Ivo Carnotensisc.1040–1115
Decretum
Decr 9.117
Choose a text
More by Ivo Carnotensis
—
10721 Decret13
9.1
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 1. - Quid sit matrimonium ex libro Constitutionum [Institut.] primo, tit. IX.
9.1
Nuptiae sive matrimonium est viri mulierisque conjunctio, individuam consuetudinem vitae continens.
9.2
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 2. - Quando fiat conjugium. Ambrosius ad virginitatis exhortationem, lib. II (cap. 5 et 6, lib. De institutione virginis).
9.2
Desponsata viro, conjugis nomen accepit. Cum enim initiatur conjugium, tunc conjugii nomen assumitur: non enim defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis. Denique, cum jungitur puella conjugium est, non cum viri admistione cognoscitur.
9.3
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 3. - De eodem. Isidorus, Etymologiarum lib. IX, cap. 7 (cap. 8).
9.3
Conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus.
9.4
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 4. - Descriptio legitimi conjugii. Evaristus episcopis Africae, cap. 2 (ep. 1, c. 2).
9.4
Aliter legitimum non fit conjugium, nisi ab his qui super ipsam feminam dominationem habere videntur, et a quibus custoditur, uxor petatur, et a parentibus propinquioribus sponsetur, et legibus dotetur, et suo tempore sacerdotaliter, ut mos est, cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet, custodita et sociata a proximis congruo tempore petita, legibus detur ac solemniter accipiatur, et biduo vel triduo orationibus vacent, et castitatem custodiant.
9.5
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 5. - Item, De eodem.
9.5
Ita peracta legitima scitote esse connubia, aliter vero praesumpta, non conjugia, sed adulteria vel contubernia, vel stupra, aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse non dubitate, nisi voluntas propria suffragaverit, et vota succurrerint legitima.
9.6
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 6. - De benedictione sponsi et sponsae. Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum, libro primo (cap. 3) .
9.6
Nostrates tam mares quam feminae, non ligaturam auream vel argenteam, aut ex quolibet metallo compositam, quando nuptialia foedera contrahunt, in capitibus deferunt; sed post sponsalia, quae futurarum sunt nuptiarum promissa foedera, quaeque consensu eorum qui haec contrahunt, et eorum in quorum potestate sunt, celebrantur, et postquam arrhis sponsam sibi sponsus per digitum fidei a se annulo insignitam desponderit, dotemque utrique placitam sponsus ei cum scripto pactum hoc continente, coram invitatis ab utraque parte tradiderit, aut mox aut apto tempore, ne videlicet ante tempus lege definitum tale quid fieri praesumatur, ambo ad nuptialia foedera perducuntur: et primum quidem in Ecclesia Domini cum oblationibus quas offerre debent Deo per sacerdotis manum statuuntur, sicque demum benedictionem et velamen coeleste suscipiunt. Item. Haec sunt praeter alia quae ad memoriam non occurrunt pacta conjugiorum solemnia. Peccatum autem esse, si haec cuncta in nuptiali foedere non interveniant, non dicimus. Concilium IV Carthagin., cap. 13. Sponsus et sponsa cum benedicendi sunt a sacerdote, a parentibus suis vel a paranymphis offerantur. Qui cum benedictionem acceperint, eadem nocte pro reverentia benedictionis in virginitate permaneant.
9.7
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 7. - Cur sponsae velentur. Isidorus, De officiis, lib. II, cap. 19.
9.7
Quod feminae, dum maritantur, velantur, significat ut noverint semper se viris suis esse subjectas et humiles.
9.8
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 8. - Quid significent insignia sponsarum. Ibidem.
9.8
Quod nubentes post benedictionem vittae, uno invicem vinculo copulantur, videlicet ne compagem conjugalis unitatis dirumpant. At vero quod eadem vitta candido purpureoque colore permiscetur, candor quippe est, munditia vitae, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec reddendum debitum non negetur. Item. Quod imprimis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae dilectionis signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito annulus inseritur, id est quod in eo vena quaedam, ut fertur, sanguinis ad cor usque perveniat.
9.9
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 9. - Inviolabile esse conjugii sacramentum. Augustinus, De bono conjugali, cap. 7.
9.9
Interveniente divortio non aboletur confoederatio nuptialis, ita ut sibi conjuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati. Nec tamen nisi in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus talis est causa cum uxore. Caeterum aliter se habere jura gentilium, quis ignorat? Ubi interposito repudio, et illa cui voluerit nubet, et ille quam voluerit, ducit.
9.10
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 10. - Quod concubinae fieri possunt uxores. Ibidem (cap. 14) .
9.10
Nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, justum faciunt concubinatum suum. Posse sane fieri nuptias ex male conjunctis, honesto postea placito consequente, manifestum est.
9.11
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 11. - Quod nemo est pudicus corpore, nisi pudicus sit spiritu. Idem, in libro De sancta virginitate (cap. 8) .
9.11
Sicut nemo impudice utitur corpore, nisi spiritu prius concepta nequitia, ita nemo pudicitiam servat in corpore, nisi spiritui prius insita castitate.
9.12
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 12. - Inviolabile esse sacramentum conjugii. Idem, De nuptiis et concupiscentia (cap. 10, lib. I) .
9.12
Usque adeo manent inter viventes semel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges etiam separati, quam cum his quibus aliis adhaeserunt.
9.13
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 13. - Item, ibidem, De eodem.
9.13
Et paulo post: Manet inter viventes quoddam conjugale, quod nec separatio, nec cum adultero copulatio possit auferre, sicut apostata anima velut de conjugio Christi recedens, etiam fide perdita, sacramentum fidei non amittat, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii.
9.14
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 14. - Item, ibidem, De eodem (cap. 18) .
9.14
Quibus vero placuerit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut vinculum inter illos conjugale rumpatur. Imo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierint, quae charius concordiusque servanda sunt, non voluptariis corporum nexibus, sed voluntariis affectibus animorum. Neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Joseph: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Conjux vocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognoverat, nec fuerat cogniturus. Nec perierat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi nec fuerat, nec futura erat carnis ulla commistio. Propter quod fidele conjugium parentes Christi ambo vocari meruerunt, et non solum illa mater, verum etiam ille pater ejus, sicut conjux matris ejus; utrumque mente non carne.
9.15
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 15. - De tripartito bono nuptiarum. Ibidem, (sub finem ).
9.15
Omne itaque nuptiarum bonum impletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. Prolem cognoscimus ipsum dominum; fidem, quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum divortium.. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat, sine pudenda concupiscentia carnis, quae accidit ex peccato; sine qua concipi voluit, qui futurus sine peccato erat.
9.16
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 16. - Quod sine consensu uxoris non liceat viro continenter vivere. August., in epistola ad Bonifacium comitem (epist. 70) .
9.16
Nos novimus, nos testes sumus quod nobiscum apud Tubanas de animo et voluntate tua fuerimus collocuti. Soli tecum eramus, ego et frater Alypius. Non enim existimo tantum valuisse terrenas curas, quibus impletus es, ut hoc de memoria tua delere poenitus potuerint: nempe omnes actus publicos quibus occupatus eras relinquere cupiebas, et te in otium sanctum conferre, atque in ea vita vivere in qua servi Dei monachi vivunt. Cum ergo te esse in hoc proposito gauderemus, navigasti uxoremque duxisti. Si enim conjugem non haberes, dicerem tibi quod et Tubanis diximus, ut in castitate continentiae viveres. Adderem quod tunc fieri prohibuimus, ut jam te( quantum rerum humanarum salva pace potuisses) ab istis rebus bellicis abstraheres, et huic vitae vacares et societati sanctorum, cui tunc vacare cupiebas, ubi in silentio pugnant milites Christi, non ut occidant homines, sed ut expugnent principes et potestates et spiritualia nequitiae, id est diabolum et angelos ejus. Sed ut te ad istam vitam non exhorter, conjux impedimento est, sine cujus consensu continenter tibi non liceat vivere. Quia et si tu eam post illa tua verba Tubanensia, ducere non debebas, illa tibi tamen nihil eorum sciens, innocenter et simpliciter nupsit, atque utinam posses ei persuadere continentiam, ut sine impedimento redderes Deo quod te debere cognoscis! Sed si cum illa agere non potes, serva saltem pudicitiam conjugalem, et roga Deum, qui de necessitatibus eruit, ut quod non potes modo, possis aliquando. Verumtamen ut Deum diligas, non diligas mundum: ut in ipsis bellis, si adhuc te in ipsis versari opus est, fidem teneas pacemque quaeras, ut ex mundi bonis facias opera bona, et ut propter mundi bona non facias opera mala, id non impedit conjux, aut impedire non debet. Haec ad te, fili charissime, ut scriberem charitas jussit, qua te secundum Deum, non secundum hoc saeculum diligo, quia et cogitans quod scriptum est: Corripe sapientem, et amabit te; corripe stultum et adjiciet odisse te, non te utique stultum, sed sapientem debui cogitare.
9.17
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 17. - Quod consensus matrimonium faciat. Nicolaus Hicmaro episcopo (ad consulta Bulgar., c. 3) .
9.17
Sufficiat secundum leges solus eorum consensus, quorum de conjunctionibus agitur. Qui consensus si in nuptiis solus forte defuerit, caetera omnia etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur, Joanne Chrysostomo magno doctore testante, qui ait: Matrimonium non facit coitus, sed voluntas.
9.18
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 18. - Ut vidua ante professionem continentiae nubat cui vult, e Toletano concilio III, cap. 18.
9.18
Viduae, si priusquam continentiam profiteantur nubere elegerunt, illis nubant quos propria voluntate voluerint habere maritos.
9.19.1
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 19. - Ne virgo, vel vidua, cogatur nubere cui non vult. Ex eodem.
9.19.1
Similis conditio et de virginibus habeatur, nec extra voluntatem parentum, vel suam, cogantur accipere maritos.
9.19.2
De eodem. Ambrosius super Epistolam ad Corinth., cap. 39 in caput 7. Nubat vidua cui vult, tantum in Domino, id est quem sibi aptum putaverit illi nubat; quia invitae nuptiae solent malos proventus habere. Tantum autem in Domino, id est ut et sine suspicione turpitudinis nubat, et religionis suae viro nubat.
9.20
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 20. - Quod in sponsalibus, sicut in, nuptiis, consensus requirendus est. Pandectarum lib. XXIII, titulo primo.
9.20
In sponsalibus consensus eorum exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. Intelligitur tamen semper filiam patri consentire, nisi evidenter dissentiat.
9.21
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 21. - Quod alii viro mulier legitime nubere possit, si invita et repugnans alteri a patre tradita fuerit. Item.
9.21
Sponsalia sicut nuptiae consensu fiunt contrahentium, et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiam familias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filio familias dissentiente, sponsalia ejus nomine fieri non possunt.
9.22
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 22. - Item. De eodem.
9.22
In sponsalibus contrahendis aetas contrahentium diffinita non est, ut in matrimoniis. Quapropter a primordio aetatis sponsalia effici possunt, si modo id fieri ab utraque persona intelligatur, id est si non sint minores quam septem annis.
9.23
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 23. - Ut nullus mulierem invitis parentibus rapere praesumat. Judicium Urbani papae de filia Jordani principis.
9.23
Si verum esse constiterit quod nobis legati Jordani principis retulerunt, scilicet quod ipse coactus et dolens filiam suam infantulam, nolentem, flentem, et pro viribus renitentem, non assentientibus, sed valde dolentibus, matre et parentela, Raynaldo Ridelli filio desponsaverit, quoniam canonum et legum auctoritas talia sponsalia, ut infra ostenditur, non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum quod dicimus videatur, ita sententiam temperamus: ut si principes cum assensu filiae, matris et parentelae, id quod coeptum est perficere voluerint, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat, et si nihil fuerit ex parte supradicti Raynaldi amplius quod impediat, ab ipso Jordane sacramentum quod ita constent. Haec ut dicta sunt, accipiat: et nos canonum ac legum scita sequentes, deinceps non prohibemus quin alii viro, si voluerit, praedicta filia ejus tantum in Domino nubat.
9.24
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 24. - Quod raptus pro stupro reputatur. Urbanus Satino [Sacratio legit Gratianus] regi Aragonum.
9.24
De neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo, sub fidei pollicitatione firmasti, hoc, aequitate dictante, decernimus, ut si illa virum illum omnino, ut dicitur, renuit, et in eadem voluntatis auctoritate persistit, ut viro illi prorsus se deneget nupturam, nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociari. Quorum enim unum corpus est, unus debet esse et animus, ne forte, cum virgo fuerit alicui invita copulata, contra Domini Apostolique praeceptum, aut reatum dissidii, aut crimen fornicationis incurrat. Cujus videlicet peccati malum in eum redundare constat, qui eam conjunxit invitam: quod pari tenore de viro est etiam sentiendum.
9.25
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 25. - De vindicta raptus Parisiacense concilium I, cap. 6.
9.25
Nullus aut viduam aut filiam alterius extra parentum voluntatem, aut rapere praesumat, aut regis beneficio aestimet postulandam: quod si fecerit, ab Ecclesiae communione remotus, anathematis gladio feriatur.
9.26
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 26. - Quomodo rapta reddenda sit. Isidorus etymologiarum libro V, cap. 24 (cap. 26).
9.26
Raptus, proprie est illicitus coitus, a corrumpendo dictus, unde et qui rapto potitur, stupro fruitur. Item. Capitularium libro primo, cap. 99. Raptor publica poenitentia multetur. Raptam vero si sponsus recipere noluerit, et ipsa eidem crimini consentiens non fuit, licentia nubendi alii non negetur. Quod et si ipsa consensit, simili sententiae subjaceat. Quod si ipsi post haec se conjungere praesumpserit, utrique anathematizentur. Libro IV capitulorum. Si quis sponsam alienam rapuerit, aut patri ejus, aut ei qui legibus ejus defensor esse debet, cum sua lege eam reddet, et quidquid cum ea abstulerit, unamquamque rem secundum legem reddat.
9.27
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 27. - Ut puella si patrem habuerit servum, avum vero liberum. avi potius electione quam presbyteris nubat. Pelagius Potentio defensori.
9.27
Patrem puellae Ecclesiae nostrae famulum, avum vero liberis ortum constat esse natalibus; et ideo avi magis electione de conjunctione neptis, quam patris, cujus nullo modo liberum esse potest arbitrium, decernimus attendi.
9.28
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 28. - Quod rapta praecipitur fieri conjux. Gregorius Pantaleoni notario (lib. II regist. cap. 79) .
9.28
Questus nobis est Evangelus, Sipontinae Ecclesiae diaconus, filiam suam a Felice( quod dici nefas est) fuisse stupratam. Pro qua re hujus praecepti suffultum auctoritate ad Sipontinam civitatem te proficisci necesse est, et adhibitis tibi sapientibus illic viris, cum omni subtilitate veritatem curabis addiscere, et si ita repereris, eam quam stupravit, aut uxorem factis nuptialibus instrumentis accipiat, aut corporaliter castigatum, in monasterium eum, privatum communione, ubi poenitentiam peragat, dare festinabis.
9.29
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 29. - De eadem re. Idem Felici episcopo Sipontino (lib. II regist. cap. 81) .
9.29
Pervenit ad nos quod Felix nepos tuus Evangeli diaconi tui filiam stupro deceperit. Quod si verum est,( quamvis gravi esset de lege poena puniendus) nos tamen aliquatenus legis duritiam mollientes, decernimus hujuscemodi disponendo, id est, ut aut quam stupravit uxorem habeat, aut certe si renuendum putaverit, districtus, aut corporaliter castigatus, excommunicatusque in monasterium ubi poenitentiam peragat retrudatur.
9.30
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 30. - De prohibendis concubinis. Sermo Ambrosii de sancto Joanne, qui sic incipit: Diximus superiori Dominica (sermone 65).
9.30
Dicat aliquis: Uxorem non habeo, ideo mihi ancillam sociavi. Audi quid dicat Scriptura ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Si igitur ancillae filius haeres non est, ergo nec filius est. Cur autem quaeritur tale conjugium de quo susceptus filius nec successionis possit haeres esse, nec sanguinis? Nec enim habere potest haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium. Cur, inquam, quaeritur tale contubernium de quo nati filii non matrimonii, sed testes sunt adulterii? Cur hujusmodi suscipiuntur adulterini, qui patri pudori sunt, non honori? Dicit Scriptura. Adulterorum filii in consummatione erunt, etc. Mulier igitur tua si talibus moribus praedita est ut mereatur consortium, mereatur et nomen uxoris. Praesta concubinae tuae libertatem, et nomen uxoris, ne tu adulter sis potius quam maritus.
9.31
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 31. - Si concubina usque ad mortem cum aliquo nobili permanserit, ut ab haeredibus ejus cum filiis suis liberetur. Codicum libro septimo, cap. 15, titulo 3.
9.31
Si quis sine uxore constitutus, ancillam suam nomine habeat concubinae, et in eadem usque ad mortem consuetudine permanserit, et forsitan ex ea liberos susceperit, sancimus omnino non concedi haeredibus defuncti eamdem vel liberos ejus, si etiam liberos habuerit, in servitutem deducere, sed post mortem domini eripiatur in libertatem, una cum sobole sua.
9.32
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 32. - Ut filii de concubina nati, quae postea in uxorem ducta est, legitimi liberi sint, priores sicut posteriores, sacrarum institutionum libro III, titulo 1.
9.32
Si quis mulierem in suo contubernio copulaverit, non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterit habere conjugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit, filiosque vel filias habuerit, non solum eos liberos qui post dotem editi sunt, justos, et in potestate esse patris, sed etiam anteriores; quia et his qui postea nati sunt occasionem legitimi nominis praestiterunt. Quod obtinere censuimus, etiam si non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint.
9.33
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 33. - Ne sponsae pactae statim tradantur. August. lib. VIII Confessionum.
9.33
Institutum est ut jam pactae sponsae non tradantur statim, ne vilem habeat maritus datam, quam suspiraverat sponsus dilatam.
9.34
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 34. - De eo qui cum muliere quam ducere potuit consuetudinem habuerit. Novellarum constitutionum 32, cap. 3
9.34
Si quis cum muliere consuetudinem habuerit, cujus nuptiae interdictae non sunt, et liberos ab eo illa procreaverit, posteaque dotalia instrumenta composuerit ei, non solum jam nati filii legitimi et in potestate ejus sint, sed etiam postea procreati.
9.35
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 35. - Ne legitima repudiatur. Constitutio 37, cap. 7.
9.35
Si quis sine dotalibus instrumentis, affectione maritali uxorem duxerit, non audeat sine causa legibus cognita repudium ei mittere.
9.36
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 36. - Quod de concubina potest legitima fieri. Constit. 64, cap. 14.
9.36
Si quis cum muliere libera consuetudinem habeat non affectione maritali, et ex ea liberos procreaverit, eosque velit liberos legitimos et in potestate sua habere, liceat ei cum matre eorum instrumenta dotalia componere. Nam filii qui ante naturales erant, post compositionem instrumentorum dotalium sui et in potestate patris efficiuntur, sive postea nati filii vivunt, sive mortui sunt, sive omnino nullus alius procreatus est.
9.37
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 37. - Quod liceat meretricibus honestam vitam eligere. Constitutio novellarum 46, cap. 1.
9.37
Princeps constituit ut liceat meretricibus honestiorem vitam eligere sine aliquo timore, quamvis juratoriam cautionem exposuerint. Hi autem qui tale jusjurandum exegerunt, et contra castitatem operam suam dederunt, poenae nomine X libras auri persolvant iisdem meretricibus, quae sacramenta dederunt; poena autem X librarum officio praesidis flagitetur. Quod si praeses neglexerit, de suo patrimonio poenam praestare cogatur, et magistratu sibi commisso cadat, et non solum mulieribus, sed etiam haeredibus et aliis successoribus earum, poenam solvat. Hoc si probatum sit, quod sacramentum a meretrice exegerit. Si autem sacramentum non exegerit a meretrice, ne teneatur quidem ea poena.
9.38
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 38. - De Osee propheta qui meretricem duxit. Hier. super Osee. lib I, ad cap. 1.
9.38
Non est culpandus Osee propheta, si meretricem quam duxit converterit ad pudicitiam, sed potius laudandus quod ex mala bonam fecerit. Non enim qui bonus permanet ipse polluitur, si societur malo, sed qui malus est, in bonum vertitur, si boni exempla sectetur. Ex quo intelligimus non prophetam perdidisse pudicitiam fornicariae copulatum, sed fornicariam assumpsisse pudicitiam quam antea non habebat.
9.39
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 39. - Quare matrimonium inter cognatos sit prohibitum. Augustinus in lib. De civitate Dei, lib. XV, cap. 16.
9.39
Cum igitur genus humanum post primam copulam viri facti ex pulvere, et conjugis ejus ex viri latere, marium, feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo multiplicarent, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent, viri conjuges sorores suas acceperunt. Quod profecto quanto est antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines quibus esset utilis atque honesta concordia diversarum necessitudinum vinculis necterentur. Nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos, ac si ad socialem vitam diligentius plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe, et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se charitas porrigat. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis, et filiabus suis, quando fratres, sororesque conjugio jungebantur. Sic et Eva uxor ejus, utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater. Quae si duae feminae fuissent, mater altera, et socrus altera, copiosius se socialis dilectio colligaret. Sed hoc unde fieret tunc non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis, nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia, inde ducerentur uxores quae non erant jam sorores, ut non solum illud ut fieret necessitas esset, verum etiam, si fieret, nefas esset; quod, humano genere crescente, etiam inter impios deorum multorum falsorumque cultores, sic observari cernimus, ut etiamsi perversis legibus permittantur fraterna conjugia, melior tamen consuetudo ipsa malit exhorrere licentiam, sicque aversetur, quasi nunquam licere potuerit. Copulatio ergo maris et feminae, quantum attinet ad genus humanum, quoddam seminarium est civitatis. Coelestis vero civitas opus habet ut noxam generationis evadat.
9.40
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 40. - De tribus legitimis conjugiis, Hieronymus.
9.40
Tria legitima conjugia in Scripturis leguntur. Primum legitimum conjugium est virgo casta in virginitate viro data legitime, et reliquae sequuntur in praedictis. Secundum virgo in civitate deprehensa a viro, et illi per vim copulata, si voluerit pater ejus, dotabit eam iste vir, quantum judicaverit pater, et dabit pretium pudicitiae ejus. Tertium, filia praedicta deprehensa, si non fuerit voluntas patris, trahet eam a viro praedicto, et tradet eam alii et dotabit eam, et legitima erit ei. Sed primum his duobus praefertur.
9.41
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 41. - De quarto legitimo conjugio. Hieronymus.
9.41
Additur itaque aliud quartum legitimum conjugium. Dum mortua fuerit uxor ejus, licet illi accipere aliam, sed non repudiatam, nec desponsatam viro, sed filiam. Similiter debet et mulier. Unde Paulus ait: Mulier quae sub viro est, ligata est sub lege viri, quandiu vir ejus vivit. Igitur, vivente viro ejus, vocabitur adultera, si juncta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ita ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro.
9.42
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 42. - Quod in conjugio quasi adulterium sit voluptuosus concubitus et immoderatus. Hieronymus.
9.42
In legitimo conjugio adulterium est cavendum, non quantum voluptas expetierit, sed quantum modus naturae, et causa posteritatis postulaverit. Et non licet illi habere alteram, praeter uxorem suam. Si enim habuerit, non erit legitima quae licita fuit. Paulus quoque apostolus ait: Omne peccatum quodcunque homo fecerit, extra corpus est. Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat, hoc est in conjugio positus, quaecunque fecerit peccata, non infuscant uxorem propriam. Si autem fornicatur cum aliis, maculat eam ut non sit licita, sed quasi adultera.
9.43
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 43. - Quod propter fornicationem licet uxorem dimittere, non tamen aliam ducere. Idem Hieronymus (lib. III in Matth., ad caput XIX) .
9.43
Ait Dominus in Evangelio: Quicunque dimiserit uxorem, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, maechatur. Et qui dimissam duxerit, maechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincit affectum, imo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit a marito, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet stultus et impius est. Ubicunque est igitur fornicatio, aut fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur. Et quia poterat accidere ut aliquis calumniam innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum veteri crimen impingeret, sic priorem dimittere jubetur uxorem, ut secundam prima vivente non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem, quare expertus infelices priores nuptias, novarum te immittis periculo? Nec non quia poterat evenire, ut juxta eamdem legem uxor quoque marito daret repudium: eadem cautela praecipitur ne secundum accipiat virum, et quia meretrix, et quae semel fuerat adultera, opprobrium non timebat, secundo non nubere praecipitur viro[ Hieron, excusus sic habet secundo praecipitur viro, etc.], quod si talem duxerit, sub adulterii crimine sit.
9.44
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 44. - Quod legitima sit, quae interposito sacramento assumpta fuerit. Novellarum constitutionum sexagesima quinta, cap. 1.
9.44
Si quis divinis actis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illa legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla scriptura alia interposita sit
9.45
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 45. - Ut talis sit vir uxori, qualem sibi vult esse uxorem. Augustinus de verbis Domini, tractatu 47.
9.45
Si ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales eas vultis ad vos venire, tales vos debent, et ipsae invenire. Quis juvenis est qui non castam velit ducere uxorem? Et si accepturus est virginem, quis non intactam desideret? Intactam quaeris? intactus esto. Puram quaeris? noli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non potes.
9.46
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 46. - Ne parentes fidem sponsaliorum frangant. Ex Eliberitano concilio, cap. 54.
9.46
Si qui parentes fidem fregerint sponsaliorum, triennii tempore abstineant se a communione. Si tamen idem sponsus vel sponsa in gravi crimine fuerint deprehensi, excusati erunt parentes.
9.47
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 47. - Ne uxor in quadragesimali tempore ducatur. Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum, cap. 48.
9.47
Nec uxorem ducere, nec convivia facere in quadragesimali tempore convenire posse, nullatenus arbitramur.
9.48
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 48. - Ne presbyter in nuptiis bigami prandeat. Ex Neocaesariensi concilio, cap. 6.
9.48
Presbyterum prandere in nuptiis bigami non convenit. Quia cum poenitentia bigamus egeat, quis erit presbyter qui propter convivium talibus nuptiis possit praebere consensum?
9.49
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 49. - Ne nuptiae in quadragesimali tempore fiant. Laodicense concilium, cap. 52.
9.49
Non oportet in Quadragesima aut nuptias aut natalitia celebrare.
9.50
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 5. - Ut praedicator continentiae nuptias non celebret. Hieronymus ad Nepotianum.
9.50
Praedicator continentiae nuptias non conciliet. Qui Apostolum legit: superest, ut qui habent uxores tanquam non habentes sint, cur virginem cogit ut nubat? Qui de monogamia sacerdos est, quare viduam hortatur ut bigama sit.
9.51
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 51. - De his qui fiscalinas uxores ducunt. Capitularium libro III, cap. 16.
9.51
De liberis hominibus qui uxores fiscalinas regias, et de feminis liberis qui homines fiscalinos regios accipiunt, ut non de haereditate parentum, vel de causa sua quaerenda, nec de testimonio pro hac re abjiciantur.
9.52
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 52. - Ut ingenua si servum duxerit ancilla sit, lib. V, cap. 20.
9.52
Si mulier ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; una autem lex erit et viro et feminae.
9.53
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 53. - Ut liber, si ancillam duxerit, non dimittat eam, lib. VI, cap. 95 (c. 94).
9.53
Si quis liber ancillam in matrimonium acceperit, non habet licentiam dimittere eam, si prius amborum consensu conjuncti sint.
9.54
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 54. - Quod conjugium non dirimitur inter servum et ancillam etiamsi diversos dominos habeant. Adjecti capitulares, cap. 55.
9.54
Conjugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant, sed in uno conjugio permanentes dominis suis serviant. Hoc in illis observandum est, ubi legalis conjunctio fuit, et per voluntatem dominorum.
9.55
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 55. - De quodam famulo ecclesiae, qui ejusdem ecclesiae ancillam relinquere volebat. Pelagius Melleo subdiacono.
9.55
Dulcitia Ecclesiae nostrae famula, in Tarpeiana massa consistens, hujusmodi querelam suam nostris sensibus intimavit, dicens quod, postea quam eam marito suo defuncto contigit viduari, Clerentius quidam nomine ex ancilla, ut perhibetur, Ecclesiae procreatus, diversis blanditiis atque suasionibus praefatae mulieris animos inclinando in suo eam curasset afficere consortio, ex qua etiam filium procreasset. Nunc autem post conjunctionis suae non parvum tempus, quippe jam nato et educato filio nullis, ut perhibetur, rationalibus causis exstantibus, eamdem mulierem deseruisse, atque in eam prosiluisse contumaciam, ut ad declinandam servitutem debitam, curialis sibi nomen audeat usurpare: qui et primam in ecclesiae possessione genitam ex colonis ecclesiae habuisse memoratur uxorem. Ex cujus peculio quemdam agellum dicitur hactenus detinere; sed et alia non pauca in suo fertur habuisse peculio. Quapropter experientia tua praesentis jussionis vigore suscepto, eodem detento Clarentio causae totius veritatem diligenter agnoscens, quae de memorati persona seu rebus ecclesiastica requirit utilitas exsequatur, et si eum de ecclesiae ancilla genitum, vel alio modo legitimo juri Ecclesiae constat obnoxium reperiri, cum omnibus rebus suis in massam ecclesiae festinet revocare, et ei praefatam mulierem, quam sibi ipse ascivit in consortium, sociare, nullatenus habituro de caetero eam relinquendi licentiam.
9.56
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 56. - Si quis per errorem duxerit ancillam uxorem, liberam eam putans, vel si qua servum duxerit maritum, non subsistere tales nuptias. Novellarum constitutionum trigesima septima.
9.56
Si quis per errorem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam eam esse putans, vel ex contrario si libera mulier servo per errorem juncta sit, posteaque veritas reperta fuerit, dicendum est omnino nuptias non constitisse. Inter liberum enim et ancillam, servum et liberam mulierem, nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate et conniventia domini servus vel ancilla matrimonium contraxerit cum libera persona( forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo conjunxit, et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur totam vel pro parte). Si quid ergo tale contigerit, ipsam donationem dotis, et ancillam liberam faciat et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, hujusmodi matrimonium concutiente. Sin autem dominus specialiter quidem in nuptias ancillae suae vel servi non consenserit, sciens autem quod non cohibuerit( forte enim ideo hoc facit, ut postea negotium moveat homini libero quod ejus ancillam duxit uxorem, vel ingenuae mulieri quod servo ejus nupta est), si quid ergo tale evenerit, et specialiter dominus non consenserit, attamen nesciens non prohibuerit, et nuptiae integro jure consistant, et servilis conditionis persona eripiatur, ad ingenuitatem illo sine dubio aperto, quod liberi qui ex hujusmodi nuptiis procreati fuerint, tam ingenui quam legitimi sunt.
9.57
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 57. - Quod liberta quae patrono suo nupsit eo invito alii jungi non possit, cap. 25.
9.57
Si liberta mulier patrono suo copulata nuptiis quidem ejus renuntiaverit, ad secundum autem matrimonium migrare voluerit, id facere invito patrono non poterit. Alioquin si contra voluntatem ejus nupserit, non fiunt nuptiae, sed ut meretrix conjuncta esse videatur. Constitutio sexagesima nona, cap. 3. Si quis libertam suam uxorem ducere voluerit, dotalia instrumenta cum ea componat, et habebit legitimam uxorem, quamvis ipse summa dignitate praefulgeat. Et si liberi ex tali connubio procreati fuerint, legitimi successores patri suo succedant.
9.58
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 58. - De quodam qui filiolo suo ancillam suam copulavit, et postea abstulit. Gregorius Maximiano episcopo Syracusano (lib. III regist., cap. 12) .
9.58
Praesentium portitor lacrymabiliter questus est, ante plurimos annos ab homine( nescio quo) de possessione Massanensis Ecclesiae, de fontibus se susceptum, et violenter diversis persuasionibus puellae junctum, ex qua filios jam juvenculos habere se asserit, quam nunc violenter huic disjunctam abstulisse dicitur, atque cuidam alii venundedisse. Quod si verum est, quam sit inauditum atque crudele malum, tua dilectio perspicit. Ideoque admonemus, ut hoc tantum nefas, sub ea vivacitate, quam te in causis piis habere certissime scimus, requiras atque discutias; et si ita, ut supradictus portitor insinuavit, esse cognoveris, non solum quod male factum est ad statum pristinum revocare curabis, sed et vindictam quae Deum possit placare, exhibere modis omnibus festinabis.
9.59
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 59. - Quod nulli liceat duas habere legitimas. Stephanus V Theodosio episcopo.
9.59
Nunquidne duabus simul sponsis nubere barbaricam gentem instruis? Nunquidne sacramentum Ecclesiae exponentem Apostolum non legisti: Erunt duo in carne una? an forsitan tui codices falso tres in carne una asserunt? Desine jam tali tabescere ignavia, et disce paternis obedire regulis, ne inveniaris statutos a patribus terminos transgredi, vel per ambitionem de majori ad majorem transire ecclesiam, quod tentantem laica etiam communione sacri privant canones.
9.60
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 60. - Quod nec concubinam habeat qui cum pluribus concumbere solet. Novellarum constitutionum septuagesima nona.
9.60
Nemo intelligatur concubinam habere, qui cum multis mulieribus concumbere solet. Nam, quemadmodum qui legitimam uxorem habet, aliam habere durante eodem matrimonio non potest, ita et qui unam concubinam habet, non potest alias eo tempore habere.
9.61
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 61. - Quod Ismael non fuit ejectus propter matrem ancillam, sed propter fraternam discordiam. Aug., De unico baptismo, lib. I (De baptis. contra Donatistas, cap. 13).
9.61
Ismael ut separaretur a populo Dei non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia. Et non profuit potestas uxoris, cujus magis filius erat, quia per ipsius jura conjugalia, et in ancilla seminatus erat, et ex ancilla susceptus.
9.62
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 62. - Quod in liberae mulieris consuetudine nuptiae intelligendae sint. Pandectarum, libro XXIII, tit. II.
9.62
In liberae mulieris consuetudine non concubinatus, sed nuptiae intelligendae sunt, si non corpore quaestum fecerit.
9.63
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 63. - De poenitentia ejus qui duas uxores nititur habere. Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum, cap. 51.
9.63
Apud quem uno tempore duae uxores inveniuntur, interim priore retenta, posteriorem cogatur amittere; insuper et poenitentiam quam loci sacerdos praeviderit, compellatur suscipere.
9.64
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 64. - Ut habens concubinam si alia non utatur, communione non privetur. Ex Toletano, conc. I, c. 17.
9.64
Si quis habens uxorem fidelem, concubinam habeat, non communicet. Caeterum is qui non habet uxorem, et pro uxore concubinam habet, a communione non repellatur, tantum ut unius mulieris, aut uxoris, aut concubinae( ut ei placuerit) sit conjunctione contentus. Alias vero abjiciatur, donec desinat, et ad poenitentiam revertatur.
9.65
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 65. - Quod quasi matrimonium sit, si quis concubina sic utatur ut alteram non habeat, nec habere desideret. August. de bono conjugali, cap. 5.
9.65
Solet quaeri, cum masculus et femina nec ille maritus, nec illa uxor alterius, sibimet non filiorum procreandorum, sed pro incontinentia solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec ille cum altera id faciat, utrum nuptiae sint vocandae. Et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari connubium, si usque ad mortem alicujus eorum id inter eos placuerit, et prolis generationem, quamvis non ea causa conjuncti sunt; non tamen vitaverunt, ut vel nolint sibi nasci filios, vel etiam opere aliquo malo agant ne nascantur Caeterum, si vel utrumque, vel unum horum desit, non invenio quemadmodum has nuptias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi ad tempus adhibuerit, donec illam dignam honoribus, vel suis facultatibus inveniat, quam comparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium.
9.66
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 66. - Quod unam tantum liceat habere Christiano. Isidorus de consonantia Novi et Veteris Testamenti, cap. 3.
9.66
Christiano non dicam plurimas, sed nec duas simul habere licitum est, nisi unam tantum, aut uxorem, aut certe loco uxoris, si conjux deest, concubinam.
9.67
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 67. - Quod non sit legitimus a nobili et ab ancilla genitus. Pelagius Sindulae magistro militum.
9.67
Hortamur ut nihil ulterius Montanianus, qui se, contra omnem veritatem, et contra leges, dum sit ex ancilla genitus, legitimum filium tentat astruere sensibus vestris qualibet forte subripiat, quia Montanianum illum, de cujus substantia agitur, constat sine propriis liberis decessisse, et germani fratris filios, qui ei legitima ratione succedunt, superstites dimisisse, ac propterea istum Montanianum, de cujus substantia agitur, nullam habere in illius defuncti successione personam. Nam, etsi principalia sacra promeruit, hoc illis legitimis successoribus praejudicare nil poterit, quia ipse clementissimus imperator generales leges protulit quibus jubet nulli qui in precibus suis deprehenditur esse mentitus, ea sacra prodesse quae meruit. Qui cum esset naturalis, se contra veritatem dicit esse legitimum, quod nulla ratione monstrari lege potuit.
9.68
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 68. - Quod de legitimis nuptiis procreati patrem, vulgo quaesiti matrem sequantur. Pandectarum lib. I, tit. V.
9.68
Cum legitimae nuptiae factae sunt, patrem liberi sequuntur, vulgo quaesiti matrem sequuntur.
9.69
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 69. - Quis sit vulgo quaesitus. Item.
9.69
Vulgo concepti dicuntur, qui patrem demonstrare non possunt; et qui possunt quidem, sed eum habent quem habere non licet.
9.70
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 70. - Quod matrem potius quam patrem sequuntur de non legitimo conjugio nati. Item.
9.70
Lex naturae haec est, ut qui nascitur sine legitimo matrimonio, matrem sequatur. Qui in utero sunt, in toto pene jure civili intelliguntur in rerum natura esse. Nam et legitimae haereditates restituuntur his, ita ut praegnans mulier ab hostibus capta sit, et id quod natum erit, quamvis apud bonae fidei emptorem peperit, tanquam furtivum usu non capitur.
9.71
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 71. - Quod liberorum status dependeat a conditione matris, non patris. Libro I, constitut. tit. IV.
9.71
Ingenuus est qui, statim ut natus est, liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio editur, sive ex libertinis, sive ex altero libertino et altero ingenuo. Sed et si quis libera de matre nascitur, patre servo, ingenuus nihilominus nascitur, quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. Sufficit autem liberam habuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit; et econtrario, si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat. Placuit enim qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat. Marcellus[ Martianus] probat liberum nasci. Sufficit enim ei qui in ventre est, liberam matrem vel medio tempore habuisse, quod et verum est. Isidorus Etymologiarum lib. IX, cap. 5. Liberi dicti sunt, qui ex libero matrimonio sunt orti. Nam filii ex libero et ancilla, servilis conditionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Ejusdem lib. IX, cap. 5. Naturales filii dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii. Item. Hi qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur.
9.72
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 72. - Quod conjugia quibusdam conceduntur, quibusdam non. Augustinus de conflictu vitiorum atque virtutum, cap. 22 (cap. 24).
9.72
Nubendi licentia quibusdam tribuitur, hoc est qui virginitatem vel castimoniam vidualem nequaquam professi sunt; quibusdam autem non tribuitur, id est qui virgines aut continentes esse decreverunt; fornicatio vero nulli impune conceditur.
9.73
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 73. - Quod multa licent ante votum, quae post votum non licent. Augustinus de adulterinis conjugiis, lib. I (c. 24).
9.73
Non solum moechandum non est, quod faciunt quidam[ facit non quidam, or.] sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, Christianam ut faciat; sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam Deo voverit, nullo modo debet ista compensatione peccare, ut ideo uxorem credat sibi esse ducendam, quia promisit, quae nuptias ejus appetit, futuram se esse Christianam. Quod enim cuiquam antequam vovisset licebat, cum id se nunquam facturum voverit, non licebit; si tamen id voverit, quod vovendum fuit, sicuti est perpetua virginitas, vel continentia vidualis post experta connubia solutis a vinculo conjugali, vel ex consensu voventibus, et carnalia debita sibi invicem relaxantibus fidelibus castisque conjugibus, quod alterum sine altera, vel alteram sine altero vovere fas non est. Haec ergo et si qua alia sunt quae rectissime voventur, cum homines voverint, nulla conditione rumpenda sunt, quae sine ulla conditione voverunt.
9.74
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 74. - Quod nuptiae habent in se Christi et Ecclesiae sacramentum. Leo Rustico Narbonensi (ep. 92, c. 4) .
9.74
Cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit, ut praeter sexuum conjunctionem haberet etiam in se Christi et Ecclesiae sacramentum, dubium non est eam mulierem ad matrimonium non pertinere, in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium.
9.75
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 75. - Quod pudor est feminis nuptiarum praemia non habere. Ambrosius super Lucam, lib. I.
9.75
Sara partus sui erubescebat aetatem, et rursus se caruisse gaudebat opprobrio. Pudor est enim feminis nuptiarum praemia non habere, quibus haec sola causa est nubendi.
9.76
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 76. - Quod praemium nuptiarum partus sit feminarum. lib. II ( statim post principium ).
9.76
Cum conjugii praemium et gratia nuptiarum partus sit feminarum, non mediocris causa est ut virginitas Mariae falleret principem mundi.
9.77
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 77. - Quod tantum procreatio filiorum sit vinculum nuptiarum. Augustinus contra Julianum lib. II.
9.77
Non in sola( ut deliras) commistione maris et feminae nuptiarum veritas est, quamvis sine illa nuptiae filios propagare non possint. Sed alia sunt ad nuptias proprie pertinentia, quibus ab adulteriis nuptiae decernuntur. Sicuti est thori conjugalis fides, et cura ordinate filios procreandi, et( quae maxima differentia est) bonus usus mali, hoc est, bonus usus concupiscentiae carnis, quo malo[ al. bono] adulteri utuntur male.
9.78
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 78. - Quid viro faciendum sit si mulier nulla ratione ei debitum reddere poterit. Gregorius Junior Bonifacio episcopo (Gregorius II, ep. 13, c. 2) .
9.78
Quod proposuisti, si mulier infirmitate correpta nunquam valuerit viro debitum reddere, quid ejus faciat jugalis. Bonum esset si sic permaneret, ut abstinentiae vacaret, sed quia hoc magnorum est, ille qui se non poterit continere, nubat magis; non tamen ei subsidii opem subtrahat ab illa quod[ quam] infirmitas propedit, cum non detestabilis culpa excludit.
9.79
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 79. - De repudio mariti si debitum uxori reddere non poterit. Codicum lib. V, cap. 19, tit. X.
9.79
Si maritus uxori ab initio matrimonii usque ad duos continuos annos computandos coire minime propter naturalem imbecillitatem valeat, possit mulier vel ejus parentes, sine periculo dotis amittendae, repudium marito dicere.
9.80
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 80. - De eadem re. Capitulorum lib VI, cap. 91 (c. 55).
9.80
Si vir et mulier conjunxerint se in matrimonio, et postea dixerit mulier de viro non posse nubere cum eo; si potuerit probare quod verum sit accipiat alium, eo quod, juxta Apostolum, non potuit illi reddere vir suus debitum.
9.81
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 81. - De eadem re. Constitutio Novellarum 37.
9.81
Si quis non potest cum uxore sua misceri, etiam sine repudio matrimonium dissolvatur.
9.82
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 82. - Quod propter spem prolis conjugia copulanda sint. Augustinus contra Faustum lib. I.
9.82
Ad explendam tantum libidinem feminis impudica conjunctione miscentur Manichaei; filios autem inviti suscipiunt, propter quod solum conjugia copulanda sunt. Quomodo ergo non prohibes nubere, quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae? Quo ablato, mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones.
9.83
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 83. - Quod Dominica die ab uxore abstinendum sit. Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum, cap. 63.
9.83
Consulitis praeterea, si liceat viro, Dominico nocturno tempore vel diurno cum uxore sua conjungi, aut dormire. Quibus respondemus: Quoniam si Dominico die ab opere mundano cessandum est, sicut supra docuimus, quanto magis a voluptate carnali, et omnimoda corporis pollutione cavendum.
9.84
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 84. - De eudem re. Ambrosius super Epistolam primam ad Corinthios (ad c. VII, init.)
9.84
Si causa creandorum filiorum ducitur uxor, non multum tempus concessum videtur ad usum ipsum, quia et dies festi et dies processionis, et ipsa ratio conceptus et partus juxta legem cessari temporibus his debere demonstrant.
9.85
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 85. - Ut mulier dominio viri sui subjecta sit. Ambrosius (Augustinus) in libro Quaestionum Veteris et Novi Testamenti, cap. 45.
9.85
Mulierem constat dominio viri subjectam esse et nullam auctoritatem habere, nec docere enim potest, nec testis esse, neque fidem dicere, nec judicare; quanto magis non potest imperare.
9.86
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 86. - Quod vir non debet mulieri subtrahere debitum. Hieronymus super Ezechielem lib. VII.
9.86
Caveat uxor ne forte victa desiderio coeundi celet virum, et maritus ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi debere conjugii voluntatem.
9.87
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 87. - Ut communicaturi se eo tempore ab uxoribus abstineant. Sermo Hieronymi vigilia Paschae, qui sic incipit: Hodie, fratres charissimi, populis Israel (tomo IX sermone 33, De esu agni, sed qui inter nothos).
9.87
Sciatis, fratres charissimi, quoniam quicunque uxori debitum reddit, vacare non potest orationi, nec de carnibus Agni comedere. Item post unum( atque alterum versum). Si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant comedi non poterant, quanto magis panis ille qui de coelo descendit, non potest ab his, qui conjugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi! Non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnis operibus debeamus.
9.88
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 88. - Ne mariti cum uxoribus suis puerperis congrediantur ante tempus purgationis. Beda in Historia Anglorum, lib. I, cap. 27. Gregorius respondet Augustino (Greg. ad 10 August. interrogationem.)
9.88
Ad enixae mulieris concubitum vir suus accedere non debet, quoadusque qui gignitur ablactetur. Prava autem in conjugatorum moribus consuetudo subrepsit, ut mulieres filios quos gignunt nutrire contemnant, eosque aliis mulieribus ad nutriendum tradant. Quod videlicet sola causa incontinentiae videtur inventum. Quia, dum se continere nolunt, despiciunt lactare quos gignunt. Hae itaque quae filios suos ex prava consuetudine aliis ad nutriendum tradunt, nisi purgationis tempus transierit, viris suis non debent commisceri. Quippe cum et sine partus causa, dum in consuetis menstruis detinentur, viris suis misceri prohibeantur, ita ut morte lex sacra feriat, si quis vir ad mulierem menstruatam accedat. Quae tamen mulier dum consuetudinem menstruam patitur, prohiberi ecclesiam intrare non debet, quia ei naturae superfluitas in culpam non valet reputari, et per hoc quod invita patitur, justum non est ut ab ingressu Ecclesiae privetur. Item. Vir cum propria conjuge dormiens, nisi lotus aqua intrare ecclesiam non debet, sed neque lotus statim intrare debet. Item( post aliquot versus). Romanorum semper ab antiquioribus usus fuit, post admistionem propriae conjugis, et lavacri purificationem quaerere, et ab ingressu ecclesiae paululum reverenter abstinere. Nec haec dicentes culpam deputamus esse conjugium, sed quia ipsa licita admistio conjugum sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu abstinendum est, quia voluptas ipsa esse sine culpa nullatenus potest. Item( paulo post). Oportet legitima carnis copula ut causa prolis sit, non voluptatis, et carnis commistio creandorum liberorum sit gratia, non satisfactio vitiorum. Si quis vero sua conjuge non voluptatis cupiditate raptus, sed solummodo creandorum liberorum gratia utitur, iste profecto sive de ingressu Ecclesiae, sive de sumendo Dominici corporis et sanguinis mysterio, suo est relinquendus judicio, quia a nobis prohiberi non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas damnatur in opere commistionis, habent etiam conjuges quod de sua commistione defleant. Item( ad calcem). Tunc vir qui post admistionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacrae communionis mysterium valet accipere, cum ei juxtam praefinitam sententiam ecclesiam etiam licuerit intrare.
9.89
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 89. - Quod Christiano cum uxore aliquando licet convenire, aliquando non. Augustinus in libro Quaestionum Veteris et Novi Testamenti, c. 128.
9.89
Fornicari omnibus semper non licet, negotiari vero aliquando licet, aliquando non licet. Antequam enim ecclesiasticus quis sit, licet et negotiari; facto jam non licet. Et Christiano cum uxore sua convenire aliquando licet, aliquando vero non licet. Propter dies enim processionis aliquando non licet convenire, quia etiam a licitis abstinendum est, ut facilius impetrari possit quod postulatur. Unde Apostolus, Ex consensu, ait, abstinendum est ad tempus, ut vacetis orationi. Nam et secundum legem in jejunio caedere et jurgari non licet, postea licet.
9.90
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 90. - Ut vir, si litigium inter eos fuerit, domet uxorem suam. Sermo 65. Amb., De verb. Domini.
9.90
Si in una domo litem inter se habeant vir et uxor, ad hoc debet laborare vir ut domet uxorem, domita uxor subjugetur viro. Subjugata uxore viro, fiat pax in domo.
9.91
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 91. - Ut mulier subjecta sit viro. Ambrosius Hexaemeron in tractatu diei quarti (lib. V, c. 7) .
9.91
Adam per Evam deceptus est, non Eva per Adam, quem vocavit ad culpam mulier. Justum est ut eam in gubernationem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur.
9.92
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 92. - Quare mulier debeat velare caput suum. Ambrosius super primam Epistolam ad Corinthios (ad II, c. I, Ad Corinth.)
9.92
Mulier debet velare caput, quia non est imago Dei, sed ut ostendatur subjecta. Et quia praevaricatio per illam inchoata est, hoc signi debet habere in ecclesia propter reverentiam episcopalem non habeat caput liberum, sed velamine tectum; nec habeat potestatem loquendi, quia episcopus personam habet Christi. Quasi ergo ante judicem sic ante episcopum, quia vicarius Domini est, propter reatus originem subjecta debet videri.
9.93
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 93. - Quod vir debet imperare, mulier obtemperare. Augustinus super Joannem parte prima, tractatu II.
9.93
Caro in Scriptura ponitur pro uxore, quomodo aliquando spiritus pro marito. Et quare? Quia ipse regit, haec regitur; ille imperare debet haec servire. Nam ubi caro imperat et spiritus servit, perversa domus est. Quid pejus domo ubi femina habet imperium super virum? Recta autem illa domus est ubi vir imperat, femina obtemperat.
9.94
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 94. - Quod naturalis ordo sit ut mulier serviat viro. Augustinus lib. quaestionum super Genesim cap. 153.
9.94
Est ordo naturalis in hominibus, ut serviant feminae viris, et filii parentibus; quia et illis haec justitia est, ut inferior serviat majori.
9.95
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 95. - De eodem, Aug. lib. quaestionum de Veteri et Novo Testamento, cap. 106.
9.95
Haec imago Dei est in homine, ut unus factus sit ex quo caeteri oriantur, habens imperium Dei, quasi vicarius ejus; quia omnis rex Dei habet imaginem. Ideoque mulier non est facta ad Dei imaginem, sic et enim dicit: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum.. Hinc est unde Apostolus, Vir quidem, ait, non debet velare caput, quia imago et gloria Dei est; mulier autem, ideo velat, quia non est gloria, aut imago Dei.
9.96
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 96. - Item, de eodem. Augustinus.
9.96
Satis hinc apparet quemadmodum subditas feminas viris, et pene famulas lex esse voluerit uxores, quod dicens adversus uxorem vir testimonium, unde lapidaretur illa, si hoc verum esse demonstraretur, ipse tamen non vicissim lapidaretur si hoc falsum esse constiterit; sed tantummodo castigatur, et damnificatur, eique perpetuo jubetur adhaerere qua carere voluerat. In aliis autem causis, eum qui testimonio falso cuiquam nocuerit, quod si probaretur, jussit occidi: eadem poena plecti jubet, qua fuerat, si verum esset, iste plectendus.
9.97
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 97. - Quod, sicut vir Christo, ita mulier viro suo subjecta esse debet. Hieronymus super Epistolam ad Titum (cap. II) .
9.97
Cum caput mulieris vir sit, caput autem viri Christus, quaecunque uxor non subjicitur viro, hoc est, capiti suo, ejusdem criminis rea est, cujus et vir, si non subjiciatur capiti suo, Christo. Verbum autem Domini blasphematur, vel cum contemnitur Dei prima sententia, et pro nihilo ducitur, vel Christi infamatur Evangelium, dum contra legem, fidemque naturae, ea quae Christiana est et ex Dei lege subjecta, viro imperare desiderat: cum etiam gentiles feminae viris suis serviant communi lege naturae.
9.98
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 98. - Quod mulier votum abstinentiae reddere non possit, nisi permittente viro. Augustinus, lib. quaestionum in Numer. cap. 53 (lib. IV Quaest. super numer. quaest. 59).
9.98
Noluit ita lex aliquid vovere Deo adversus animam suam, ut non in aliquarum rerum licitarum, atque concessarum abstinentia in iisdem votis feminae valeat auctoritas, sed virilis; ita ut si adhuc innuptae concesserat pater vota persolvere, antequam persolverit nupserit, et viro ejus hoc cognitum non placuerit, non persolvat: et hoc omnino sine peccato, quia Deus mundavit eam, sicut dicit lex, id est mundam judicavit. Neque hoc contra Deum fieri putandum est, cum ipse Deus hoc praeceperit, hoc voluerit. Item, ibid. aliquanto post. Manifestum est, ita voluisse legem, feminam sub viro esse, ut nulla vota ejus quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor vir fuerit permittendo. Nam, cum ad peccatum ejusdem viri pertinere voluerit, si prius permiserit, et postea prohibuerit, etiam hic tamen non dixit ut faciat mulier quod voverat, quia permissa prius a viro fuerat; viri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri vel ex hoc permissum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit, contemnatur.
9.99
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 99. - Quod adulterium secundum locum in poenis obtineat. Ex epistola 1 Clementis ad Jacobum.
9.99
Quid in omnibus peccatis est adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum; quoniam quidem primum illi habent, qui aberrant a Deo, etiamsi sobrie vixerint.
9.100
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 100. - De adulterio, Gregorius in Moralibus lib. XXI (c. 9, init.).
9.100
Cum turpiter, vel innupta concupiscitur, adulterium perpetratur.
9.101
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 101. - Quid sit adulterium. Ambrosius ad Paternum (epist. 66, init.) .
9.101
Si quis desponsata sibi, et tradita utatur, conjugium vocat. Qui alienae expugnat pudorem, adulterium facit; cujus vel solo nomine reprimitur plerumque tentandi audacia.
9.102
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 102. - De eodem. Augustinus de bono conjugali (cap. 4) .
9.102
Adulterium dicitur, cum vel propriae libidinis instinctu, vel alienae consensu, cum altero vel altera, contra pactum conjugale concumbitur, atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abjectis magnum animi bonum est. Et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam vita ista continetur, certum est debere praeponi.
9.103
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 103. - Quod templum Dei violat qui adulterium facit. Idem de verbis Domini cap. 17 (sermone 16, c. 10)
9.103
Ipsum corpus tuum, templum est Spiritus Dei. Jam vide quid facias de templo Dei. Si eligeres in ecclesia facere adulterium intra ipsos parietes, quid te esset sceleratius? Modo autem tu ipse es templum Dei.
9.104
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 104. - Qui alienam conjugem concupiscit, ita ut, si locus detur, ea sit abusurus, jam reus est facti. Augustinus de libero arbitrio lib. I, (cap. 3).
9.104
Si cui etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquomodo sit id eum cupere, et si potestas detur esse facturum, non minus reus est quam si in ipso facto deprehenderetur.
9.105
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 105. - Quod non est faciendum adulterium, nec spe generandi regenerandos. Augustinus ad Claudium contra Julianum, lib. V (cap. 8, initio).
9.105
Sic non facienda sunt adulteria, etiam voluntate generandi regenerandos, quemadmodum nec furta sunt facienda, etiam voluntate pascendi pauperes sanctos: quod tamen faciendum est, non furta perpetrando, sed bene utendo mammona iniquitatis.
9.106
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 106. - Quid sit adulterium. Isidorus lib. sententiarum, cap. 39 (lib. II).
9.106
Fornicatio carnis adulterium est; fornicatio animae, servitus idolorum est.
9.107
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 107. - Quod adulterium facit, qui propter suam ad alteram vadit. Isidor., super Exod. cap. 29.
9.107
Non moechaberis, id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera aliis feminis misceatur ad explendam libidinem. Nam adulterium facit specialiter, qui praeter suam ad alteram accedit.
9.108
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 108. - Quod reus est adulterii qui semel fecerit illud, etiamsi nunquam amplius facturus sit. Aug. ad Valerium de nuptiis et concupisc. (lib. I, c. 26) .
9.108
Si quis fecerit adulterium, etiamsi nunquam deinceps faciat, reus est adulterii, donec reatus ipsius indulgentia remittatur. Habet ergo peccatum quamvis illud jam non sit quod admisit, quia cum tempore, quod factum est, periit.
9.109
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 109. - Quomodo repudianda sit adultera. Novellarum constitut. 5, cap. 7.
9.109
Si in adulterio maritus putaverit suam uxorem convinci, prius debet inscriptiones deponere, vel contra mulierem vel contra adulterum: et si talis accusatio vera comprobata fuerit, tunc repudium mittat.
9.110
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 110. - Marito in accusatione succumbente, eaedem poenae quae uxori convictae irrogandae, cap. 8.
9.110
Si vitae mulieris quocunque modo insidiatus fuerit maritus, vel si aliis hoc facientibus conscius non manifestaverit mulieri, et secundum leges eam non judicaverit, si mulieris castitati insidiatus fuerit, vel aliis eam in adulterium prodere conatus fuerit; item, si maritus ei de adulterio inscriptiones posuerit, et adulterium probare non poterit, liceat mulieri repudium mittere marito. Item. Illis poenis subjiciatur maritus, si accusationem adulterii probare non poterit, quas mulier passura fuisset, si convicta fuisset. Item. Si in eadem domo in qua mulier cum ipso habitat, contemnens eam cum alia muliere frequenter manens convincatur, et semel et bis criminatus, vel per parentes suos, vel per mulieris parentes, vel per alias idoneas personas hujusmodi turpitudine non abstinuerit, liceat mulieri dissolvere nuptias.
9.111
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 111. - Quod liceat marito occidere eum quem, postquam ter prohibuerit, cum uxore sua in una domo invenerit. CAP. 14.
9.111
Si quis suspicatus fuerit de aliquo, velle eum pudori uxoris suae illudere, liceat ipsi marito testationes in scriptis habitas ad suspectum hominem mittere, et ter ei denuntiare per testationes ipsas idoneos testes continentes, ne cum uxore sua inveniatur. Et si post tres testationes in scriptis habitas, et idoneos homines habentes, invenerit eum quem contestatus est cum uxore sua, vel in sua domo vel in domo mulieris, vel in domo illius adulteri, vel in popina[ propinquo], vel in prastino, liceat marito sine ullo periculo manibus suis illum occidere. Sin autem in alio loco deprehenderit eum colloquium habentem cum uxore sua, convocatis tribus testibus idoneis, per quos possit probare apud judicem invenisse eum cum uxore sua colloquium habentem, tradat eum judici, et si judex invenerit post tres testationes suspectum hominem collocutum mulieri fuisse, nullo alio exquisito quasi adulterum puniat.
9.112
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 112. - Ut maritus si post tres contestationes invenerit uxorem suam cum suspecto homine in loco sacro colloquentem, ab episcopo eos ad poenam requirat, cap. 15.
9.112
Si post tres testationes[ testificationes] invenerit maritus uxorem suam in sacro loco cum suspecto homine colloquium habentem, tradat eos Ecclesiae defensori, vel aliis clericis, ut separatim custodiantur in periculo defensoris vel clericorum, ut auditos judex mittat ad religiosum civitatis episcopum, et auctoritate ipsius accipiat eos, poenis contra adulteros positis utrosque afficiat nullo alio requisito, si post tres attestationes inventus est cum muliere locutus. Est autem justissimum neque adulteros, neque raptores mulierum, sacrorum septis vindicare, et multo magis si quis de ipso adulterio intra sacra alienae mulieri locutus est. Et generaliter definimus, si quis invenerit uxorem suam, vel filiam, vel neptem, vel nurum, et deprehenderit cum aliquo colloquium habentem, et suspicatus fuerit turpitudinis causa eos convenisse, liceat ambos Ecclesiae tradere defensori, vel aliis clericis, periculo eorum separatim custodiendos, donec judici innotescere fecerit, et ille secundum leges personas acceperit, et causam discusserit.
9.113
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 113. - De adulterio, post quinquennium quam admissum est, neminem posse accusari. Codicum, lib. XI, tractatu V.
9.113
Adulter post quinquennium quam commissum adulterium dicitur, quod continuum numeratur, accusari non potest.
9.114
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 114. - Quod maritus non potest inferre crimen adulterii uxori in matrimonio retentae. Tractatu XI.
9.114
Crimen adulterii maritum retenta in matrimonio uxore inferre non posse, nemini dubium est.
9.115
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 115. - Quod proximis tantum accusare licet de adulterio. Tract. XXIX.
9.115
Ne volentibus temere liceat foedare connubia, proximis necessariisque personis solummodo placet deferri copiam accusandi adulterium: hoc est fratri, patri, nec non patruo et avunculo, quos verus dolor ad accusationem impellit. Sed et his personis legem ita ponimus[ imponimus, Vict.] ut crimen abolitione si voluerint compescant. Imprimis maritum tori genitalis judicem esse oportet, cui quidem ex suspicione ream conjugem licet. Extraneos procul areeri ab hac accusatione censemus.
9.116
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 116. - De Lothario rege et uxore ejus, quod per monomachiam non est convincenda. Nicolaus papa Carolo regi (epist. 49) .
9.116
Sicut multorum relatu didicimus, Lotharius rex conventum celebrare disponit, et Theibergam reginam examini proprio et judicio meditatur subjicere: et siquidem eam praestigiis falsitatis suae potuerit exhibere, quasi non fuerit legitima sua uxor, vult eam penitus a se sequestrare. Sin autem vult eam tanquam propriam uxorem dimittere, sed deinde quasi moechata fuerit insimulare, atque pro hoc hominem suum, et hominem Theibergae ad monomachiam impellere, et si homo ipsius reginae ceciderit, disponit hanc sine dilatione perimere. Item. Praeterea sive de conjugii foedere, sive de adulterii crimine judicium sit agitandum, nulla ratio patitur Theibergam cum Lothario posse inire conflictum, vel legitimum controversiae inire certamen, nisi prius ad tempus fuerit suae potestati[ reddita, origin]. Et consanguineis propriis sociata, inter quos etiam locus praevidendus est, in quo nulla sit vis multitudinis formidanda, et non sit difficile testes producere, vel caeteras personas, quae tam a sanctis canonibus quam a venerandis Romanis legibus in hujusmodi controversiis requirantur. Haec idcirco diximus, ut ostendamus quem legum conflictum. Lotharius congredi posse autumat cum perscha, quam in suis penetralibus quotidie fatigat, et conterit. Quando vult ad judicium, quando vult ad claustra reducit, et quando educta fuerit, nisi ea profiteatur quae ipse praeceperit, punit. Propriae igitur libertati commiti, et ab omni oppressione atque potestate illius cum quo initur conflictus oportet liberari, atque suis liberaliter uti, et suspectas personas convenit declinare, quae se ab objectis ostendere cupit immunem.
9.117
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 117. - Confessionem quamvis extorsit, nequaquam pro confessione esse habendam. Nicolaus Theibergae reginae (epist. 48) .
9.117
Nos hanc confessionem tuam, quam non voluntas, sed vis extorsit, nequaquam pro confessione recipimus: tantum vitium radices extendere nec permittimus, quod nisi evulsum intime fuerit, ad multorum perniciem potest accrescere. Denique si hoc licet, omnes viri possunt quas jure sortiti sunt feminas, si has odio habuerint, diversis afflictionibus macerare, et quod legitime non fuerint assumptae statim cogere, quin etiam ut mortale crimen contra se dicant, illatis intolerabilibus poenis, compellere.
9.118
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 118. - Ut nobili viro Radulpho uxor injuste ablata restituatur. Joannes VIII Theibergae et Alderico [Alberico] filio ejus.
9.118
Iterum iterumque vos admonemus, et praesentibus apostolatus nostri litteris hortamur feminam suam nobili viro Radulpho, sicut jam ante diximus, maturius restituere, et viro suo adhaerere, secundum legem Domini facere: non enim lex ulla permittit quominus, aut injectum sibi crimen confiteatur, aut certe a crimine injecto, legitima praemissa purgatione solvatur. Quod si neutrum agere illa delegerit, sed sola obstinatione usa, nulli satisfactioni dare operam procuraverit: liquet aperte quia crimen quod non diluit, procul dubio confitetur. Solae namque, ut sanctus papa scribit Hormisda, examen effugiunt conscientiae, quae recta sunt non tenentes. Ergo si is, vel illa, vel vos apostolatus nostri decretis obedire postponentes, saepe memoratam feminam aut a viri potestate, aut a legis examine nulla rationabili causa exstante, subducere amplius conati fueritis, tam illa quam vos Theiberga et Alderice quousque sanctioni nostrae pareatis, Dei omnipotentis judicio, et beatorum Petri et Pauli apostolorum, sententia principum, excommunicati et a corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi sitis alienati, una cum fautoribus, consentaneis, sequacibus et complicibus vestris, utpote divinarum et humanarum legum violatores, sedisque apostolicae decretorum contemptores, et toties ac multipliciter infractores.
9.119
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 119. - De eodem et purgatione ejus. Joannes VIII Ausberto archiepisc. Mediolanensi.
9.119
Vir spectabilis Radulphus nomine, imperatorius nomo, nos nuper adierat, queritans et asseverans se uxorem suam, nomine Bavam, zelo pudoris fervente obscenae suspicionis macula denotasse, ac sinistra crebrescente fama carnalis accusatione criminis impetisse. Qui cum hanc ad purgandum secundum legis propriae tenorem, parentibus ejus et consanguineis tradidisset, ultra spatium anni fuerit sub criminalium reatu calumniarum retenta. Qua de re nos aequitatis amore succensi, apostolica parentibus ejus auctoritate praecipimus, quatenus mediante mense Augusto praeteritate septimae indictionis, sive purgatam, sive aliter eamdem feminam viro proprio reddidissent, haud dubium quin subituram si non saecularis legis, saltem ecclesiasticae pietatis medelam. Alioquin, corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi se nossent cum ea communione privandos, qui nec mundanarum vel divinarum legum censuram, nec apostolicae sedis reverentes decretum, horum nihil( ut praedictus vir ad nos iterato veniens retulit, et ipsius rei exitus innuit) agere curaverunt. Quamobrem in sacro communionis munere, secundum quod illis intentando comminati fueramus eos merito privaremus, nisi alteram partem audiendam fore judicaremus. Unde, quia nos esse justos mediatores oportet, unius autem mediator non est, eosdemque vexare longius proficiscendo nolumus, sanctitati tuae super hujusce controversiae circumstantia, vice nostra delegata hortamur, ut statuto et indicto tempore venerabiles Luitfridum Ticinensem, Paulum Placentinum antistites ad certum accersas et uxore jam memorati Radulphi missis vestris et litteris advocata, quae legis sive mundanae sive divinae sunt, super utroque conjuge incunctanter exerceas, secundum praestitutam vobis sacerdotalis mensuram duntaxat officii. Quae, si post vocationem vestram quam tertiam esse post secundam nostram procul dubio constat, ad virum proprium collata sibi legali et indubitabili se libertate purgandi, minime redire delegerit, examenque sanctitatis vestrae subterfugiens declinaverit, a sacri corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi communione in idipsum una cum spiritu nostro convenientes, tam ipsam quam nequiter eam tuentes et defendentes consanguineos, quinimo fautores ejus, et omnes omnino communicatores, donec obediant, sequestrate.
9.120
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 120. - De pudicitia sermo Ambrosii de accusato Domino, quae sic incipit, Mirum forsitan.
9.120
Pudicitiae causam, nisi vir pudicus, audire non debuit. Talem enim arbitrum meretur castimonia, apud quem non periclitetur verecundia.
9.121
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 121. - Ut is peccatum damnet, qui ejusdem peccati reus non est. Ambr. ad Irenaeum (lib. IX, epist. 76, ad Studium.) .
9.121
Dominus dixit: Qui sine peccato est, prior lapidet adulteram. Quid tam divinum, quid tam justum, quam ut is peccata censeat, qui expers peccati sit? Quomodo enim feras alieni ultorem, et proprii criminis defensorem? Item, paulo post. Cum accusatur mulier, caput Christus inclinat. Elevat autem, ubi defecit accusator. Ita nullum damnari vult, absolvi omnes.
9.122
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 122. - De eodem Augustinus de verbis Domini, tractatu XLVIII (serm. 47 De verb. Dom., vel. tract. 33 in Joan.).
9.122
Dicit Dominus, quod dicere debet et mansuetus et justus: Qui sine peccato est prior in adulteram lapidem mittat. Haec vox justitiae est. Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus. Impleatur lex, sed non a praevaricatoribus legis. Haec vox omnino justitiae est.
9.123
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 123. - Quomodo accusandus sit servus de adulterio dominae suae infamatus. Pandectarum, lib. I, tit. XII.
9.123
Si quis servum suum adulterium commisisse dicat in uxorem suam, apud praefectum urbis erit audiendus.
9.124
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 124. - Ne uxor pro adulterio secundum divinas leges occidatur. Nicolaus Carolo archiepiscopo (Aluino Januensi archiep. inter rescripta tit. XVIII, c. 8) et ejus suffraganeis.
9.124
Inter haec vestra sanctitas addere studuit, si cujus uxor adulterium perpecaverit, utrum marito liceat secundum mundanam legem interficere eam. Sed sancta Dei ecclesia mundanis nunquam constringitur legibus; non habet gladium nisi spiritualem; non occidit, sed vivificat.
9.125
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 125. - De eodem. Nicolaus Radulpho Bituricensi archiepiscopo (tit. XVII, c. 3) .
9.125
Interfectores suarum conjugum sine judicio, cum non addis adulterarum, vel aliquid hujusmodi, quid aliud habendi nisi homicidae? Ac per hoc ad poenitentiam redigendi, quibus conjugium penitus denegatur, exceptis adolescentibus, de quibus est beati Leonis papae XXV, regula decretalium, imo indulgentia observanda.
9.126
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 126. - De poenitentia ejus qui propriae uxoris necem perpetravit; quodque nec divina lex, nec humana aliquem condemnat, unius, etiam probatissimi, testimonio. Stephanus V Hastulpho.
9.126
Admonere tecum lacrymis, et multo gemitu cordis curamus, fili Hastulphe, sed non filius dici debes, qui tam crudeliter infelix homicidium perpetrasti. Nam occidisti uxorem tuam partem corporis tui legitimo matrimonio tibi sociatam, sine causa mortis; non tibi resistentem, non insidiantem quocunque modo vitae tuae. Non invenisti eam cum alio viro nefariam rem facientem, sed concitatus a diabolo impio furore flammatus, latronum more atrocius eam gladio tuo crudelior omni bestia, interemisti, et nunc post mortem ejus addis iniquitatem super iniquitatem. Filiorum tuorum, improbe praedo, qui matri non pepercisti, et filios tuos orphanos fecisti, inducere super eam vis mortis causam, post mortem, per unum homicidam et reprobum testem. Quoniam nec Evangelium nec ulla divina humanaque lex unius testimonio etiam idoneo, quempiam condemnat, vel justificat: quanto magis per istum flagitiosissimum et scelestum, nec illa viva debuit condemnari, nec tu post mortem ejus excusari. Prius causa criminis: subtiliter erat investiganda, et tunc si ita fuisset inventa, secundum legis tramitem debuit excipere ultionis vindictam. Nam, si verum, quod absit, fuisset, sicut adulter mentitus est, post octo annos poenitentia forsitan peracta dimittere eam per approbatam causam poteras, si voluisses, occidere tamen eam nullatenus debuisti. Non enim Deus vult mortem peccatoris, sed ut convertatur ad poenitentiam et vivat. Idcirco placeat tibi consilium nostrum, et facias hoc quod tibi melius et levius videri potest. Miserere animae tuae, ut non sis tuus tibimetipsi homicida. Relinquere quapropter te rogamus hoc malum, secundum quod te traxit ad tam immanissimum peccati facinus. Ingredere in monasterium, humiliare sub manu abbatis, multorum fratrum precibus adjutus, observa cuncta supplici animo quae tibi fuerint imperata, si forte ignoscat infinita Dei bonitas peccatis tuis, et refrigeret anima tua priusquam crucieris perpetuis flammis. Hoc melius et levius certissime scias. Sin autem publicam poenitentiam permanens in domo tua, vel in hoc mundo, vis agere, quod tibi pejus et durius et gravius esse non dubites, ita ut agere debeas exhortamur. Omnibus diebus quibus poenitere debes, vinum et omnem siceram non bibas, carnem nunquam ullo tempore comedas praeter Pascha, et die Natalis Domini. In pane et aqua, saleque poenitere debes. In vigiliis, in jejuniis, orationibus et eleemosynis omni tempore persevera. Armis nunquam cingere, nec in quolibet loco litigare praesumas. Uxorem nunquam ducere, concubinam non habere, nec adulterium committere. In balneo nunquam lavare, in conviviis laetantium nunquam te miscere. In ecclesia segregatus ab aliis Christianis post ostium et postes humiliter te reponere, ingredientium et regredientium suppliciter orationibus commendare. Communione corporis et sanguinis Domini cunctis diebus vitae tuae indignum te existimes. In ultimo tamen exitus vitae tuae die si merueris, pro viatico, si sit qui tribuat, tantummodo venialiter ut accipias tibi concedimus. Sunt et alia multa quae tibi durius et satis acrius erant juxta magnum pondus peccati, infelix adjicienda. Sed, si haec omnia quae supra misericorditer dicta sunt, perfecto corde Domino auxiliante feceris et custodieris, confidimus de immensa Dei clementia, remissionem te tuorum habiturum peccatorum, et secundum justi bonique Pastoris donum[ dictum Vict. et Grat.], resolvet te sancta Ecclesia ab hoc vinculo peccati in terris, ut per ipsius gratiam qui eam sanguine suo acquisivit, solutus sis in coelis. Sin autem aliter feceris, et sanctae matris Ecclesiae tam salubrem admonitionem despexeris, ipse tibi sis judex, et in laqueo diaboli quo irretitus teneris, permanebis. Sanguis tuus super caput tuum, nos alieni a consortio tuo pro aliorum filiorum Dei salute, ipso opitulante, omni sollicitudine nitimur desudare et Domini attentius misericordiam quotidie implorare. Qui cum Patre, etc.
9.127
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 127. - Ut nec pro religiosa vita vir ab uxore, nisi consensu ejus recedat. Eugenii papae synodus tempore Ludovici et Lotharii Augustorum, cap. 36.
9.127
Si vir et uxor divertere pro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus sine conscientia episcopi fiat, ut ab eo singulariter proviso constituantur loco. Nam, uxore nolente, aut altero eorum, etiam pro tali re matrimonium non solvitur.
9.128
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 128. - De eodem. Nicolaus papa Carolo regi (in rescr. tit. XVIII, c. 2) .
9.128
Scripsit nobis Theiberga regina se velle dignitate seu copula exui, et sola[ solam] privata vita esse contentam desiderare. Cui nos scripsimus, non hoc aliter fieri posse, nisi eamdem vitam conjux ejus Lotharius elegerit.
9.129
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 129. - Non solvi conjugia causa religionis. Greg. Theotistae patriciae (lib. IX, ep. 39, c. 2) .
9.129
Si dicunt aliqui religionis causa conjugia debere dissolvi, sciendum est quia et si hoc lex humana concessit, lex tamen divina prohibuit. Per se enim Veritas dixit: Quae Deus junxit homo non separet. Quae etiam ait, Non licet dimittere uxorem excepta causa fornicationis. Item. Si vir et uxor una caro sunt, et religionis causa vir dimittat uxorem, vel mulier virum in hoc mundo remanentem, vel fortasse ad illicita migrantem, quae ista conversio in qua eadem caro, et ex parte transit ad continentiam, et ex parte remanet in pollutione? Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Item. Cum boni conjuges aut meritum augere desiderant, aut anteactae vitae culpas delere, ut se ad continentiam astringant, et meliorem vitam appetant, licet. Si vero continentiam, quam vir appetit, uxor non sequitur, aut quam uxor non appetit, vir recusat, dividi conjugium non licet.
9.130
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 130. - Ne vir abstinens uxori occasionem fornicandi faciat. Sermo Chrysostomi, de titulo psalm. 50 (sub finem 1 homiliae in psal. L).
9.130
Si tu abstines sine uxoris voluntate, tribuis illi fornicandi licentiam, et peccatum illius abstinentiae imputabitur tuae.
9.131
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 131. - Quod inter separatos manet vinculum conjugii. Nicolaus episcopis Britanniae.
9.131
Scriptum est: Quod Deus conjunxit homo non separet. Tamen nuptiae, ut maximi et religiosi viri sanxerunt, suo sunt ordine peragendae. Nam de raptis et hujusmodi copulatis Patrum est regula subsequenda. Rursum sive elationis causa[ si vel orationis causa], vel vacandi Deo separari ab uxore maluerit vix, ex consensu ambarum partium fore debebit, ut neuter eorum ad alias transeat ullo modo nuptias.
9.132
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 132. - De eodem. Augustinus de nuptiis et concupiscentia (lib. I, c. 11) .
9.132
Quibus placuerit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut vinculum inter eos conjugale rumpatur: imo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae charius concordiusque servanda sunt, non voluptariis corporum nexibus, sed voluntariis affectibus animorum.
9.133
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 133. - Ut nec causa orationis invicem se fraudent conjuges debito carnali, nisi ex consensu. Augustinus de adulterinis conjugiis (lib. I, c. 2) .
9.133
Apostolus nec ad tempus, ut vocetur orationi, nisi ex consensu, voluit conjuges carnali invicem fraudare debito. Item. Si dicat vir: Dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum impune fecisse quod fecit? Quis hoc dicere audebit, qui voluntatem domini haec dicentis intelligit, quoniam nec continentiae causa dimitti conjugem voluit, qui solam fornicationis causam excepit? Item. Ecce placuit continentia mulieri, viro non placuit; discessit a viro mulier, et coepit vivere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura quod Dominus non vult adulterum virum: qui cum se non continuerit alteram quaeret. Quid sumus dicturi mulieri, nonne quod dicit Ecclesiae sana doctrina: Redde debitum viro, ne dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inveniat?
9.134
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 134. - Quod nulla vovenda sunt a conjugatis, nisi ex consensu. Idem ad Armentarium, Riparium et Paulinam (epist. 45) .
9.134
Una sola causa esse potest, qua te id quod vovisti non solum non cohortaremur, verum etiam prohiberemus implere, si forte tua conjux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. Nam et vovenda talia non sunt a conjugatis, nisi ex consensu et voluntate communi. Et si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persolvenda promissio. Neque enim Deus exigit, si quis ex alieno aliquid voverit, sed potius usurpare vetat alienum.
9.135
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 135. - Quod vivente uxore pro quacunque causa dimissa, altera duci non possit. Beda super Marcum, cap. 31.
9.135
Una solummodo carnalis est fornicatio, una spiritualis. Timor Dei facit ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege praescripta, ut vivente ea quae relicta est, alia ducatur.
9.136
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 136. - Quod votum est tenendum quod conjuges ex consensu voverint, aliter non. Augustinus ad Editiam (epist. 199) .
9.136
Quod Deo pari consensu ambo voveratis, perseveranter usque in finem reddere debuistis. A quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissi me persevera, quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. Nam si nunquam tenuisses ejus assensum, numerus te nullus defendisset annorum. Item, post pauca. Non quia pariter temperabatis a commistione carnali, ideo tuus maritus esse destiterat. Imo vero tanto sanctius inter vos conjuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita servabatis. Nihil ergo de tua veste, nihil de auro, nihil de argento, vel quacunque pecunia, vel rebus illis terrenis tuis sine arbitrio ejus facere debuisti. Item. Est quidam pro modulo personae habitus matronalis a viduali veste distinctus, qui potest fidelibus conjugatis salva religionis causa vel observantia convenire. Hunc te maritus si deponere noluit, ne te velut viduam illo vivente jactares, puto quia non fuerat in hac re, usque ad dissensionis scandalum perducendus, magis inobedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. Quid enim est absurdius quam mulierem de humili veste viro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus, quam nigellis vestibus repugnare? Quia et si te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito observato exoratoque sumi, quam illo inconsulto contemptoque praesumi. Quod si omnino non sineret, quid tuo proposito deperiret? Absit ut hinc displiceres Deo, quod conjuge tuo nondum defuncto non induereris sicut Anna, sed sicut Susanna.
9.137
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 137. - Quod post votum sit necessarium, quod antea fuit voluntarium. Augustinus in epistola ad Armentarium, Riparium et Paulinam (epist. 45) .
9.137
Possim pro modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque coelorum in suis gradibus meritisque distinguere atque ostendere, quo differat vita conjugalis, filios procreantium patrum matrumque familias, verumtamen religiosorum ac piorum, ab ea vita quam vos Deo vovistis, si nunc ad eam vovendam exhortandus esses. Sed quia jam vovisti, jam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. Priusquam esses voti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamvis non sit gratulanda libertas, qua fit ut non debeatur quod cum lucro redditur. Nunc vero quia tenetur apud Dominum sponsio tua, non te ad magnam justitiam invito, sed a magna iniquitate deterreo. Non enim talis eris, si non feceris quod vovisti qualis mansisses, si nihil tale vovisses. Minor enim tunc esses, non pejor. Modo autem tanto quod absit miserior, si fidem Deo fregeris, quanto beatior, si persolveris. Nec ideo te vovisse poeniteat, imo gaudeat jam tibi licere, quod cum tuo detrimento licuisset. Aggredere itaque intrepidus et dicta imple factis, ipse adjuvabit qui vota tua expetit: felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset qua te id quod vovisti, non solum non hortaremur, verum etiam prohiberemus implere, si forte tua conjux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. Nam et vovenda talia non sunt conjugatis, nisi ex consensu et voluntate communi. Et si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persolvenda promissio. Neque enim Deus exigit, si quis ex alieno aliquid voverit, sed potius usurpare vetat alienum. Divina quippe de hac re per Apostolum est prolata sententia: Uxor non habet potestatem sui corporis, sed vir. Similiter et vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier
9.138
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 138. - De Demetria virgine. Augustinus in epistola ad Julianum (epist. 143) .
9.138
Ministerii nostri adjuvante gratia et misericordia Salvatoris, in domo vestra tantus fructus exortus est, ut humanis nuptiis jam paratis sancta Demetrias spiritualem sponsi illius praeferret amplexum, cui specioso prae filiis hominum ad habendam Spiritus uberiorem fecunditatem, nec ad amittendam carnis integritatem virgines nubunt. Nesciremus autem quemadmodum nostra illa tunc exhortatio, a fideli et nobili virgine fuisset accepta, nisi nobis profectis, cum post paululum professa fuisset sanctimoniam virginalem, hoc ingens Dei donum, quod per servos quidem suos plantat et rigat, sed per seipsum dat incrementum, nobis operariis provenisse, vestrarum litterarum laetissimo nuntio, et veraci testimonio disceremus.
9.139
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 139. - Quod non erret qui filiam suam dat viro habenti concubinam. Ex decretis Leonis papae I (epist. 91, ad Rusticum episc. c. 4) .
9.139
Non omnis mulier viro juncta uxor est viri, quia nec omnis filius haeres est patris. Nuptiarum autem foedera inter ingenuos sunt legitima, et inter aequales, et multo prius hoc ipsum Domino constituente, quam initium Romani juris existeret. Itaque aliud est uxor, aliud concubina; sicut est aliud ancilla, aliud libera Propter quod etiam Apostolus ad manifestandam harum personarum discretionem, testimonium ponit ex Genesi, ubi dicitur Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Unde cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit, ut praeter sexuum conjunctionem haberet in se Christi et ecclesiae sacramentum; dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium. Igitur cujuslibet loci laicus si filiam suam viro habenti concubinam in matrimonium dederit, non ita accipiendum est, quasi eam conjugato dederit, nisi forte illa mulier et ingenua facta, et dotata legitime, et publicis nuptiis honestata videatur; quia paterno arbitrio viris conjunctae carent culpa, si mulieres, quae a viris habebantur, in matrimonio non fuerint quia aliud est nupta, aliud concubina.
9.140
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 140. - Qualis uxor legitima esse debeat. Ex epistola Leonis papae.
9.140
Qualis uxor esse debeat quae habenda est secundum legem. Virgo casta et desponsata in virginitate, et dotata legitime, et a parentibus tradita, et a sponso, et a paranymphis accipienda, et ita secundum legem et Evangelium publicis nuptiis honeste in conjugium liquide sumenda, et omnibus diebus vitae( nisi ex consensu et causa vacandi Deo) nunquam propter hominem separanda, et si fornicata fuerit dimittenda; sed, illa vivente, altera non ducenda, quia adulteri regnum Dei non possidebunt, et poenitentia illius per Scripturas recipienda.
9.141
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 141. - Ut nullus occulte nuptias celebret. Ex decret. Hormisdae papae, cap. 6 ( In frag. ).
9.141
Ut nullus fidelis, cujuscunque conditionis sit, occulte nuptias faciat; sed benedictione a sacerdote accepta, publice nubat in Domino.
9.142
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 142. - Quo tempore nuptiae celebrandae sint. Ex conc. Ilerdensi, cap. 3.
9.142
Quod non oporteat a Septuagesima usque in octavas Paschae, et tribus hebdomadibus ante festivitatem sancti Joannis Baptistae, et ab Adventu Domini usque post Epiphaniam nuptias celebrare. Quod si factum fuerit, separentur.
9.143
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 143. - Qualiter benedicantur a sacerdote nubentes. Ex concilio apud Valentias, cap. 101 (sub Joan. I, in fragmentis et Carth. IV, c. 13).
9.143
Sponsus et sponsa cum benedicendi sunt a sacerdote, a parentibus vel paranymphis in ecclesia sacerdoti offerantur, et cum benedictionem acceperint, eadem nocte pro reverentia ipsius benedictionis in virginitate permaneant.
9.144
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 144. - Ut nullum conjugium sine dote fiat. Ex conc. Arelatensi III, cap. 7 ( In fragm. )
9.144
Nullum sine dote fiat conjugium; juxta possibilitatem fiat dos, nec sine publicis nuptiis quisquam nubere vel uxorem ducere praesumat.
9.145
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 145. - Ut sponsus et sponsa ante nuptias a sacerdote benedicantur. Ex decretis Sotheris papae, cap. 5.
9.145
Ut sponsus ac sponsa cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicantur: et legibus sponsetur ac donetur, et a paranymphis custodiatur, et publice solemniterque accipiatur. Biduo etiam ac triduo se abstineant, et doceantur ut castitatem inter se custodiant, certisque temporibus nubant, ut filios non spurios, sed haereditarios Deo et saecula generent.
9.146
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 146. - De primi conjugii benedictione. Ex concilio Mediolanensi, cap. 2.
9.146
In primo conjugio debet presbyter missam agere et benedicere ambos, et postea se abstineant ab ecclesia 30 diebus.
9.147
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 147. - Quod vir fidelis a muliere infideli separari non debeat.
9.147
Apostolus dicit: Si quis frater uxorem habet infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Sanctificatus enim vir erit infidelis in muliere fideli, et sanctificata erit mulier infidelis per virum fidelem.
9.148
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 148. - Ut in Christianorum nuptiis non saltetur. Ex concilio Laodicensi, cap. 53.
9.148
Quod non oporteat Christianos euntes ad nuptias plaudere vel saltare[ βαλλίζειν, origin.], sed venerabiliter coenare vel prandere, sicut Christianos decet.
9.149
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 149. - Ut viduam nemo furetur in uxorem. Gregorius dicit (conc. Rom. I, sub Greg. II, c. 10) .
9.149
Si quis viduam furatus fuerit in uxorem, vel consentiens ei, anathema sit. Et responderunt omnes tertio: Anathema sit!
9.150
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 150. - Ut virginem nemo furetur in uxorem. Item ejusdem.
9.150
Si quis virginem nisi desponsaverit, furatus fuerit in uxorem, vel consentiens ei, anathema sit. Et responderunt omnes tertio: Anathema sit!
9.151
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 151. - De virgine vel vidua furata. Ex decretis Eusebii papae, cap 10 (ibid., cap. 11).
9.151
Si quis virginem vel viduam furatus fuerit in uxorem, nisi a se desponsatam, anathema sit.
9.152
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 152. - De virginibus quae virginitatem ante nuptias non custodierint. Ex concilio Eliberitano cap. 5 (cap. 14).
9.152
Virgines quae virginitatem suam non custodierint, si eosdem qui eas violaverint, maritos acceperint, eo quod solas nuptias violaverint, post poenitentiam unius anni reconcilientur. Si alios cognoverint viros, eo quod moechatae sint, quinquennio poeniteant, et sic ad communionem accedant.
9.153
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 153. - Quod nulli liceat concubinam habere. Ex dictis Augustini (lib. L, hom. 49) .
9.153
Audite, charissimi, membra Christi et matris catholicae Ecclesiae filii. Quod dico competentibus, audiant fideles. Quod dico fidelibus, audiant competentes. Quod dico fidelibus et competentibus et poenitentibus, audiant et catechumeni, audiant omnes, timeant, et nemo contemnat. Sit mihi in consolationem vester auditus, ne vobis sit in testimonium dolor meus. Competentibus dico: Fornicari vobis non licet, sufficiant vobis uxores; concubinas vobis non licet habere. Audiat Deus si vos surdi estis; audiant angeli ejus, si vos contemnitis, concubinas non licet vobis habere. Et si non habetis uxores, tamen non licet vobis habere concubinas, quas postea dimittatis et ducatis uxores; Tanto major damnatio vobis erit, si volueritis habere et concubinas et uxores. Non licet vobis habere uxores, quarum priores mariti vivunt. Nec vobis, feminae, habere viros licet, quorum priores uxores vivunt. Adulteria sunt ista conjugia, non sunt jure coeli, sed jure saeculi. Nec illam feminam licet habere, quae per repudium decessit a marito. Solius fornicationis causa licet uxorem adulteram dimittere; sed illa vivente, non licet alteram ducere.
9.154
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 154. - De illis qui ante nuptias concubinas habuerunt. Item Augustinus (serm. de tempore 242) .
9.154
Quale est, quod multi virorum ante nuptias concubinas sibi adhaerere non erubescunt, quas post aliquot annos dimittunt, et sic postea legitimas uxores accipiunt. Paulo post. Unde coram Deo et coram angelis ejus contestor atque denuntio, Deum et ista semper prohibuisse, et nunquam ei placuisse, quia praecipue temporibus Christianis, concubinas habere nunquam licuit, et nunquam licebit.
9.155
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 155. - Item de concubinis. Ex concilio Arelatensi, cap. 15.
9.155
Nulli liceat ullo tempore duas uxores habere, sed neque unquam concubinam.
9.156
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 156. - De ancilla, utrum proprio domino suo legitima fieri possit. Ex decretis Julii papae, cap. 4 ( in fragm ).
9.156
Si quis ancillam suam libertate donaverit, et in matrimonio sibi sociaverit, dubitabatur apud quosdam utrum hujusmodi nuptiae legitimae esse videantur, an non. Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes, talia connubia legitima esse censuimus. Si enim ex affectu fiunt omnes nuptiae, et nihil impium et legibus contrarium in tali copulatione fieri potest, quare praedictas nuptias inhibendas existimaverimus? Omnibus vobis unus est Pater in coelis, et unusquisque dives et pauper, liber et servus, aequaliter pro se et pro animabus eorum rationem daturi sunt. Quapropter omnes cujuscunque conditionis sint, unam legem quantum ad Deum habere non dubitamus.
9.157
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 157. - De illo qui servum suum et ancillam in matrimonium conjunxerit. Ex concilio Matiscensi, cap. 10.
9.157
Si servum et ancillam dominus amborum in matrimonium conjunxerit, et postea liberato servo vel ancilla non potest redimi qui in servitio est, ideo matrimonia non solvuntur.
9.158
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 158. - De multinubis. Ex concilio Bracarensi, cap. 81. (Martinus Brac., in capitulis synodorum Graec. c. 80, epist. 9.)
9.158
Si quis multis nuptiis fuerit copulatus, poenitentiam agat. Conversatio autem et fides poenitentis compendiat tempus.
9.159
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 159. - Quod secunda conjugia saecularibus non negentur, quibus tamen ad clerum minime venire conceditur. Ex decretis Gelasii papae, cap. 24.
9.159
Secundas nuptias sicut saecularibus iniri conceditur, ita post eas ad clericale nullus sinitur venire collegium. Alia est enim humanae fragilitati generaliter concessa licentia, alia debet esse vita divinarum rerum servitio dedicata.
9.160
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 160. - De illis qui in plurimas nuptias inciderint. Ex concilio Neocaesariensi, cap. 3.
9.160
De his qui in plurimas nuptias inciderunt, tempus quidem praefinitum manifestum est, sed conversatio eorum et fides tempus abbreviat.
9.161
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 161. - De illis qui tertio nuptias celebraverint. Ex decretis Hormisdae papae, cap. 2.
9.161
Ne quisquam amplius quam duas accipiat uxores, quia jam tertia superflua est.
9.162
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 162. - De Bigamis. Ex concilio Laodicensi, cap. 1.
9.162
De his qui secundum ecclesiasticam regulam libere ac legitime secundis nuptiis juncti sunt, nec occulte nuptiarum copulam fecerunt[ μὴλαθρογαμίαν ποιησαντας], oportet ut parvo tempore transacto, vacent orationibus et jejuniis. Quibus etiam juxta indulgentiam, communionem reddi decrevimus.
9.163
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 163. - De numero maritorum. Ex dictis Hieronymi (tomo III, contra Jovinianum lib. I) .
9.163
Ubi fuerit numerus maritorum, ibi vir proprius unus esse desistit.
9.164
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 164. - De ingenuo, si alterius ancillam pro ingenua acceperit, et postea ancillam esse intellexerit. Ex conc. apud Vermeriam, cui interfuit rex Pipinus, cap. 7.
9.164
Si quis ingenuus homo ancillam alterius acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit in servitute detecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si autem servam eam scierat et collaudaverat, post ut legitimam habeat. Similiter et mulier ingenua de servo alterius facere debet.
9.165
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 165. - De femina ingenua, si servum maritum acceperit. Ex eodem conc., cap. 8.
9.165
Si femina ingenua acceperit servum, sciens quia servus esset, habeat eum, quia omnes unum patrem habemus in coelis. Una lex erit et viro et feminae.
9.166
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 166. - De legitime conjunctis, si alter illorum in amentiam devenerit. Ex epistola Nicolai ad Carolum Maguntiensem episcopum missa (in rescript. tit. XVIII, c. 7) .
9.166
Si qui matrimonium sani contraxerint, et uni ex duobus amentia aut furor, aut aliqua infirmitas accesserit, ob hanc infirmitatem conjugia talium solvi non possunt. Similiter sentiendum de his qui ab adversariis excaecantur, aut membris detruncantur.
9.167
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 167. - De legitimis matrimoniis servorum. Ex conc. Cabillonensi II, cap. 30.
9.167
Dictum est nobis quod quidam legitima servorum matrimonia, potestativa quadam praesumptione, dirimant, non attendentes illud evangelicum: Quod Deus conjunxit homo non separet. Unde nobis visum est ut conjugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant; sed in uno conjugio permanentes, dominis serviant suis. Et hoc in illis observandum est, ubi legalis conjunctio fuit, et per voluntatem dominorum.
9.168
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 168. - De furiosorum matrimoniis. Ex decretis Fabiani papae, cap. 5 (ad calcem decretorum ).
9.168
Neque furiosus neque furiosa matrimonium contrahere possunt; sed si contractum fuerit, non separentur.
9.169
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 169. - De desponsata puella, utrum alter eam in matrimonium accipere possit. Ex epistola prima Siricii papae, cap. 4.
9.169
De conjugali autem violatione requisisti, si desponsatam alii puellam alter in matrimonium possit accipere. Hoc ne fiat modis omnibus inhibemus; quia illa benedictio, quam nupturae sacerdos imponit, apud fideles cujusdam sacrilegii instar est, si ulla transitione violetur.
9.170
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 170. - De his qui sponsas alienas rapiunt. Ex concilio Meldensi, cap. 5 (sub Sergio II, cap. 68).
9.170
De his qui sponsas alienas rapiunt, antiqua et synodalis sententia observetur. Quod et si forte in ecclesia eventus talis reperiri dignoscitur, ut pro salutis et religionis competentiis humanius quiddam debeant tractare pontifices, sicut canonica, ut eisdem verbis utamur, docet auctoritas; quia prior, inquiens, definitio durius, posterior autem quiddam tractavit humanius, nullo modo, ut ad maximam indulgentiam descendamus, alterius sponsae acceptor sine publica transeat poenitentia. Quod si haec obedire renuerit, sine ulla refragatione anathematizetur. Fautores vero illius juxta modum culpae episcopi decreto poeniteant. Si vero, quod non optamus, de gradu ecclesiastico talibus nuptiis se consensorem vel interventorem manifeste prodiderit, a gradu proprio repellatur; et si verisimilibus exinde suspicionibus fuerit propulsatus, canonice se purget.
9.171
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 171. - De eadem re. Ex concilio apud Aquisgranum, cap. 3.
9.171
Placuit, ut hi qui rapiunt feminas vel furantur aut seducunt, eas nullatenus habeant uxores, quamvis eis postmodum conveniat, aut eas dotaverint, vel nuptialiter cum consensu parentum suorum acceperint. Si quis autem uxorem habere voluerit, canonice et legaliter eam accipiat, et non rapiat. Qui vero eam rapuerit, vel furatus fuerit, aut seduxerit, nunquam eam uxorem habeat.
9.172
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 172. - Item de eadem re. Ex concilio Meldensi, cap. 10 (sub. Serg. II, c. 66; conc. Rom., sub Greg. II, c. 10).
9.172
Qui vero deinceps rapere virgines praesumpserint vel viduas, secundum synodalem beati Gregorii definitionem, ipsi et complices eorum anathematizentur, et raptores sine spe conjugii perpetuo maneant.
9.173
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 173. - De his qui rapiunt puellas sub nomine simul habitandi. Ex concilio Chalcedonensi, cap. 27 (actione 15).
9.173
Eos qui rapiunt mulieres sub nomine simul habitandi, cooperantes autem et conniventes raptoribus, decrevit sancta synodus, ut si quidem clerici sint, decidant de gradu proprio; si vero laici, anathematizentur.
9.174
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 174. - De puellis raptis nondum desponsatis. Ex conc. Cabillon., cap. 27.
9.174
De puellis raptis necdum desponsatis in Chalcedonensi concilio scriptum est: Eos qui rapiunt puellas, sub nomine simul habitandi, cooperantes et conniventes raptoribus, decrevit sancta synodus, ut si quidem clerici sunt, decidant de gradu proprio; si vero laici, anathematizentur. Quibus verbis datur intelligi, qualiter hujus mali auctores damnandi sint, quando participes consilii et conniventes tanto anathemate feriuntur, ut juxta canonicam auctoritatem ad conjugia legitima raptas sibi jure vindicare nullatenus possunt.
9.175
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 175. - De eadem re. Ex concilio Toletano.
9.175
Proinde placuit atque statutum est a sacro conventu ut, si aliquis sponsam alterius rapuerit, publica poenitentia multetur, et sine spe conjugii maneat. Et si ipsa eidem crimini consentiens non fuit, licentia nubendi alii non negetur. Quod si et ipsi post haec se conjungere praesumpserint, utrique usque ad satisfactionem anathematizentur.
9.176
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 176. - De eadem re. Ex concilio Ancyrano, cap. 11 (cap. 10).
9.176
Desponsatas puellas et post ab aliis raptas, placuit erui, et eis reddi quibus ante fuerant desponsatae, etiam si eis a raptoribus vis illata constiterit.
9.177
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 177. - De eadem re. Ex concilio Meldensi, cap. 65.
9.177
Si autem necdum eas quas rapuerant, cum voluntate parentum sub praefato desponsionis vel dotalitii nomine, in conjugium sumptas habent, quando in omnium aures haec fuerit constitutio promulgata, ab earum conjunctione separentur, et publicae poenitentiae subigantur. Raptae autem parentibus legaliter restituantur. Post actam vero publicam poenitentiam, si aetas et incontinentia exegerit, legitimo ex utrisque partibus placito conjugio socientur. Nam in his non regulam constituimus, sed, ut verbis magni Leonis utamur, quod sit tolerabilius aestimamus. Quod si unus ex conjugatis obierit, is qui publicam poenitentiam exegerit et superstes exstiterit, iterare conjugium non praesumat, nisi forte episcopus praeviderit aliquam concedere indulgentiam, ut graviorem possit amovere offensam.
9.178
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 178. - De illis qui matrimonio juncti sunt, et concumbere non possunt. Ex epistola Gregorii ad Joannem Ravennatem episcopum.
9.178
Quod autem interrogasti de his, qui in matrimonio juncti sunt, et nubere non possunt, si ille aliam vel illa alium ducere possit, quibus scriptum est: Vir et mulier si se conjunxerint, et postea dixerit mulier de viro, quod non possit coire cum ea; si potest probare per justum judicium quod verum sit, accipiat alium; si autem ille aliam acceperit, separentur.
9.179
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 179. - De eadem re. Ex concilio apud Vermeriam, temporibus Pipini regis, cap. 17.
9.179
Si qua mulier se proclamaverit quod vir suus nunquam coisset cum ea, exeant inde ad crucem, et si verum fuerit separentur, et illa faciat quod vult.
9.180
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 180. - De eadem re. Ex concilio apud Compendium, cap. 20.
9.180
Si quis accepit uxorem, et habuit ipsam aliquo tempore, et ipsa femina dicit quod non coisset cum ea, et ille vir dicit quod sic fecit, in veritate viri consistat, quia vir caput est mulieris.
9.181
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 181. - De eadem re. Ex concilio Triburiensi, cap. 3 (conc. Tribur., c. 41).
9.181
Vir si duxerit uxorem concumbere cum ea non valens, et frater ejus clanculo eam vitiaverit, et gravidam reddiderit, separentur. Considerata autem imbecillitate, misericordia eis impartiatur ad conjugium, tantum in Domino.
9.182
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 182. - Item de eadem re. Ex epistola Gregorii.
9.182
De his requisisti, qui ob causam frigidae naturae se dicunt non posse invicem operam carnis dantes, commisceri. Iste vero, si non potest ea uti pro uxore, habeat quasi sororem. Quod si retinaculum jugale volunt rescindere, maneant utrique innupti. Nam si huic non potuit naturaliter concordare, quomodo alteri conveniet? Igitur si vir aliam vult accipere uxorem, manifesta ratio patet, quia succendente diabolo odii fomitem, exosam eam habuit, et idcirco illam dimittere mendacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur et dicit, Volo mater esse et filios procreare, uterque eorum septima manu propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis, jurejurando dicat, ut nunquam per commistionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent; tunc videtur mulierem secundas posse contrahere nuptias. Humanum dico, propter infirmitatem carnis eorum. Vir autem qui frigidae naturae est, maneat sine conjuge. Quod si et ille aliam copulam acceperit, tunc qui juraverint perjurii crimine rei teneantur, et poenitentia peracta priora cogantur recipere connubia.
9.183
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 183. - De conjugatis qui saecularia relinquere desiderant. Ex dictis Basilii episcopi.
9.183
Si quis conjugatus vult converti ad monasterium, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Nam si illa, vivente illo, per incontinentiam alteri nupserit, procul dubio adultera erit, nec recipitur apud Deum ejusmodi viri conversio, cujus sequitur conjugalis foederis prostitutio. Tales igitur tunc sine culpa sequuntur Christum, relicto saeculo, si habeant ex pari voluntate castitatis consensum.
9.184
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 184. - De viro qui uxorem suam velari permiserit. Ex concilio Remensi, capitulo 4.
9.184
Qui uxorem suam permiserit velare, aliam non accipiat, sed similiter convertatur.
9.185
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 185. - De muliere, si sine licentia viri sui velum sibi imposuerit. Ex concilio apud Compendium, cap. 6.
9.185
Mulier si sine licentia viri sui velum in caput miserit, si viro placuerit, recipiet eam iterum ad conjugium.
9.186
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 186. - De eadem re. Ex registro Greg. ad Adrianum notarium, lib. IX, cap. 46.
9.186
Agathosa latrix praesentium questa est maritum suum contra voluntatem suam in monasterio Urbici abbatis esse conversum. Quod quia ad ejusdem abbatis culpam et invidiam non est dubium pertinere, experientiae tuae praecipimus, ut diligenti inquisitione discutiat, ne forte cum ejus voluntate conversus sit, vel ipsa se mutare promiserit. Et si hoc repererit, et illum in monasterio permanere provideat, et hanc, sicut promisit, mutare compellat. Si vero nil horum est, nec quoddam fornicationis crimen propter quod viro licet uxorem relinquere praedictam mulierem commisisse cognoveris, ne illius conversio uxori relictae in saeculo fieri possit perditionis occasio, volumus ut maritum suum illi, et si jam tonsuratus est, reddas omni excusatione cessante. Nam, excepta fornicationis causa, virum uxorem relinquere nulla ratione conceditur; quia postquam copulatione conjugii viri atque mulieris unum corpus efficitur, non potest ex parte converti, et ex parte in saeculo manere.
9.187
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 187. - De singulari certamine, quod Lotharius molitus est contra Theibergam uxorem suam. Nicolai papae (in rescr. tit. XX, c. 1) .
9.187
Monomachiam vero in legem non assumimus, quam praeceptam fuisse non reperimus. Quam licet inisse quosdam legamus, sicut sanctum David et Goliam sacra prodit historia, nusquam tamen ut pro lege teneatur, alicubi divina sanxit auctoritas: cum hoc et hujuscemodi sectantes, Deum solummodo tentare videantur.
9.188
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 188. - De eadem re, ejusdem Nicolai ad Lotharium (epist. 51) .
9.188
Itaque summo studio Theibergam conjugem tuam tanquam propriam carnem fovere ac diligere procurato, et ne illam ullo pacto consentias discedere a te, vigilanter attendere. Unde si vult a te discedere, corripe, imo corrige eam, et a tali intentione per omnia revocare satage. Jam vero si amore pudicitiae separationem quaerit, et conjugalis connubii solutionem efflagitat, certum est, Apostolo dicente, quia mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir. Verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat concedimus. Nam, licet sit scriptum: Quod Deus conjunxit homo non separet, Deus tamen, et non homo separat, quando divini amoris intuitu ex consensu utriusque conjugis matrimonia dissolvuntur. Si ergo hoc modo vis, gratuito permittimus animo, celeremque praebemus assensum; aliter autem fieri mutuam separationem vestram prohibemus.
9.189
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 189. - De illis qui in alias provincias fugerint, aut suos seniores secuti fuerint, uxoribus suis domi relictis. Ex conc. apud Vermeriam, cap. 6.
9.189
Si quis necessitate inevitabili cogente, in alium ducatum seu provintiam fugerit, et uxor ejus cum valet et potest amore parentum aut rerum suarum eum sequi noluerit, ipsa omni tempore, quandiu vir ejus quem secuta non fuit, vivit, semper innupta permaneat.
9.190
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 190. - De feminis quae, captis viris, vel in captivitatem missis aliis nupserint. Ex epistola Leonis papae, cap. 42 (ad Nicetam Aquileiensem epist.).
9.190
Quod debeant feminae quae, captis viris et in captivitatem ductis, aliis viris nupserant, putantes interemptos maritos, remeatis de captivitate prioribus viris copulari: ut cuique id quod legitime habuit reformetur, et recipiat unusquisque quod suum est, et redintegrentur foedera nuptiarum.
9.191
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 191. - Quod non probetur esse culpabilis qui uxorem captivi in matrimonio videtur esse sortitus. Ex epistola ejusdem, cap. 43 (ibidem, c. 2).
9.191
Nec tamen culpabilis judicetur, et tanquam alieni juris pervasor habeatur, qui personam ejus mariti, qui jam non esse existimabatur, assumpsit. Sic enim multa, quae ad eos qui in captivitatem ducti sunt pertinebant, in jus alienum transire potuerunt; tamen plenum justitiae est ut ejusdem reversis propria reformentur. Quod si in mancipiis, vel in agris, aut etiam in domibus ac possessionibus rite servatur, quanto magis in conjugiorum redintegratione faciendum sit ut, quod bellica necessitate turbatum est, pacis remedio reformetur?
9.192
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 192. - Ut si mulieres ad priores maritos redire noluerint, velut impiae ecclesiastica communione privandae sunt. Ejusdem Leonis, cap. 45 (ibidem c. 4).
9.192
Si autem aliquae mulieres ita posteriorum virorum amore sunt captae ut malint his cohaerere, quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notandae, ita ut ecclesiastica communione priventur, quae de re excusabili contaminationem criminis elegerunt: ostendentes sibimet pro sua incontinentia placuisse, quod justa remissio poterat expiare. Redeant ergo in suum statum voluntaria redintegratione conjugia, neque ullo modo ad opprobrium malae voluntatis trahatur, quod conditio necessitatis extorsit; quia sicut hae mulieres, quae ad viros suos reverti noluerint, impiae sunt habendae, ita illae, quae in affectum ex Deo initum redeunt, merito sunt laudandae.
9.193
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 193. - Ut si viri de captivitate regressi, intemperantia uxorum offensi non fuerint, et voluerint eas in conjugio recipere, liberam habeant facultatem. Item Leonis papae, cap. 44 (ibidem, c. 3).
9.193
Et ideo si viri post longam captivitatem reversi, ita in dilectione suarum conjugum perseverent, ut eas cupiant in suum redire consortium, omittendum est, et inculpabile judicandum, quod necessitas intulit, et restituendum est quod fides poscit.
9.194
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 194. - Quid agendum sit si per sortiarias vel maleficas, concubitus impeditus fuerit. Hincmarus, Remensis episcopus.
9.194
Si per sortiarias atque maleficas occulto, sed nunquam injusto Dei judicio permittente, et diabolo praeparante, concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus ista eveniunt ut corde contrito et spiritu humiliato Deo et sacerdoti de omnibus peccatis suis puram confessionem faciant, et profusis lacrymis ac largioribus eleemosynis et orationibus atque jejuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera medicinae ecclesiasticae munia, ministri ecclesiae tales quantum annuerit Dominus, qui Abimelech, ac domum ejus, Abrahae orationibus sanavit, sanare procurent. Qui forte si sanari non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierint, illis in carne viventibus quibus junctae fuerint prioribus quos reliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt.
9.195
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 195. - De illo qui in paganismo uxorem suam dimiserit. Ex decretis Eutychiani papae (in frag., decr. 5) .
9.195
Si quis gentilis gentilem dimiserit uxorem ante baptisma, post baptismum in potestate ejus erit eam habere, vel non habere.
9.196
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 196. - De baptizato, si uxor ejus infidelis converti noluerit. Ex dec. ejusdem (cap. 6) .
9.196
Simili modo si unus ex conjugatis baptizatus est, et alter gentilis, et sequi non vult, sicut dicit Apostolus, infidelis, si discedit, discedat.
9.197
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 197. - De illo qui ante baptismum mulierem virginem acceperat. Ex concilio Meldensi, cap. 2.
9.197
Si quis habuerit uxorem virginem ante baptismum, vivente illa, post baptisma alteram habere non potest. Crimina in baptismo solvuntur, non conjugia.
9.198
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 198. - De illis feminis quae, nulla causa interveniente, reliquerunt viros suos. Ex concilio Eliberitano, cap. 8.
9.198
Item feminae quae, nulla praecedente causa, reliquerunt viros suos, et alteri se copulaverunt, et in hoc permanere voluerint, nec in fine accipiant communionem.
9.199
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 199. - De femina quae adulterum reliquerit, et adulterum acceperit. Ibidem, cap. 9.
9.199
Item femina fidelis quae adulterum maritum reliquerit fidelem, et adulterum ducit, prohibeatur ne ducat. Si autem duxerit, non prius accipiat communionem, quam is quem reliquit de saeculo exierit, nisi forte necessitas infirmitatis dare compulerit.
9.200
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 200. - Quod neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito alteri conjungantur. Ex concilio Africano, cap. 69 (et conc. Milevit, c. 17).
9.200
Placuit ut secundum evangelicam et apostolicam disciplinam, neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito alteri conjungantur; sed ita maneant, aut sibimet reconcilientur. Quod si contempserint, ad poenitentiam redigantur.
9.201
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 201. - De illo qui vivente marito conjugem illius adulterasse accusatur, et eam post mortem sumpsisse dignoscitur. Ex concilio Meldensi, cap. 69 (et conc. Tribur., c. 51).
9.201
Is qui, vivente marito, conjugem illius adulterasse accusatur, et eo in proximo defuncto eamdem sumpsisse dignoscitur, omnimodis publicae poenitentiae subigatur. De quo etiam post poenitentiam praefatam, si expedierit, servabitur regula, nisi forte idem aut mulier virum qui mortuus fuerat, occidisse notentur, aut propinquitas, vel alia quaelibet actio criminalis impediat. Quod si probatum fuerit, sine ulla spe conjugii cum poenitentia perpetuo maneant. Si autem negaverit se eamdem feminam, vivente viro, nequaquam adulterasse, et praefati homicidii neuter eorum convinci potuerit, purgent legaliter famam suae opinionis, et sumpto utantur conjugio, si alia, ut diximus, non impedierit ratio.
9.202
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 202. - De eadem re. Ex concilio Triburiensi, cap. 40.
9.202
Relatum est auribus sanctorum sacerdotum quemdam alterius uxorem stupro violasse, insuper et moechae, vivente viro suo, juramentum dedisse ut, post legitimi mariti mortem si supervixisset, duceret uxorem. Quod et factum est. Tale igitur connubium prohibemus et anathematizamus.
9.203
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 203. - De illo qui uxorem habet, et saepius moechatus fuerit. Ex concilio Elibertino, cap. 7.
9.203
Si quis fidelis habens uxorem, non semel sed saepius fuerit moechatus, in fine mortis est conveniendus. Quod si se promiserit cessaturum, detur ei communio.
9.204
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 204. - Quod non conveniat cum haereticis Christianos nuptialia jura contrahere. Ex concilio Laodicensi, cap. 31 (et conc. Agathen., c. 67).
9.204
Quod non oporteat cum haereticis universis nuptiarum foedera celebrare, nec eis filios dare vel filias; sed magis accipere, si tamen Christianos se fieri promittant.
9.205
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 205. - Si laicus absolutus cum laica absoluta peccaverit. Ex conc. Meldensi, cap 7.
9.205
Si laicus cum laica femina, id est uterque absolutus a lege conjugii concubuerit, tres annos poeniteat. Et quanto saepius et negligentius ea peccata commiserit, tanto magis et tempus addatur et modus poenitentiae.
9.206
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 206. - De uxore quae, conscio marito, moechata fuerit. Ex concilio Maguntinensi, cap. 9.
9.206
Si, conscio marito et ipso consentiente, uxor fuerit moechata, placuit nec in fine dandam eis communionem. Si vero eam reliquerit, et separati fuerint, et digne poenituerint, post 10 annos accipiant communionem.
9.207
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 207. - De viro uxorem non habente, si cum alterius uxore adulterium perpetraverit. Ex concilio Nannetensi, cap. 6 (sub Formoso, c. 14).
9.207
Quod si vir non habens uxorem cum alterius uxore adulterium perpetraverit; aut si qua mulier non habens virum cum alterius viro, ille qui foedus violavit conjugii, 7 annos, ut supradictum est poeniteat. Ille qui lege conjugii non tenetur, 5 annos poeniteat. Neque enim aequalis poenitentia danda est his, quibus sufficere poterat ad explendam libidinem suam conjugum amplexus, et illis qui conjuge carentes, ardore libidinis impellente, in fornicationem ceciderunt.
9.208
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 208. - De conjugatis qui aliqua certa re discidium fecerint, ut innupti maneant. Ex dictis Augustini (lib. I De sermone Domini in monte, c. 28) .
9.208
Apostolus Paulus dicit: His qui sunt in conjugio praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permisit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam propter causam fornicationis, quid respondebimus de hoc quod dicit posterius: Et vir uxorem non dimittat? Quare non addidit excepta causa fornicationis quod Dominus permittit, nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit( quod causa fornicationis permittitur) maneat sine uxore aut reconcilletur uxori? Et post pauca. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti; sed quia permisit, non jussit.
9.209
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 209. - De illis qui, interveniente repudio, aliis se in matrimonio copulaverint. Ex decretis Innocentii papae, cap. 26 (epist. 3, c. 6).
9.209
De his etiam requisivit dilectio tua qui, interveniente repudio, aliis se matrimonio copulaverunt: quos in utraque parte adulteros esse manifestum est. Qui vero vel uxore vivente, quamvis dissociatum esse videatur conjugium, ad aliam copulam festinarunt, neque possunt adulteri non videri, intantum ut haec etiam personae quibus tales conjuncti sunt, etiam ipsae adulterium commisisse videantur secundum illud, quod legimus in Evangelio: Qui dimiserit uxorem suam, et duxerit aliam, moechatur. Et ideo omnes a communione fidelium decrevimus abstinendos. De parentibus autem aut propinquis eorum, nihil tale statui potest, nisi si incentores illiciti consortii fuisse videantur[ detegantur, orig.].
9.210
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 210. - Si cujus uxor constuprata fuerit et propterea maritus perdere illam machinaverit. Ex conc. Triburiensi, cui interfuit Arnulphus rex, cap. 46.
9.210
Si cujus uxor constuprata fuerit, et propterea maritus capitali sententia delere illam machinaverit; ipsa vero, urgente mortis periculo, ad episcopum confugerit, et auxilium quaesierit, operosiori tamen si potest episcopus labore desudet, ne occidatur; si vero non potest, nullo modo liceat ei requirenti eam reddere ad occidendum, quae se ei obtulit ad defendendum. Sed solerti cura transmittat eam ad locum quem ipsa delegerit, ut secura possit vivere. Si vero interdum maritus eam invenerit et repetierit, secundum saeculum potestatem habebit quid ei agere velit. Sed audiat sanctum Augustinum dicentem( sermone de tempore 243): Cum enim vir a virtute nomen accipit, et mulier a mollitie, id est fragilitate, quare contra crudelissimam libidinis bestiam vult unusquisque uxorem suam esse victricem, cum ipse ad primum libidinis ictum victus cadat? Aliquanto post. Nam quidquid contra fidem catholicam non licet mulieribus, nec viris licebit. Hactenus August. Si autem eadem mulier timore perterrita, a loco ubi eam episcopus destinavit aufugerit, et vir ejus ab episcopo semel aut bis vel saepius repetierit, si vitam ei obtinere possit, perquirat et reddat. Sin autem, omnino non reddat. Maritus vero quandiu ipsa vivat, nullo modo alteram ducat.
9.211
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 211. - De eo, si quis cum uxore alterius, vivente eo, fornicatus fuerit. Ex concilio apud Altheum habito, praesente Conrado rege, cap. 5.
9.211
Illud vero communi decreto secundum canonum instituta definimus, et praejudicamus ut, si quis cum uxore alterius, vivente eo, fornicatus fuerit, moriente marito, synodali judicio aditus ei claudatur illicitus, ne ulterius ei conjungatur matrimonio, quam prius polluit adulterio. Nolumus enim, nec Christianae religioni convenit, ut ullus ducat in conjugium quam prius polluit per adulterium.
9.212
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 212. - De ingenuo, si ingenuam acceperit uxorem, et postea se servum esse profitetur. Ex concilio Triburiensi, cap. 8.
9.212
Perlatum est ad sanctam synodum, quod quidam ingenuus ingenuam acceperit uxorem, et post filiorum procreationem occasione divortii cujusdam servum se fecerit, utrum necessario mulierem tenere debeat, et si tenuerit, utrum illa quoque secundum saecularem legem servituti subjici debeat. Judicatum est, uxorem minime debere dimitti; non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum accepit.
9.213
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 213. - De illis conjugatis quorum leges diversae sunt. Ex eodem concilio, cap. 39.
9.213
De Francia nobilis quidam homo, nobilem de Saxonia Saxonum lege duxit uxorem. Tenuit multis annis, et ex ea filios procreavit. Verum, quia non iisdem utuntur legibus Saxones et Franci, causatus est quod eam non sua, id est, Francorum lege desponsaverit, vel acceperit, aut dotaverit, dimissaque illa duxit alteram. Definivit super hoc sancta synodus ut ille transgressor evangelicae legis subigatur poenitentiae; a secunda conjuge separetur, priorem resumere cogatur.
9.214
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 214. - Cur communicentur viri adulteri, cum adulteris uxoribus non communicetur. Ex decretis Innocentii papae, cap. 24 (epist. 3, c. 4).
9.214
Et illud desideratum est sciri, cur communicantes viri cum adulteris uxoribus non conveniant, cum contra uxores in consortio adulterorum virorum manere videantur, dum super hoc Christiana religio adulterium in utroque sexu pari ratione condemnet. Sed viros suos mulieres non facile de adulterio accusant, et non habent latentia peccata vindictam. Viri autem liberius uxores adulteras apud sacerdotes deferre consueverunt; et ideo mulieribus prodito earum crimine, communio denegatur; virorum autem latente commisso, non facile quisquam ex suspicionibus abstinetur: qui utique submovebitur, si ejus flagitium detegatur. Cum ergo par causa sit, interdum probatione cessante, vindictae ratio conquiescit.
9.215
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 215. - Judicii examinatio.
9.215
De hoc quod mihi reputatum est in hac synodo, quod simul cum ista femina adulterium vel fornicationem fecissem, quod ego non ita feci, nec inde me culpabilem recognosco: sic me Deus adjuvet, et istud judicium.
9.216
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 216. - Separatio incestae copulationis.
9.216
Ab isto die in antea, cum ista femina cum qua adulterium vel fornicationem fecisti, unde disciplinam vel poenitentiam suscepisti, amplius non adulterabis, nec fornicaberis cum ea, nec aliam uxorem accipies, nisi post peractam poenitentiam tibi licentia data fuerit ab episcopo aut ab ejus misso. Sic te Deus adjuvet.
9.217
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 217. - Reconciliatio conjugatorum.
9.217
Ab isto die in antea, istam tuam conjugem nomine N. quam injuste dimiseras, ita tenebis, sicut per rectum maritus suam debet habere conjugem in dilectione, et debita disciplina. Nec eam per ullum malum ingenium a te separabis, nec ea vivente aliam accipies. Sic te Deus adjuvet.
9.218
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 218. - De eadem re.
9.218
Amodo in antea istum tuum maritum, quem injuste dimiseras, ita tenebis, et amplexaberis, et ei in servitio, et in amore, et in timore, ita eris subjecta et obediens, sicut per rectum uxor suo debet subjecta esse marito. Nec unquam ab eo te separabis, nec illo vivente, alteri viro te sociabis, nec conjugio aut audulterio. Sic te Deus adjuvet.
9.219
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 219. - De uxore cujusdam, quae propter suspicionem fornicationis eo relicto, postea ad eum reversa est. Gregorius Secundino episcopo Taurominitano (lib. VIII regist., epistola 32) .
9.219
Praesentium portitor Leo chartularius ad nos veniens, indicavit uxorem suam, quae relicto eo pro fornicationis crimine, quo vehementius stimulatam aiebat, atque ob hoc religiosam vestem induerat, culpabilem nullatenus exstitisse, neque post initum conjugium in fornicationis culpam collapsum. Adjiciens quoque quod eidem uxori suae districtissima sacramenta praebuerit, insontem se de ea re, unde illam mordebat suspicio, permansisse, et idcirco propria eam voluntate reversam. Sed quia communione illam cum familia sua pro hoc solo a fraternitate vestra privatam asserit, quod ad eum clam postpositis vobis redierit, volumus ut familia quidem ipsius sacram communionem recipiat, et dominae eam culpa in hujus afflictionis poena diu non teneat. De ipsa vero uxore praedicti portitoris hoc vos observare necesse est ut, si manifeste constat quia contra conjugem suum dicere nihil potuit, sed insuper suspicio ipsius praestito, ut edocti sumus, sacramento amputata est, atque post hoc, sua ad eum sponte reversa est, et in ea quoque ita temperanda est censura judicii, ut longo jam tempore communione minime privetur.
9.220
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 220. - Ne uxor sine voluntate viri ab eo separetur. Alexander papa II, Landulpho in Corsica (epist. 11) .
9.220
Notificasti te morte tenus infirmatum, et peccatorum tuorum recordatione et terrore valde pavefactum, anxie quaesisse monachum fieri, et a tua uxore minis et terroribus eam occidendi, ad hoc licentiam extorsisse, et sic te monachicam vestem sine abbate sumpsisse, et monasterium petiisse. Postea vero cum sanus factus esses, tuae uxoris reclamationibus, ejulationibus, et planctibus, tuaeque familiae dispersionibus, utpote poenitens devictus domum remeasse, et post multos dies quorumdam sapientum consilio ad jam dictae cubile mulieris rediisse. Nunc autem si tibi tua uxore uti liceat, nostrum requiris consilium. Si ita denique est, ut tuus nuntius narrat, non videtur nobis rationabiliter, neque sana mente id factum; quoniam cum omni homini ad monachicam vitam tendenti legaliter, sancte, et juste sit peragendum, tu contra leges minaciter et violenter a tua uxore, partim terrore mortis partim tuae infirmitatis doloribus examinatus, devia secutus, nulla, ut dicitur, licentia accepta, recessisti et monasterium petisti. Non enim violentia, sed ex pari voluntate et consensu, sicut sancti Patres dicunt, hoc fieri debet; neque vir in monasterium recipiendus est, nisi uxor illius femineum monasterium elegerit, aut professa continentiam, habitum cum festinatione mutaverit. Sanctus enim Basilius de hac re taliter dicit: Si quis conjugatus vult converti ad monasterium, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Nam si illa, vivente illo, per incontinentiam alteri nupserit, procul dubio adultera erit, nec recipitur apud Deum ejusmodi viri conversio, cujus sequitur conjugalis foederis prostitutio. Tales igitur tunc sine culpa relicto saeculo sequuntur Christum, si habeant ex pari voluntate castitatis consensum. Itaque, fili charissime, perpende, et vide si sic canonice a tua es absolutus uxore, et tua uxor ita pollicita est: et ut et illa adimplere bonum incoeptum et votum vestrum; aliter autem non debemus vobis necessitatem imponere separationis.
9.221
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 221. - De illis qui, uxoribus suis dimissis, ad alias nuptias transierint. Nicolaus archiepiscopo Ravennae.
9.221
De senatoris conjuge, quam adulteram esse dicitis, et propter adulterii reatum disjunctam a viro suo esse judicatam, et monachicam vestem indutam atque velatam, nescimus utrum juste, an aliter hoc sit terminatum judicium: et si adultera apparuit, hoc magis a viro suo debuit esse inquisitum; et si a viro suo requisitum fuit, indagativorum vel judicum praesentia debuerat examinatum esse, atque terminatum: et post terminationem et approbationem atque manifestationem, tunc aut legali calculo aut canonico judicio ipsius causae sententiae diffiniri. Etsi nec hoc, nec illud factum est, quis eam ausus est religiosa induere veste, et sacro cooperire velamine? Tamen id subtilius Dei prae oculis habentes timorem, praecipimus ut, praesentia missi vel vicarii vestri in vero examine, praesente viro suo, examinatio fiat. Et si justa et rationabilis eorum causa apparuerit, maneat. Et si aliter apparuerit, ut praetulimus, secundum Dei omiipotentis voluntatem atque timorem, eorum, definiatur causa.
9.222
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 222. - De eodem Joannes VIII Totzili comiti.
9.222
Porro eos qui uxores suas dimiserunt, vel ad alias illis viventibus nuptias migraverunt, tandiu eos cum consentaneis eorum excommunicamus, quousque posterioribus remotis, priores poenitendo receperint. Sicut enim nuptiae a Deo, ita divortium a diabolo est, teste sancto Augustino, repertum. Quod enim Deus conjunxit homo non separet: praecipue cum haec pessima consuetudo ex paganorum more remanserit, quorum in talibus non alius nisi ipse diabolus erat magister et auctor.
9.223
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 223. - De eodem, idem eidem.
9.223
Prudentissime vir, stude et praevide ut duo viri illi qui uxores suas, quas Deus illis praeparavit et junxit, abjecerunt, eas repellere minime permittantur; quia impium est ut qui, auctore Deo, legali foedere copulati sunt, pro humano libitu, imo fraude diabolica separentur. Idem. Commonitorium Paulo episcopo. Praevide ut de separatione conjugatorum maximam curam geras, ita ut qui a susceptione sedis apostolicae litterarum separati sunt, inculpate reducant priores uxores, injuncta convenienti poenitentia, dimissis quas postmodum sunt sortiti. Quod si noluerint, extra Ecclesiam facite una cum his, qui eos in communione recipiunt, donec emendent quae admiserunt.
9.224
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 224. - De gente Anglorum secundam fornicationem exercente. Bonifacius martyr Hiltribaldo regi Anglorum. [Alias, item idem.]
9.224
Si gens Anglorum, sicut per istas provincias divulgatum est, et nobis in Francia et in Italia improperatur, et ab ipsis paganis improperium est, spretis legalibus connubiis, adulterando et luxuriando ad instar Sodomitanae gentis foedam vitam vixerit; de tali commistione meretricum aestimandum est, degeneres populos et ignobiles, et furentes libidine fore procreandos, et ad extremum universam plebem ad deteriora et ignobiliora vergentem, et novissime nec in bello saeculari fortem, nec in fide stabilem, et nec honorabilem hominibus, nec Deo amabilem esse venturam, sicut aliis gentibus Hispaniae, et Provinciae, et Burgundionum populis contigit, quae sic a Deo recedentes fornicatae sunt. Donec talium criminum ultrices poenas per ignorantiam legis Dei et per Sarracenos venire et saevire permisit.
9.225
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 225. - De Lothario rege qui legitima sua relicta aliam duxerat. Nicolaus omnibus archiepiscopis per Galliam et Germaniam constitutis. [Alias item idem.]
9.225
Juxta statutum nostrum, cum duos partes in illas destinaremus episcopos, accidit ad nostram pervenire notitiam quod Lotharius, prima et legitima repulsa, secundam sibi adsciverit conjugem, neque sedis nostrae petitum aut permissum exspectans, neque canonico judicio uspiam succumbens. Qua ex re quid aliud datur intelligi, nisi quia ubi populorum judicium praevenit, ibi suo judicio praevaricatorem se judicavit.
9.226
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 226. - De depositione duorum archiepiscoporum Lothario in ipsius errore consentientium. Nicolaus episcopis et archiepiscopis per Galliam, Italiam, Germaniam atque per universas provincias constitutis (conc. Rom. III sub Nicol. I, c. 1) .
9.226
Scelus quod Lotharius rex( si tamen rex veraciter dici possit qui nullo salubri regimine corporis appetitus refrenat, sed lubrica enervatione magis illicitis ipsius motibus cedit) in duabus feminis, Theiberga scilicet et Waldrada, commisit, omnibus manifestum est. Sed et dudum episcopos Teugaldum et Guntharium in tali facto eum habuisse tutores atque fautores pene totus nobis orbis, undique ad limina seu sedem confluens apostolicam referebat. Et paulo post. Igitur decernente nobiscum sancta synodo in praesentia depositi et ab officio sacerdotali excommunicati, atque a regimine episcopatus alienati indubitanter existunt. Item infra. Teugaldum Treverensem, et primatem Belgicae provinciae, et Guntharium Agrippinae Coloniae archiepiscopos nunc coram nobis et sancta synodo sub gestorum insinuatione, qualiter causam Lotharii regis et duarum mulierum ejus Theibergae et Waldradae recognoverunt, et judicaverunt, scriptum super hoc propriis manibus roboratum afferentes, nihilque se plus vel minus aut aliter egisse, ore proprio multis coram positis affirmantes: et sententiam quam a sede apostolica in Geltruden Bosonis uxorem sanctissimus frater noster Mediolanensis archiepiscopus Thado et caeteri coepiscopi nostri petiverant emittendam, nosque divino succensi zelo sub anathematis obtestatione canonice protuleramus, publice una voce se violasse confitentes: in quibus omnibus invenimus eos apostolicas atque canonicas sanctiones in pluribus excessisse, et aequitatis normam nequiter temerasse, omni judicamus sacerdotii officio penitus alienos, Spiritus sancti judicio et beati Petri per nos auctoritate episcopatus exutos regimine, subsistere definientes.
9.227
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 227. - De correctione Lotharii. Idem Lothario regi (in rescrip., tit. VII, c. 5) .
9.227
Ita corporis tui motibus cedere consensisti, et relaxatis habenis voluptatum temetipsum in lacum miseriae et in lutum fecis pro libitu dejecisti, ut, qui positus fueras ad gubernationem populorum, effectus sis ruina multorum. Probat hoc Teugaldi et Guntarii episcoporum dudum legitimus casus, qui pro eo quod te minime competenter erudierunt, quinimo quia praevaricationem tuam tegere argumentis suis sub quadam justitiae specie fuscatis, quibusdam et exquisitis adinventionibus aequitatem obruere studuerunt, nostra sunt auctoritate depositi, et ab omni episcopatus regimine regulariter sequestrati. Item infra. An non districta ultione feriendus es, qui in duabus uxoribus adulterium Lamech, et flagitium imitatus dignosceris esse? Quod Dominus nonnisi post 77 generationes suo salutifero adventu delevit, cum Cain fratricidium 7 generatione aquis abolitum sit cataclismi.
9.228
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 228. - Quod sola causa fornicationis uxor dimitti possit. Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum, cap. 96.
9.228
Quidquid mulier tua contra te cogitaverit, aut fecerit, vel si te accusaverit, non est, excepta causa fornicationis, rejicienda, vel odio prorsus habenda, quae est, Apostolo praecipiente, sicut Ecclesia a Deo diligenda
9.229
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 229. - Ne mulier a viro discedat. Gangrense concilium, cap. 14.
9.229
Si qua mulier virum proprium relinquens discedere voluerit, nuptias exsecrata, sit anathema.
9.230
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 230. - Ut dimissus ab uxore et dimissa a viro alii non nubant. Conc. Milevit., cap. 17.
9.230
Neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito alteri jungatur. Sed ita maneant, aut sibi reconcilientur.
9.231
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 231. - De his qui consortium conjugale sine gravi culpa dimittunt. Ex concilio Agathensi, cap. 25.
9.231
Saeculares qui conjugale consortium nulla culpa graviore dimittunt, vel etiam dimiserunt; et nullas causas discidii probabiliter proponentes, propterea sua matrimonia dimittunt, ut illicita aut aliena praesumant, si antequam apud episcopos comprovinciales discidii causas dixerint, et prius uxores quam judicio damnentur abjecerint, a communione Ecclesiae et sui populi coetu, pro eo quod fidem conjugii maculant, excludantur.
9.232
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 232,- Ne incultus et horridus vir ab uxore dimittatur. Hexaemeron Ambrosii, in titulo diei quartae (lib. V, c. 7) .
9.232
Sed horrendus[ horridus] et incultus est vir. Semel placuit. Nunquid vir alius eligendus est? Comparem suum et equus diligit, et si mutetur alius, trahere jugum nescit compar alterius, et se non totum putat. Tu jugalem repudias tuum, et saepe putas mutandum, et si uno defecerit die, superducis rivalem, et statim incognita causa quasi cognita, pudoris exsequeris injuriam.
9.233
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 233. - Quod sicut crudelis et iniquus est, qui castam dimittit: sic fatuus est et injustus, qui retinet meretricem. Chrysostomus super Matthaeum cap. 109 (homil. 32 in Matth. in opere imperfecto).
9.233
Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, moechatur. Omnis res per quas causas nascitur, per ipsas absolvitur. Matrimonium enim non facit coitus, sed voluntas: et ideo illud non solvit separatio corporis, sed voluntas: ideo qui dimittit uxorem suam, et alteram non accipit, adhuc maritus est. Nam et si corpore jam separatus est, tamen adhuc voluntate conjunctus est. Cum ergo alteram acceperit, tunc plene dimittit. Non ergo qui dimittit moechatur, sed qui alteram ducit. Sicut autem crudelis est et iniquus qui castam dimittit, sic fatuus est et injustus qui retinet meretricem. Nam patronus turpitudinis ejus est, qui crimen celat uxoris.
9.234
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 234. - Quod quidquid inter se conjugati immodestum vel sordidum gerunt, vitium sit hominum, non culpa nuptiarum; sed propter illas ignosci. Augustinus, De bono conjugali (cap. 6) .
9.234
Quidquid inter se conjugati immodestum, inverecundum sordidumve gerunt, vitium est hominum non culpa nuptiarum. Jam in ipsa quoque immoderata exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum veniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos pravi mores ad talem concubitum impellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. Neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. Debent ergo sibi conjugati non solum ipsius sexus sui commiscendi fidem liberorum procreandorum causa( quae prima est humani generis in ista mortalitate societas), verum etiam infirmitatis invicem excipiendae ad illicitos concubitus evitandos mutuam quodammodo servitutem, ut etsi alteri eorum continentia perpetua placeat, nisi ex alterius consensu non possit.
9.235
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 235. - Quod licite dimittitur conjux causa fornicationis, manere tamen vinculum prioris. Item (ibidem).
9.235
Reddere vero debitum conjugale, nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae venialis; fornicari vero vel moechari puniendi criminis. Cavere debet charitas conjugalis, ne dum sibi quaerit unde amplius honoretur, conjugi faciat unde damnetur. Qui enim dimittit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Usque adeo foedus illud initum nuptiarum cujusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione irritum fiat: quandoquidem, vivente viro, et a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit: et ille hujus mali causa est, qui reliquit. Item, Aug. De bono conjugali. Interveniente divortio, non aboletur confoederatio nuptialis; ita ut sibi conjuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, vel illa viro vel ille mulieri. Item. A viro vivo in alterius transire connubium nec tunc licuit, nec nunc licet, nec unquam licebit. Apostatare quippe ab uno Deo, et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. Augustinus, De adulterinis conjugiis, lib. II. Licite dimittitur conjux ob causam fornicationis, sed manet vinculum prioris. Propter quod fit reus adulterii dimissam qui duxerit, etiam ob causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis, excommunicatur quisquis reus criminis, nec illo sacramento caret, etiamsi nunquam reconcilietur Deo; ita manente in se vinculo, non caret conjugii sacramento, etiamsi nunquam reconcilietur viro: carebit autem, si mortuus fuerit vir ejus. Reus vero excommunicatus ideo nunquam carebit regenerationis sacramento, etiam non reconciliatus; quia nunquam moritur.
9.236
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 236. - Ne uxor propter fornicationem dimissa ab alio ducatur. Item, lib. I (cap. 9).
9.236
Non est quisquam ita absurdus, qui moechum neget esse qui duxerit eam, quam maritus propter causam fornicationis abjecit: cum Dominus moechum dicat eum, qui duxerit eam quae praeter fornicationis causam abjecta est
9.237
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 237. - Ut non facile dimittatur uxor. Aug. de sermone Domini in monte (lib. I, c. 20) .
9.237
Dominus ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor, solam fornicationis causam excepit; caeteras vero universales molestias si quae exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri, et moechum dicit etiam qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Item, ibid., paulo post. Fieri potest ut vir dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero, si nec illi nubere conceditur viro vivo a quo recessit, neque huic alteram ducere, viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita eum cum quibuslibet stupra committere.
9.238
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 238. - Item, quod non sit uxor abjicienda pro qualibet carnis infirmitate (ibid., c. 27) .
9.238
Si uxorem quis habeat sive sterilem sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus laboribusque confectam, et quidquid( excepta fornicatione) cogitari potest vehementer horribile, pro societate et fide sustineat.
9.239
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 239. - Quod vivente viro, dimissa nulla de causa alteri nubere potest. Hieronymus ad Amandum presbyterum (tomo III, epist. cujus initium, Brevis epistola longas.)
9.239
Omnes causationes Apostolus amputans apertissime definivit, vivente viro, esse adulteram mulierem, si alteri nupserit. Nolo mihi proferas raptoris violentiam, matris praestationem, patris auctoritatem, propinquorum catervam, servorum insidias et parentum, damna rei familiaris. Quandiu vivit vir, licet adulter sit, licet sodomita, licet flagitiis omnibus coopertus, et ab uxore propter haec scelera derelictus, maritus est reputatus cui alterum virum accipere non licet.
9.240
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 240. - Quod feminis non licet, aeque nec maritis licere. Idem ad Oceanum de morte Fabiolae (tomo I in epitaphio Fabiolae, cujus initium: Plures anni sunt).
9.240
Praecepit Dominus uxorem non debere dimitti, excepta causa fornicationis; et si dimissa fuerit, manere innuptam. Quidquid viris praecipitur, hoc consequenter redundat in feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus est. Item, ibidem, paulo post. c. Apud nos.) Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris, et eadem servitus pari conditione censetur.
9.241
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 241. - De poena ejus qui uxore relictam duxerit. Capitularium lib. V, cap. 300 (c. 149).
9.241
Quicunque propria uxore derelicta, vel sine culpa interfecta aliam duxerit, armis depositis publicam agat poenitentiam. Et si contumax fuerit, comprehendatur a comite, et ferro vinciatur, et in custodiam mittatur.
9.242
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 242. - Quod non sit durum reconciliari uxori post adulterium. Augustinus, De adulterinis conjugiis, libro secundo (cap. 6) .
9.242
Quod tibi durum videtur, ut post adulterium reconcilietur conjugi conjux, si fides adsit non erit durum. Cur enim adhuc deputamus adulteros quos vel baptismate ablutos, vel poenitentia credimus esse sanatos? Haec crimina in veteri Dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae Novi Testamenti sanguine sine dubitatione mundantur, et ideo tunc omnimodo prohibitum est ab alio contaminatam viro recipere uxorem, quamvis David Saulis filiam, quam pater ejusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tanquam Novi Testamenti praefigurator sine contaminatione receperit. Nunc autem posteaquam Christus ait adulterae: Nec ego te condemnabo, vade, deinceps noli peccare, quis non intelligit debere ignoscere maritum, quod videt ignovisse Dominum amborum, nec jam se debere adulteram dicere, cujus poenitentis crimen divina credit miseratione deletum? Item,( ibid. c. 8.) Indignantur mariti, si audiant alteros viros pendere similes adulteris feminis poenas: cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. Item. Non erit turpis neque difficilis, etiam post patrata atque purgata adulteria reconciliatio conjugum, ubi per claves regni coelorum, non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post viri divortium adultera revocetur, sed ut post Christi consortium, adultera non vocetur. Item. Puto Christianum neminem reluctari adulterum esse qui vel diu languente, vel diu absente, vel continenter vivere cupiente uxore sua, alteri commistus est feminae. Item. Si( quod verius esse dicitur) non licet homini Christiano adulteram conjugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: Fac quod non licet, ut liceat tibi quod non licet? Cum enim utrumque secundum legem Christi illicitum sit, sive adulteram occidere, sive illa vivente alteram ducere, ab utroque est abstinendum, non illicitum pro illicito faciendum. Si enim facturus est quod non licet, jam faciat adulterium, et non faciat homicidium, ut vivente uxore sua alteram ducat, et non humanum sanguinem fundat.
9.243
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 243. - De eodem. Hermes in libro Pastoris, mandato 4.
9.243
Ego dixi pastori: Domine, si quis habuerit uxorem fidelem in Domino, et hanc invenerit in adulterio, nunquid peccat vir, si convivit cum illa? Et dixit mihi: Quandiu nescit peccatum ejus, sine crimine est vivens cum illa; si autem scierit vir uxorem suam deliquisse, et non egerit poenitentiam mulier, et permanet in fornicatione sua, et convivit cum illa vir, reus erit peccati ejus, et particeps moechationis ejus. Et dixi illi: Quid ergo, si permanet in vitio suo mulier? Et dixit: Dimittat illam vir, et vir per se maneat. Quod si mulier dimissa poenitentiam egerit, et voluerit ad virum suum reverti, non recipietur a viro suo? Dixit: Imo si non receperit eam vir suus, peccat, et magnum peccatum sibi admittit. Sed debet recipere peccatricem quae poenitentiam agit, sed non saepe. Servis enim Dei poenitentia una est. Propter poenitentiam ergo non debet dimissa uxore sua aliam ducere. Hic actus similis est in muliere et viro. Non solum moechatio est illi, qui carnem suam coinquinat, sed etiam qui simulacrum facit, moechatur. Quod si in his factis perseverat, et poenitentiam non agit, recede ab illa, et noli convivere cum illa. Sin autem, et tu particeps eris peccati illius. Propter hoc praeceptum est vobis per vos manere, sive viro sive mulieri, potest enim in ejusmodi poenitentia esse.
9.244
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 244. - Ut feminae quae captivatis viris suis et diu detentis, aliis nupserint, prioribus reddantur si redierint. Leo Nicetae Aquileiensi episc., cap. 1 (epist. 79).
9.244
Cum per bellicam cladem, et per gravissimos hostilitatis incursus, ita quaedam dicatis esse divisa conjugia, ut abductis in captivitatem viris feminae eorum remanserint destitutae, quae viros proprios interemptos putarent, aut nunquam dominatione crederent liberandos, et in aliorum conjugium sollicitudine cogente transierint: cumque statui rerum, auxiliante Domino, in meliora converso, nonnulli eorum qui putabantur perisse, remearint: merito charitas tua videtur ambigere, quid de mulieribus quae aliis sunt junctae viris, a nobis debeat ordinari. Sed quia novimus scriptum quod a Domino jungitur viro mulier; et iterum praeceptum agnovimus ut quae Dominus junxit homo non separet, necesse est, ut legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus, et remotis his quae hostilitas intulit, unicuique id quod legitime habuit, reformetur, omnique studio procurandum est, ut recipiat unusquisque quod proprium est. Nec tamen culpabiles judicentur, si in jus alienum transire potuerunt: et tamen plenum justitiae est, ut eisdem reversis propria reformentur. Quod si in mancipiis vel in agris aut etiam in domibus ac possessionibus recte servatur: quanto magis in conjugatorum redintegratione faciendum est ut quod clade bellica turbatum est, pacis remedio reformetur? Et ideo, si viri post longam captivitatem reversi, ita in dilectione suarum conjugum perseverant, ut eas cupiant in suum redire consortium, omittendum est, et inculpabile judicandum quod necessitas intulit, et restituendum quod fides poscit. Si autem aliquae mulieres ita posteriorum virorum amore sunt captae, ut malint his cohaerere, quam ad legitimum redire consortium, merito notandae sunt, ita ut Ecclesiae communione priventur.
9.245
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 245. - Ut vir si uxore sua captivata aliam duxerit, priori reddatur. Innocentius Probo (Innocent. I, epist. 9) .
9.245
Cum in captivitate Ursa mulier teneretur, aliud conjugium cum Restituta Fontanum inisse cognoscimus. Sed favore Domini reversa Ursa, nos adiit et, nullo diffitente, uxorem se memorati esse perdocuit. Qua de re, domine fili merito illustris, statuimus, fide catholica suffragante, illud esse conjugium, quod erat primitus gratia divina fundatum, conventumque secundae mulieris priore superstite, nec divortio ejecta, nullo pacto esse posse legitimum.
9.246
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 246. - Unde donec certum est virum in captivitate vivere, nunquam uxor alium ducat. Pandectarum lib. XXIV, tit. II.
9.246
Generaliter definiendum est, donec certum est maritum vivere in captivitate constitutum, nullam habere licentiam uxores eorum migrare ad aliud matrimonium.
9.247
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 247. - Quod infidelitas fornicatio sit. Augustinus, De adulterinis conjugiis, lib. I (cap. 17).
9.247
Si propter fornicationem carnis permittitur homo a conjuge separari, quanto magis in conjuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitas. Item. Infidelis hominis fornicatio est major in corde; nec vera ejus pudicitia dici potest cum conjuge, quia omne quod non est ex fide, peccatum est.
9.248
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 248. - Quod dimittenda sit uxor si cogit tirum a Deo fornicari. Augustinus, De sermone Domini in monte, lib. I (cap. 22).
9.248
Idololatria, quam sequuntur infideles et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti. Sed quia permisit non jussit, dedit locum Apostolo monendi ut, qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse posset fidelis fieri.
9.249
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 249. - Item. de eadem re (ibid., c. 23) .
9.249
Si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria: non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est?
9.250
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 250. - Ut uxor dimittatur, ubi aut Christus aut uxor est dimittenda. Item.
9.250
Ex quo intelligitur quod propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet quae animam corpore male utentem a lege Dei aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere et uxor virum; quia exceptam facit Dominus causam fornicationis, quam fornicationem, sicut supra consideratum est, generalem et universalem intelligere cogimur. Cum autem ait, excepta fornicationis causa, non dixit cujus ipsorum, viri an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam quoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis: qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae; illius quia fornicatur, suae ne fornicetur. Nihil autem iniquius quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud: In quo enim alterum judicas teipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas. Quapropter quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus. Quod similiter etiam de femina dixerim.
9.251
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 251. - De eadem re. Augustinus, De fide et operibus (cap. 16) .
9.251
Uxor legitima societate conjuncta sine ulla culpa relinquitur, si cum viro Christiano permanere noluerit. Non attenditur eo modo eam rectissime dimitti, si viro suo dicat: Non ero uxor tua nisi mihi de latrocinio divitias congeras, aut nisi solita lenocinia quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud vel facinorosum, vel flagitiosum in viro noverat, quo delectata vel libidinem explebat, vel facilem victum habebat, vel etiam incedebat ornatior: tunc enim ille cui hoc uxor dicit, si veraciter egit poenitentiam ab operibus mortuis quando accessit ad baptismum, habetque in fundamento fidem quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis luxuriae, et membrum quod eum scandalizat fortiter amputabit.
9.252
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 252. - Item de eadem re. Rabanus super Matheum lib. II (August., lib. I De serm. Domini in monte, cap. 21).
9.252
Exoritur quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt homines, id est, ut eam credamus fornicationem dictam quae in stupris committitur, an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supradictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est?
9.253
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 253. - Item de eadem re. Ambrosius [Augustinus] ad Hilarium (epist. 89) .
9.253
Si infidelis, dicit Apostolus, discedit, discedat: non est servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi; id est, si infidelis noluerit esse cum conjuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subjectum deputet servituti, ut ipsam dimittat fidem, ne conjugem amittat infidelem. Hoc et de filiis atque parentibus, hoc et de fratribus ac sororibus intelligitur, propter Christum esse omnes dimittendos, cum ponitur ista conditio ut Christum dimittat, si eum secum habere desiderat. Hoc ergo et de domo et de agris, hoc est de his rebus quae jure pecuniario possidentur.
9.254
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 254. - Quod uxor propter sterilitatem non est dimittenda, et alia fecunda ducenda. Augustinus, De bono conjugali, cap. 7.
9.254
Tantum valet socialevinculum, ut cum causa procreandi colligetur, nec ipsa causa procreandi solvatur. Posset enim homo dimittere sterilem uxorem, et ducere de qua filios habeat, et tamen non licet. Item. Manet vinculum nuptiarum, etiamsi proles cujus causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut scientibus conjugibus non se filios habituros, separare se tamen vel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. Quod si fecerint, cum iis quibus se copulaverint adulterium committunt; ipsi autem conjugi manente plane uxoris voluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur, unius commistione ac semine, alterius autem jure ac potestate, apud antiquos Patres fas erat, utrum et nunc fas sit temere non dixerim.
9.255
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 255. - Adulter est etiam is qui, uxore ob fornicationem dimissa, ea superstite alteri sese copulaverit. August., De adulterinis conjugiis, lib. I (cap. 9).
9.255
Quemadmodum recte dici non potest, si nescit homo, non peccat: sunt enim etiam peccata ignorantium, quamvis minora quam scientium: ita non recte dici potest, si causa fornicationis dimiserit vir uxorem et aliam duxerit, non moechatur. Est enim moechatio etiam eorum qui alias ducunt, relictis propter fornicationem prioribus; sed utique minor, quam eorum qui non propter fornicationem dimittunt, et alteras ducunt.
9.256
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 256. - De eo qui adulteravit uxorem fratris sui. Capitularium lib. V, cap. 21.
9.256
Si quis homo habens mulierem legitimam, si frater ejus adulteraverit cum ea, ille frater vel illa femina qui adulterium perpetraverunt, interim quod vivunt nunquam habeant conjugium.
9.257
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 257. - Ut mulier a viro propter fornicationem discedens, innupta permaneat, vel eidem reconcilietur. Ambrosius in I epist. ad Corinth. (in c. VII, ante med.) .
9.257
Hos alloquitur, qui matrimonio juncti sunt, ore Dominico: Uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam. Hoc Apostoli consilium est ut si discesserit propter malam conversationem viri, jam innupta maneat. Aut viro suo reconciliari. Quod si se continere, inquit, non potest, quia pugnare non vult contra carnem, viro reconcilietur. Non enim permittitur mulieri ut nubat, si virum suum causa fornicationis dimiserit aut apostataverit, aut si impellente lascivia usum quaerat uxoris invertere; quia inferior non omnino hac lege utitur qua potior. Si tamen apostataverit, aut usum uxoris quaerat invertere; nec alii potest nubere mulier, nec reverti ad illum. Et virum uxorem non dimittere. Subauditur autem excepta fornicationis causa.
9.258
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 258. - Ut quantumvis adolescentes, viventibus uxoribus suis, alias non ducant. Arelatense concil. I, cap. 10.
9.258
De his qui conjuges suas in adulterio deprehendunt, et iidem sunt adolescentes fideles, et prohibentur nubere, placuit ut quantum potest, consilium eis detur, ne viventibus suis uxoribus licet adulteris, alias accipiant.
9.259
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 259. - Quod lex Dei non compellat hominem malum facere, quamvis per eam aliquando malum fiat. Augustinus, De adulterinis conjugiis, lib. II (cap. 16).
9.259
Non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem, a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. Quid ergo, cum viderit se nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecerit, non corrigendo, et linquendo quod fecit; si eum voluerit et potuerit occidere, cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium non permaneat, evacuata muliere a lege viri post mortem viri, sed de transacto quod actum est poenitentiam satisfiat, vel regeneratione deleatur? Nunquid propterea est accusanda lex Christi, tanquam compulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere, dicit esse adulterium?
9.260
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 260. - De causa Lotharii regis et uxoris suae. Hincmarus Remensis archiepiscopus, cap. 13 (lib. De divortio Lotharii et Thetb., interrog. 13).
9.260
Si forte, ut fertur, rex de quo agitur, post legaliter initum conjugium cum alia aliqua carnis commistione negotium concumbendi exercuit, negari non potest adulterium perpetrasse, etiamsi femina quam duxit uxorem, de his de quibus accusatur, rea fuerit fortassis inventa, quoniam post legaliter initum conjugium, ante legalem definitionem praesumpsit illicita.
9.261
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 261. - Ut nullus eam cum qua adulteravit, nisi peracta poenitentia, ducat uxorem, cap. 20 (interr. 21, circa med.).
9.261
Scripturarum testimoniis atque sanctorum dictis manifestatur, quod concubinam cum qua adulterasse dicitur rex, si voluerit, in conjugium sibi sociare praevaleat: videlicet si aut uxor legaliter accepta, et innoxia erga illum inventa, mortua fuerit corpore, vel si inventa fuerit anima adeo mortua, ut ipsius cum ea copula incestus, et nullo conjugii nomine deputandus legaliter comprobetur. Item. Est aliud observandum, ne ante legitimam poenitentiam secundum leges Ecclesiae susceptam atque peractam, et reconciliationem adeptam, multo minus eidem, de qua agitur, concubinae se copulet. Quoniam nec David sine poenitentia Bethsabee cum qua adulteraverat, conjugem habuit.
9.262
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 262. - Ut par pudicitiae forma sit inter virum et uxorem. De adulterinis conjugiis. Aug., lib. II (cap. 8).
9.262
Illi quibus displicet, ut inter virum et uxorem par pudicitiae forma servetur, et potius eligunt maximeque in hac causa, mundi legibus subditi esse, quam Christi; quoniam jura forensia non iisdem, quibus feminas pudicitiae nexibus, viros videtur astringere; legant quid imperator Antoninus, non utique Christianus, de hac re constituerit: Ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnentur, si ambos pariter impudicos conflictus ipse convicerit. Nam supradicti imperatoris haec verba sunt, quae apud Gregorianum leguntur: Sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praejudicabunt. Neque enim si penes te culpa fuit, ut matrimonium solveretur, et secundum legem Juliam Eupasia uxor tua nuberet, propter rescriptum meum adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. Habebunt autem ante oculos inquirere, an cum tu pudice viveres, illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. Periniquum enim videtur mihi esse ut pudicitiam vir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet.
9.263
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 263. - Quod vir exemplum castitatis debeat esse uxori. Augustinus, lib. De decem chordis. (cap. 3) .
9.263
Non moechaberis: id est, non ibis ad aliam aliquam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis reddere hoc uxori? Et cum debeas in virtute praecedere uxorem( quoniam castitas virtus est) tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, et tu victus jaces? Et cum tu caput sis uxoris, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis tuam domum capite deorsum pendere? Caput est enim mulieris vir. Ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum domus pendet. Si caput est vir, melius debet vivere vir et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam.
9.264
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 264. - De poenitentia viri, cujus conscientia uxor moechatur. Concilium Eliberitanum, cap. 70.
9.264
Si, conscio marito, uxor fuerit moechata, placuit nec in fine dandam ei communionem. Si vero eam reliquerit, post annos 10 accipiat communionem, si eam, cum scierit adulteram, aliquo tempore in domo sua retinuerit.
9.265
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 265. - Ne propter filiorum desiderium alteri fecunda uxor tradatur. Augustinus contra Julianum ad Claudium, lib. V, cap. 9 (idem refert lib. De bono conjug., c. 18; rursum De fide et oper., c. 7).
9.265
Sicut fecisse Cato perhibetur, ab eo viro qui plures non vult suscipere filios, alteri fecunda[ fetanda] uxor non tradatur.
9.266
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 266. - De abjicienda adultera. Codicum lib. IX, cap. 9, tit. II (tit IX, ad legem Juliam De adult. et stupr. lib. II).
9.266
Crimen lenocinii contrahunt, qui deprehensam in adulterio uxorem ad matrimonium detinuerint, non qui suspectam adulteram habuerint.
9.267
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 267. - De excusatione Sarae. Haimo, super Genesim.
9.267
Excusari potest Sara in hoc quod in domum Pharaonis translata est invita vel coacta, non solum in hoc quia non coinquinatur corpus, nisi ex consensu mentis, sed etiam in hoc quod, conveniente et permittente viro, factum est hoc.
9.268
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 268. - Nec plures nuptias laudari, nec quantaslibet damnari. Augustinus, De bono viduitatis (cap. 12) .
9.268
De tertiis et de quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Unde ut breviter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre. Item, ibidem sub finem cap. Nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut, quoties voluerit, viris mortuis, nubat femina; nec ex meo corde praeter Scripturae sanctae auctoritatem, quotaslibet nuptias audeo condemnare.
9.269
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 269. - Quod secundae nuptiae licitae sint. Augustinus contra adversarium legis et prophetarum, lib. II (cap. 9).
9.269
Iste Abrahae etiam usque ad decrepitam senectutem fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit. Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum: propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum( quibus etiam Tertullianus astipulator assistit) post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Item. Deus qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit, et secundas nuptias quae in Novo quoque[ unoquoque] Testamento permittuntur, licitas esse monstravit.
9.270
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 270. - Quod sicut nec secundae, ita nec plures damnentur nuptiae. Hieronymus ad Pammachium (tomo III epist. cujus initium: Quod ad te) .
9.270
Aperiant, quaeso, aures obtrectatores mei, et videant me secundas et tertias nuptias in Domino consensisse. Qui secundas et tertias non damnavi, primum potui damnare matrimonium? Item, ibidem, aliquando post. Non damnavi digamos, imo nec trigamos, et si dici potest octogamos. Item, non ita procul a fine. Ego nunc libera voce proclamo non damnari in Ecclesia digamiam, imo nec trigamiam, et ita licere quinto, et sexto, et ultra, quomodo et secundo marito nubere.
9.271
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 271. - Ut matres quae tutelam filiorum suscipere volunt, ad alias nuptias non transeant, libro V, cap. 33.
9.271
Matres quae amissis viris tutelam administrandorum negotiorum in liberos postulant, priusquam confirmatio officii talis in eos jure eveniat, fateantur actis sacramento praestito ad alias se nuptias non venire. Sanc in optione hujusmodi nulla cogatur sed libera in conditiones quas praestitimus, voluntate descendat. Nam, si malunt alia optare matrimonia, tutelas filiorum administrare non debent.
9.272
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 272. - De poena nubentis viduae intra annum luctus. Novellarum constitutionum trigesima septima, cap. 11.
9.272
Similiter, si mulier post mortem mariti, nondum annali spatio completo, ad secundas properaverit nuptias, omni quidem modo inter infames erit; sed si quidem liberos non habeat ex priore matrimonio, infamiam quidem solvere poterit, si preces imperatori porrexerit, et divino principis nutu priori opinione restituta fuerit. Res autem a priore marito sibi relictas nullo modo lucrabitur.
9.273
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 273. - Ut mulier si ad secundas nuptias migraverit, prioris mariti privilegio non utatur, cap. 23.
9.273
Mulier quae ad secundas migravit nuptias, privilegiis vel dignitatibus prioris mariti non utitur. Si autem hac observatione contenta secundas contraxerit nuptias, non solum res ipsius, id est matris, liberis ejus hypothecae titulo supponatur, sed etiam res vitrici, ex praesentis constitutionis auctoritate.
9.274
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 274. - De eodem. Constitutio octogesima quarta, cap. 1.
9.274
Si mater marito defuncto filiorum suorum tutelam gubernare maluerit, renuntiet secundis nuptiis, in judicio, sive in jusjurando, res autem suas filio suo impuberi obliget, atque ita ei tutela committatur.
9.275
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 275. - Quid sit fornicatio. Augustinus super Epistolam ad Galatas (in c. V, ad illum locum: Manifesta sunt autem opera carnis ante fin.) .
9.275
Fornicatio est amor legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam.
9.276
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 276. - Quantum peccatum sint cubilia et impudicitiae. Augustinus ad Aurelium episcopum (epist. 64) .
9.276
Ait Vas electionis: Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et dolo; horum trium cubilia et impudicitiae ita malum crimen putantur, ut nemo dignus non modo ecclesiastico ministerio, sed ipsa etiam sacramentorum communione videatur, qui se isto peccato maculaverit; et recte omnino.
9.277
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 277. - Quod non omne matrimonium sit conjugium. Hieronymus, libro III super Epistolam ad Ephesios (in c. V, circa med.) .
9.277
Sicut non omnis congregatio haereticorum Christi Ecclesia dici potest, nec caput eorum Christus est; sic non omne matrimonium quo non uxor viro secundum Christi praecepta conjungitur, rite conjugium appellari potest, sed magis adulterium.
9.278
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 278. - Quod omnis immunda pollutio fornicatio dicitur. Isidorus, Sententiarum lib. II, cap. 39.
9.278
Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate prostituatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus Dei regnum clauditur, et homo ab eo separatur.
9.279
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 279. - Quod nomine moechiae omnis illicitus concubitus in lege intelligatur. Augustinus, lib. Quaestionum in Exodum (in libro quaestionum septem., cap. XX Exod., quaest. 71) .
9.279
Omnis moechia etiam fornicatio in Scriptura dicitur: sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici possit, in eisdem Scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. Sed si omnis fornicatio etiam moechia dici non potest: ubi sit in Decalogo prohibita illa fornicatio quam faciunt viri qui uxores non habent cum feminis quae viros[ maritos, orig.] non habent, utrum inveniri possit, ignoro. Sed si furti nomine bene intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienae( non enim rapinam permisit, qui furtum prohibuit, sed utique a parte totum intelligi voluit, quidquid illicite rerum proximi aufertur), profecto nomine moechiae omnis illicitus concubitus, atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus debet intelligi.
9.280
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 280. - Poenitentiam conjugatis non nisi ex consensu dandam. Concilium Arelatense II, cap. 22.
9.280
Poenitentiam conjugatis non nisi ex consensu dandam.
9.281
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 281. - De Poenitentia uxoratorum si semel lapsi fuerint. Eliberitanum concilium, cap. 69.
9.281
Si quis habens uxorem semel fuerit lapsus, placuit eum quinquennio agere debere poenitentiam. Item, ibidem. Hoc et circa feminas observandum est.
9.282
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 282. - De poenitentia ejus qui habens uxorem, cum Judaea vel gentili lapsus fuerit, cap. 78.
9.282
Si quis fidelis habens uxorem cum Judaea vel gentili fuerit moechatus, a communione arceatur. Quod si alius eum detexerit, post quinquennium acta poenitentia legitima poterit Dominicae communioni sociari.
9.283
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 283. - Quid agendum sit de uxoribus clericorum, si peccaverint. Ex Toletano concilio I, cap. 7.
9.283
Placuit ut si quaecunque clericorum uxores peccaverint( ne forte licentiam peccandi plus habeant), accipiant mariti earum hanc potestatem, praeter necem, custodiendi ac ligandi in domo sua, ad jejunia salutifera, non mortifera eas cogentes: ita ut invicem sibi clerici pauperes auxilium ferant, si servitia non habeant. Cum uxoribus autem ipsis qui peccaverint, nec cibos sumant, nisi forte ad timorem Dei, acta poenitentia, revertantur.
9.284
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 284. - De poenitentia laicorum, si adulterium fecerint. Canones Martini ad laicos, cap. 8 (ex synod. Graecorum Martini Bracarens. cap. in universum 76 inter laicorum 8).
9.284
Si cujus uxor adulterium fecerit, aut vir in alienam uxorem irruerit, VII annos poenitentiam agat. Et Ancyranum concilium, cap. 19: Si cujus uxor adulterata fuerit, vel ipse adulterium fecerit, VII annorum poenitentia oportet eum perfectionem consequi, secundum pristinos gradus.
9.285
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 285. - De poenitentia clericorum si adulterio sese commacularunt. Synodus Aurelianensis III, tempore Childeberti regis, cap. 7.
9.285
Si quis clericus adulterasse aut confessus aut convictus fuerit, depositus ab officio suo communione concessa, in monasterio toto vitae suae tempore trudatur.
9.286
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 286. - Si clerici inconsulto episcopo uxores duxerint. Toletanum concilium IV, cap. 43.
9.286
Clerici qui sine consultu episcopi sui uxores duxerint, aut viduam, aut repudiatam, vel meretricem in conjugium acceperint, separari eos a proprio episcopo oportebit.
9.287
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 287. - Ut bigamus ad sacros ordines non accedat. Canon. apost., cap. 22.
9.287
Si quis post baptisma secundis nuptiis fuerit copulatus, aut concubinam habuerit, non episcopus, non presbyter potest esse aut diaconus, non prorsus ex eorum numero qui ministerio sacro deserviunt.
9.288
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 288. - De eodem Gregorius Joanni episcopo Squilatino (lib. II regist., cap. 25) .
9.288
Praecipimus ne unquam illicitas ordinationes facias: ne bigamum, aut qui virginem non est sortitus uxorem, aut ignorantem litteras, aut in qualibet parte corporis vitiatum, poenitentem, aut cuilibet conditioni obnoxium, ad sacros ordines permittas accedere; sed si quos hujusmodi homines repereris, non audeas promovere.
9.289
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 289. - Item de eodem. Gregorius Etherio episcopo (lib. II, epist. 8 ad Brunichil.) .
9.289
De quodam bigamo requisisti an ad sacrum ordinem potuisset accedere; et juxta canonicam regulam vetuimus.
9.290
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 290. - De eadem re. Ambrosius in Epistola ad Vercellensem ecclesiam (lib. X, epist. 82, post med.) .
9.290
Qui sine crimine est, unius uxoris vir, tenetur ad legem sacerdotii suscipiendi. Qui autem iteraverit conjugium, culpam quidem non habet coinquinati, sed praerogativa exuitur sacerdotis. Item, post versum. Cognoscamus non solum de episcopo et presbytero Apostolum statuisse, sed etiam Patres in concilii Nicaeni tractatu addidisse, clericum quemquam non debere esse qui secunda conjugia sortitus sit.
9.291
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 291. - Quod bigamus ante baptismum ad sacros ordines non accedat. Ambrosius, De officiis, lib. primo, (c. ultimo) .
9.291
Una tantum, nec repetita nobis permittitur copula. Et in ipso conjugio lex est, non reiterare conjugium, nec secundae conjugis sortiri conjunctionem. Quod plerisque mirum videtur, cur etiam ante baptismum iterati conjugii ad electionem muneris et ordinationis praerogativam, impedimenta generentur; cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint sacramento. Sed intelligere debemus quia, si baptismo culpa dimitti potest, lex aboleri non potest. In conjugio non culpa, sed lex est. Quod culpae est igitur, in baptismo relaxatur; quod legis est, in conjugio non solvitur. Quomodo autem potest hortator esse viduitatis, qui ipsa conjugia frequentaverit?
9.292
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 292. - Simplex expositio, et mystica, quid sit « unius uxoris virum » . Pastoralis Ambrosii (De dignit. sacerdotali, c. 4 init.) .
9.292
Unius uxoris virum. Si ad superficiem tantum litterae respiciamus, prohibet bigamum episcopum ordinari. Si vero ad altiorem sensum conscendimus, inhibet episcopum duas usurpare Ecclesias. Et si adhuc introrsus profundiora perscruteris, monet ne per catholicum dogma sensum inveniatur episcopus habere haereticum, sed Christianam tantum catholicam et orthodoxam sibi associet fidem, et unius uxoris tantummodo et catholicae Ecclesiae vir episcopis vocetur.
9.293
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 293. - Ut bigami vel viduarum mariti in sacerdotio non maneant. Leo episcopis universis per Africam, cap. 1 (epist. 87, ad episc. Africanos, cap. 1).
9.293
Eos qui vel secundas nuptias inierunt, vel viduarum se conjugio sociarunt, in sacerdotio manere non patimur. Et multo magis illum, si fuerit in vestro judicio confutatus,( qui, sicut ad nos relatum est,) duarum simul est maritus uxorum, vel illum qui prima uxore dimissa alteram duxisse perhibetur, privandum honore decernimus.
9.294
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 294. - Episcopum unius uxoris virum esse oportere, non propter sanctitatem sacramenti. Augustinus, De bono conjugali (cap. 18) .
9.294
Sacramentum nuptiarum temporis nostri, sic ad unum virum et unam uxorem redactum est, ut Ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari, nisi unius uxoris virum. Quod acutius intellexerunt qui nec eum qui catechumenus vel paganus alteram habuerit, ordinandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de peccato: nam in baptismo omnia peccata dimittuntur. Sed qui dixit: Si acceperis uxorem non peccasti, et si nupserit virgo non peccat, et quod vult faciat, non peccat si nubat( ibid): satis declaravit nuptias nullum esse peccatum. Propter sacramenti autem sanctitatem, sicut femina etiam si catechumena fuerit vitiata, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari, ita non absurdum visum est, eum qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quamdam sacramenti amisisse, non ad vitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessarium.
9.295
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 295. - Quae sint quae impediant ne quis ad clerum promoveatur. Augustinus, De ecclesiasticis regulis, cap. 72.
9.295
Maritum duarum post baptismum matronarum, clericum non ordinandum; nec eum qui unam quidem sed concubinam, non matronam habuit; nec illum qui repudiatam, nec meretricem, nec viduam sumpsit, aut eum qui semetipsum, quolibet corporis sui membro indignatione aliqua justo injustoque timore superatus truncaverit: neque illum qui aliquando usuras accepisse convincitur, aut in scena lusisse probatur; neque eum qui publica poenitentia crimina mortalia deflet; neque illum qui aliquando in furiam versus insaniit, vel afflictione diaboli est tentatus; neque eum qui per ambitionem ad imitationem Simonis Magi pecuniam offert expetendo honorem.
9.296
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 296. - De eodem. Hieronymus ad Oceanum (tomo II epist. cujus initium: Sophronius, Eusebius) .
9.296
Si clericus monogamus fuerit, et uxor sua digama, noli eum officio applicare: digamam enim duxit uxorem.
9.297
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 297. - Quid sit vidua, quid ejecta, quid meretrix. Hieronymus ad Fabiolam de veste sacerdotali (tom. IV epist. cujus initium: Usque hodie, ante med.) .
9.297
Vidua est, cujus maritus est mortuus. Ejecta, quae a marito vivente projicitur. Meretrix, quae multorum libidini patet.
9.298
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 298. - Quod digamus in clerum non eligatur. Hieronymus contra Jovinianum, libro primo (tom. II, longe ante med.) .
9.298
Quam sancta sit digamia hinc ostenditur quod digamus in clerum eligi non potest.
9.299
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 299. - De eodem. Hieronymus ad Geruntiam de monogamia (tom. I, epist. cujus initium est: In veteri via, ante med.) .
9.299
Nos putamus tantum sacerdotum hoc esse privilegium, ut non admittatur ad altare, nisi qui unam tantum uxorem habuerit. Non solum enim ab officio sacerdotii digamus excluditur, sed ab eleemosyna Ecclesiae, dum indigna sit stipae quae ad secunda conjugia devoluta est: quanquam in lege sacerdotali teneatur et laicus, qui talem se praebere debet ut possit eligi in sacerdotium: non enim eligitur si digamus fuerit. Porro ex laicis sacerdotes eliguntur.
9.300
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 300. - Quod sacerdos vel monogamus, vel virgo eligatur. Isidorus lib. II De officiis ecclesiasticis, cap. 5.
9.300
Sacerdotem quaerit Ecclesia aut de monogamia ordinatum, aut de virginitate sanctum.
9.301
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 301. - De poena episcopi qui bigamum ad sacres ordines promoverit. Aurelianum concilium tertium, tempore Childeberti regis, cap. 10.
9.301
Si quis episcoporum sciens aut bigamum, aut internuptae maritum ad officium leviticae dignitatis sive presbyterii, contra jus canonicum promoveri praesumpserit, sciat se unius anni spatio ab omni sacerdotii dignitate suspensum. Qui si forte sententiae subjacere noluerit, a communione ejus usque in aliam synodum se fraternitas universa suspendat. Illi vero qui illicite promoti sunt, degradentur.
9.302
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 302. - Quod non potest promoveri qui viduam duxerit. Innocentius Felici episcopo Nucerino (epist. 4, c. 2) .
9.302
De digamis nec consuli debuit, quod manifesta lectio sit Apostoli: Unius uxoris virum, ad sacerdotium vel ad clericatum admitti debere, et hanc ipsam tamen si virginem accepit. Nam ea quae habuerit ante virum, licet defunctus sit, tamen si clerico fuerit copulata, postea clericus esse non poterit qui eam acceperit. Quia in lege cautum est, non abjectam habere posse conjugem sacerdotem.
9.303
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 303. - Ut non promoveatur qui ante baptismum unam habuit, et postea aliam uxorem duxerit. Innocentius Rufo et Eusebio caeterisque episcopis Macedoniensibus (epist. 22, cap. 1) .
9.303
Eos qui viduas accepisse suggeruntur, non solum clericos effectos agnovi, verum etiam usque ad infulas sacerdotii summi pervenisse, quod contra legis praecepta esse nullus ignorat. Nam cum Moyses legislator clamitet, Sacerdos virginem uxorem accipiat: et ne in hoc praecepto aliquid putaretur ambiguum, addidit, non viduam, neque ejectam, contra quod praeceptum divina auctoritate subnixum nulla defensio mandati alterius submovetur, nisi consuetudo vestra, quae, ut ipsi fatemini, ex ignorantia( ut verecundius dicam), non ex apostolica traditione et ratione, integra est. Nos autem omnesque per Orientem Occidentemque Ecclesias noverit vestra dilectio, haec penitus non admittere, nec ad ultimum ecclesiastici ordinis locum tales assumere, et si reperti fuerint, submovere. Deinde ponitur, non dici oportere eum digamum qui catechumenus habuerit atque amiserit uxorem, si post baptismum fuerit aliam sortitus, eamque primam videri quae novo homini copulata sit. Quia illud conjugium per baptismi sacramentum cum caeteris criminibus sit ablutum. Quod cum de una utique dicitur, certe si tres habuerit in veteri positus homine, uxor erit ejus, quae post baptismum quarta est, sic interpretantibus prima virginisque haec nomen[ virginis aeque nomen] accipiet, quae quarto ducta est loco. Quis oro istud non videat contra Apostoli esse praeceptum, qui ait unius uxoris virum oportet fieri sacerdotem? Sed objicitur, quod in baptismo quidquid in homine gestum, totum sit lotum. Dicite mihi( cum pace vestra loquor), crimina tantum dimittuntur in baptismo, an illa quae secundum Dei praecepta, ac Dei instituta complentur? Uxorem ducere crimen est, aut non est crimen? Si crimen est, ergo( quod praefata venia dixerim) ipse Auctor est in culpa, qui ut crimina committerentur in paradiso, cum ipse eos jungeret, benedixit. Si vero non est crimen, quia quod Deus instituit nefas sit crimen appellari( et Salomon addidit: Etenim a Deo praeparatur viro uxor[ Prov. XIX]), quomodo creditur inter crimina esse dimissum! quod Deo auctore legitur consummatum? Quid de talium filiis percensetur? Nunquid non erunt admittendi in haereditatis consortio, quia ex ea suscepti sunt quae ante baptismum fuit uxor? Eruntque appellandi naturales, vel quia non legitimum est matrimonium( ut vobis videtur) nisi illud quod post baptismum assumitur? Ipse Dominus cum interrogaretur a Judaeis, si liceret dimittere uxorem, atque exponeret fieri non debere, addidit, quod Deus conjunxit, homo non separet. Ac ne de his locutus esse credatur qui post baptismum uxores sortiuntur, meminerint hoc et a Judaeis interrogatum, et Judaeis esse responsum. Quaero, et sollicitus quaero, si una eademque sit uxor, qui ante catechumenus, postea fidelis sit, filiosque ex ea cum esset catechumenus susceperit, et postea alios cum fidelis: utrum sint fratres appellandi, an non habeant postea defuncto patre haereditatis consortium, quibus filiorum nomen regeneratio spiritualis dicitur abstulisse. Quod cum ita judicare atque sentire absurdum est, quae ratio est hoc malum defendi, et vacua magis opinione jactari, quam aliqua auctoritate roborari, cum non posset inter peccata deputari, quod lex praecepit, et Deus conjunxit, et lex jungit? Item. Nuptiarum copula quia Dei mandato perficitur, non potest dici peccatum: et peccatum non est, quod inter peccata deputari omnino non debet, critque integrum aestimare, aboleri non posse prioris nomen uxoris, cum non dimissum sit pro peccato, quia ex Dei sit voluntate completum.
9.304
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 304. - Quod lenocinium facit, qui quaestuaria mancipia habuerit. Quartus liber Pandectarum, titulo 2.
9.304
Lenocinium facit qui quaestuaria mancipia habuerit. Sed et qui in liberis hunc quaestum exercet, in eadem causa est, sive autem hoc principaliter negotium gerat, sive alterius negotiationis accessione utatur: ut puta si caupo fuit vel stabularius, mancipia talia habuit ministrantia, et occasione ministerii quaestum facientia; sive balneator fuerit vel( ut quibusdam provinciis fit) in balneis ad custodienda vestimenta conducta habent mancipia.
9.305
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 305. - Ut lenones in civitatibus non sint. Novellarum constitutio 31, cap. 1.
9.305
Haec constitutio jubet neminem lenonem esse, neque in urbe imperiali, neque in provinciis: et hoc prohibere debent praetores et praesides. Ultimo tamen supplicio subjiciuntur qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fidejussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus factas, contra bonos mores, infirmas atque invalidas esse constitutio jubet.
9.306
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 306. - Ut quae suum vel alienum corpus vendiderit, nec in fine communicet. Eliberitanum concilium, cap. 12.
9.306
Mater aut parens, vel quaelibet fidelis, si lenocinium exercuerit, eo quod alienum corpus vendiderit vel suum, placuit nec in fine communicandam.
9.307
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 307. - Quod turpitudo dantis est, non accipientis, in hoc quod meretrici datur. Pandectarum lib. XII, titul. 4.
9.307
Quod meretrici datur repeti non potest, ut Labeo et Marcellus scribunt, sed nova ratione, id est non quia utriusque turpitudo versatur, sed solius dantis: illius est enim turpiter facere quod sit meretrix, non turpiter accipere cum sit meretrix.
9.308
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 308. - Quod adhaerens meretrici unum corpus efficitur. Ambrosius in epistola prima ad Corinthios (in cap. VI; post med.)
9.308
Qui adhaeret meretrici unum corpus efficitur. Hoc dicit, quia qui contaminationi se admiscet, unum fit cum eo cui se admiscet. Fornicatio enim ambos unum facit, ut quomodo in natura, sic et in macula unum sint.
9.309
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 309- De correptione cujusdam episcopi prostitutis consentientis. Honorius Petro episcopo Syracusano.
9.309
Quorumdam relatione didicimus quod in causis criminalibus tua fraternitas miscetur, et quod sacris canonibus interdictum, non tantum lectionibus, quantum etiam ipsis quotidianis usibus scire procul dubio coaretatur. Nam et hoc pari modo ab ea incautius gestum fuisse audivimus, quia cum CCC et amplius prostitutis hora jam pene prandii elapsa ad eminentissimum filium nostrum praefectum in balneo neo constitutum sit profecta, et concatervata pestiferis praefatarum male viventium vocibus imminebat, ut his qui super eas curator pridem fuerat constitutus, ab eis modis omnibus tolleretur, et alter in ejus loco nihilominus subrogaretur. Et si ita est, deflere potius libuit quam ista corrigere. Sed ne tale tantumque flagitium diu videretur permanere inultum, quia et actum est, sacerdotali contrarium, simul et vitae habitui inimicum, quid de hoc fieri debeat veritate patefacta, filio nostro Cyriaco diacono injunximus, quatenus ea quae illicita et contra pudoris reverentiam perpetrantur, ense canonico juxta ecclesiasticam disciplinam radicitus amputentur.
9.310
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 310. - Quod major sit fornicatio post Evangelium quam sub lege. Hieronymus super Jesu Nave, homilia 5 (Origenes in V cap. Jesu Nave, hom. 5, ex interpretatione Hieron., aut potius Rufini).
9.310
Multo majoris opprobrii est qui post Evangelium quam qui sub lege positus fornicatur: quia iste tollens membra Christi facit membra meretricis. Denique jam nemo reum stupri te arguit, sed sacrilegii scelere condemnat.
9.311
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 311. - De prohibitione meretricum. Augustinus lib. Quaestionum Deuteronomii, cap. 37 (cap. 23 lib. VII Quaestionum).
9.311
Meretrices esse, et ad meretrices accedere prohibet Dominus, quarum publice venalis est turpitudo. In Decalogo autem moechiae nomine non videtur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia non nisi adulterium intelligi solet.
9.312
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 312. - De poena ejus quae defuncto marito clanculo concepit. Novellarum constitutionum 38, cap. 2.
9.312
Si mulier defuncto marito, antequam annus logitimus transeat ad secundas quidem nuptias non migraverit, more autem meretricum ab aliquo stuprata conceperit et pepererit, ut sit clarum id quod natum est defuncti mariti non esse, easdem poenas patiatur quas ex superiori constitutione patitur ea quae ante tempus legitimum nuptias secundas contraxit.
9.313
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 313. - Quod adhaerens meretrici unum corpus cum illa efficitur. Sermo Augustini de tribus charitatibus, qui sic incipit, De charitate nobis (sermone 52 De tempore).
9.313
Nescitis quoniam qui adhaeret meretrici unum corpus est? Et testimonium de Scriptura dedit, quod scriptum est, Erunt duo in carne una. Dictum est enim hoc divinitus, sed de viro et uxore, ubi licet, ubi concessum est, ubi honestum est, non ubi turpe, non ubi illicitum, non ubi omni ratione est damnabile. Sicut autem una fit caro in permistione licita viri et uxoris, sic una fit caro in permistione illicita meretricis et amatoris. Item( aliquanto post). Qui non habent uxores, sunt quasi meretricum licentius amatores. Ideo dixi, quasi, quia et ipsi damnantur, si jam sunt fideles.
9.314
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 314. - De mulieribus quae fornicatae partus suos necant. Cap. 21.
9.314
De mulieribus quae fornicantur, et partus suos necant, sed et de his quae agunt secum ut utero conceptos excutiant, antiqua quidem definitio usque ad exitum vitae eas ab Ecclesia removet. Humanius autem nunc definimus ut eis decem annorum tempus poenitentia tribuatur.
9.315
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 315. - Ne presbyter secundis nuptiis intersit. Ex concilio Neocaesariensi quod prius fuit Nicaeno, cap. 7.
9.315
Presbyterum connubio secundarum nuptiarum interesse non debere maxime cum praecipiatur secundis nuptiis poenitentiam tribuere, quis erit presbyter qui propter convivium illis consentiat nuptiis?
9.316
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 316. - De his qui de virginitate superbiunt. Ex concilio Gangrensi, cap. 10.
9.316
Si quis propter Deum virginitatem professus in conjugio positos per arrogantiam vituperaverit, anathema sit.
9.317
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 317. - Ne mulier spretis nuptiis a viro discedat. Ibidem cap. 14.
9.317
Si qua mulier derelicto viro discedere voluerit, soluto vinculo conjugii nuptias contemnendo, anathema sit.
9.318
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 318. - Deo eodem, cap. 15.
9.318
Si quis dereliquerit proprios filios, et non eos aluerit, et, quod pietatis est, necessaria non praebuerit, sed sub occasione continentiae negligendos putaverit, anathema sit.
9.319
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 319. - Ne filii occasione religionis parentes suos despiciant. Ibidem, cap. 16.
9.319
Si qui filii parentes, maxime fideles deseruerint occasione Dei cultus, hoc justum esse judicantes, et non potius debitum honorem parentibus reddiderint, ut ipsum in eis venerentur, quod fideles sint, anathema sit.
9.320
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 320. - Caput mulieris tonderi non debere. Cap. 17.
9.320
Quaecunque mulier religioni judicans convenire, comam sibi amputaverit, quam Deus ad velamen ejus et ad memoriam subjectionis illi dedit, tanquam resolvens jus subjectionis, anathema sit.
9.321
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 321. - Ne quis de habitu religionis superbiat, vel nova praecepta in Ecclesiam inducat. De eodem concilio.
9.321
Haec autem scripsimus, non abscindentes eos qui in Ecclesia Dei secundum Scripturas sanctum propositum continentiae eligunt: sed eos qui suscipiunt habitum ejus, et in superbiam efferuntur adversus eos qui simplicius vivunt. Sed et hos condemnamus qui se extollunt adversum Scripturas, et ecclesiasticos canones, et nova introducunt praecepta. Nos autem et virginitatem cum humilitate admiramur, et continentiam cum castitate et religione Deo acceptissimam dicimus, et renuntiationem saecularium negotiorum atque actuum cum humilitate approbando laudamus, et nuptiarum vinculum quod secundum castitatem secum perdurat honoramus, et divites cum justitia et operibus bonis non abjicimus, et parcimoniam cum veste humili non reprobamus, sicut et jam ornatum praeter corporis diligentiam infucatum laudamus. Dissolutos autem in vestibus et fractos incessu non recipimus, et domos Dei honoramus et conventus qui in his fiunt, tanquam sanctos et utiles recipimus; pietatem in privatis domibus non concludentes, et omnem locum in nomine Dei aedificatum honoramus, et congregationem in ecclesia factam ad utilitatem communem recipimus, et bona opera quae supra vires inter fratres pauperes exercentur secundum ecclesiasticas traditiones beatificamus, et omnia quae conveniunt traditionibus apostolicis et sacrarum Scripturarum praeceptis in ecclesia fieri exoptamus.
9.322
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 322. - De his qui sibi rapiunt uxores. Ex conc. Chalcedonensi, cap. 17 (Actio. 15, c. 27).
9.322
Eos qui sibi rapiunt uxores, vel eos qui eis auxilium praestiterint, statuit sancta synodus, siquidem clerici fuerint, cadere de proprio gradu; si vero laici fuerint, anathema esse.
9.323
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 323. - Ut laicus praesentibus clericis non doceat. Ex concilio Carthaginensi IV, cui interfuit Augustinus, cap. 98.
9.323
Laicus praesentibus clericis, nisi ipsis rogantibus docere non audeat.
9.324
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 324. - Ne mulier doceat. Ibidem, cap. 99.
9.324
Mulier, quamvis docta et sancta, viros in conventu docere non audeat.
9.325
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 325. - Ne mulier baptizet, cap. 100.
9.325
Mulier baptizare non praesumat.
9.326
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 326. - De viduis adolescentulis et infirmis, cap. 101.
9.326
Ut viduae adolescentes, quae corpore debiles sunt, sumptu Ecclesiae cujus viduae sunt sustententur.
9.327
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 327. - De viduis quae Ecclesiae stipendiis sustentantur, cap. 103.
9.327
Viduae quae stipendio Ecclesiae sustentantur, tam assiduae in Dei opere esse debent ut et meritis et orationibus suis Ecclesiam adjuvent.
9.328
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 328. De his qui uxores suas sine causa relinquunt, cap. 25 (Agath. c. 25).
9.328
Hi vero saeculares qui conjugale consortium nulla culpa graviore dimittunt vel dimiserunt, et nullas causas dissidii probabiliter proponentes, propterea sua matrimonia dimittunt, ut aut illicita aut aliena praesumant, si, antequam apud episcopos comprovinciales dissidii causas dixerint, et prius uxores quam judicio damnentur abjecerint, a communione Ecclesiae, et sancto populi coetu, pro eo quod fidem et conjugia maculant, excludantur.
9.329
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 329. - De his qui uxores suas divortio incidente reliquerunt. Ex concilio Toletano XII, cap. 8.
9.329
Praeceptum Domini est ut, excepta fornicationis causa, uxor a viro dimitti non debeat. Et ideo quicunque citra culpam criminis supradicti uxorem suam quacunque occasione reliquerit( quia quod Deus junxit, ille separare disposuit), tandiu ab ecclesiastica communione privatus et a coetu hominum Christianorum maneat alienus, quandiu societatem relictae conjugis sinceriter amplectatur et foveat; ita tamen qui jam moniti a sacerdote semel et bis terque ut corrigerentur, ad tori suae conjugis noluerint redire consortium, ipsi suis meritis et a palatinae dignitatis officio separabuntur, et insuper generosae dignitatis testimonia quandiu in culpa fuerint amissuri sunt, quia carnem suam dissidii jugulo tradiderunt.
9.330
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 330. - De eo quod non liceat mulieres Christianas in lanificiis aliquid observare. Ex concilio Martini papae cap. 76 (c. 75 synodorum Graecarum Martin. Bracar. episc.).
9.330
( 26, q. 5, c. Non liceat Christianis. Non liceat mulieres Christianas aliquam vanitatem in suis lanificiis observare, sed Dominum invocent adjutorem, qui eis sapientiam texendi donavit.
9.331
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 331. - De mulieribus fornicariis, et abortum facientibus. Ex eodem concilio cap. 78 (77).
9.331
Si qua mulier fornicaverit, et exinde infantem qui fuerit natus occiderit, et quae studuerit abortum facere, et quod conceptum est necare, aut certe ne concipiat elaborare, sive ex adulterio sive ex legitimo conjugio, has tales mulieres in morte[ nec in m., alia versio] recipere communionem priores canones decreverunt, nos tamen pro misericordia, sive tales mulieres, sive conscias scelerum ipsorum, decem annis agere poenitentiam judicamus.
9.332
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 332. - De multinubis. Ibidem cap. 81 (c. 80).
9.332
Si quis multis nuptiis fuerit copulatus, poenitentiam agat, conversatio autem et fides poenitendi compendiat tempus.
9.333
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 333. - Quod Ecclesia non habeat gladium nisi spiritualem. Nicolaus Aluino archiepiscopo (idem habetur supra c. 124) .
9.333
Inter haec sanctitas vestra addere studuit, Si cujus uxor adulterium perpetraverit, utrum marito ipsius liceat secundum mundanam legem eam interficere. Sed sancta Dei Ecclesia mundana nunquam lege constringitur, gladium non habet nisi spiritualem; non occidit, sed vivificat.
9.334
DECRETI PARS OCTAVA. De legitimis conjugiis. De virginibus et viduis non velatis. De raptoribus earum et de eorum separatione. De concubinis et transgressione conjugii, deque poenitentia singulorum. CAP. 334. - De Lothario rege et examine causae ejus. Idem Radoaldo Portuensi et Joanni Phicolensi episcopis (In appendice epist. 2) .
9.334
Lotharius rex in commonitorio profitetur Waldradam se a patre accepisse, et sororem postmodum admisisse Huberti. Ubi primum diligenti investigatione inquirite, et si eumdem gloriosum regem praedictam Waldradam praemissis dotibus coram testibus secundum legem et ritum quo nuptiae celebrari solent, per omnia inveneritis accepisse, et publica manifestatione eadem Waldrada in matrimonium ipsius admissa est, restat ut perscrutemini, cur illa repudiata sit, vel filia Bosonis admissa. Sed quia idem gloriosus rex metu Theibergam admisisse se dicit, vos illud evangelicum recolite, quo Dominus: Nolite, inquit, timere eos qui corpus occidunt. Et iterum ait: Quid prodest homini, si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? In quibus Dominicis sententiis considerandum est, quod si occisores corporis timendi non sunt, contra justitiam hominem impellentes, et lucrum totius mundi non prosit homini anima perdita; quanto minus metu unius hominis tantus rex debuit contra divinum praeceptum in immane praecipitium mergi? In hoc certe se magis reprehensibilem ostendit, in quo amori mundi amorem Dei postposuit. Ubi nihil vobis aliud praecipimus, manifestatione sua eodem rege convicto, nisi ut secundum canonicam auctoritatem nostra vice freti causam illius definiatis. Sin vero minime probatum fuerit Waldradam uxorem fuisse legitimam, neque nuptiis secundum morem celebratis per benedictionem scilicet sacerdotis, filio nostro Lothario exstitisse conjunctam, suggerite illi ut non moleste ferat legitimam sibi, si ipsa innocens apparuerit, reconciliari uxorem, nec in hoc carnis voci obtemperet, sed potius divinis praeceptis obediens pudeat eum, imo pertimescat in luxuriae stercore putrefieri, et voluntatem propriam sequendo ante tribunal Christi districtam ponere rationem. Praeterea vos scire volo quia praefata Theiberga apostolicam sedem bis et ter appellavit, et se a praefato rege glorioso questa est injuste fuisse dejectam et vi coactam, falsum contra se composuisse piaculum. Nam eo tempore ad apostolicam sedem libellum appellationis suae misit, in quo non quidem adhuc confessam, sed ut contra se falsum diceret crimen cogi sese innotuit, insuper subjungens:« Quod si amplius compulsa fuero, scitote non veritate, sed timore mortis et evadendi studio quia aliter non possum, quod voluerint dicam. Vos tamen memores estote mei haec vobis insinuantis.» Unde praecipimus vobis, ut cum eadem Theiberga ad condictam synodum, sicut statuimus, advenerit, causam ejus diligenti examinatione tractetis, et si ei objicitur quod illa crimen se aliquod admisisse confessa fuisset, et contra illa violentiam se pertulisse proclamaverit, vel si inimicos sibi judices fuisse testata fuerit, tunc illud renovetis judicium, secundum aequitatis normam, ut injustitiae mole non opprimatur.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).