, delinquentium consumpturus est opera, ac, sicut aurum, argentum lapidesque pretiosos, justorum probaturus est gesta. Qui dicturi sunt: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium. Advocabit coelum desursum et terram discernere populum suum. Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia, et annuntiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est.
2.61.5
5. Et Isaias, Auditam, inquit, faciet Dominus gloriam vocis suae, et terrorem brachii sui ostendet in comminatione furoris, et flamma ignis devorantis. Allidet in turbine et in lapide grandinis. Brachium enim Dei Christus est, qui in flamma et terrore tempestatis ad judicandum venturus est. De cujus iterum judicio idem propheta sic dicit: Consurge, sicut in diebus antiquis, in generationibus saeculorum. Nunquid non tu percussisti superbum, vulnerasti draconem?
2.61.6
6. Hic secundus Christi praedicatur adventus, ut ea virtute consurgat ad judicium, ad separationem bonorum atque malorum, qua virtute surrexit in generationibus saeculorum. Hoc est in principio, quando percussit superbum, id est, diabolum, separando eum a bonorum consortio angelorum. De quo Christi judicio et Michaeas propheta sic loquitur, dicens: Audite, colles, judicium Domini, et fortia fundamenta terrae, quia judicium Domini cum populo suo et cum Israel dijudicabitur, dicens: Popule meus, quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi? responde mihi.
2.61.7
7. Tunc enim, juxta Zachariam, Videbunt, in quem confixerunt, et plangent eum planctu, quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in morte primogeniti. Dolebunt enim 64 a se crucifixum, cum viderint judicantem, et in Patris ac sua majestate regnantem, Job quoque, ante legem evangelicis virtutibus clarus, redimendum se, et resuscitandum, et Deo judici, qui venturus est judicare vivos et mortuos, praesentandum, prophetica auctoritate pronuntiat dicens: Credo enim quod redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra surrecturus sum, et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum Salvatorem meum. Quem Deum, nisi qui videndus est in judicio? sicut legimus: Videbunt in quem confixerunt.
2.61.8
8. Quem quidam dicunt in eo loco judicaturum impios, ubi ipse est judicatus, Joele propheta testante: Exsurgant, inquit, et ascendant omnes gentes in valle Josaphat, ibi sedebo, ut judicem omnes gentes in circuitu. Nam plerique ibi asserunt futurum judicium, ubi passus est Dominus, Isaia probante: Consummationem, et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio orbis terrae.
2.61.1
Quae consummatio et abbreviatio praecessura quae potest esse, nisi judicii futuri? Sed ubi sit medium terrae illud, fidele de passione Domini testimonium David ostendit, qui dicit: Deus autem rex noster ante saecula operatus est salutem in medio terrae. Nulla enim alia est salus nostra, nisi redemptio Domini nostri Salvatoris et judicis, quae in medio terrae orta est.
2.62.1.1
LIBER PRIMUS. CAPUT LXII. Epilogus operis.
2.62.1.1
Ecce novi testimonii judicem et regem de prophetis, ecce Christum ex lege omnium Dominum ostendimus. Tenent ista omnia libri Hebraeorum, legunt cuncta Judaei, sed non intelligunt. Quia omnia signata sunt illis, propheta testante: Et erunt sermones libri hujus, sicut sermones libri signati, quem si quis dederit homini nescienti litteras, et dicat Lege, respondeat Nescio litteras, et 65 rursum det alteri scienti litteras, et dicat Lege; ille vero respondeat Non possum, signatus est enim liber.
2.62.1.2
2. Haec sunt Testamenti Veteris signacula, quae filius et haeres resignavit, cordis nostri oculos illuminans, sicut scriptum est: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis. Habemus enim, ad intelligendum Christum, ducem legem, testes prophetas, ex quibus divinitatem ejus et nomen, gentem quoque, et genus, patriam, nativitatem, virtutes et curationes, comprehensiones, palmas, flagella, consputationes, fellis et aceti potationem, mortem, sagittam, sepulcrum, infernum, incorruptionemque corporis, resurrectionem carnis, ascensionem ejus in coelum, regnum atque judicium declaravimus.