Reader

1 EPISTOLA PRIMA. URBANUS [II] episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis, clero ac populo Carnotensi salutem et apostolicam benedictionem.

Nos quidem tum pro beatae Mariae semper virginis devotione ac reverentia, etc. Exstat inter epistolas Urbani II, Patrologiae tom. CLI.

EPISTOLA II. Urbanus episcopus, servus servorum Dei, RICHERIO Senonensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quantas pro Gaufrido quondam episcopo, etc. Vide ubi supra.

2 Oratio Urbani papae ad Ivonem consecratum episcopum.

Quoniam, ut credimus, divino te nutu vocante, clerus et populus Carnotensis ecclesiae unanimiter elegerunt rectorem, et ad nos usque perducentes petierunt consecrari episcopum, et ideo Deo annuente per manus nostrae impositionem episcopus consecratus es, amodo, frater charissime, scias te maximum pondus suscepisse laboris, quod est sarcina regiminis animarum, et commodis deservire multorum, omniumque fieri minimum atque ministrum, et pro credito tibi talento in die divini examinis rationem redditurum. Nam si Salvator noster dixit: Non veni ministrari, sed ministrare, et animam suam posuit pro ovibus suis, quanto magis nos desidiosi servi summi Patrisfamilias debemus maximo sudore incumbere, oves Dominicas, nobis a summo pastore consignatas, ad ovile Dominicum suffragante divina gratia absque morbo vel macula[ et mancha] perducere? Exhortamur itaque dilectionem tuam, ut fidem quam in exordio tuae consecrationis breviter lucideque digessimus, illibatam et inviolabilem custodias; quia fides est fundamentum omnium virtutum. Scimus autem quod ab infantia sacris es litteris eruditus, et canonum institutis edoctus, attamen breviter ad te noster dirigendus est sermo. Nullus te favor extollat, nulla adversitas atterat, id est nec[ al. ut nec; al. non in] in prosperis cor tuum elevetur, nec in adversis aliquo dejiciatur, sed omnia et in omnibus caute et cum discretione agere te volumus, ut absque reprehensione ab omnibus vivere comproberis. Sancta Trinitas fraternitatem tuam sua protectione incolumem custodiat, ut dum[ cum] tali moderamine in Domino nostro onus quod suscepisti peregeris, in die aeternae retributionis eo dicente audire merearis: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui.

EPISTOLA III. URBANO summo pontifici patri et domino suo IVO Carnotensis.

Si animo meo morem gerere vellem, si denique sic esset tolerabile ut non etiam poenale judicaretur successorem Petri in arce summi pontificatus positum lacessere, jam quidem in vos odiorum castra movere, maledictis persequi non cessarem. Credo enim, propter quod loquor, me opera vestra de tranquillitatis littore abstractum in altitudinem maris inopinato casu devenisse, et temporalium occupationum quasi procellosis fluctibus jactandum prospicio, ubi, dum multorum utilitatibus providere compellor, tam meae quam ipsorum saluti posse sufficere despero. Elegeram abjectus esse in domo Dei, utpote cui non generis nobilitas, non scientiae dignitas eloquentiae animos dabat, et paucorum, fratrum[ Belvacensium aa ep. 17] pia societas charitate plena plus omnibus divitiis mihi applaudebat, cum sic mihi latenti, nec tale quid suspicanti Ecclesia Carnotensis pontificatus professionis pondus obtrusit; nec sane ejus voluntati aliqua ratione victus cederem, nisi id vos velle atque praecepisse, cui non obedire nefas est, protestaretur. Episcopum Belvacensem sanctitati vestrae commendo, cujus simplicitas hoc habet laudabile, quod nec perversa agentibus placere, nec recte sapientibus displicere potest; novit enim prudentia vestra eum in quibusdam accusatum, non tam zelo justitiae quam virtutis aemulatione. Sed mihi non videtur rationabiliter posse fieri, ut a minori persona debeat retractari quod sub vestri judicii examine finem sortiri meruit. Sed ad me revertar, quem pastoralis curae vincula premunt; qui etiam, quod nondum erratibus meis adhibui, cogor debere correctionem alienis erroribus; cujus vita, licet olim in conspectu summi Judicis calumniosa haberetur, nunc maxime tamen vicinior est accusationi suae quam excusationi alienae. Vale.

EPISTOLA IV. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium episcopus, dilectissimo abbati Majoris-Monasterii BERNARDO, et qui secum [al. qui tecum] sunt fratribus, in Domino salutem.

Quoniam summus Pastor pastoris nomen habere nos voluit, et officium pastorale exercere praecepit, errabundis et languidis ovibus congruam medicinam providere nos convenit, ut nec importuna instantia aliquam praefocemus, nec blandiente nobis desidia nostra negligenter aliquam perire permittamus: ne otium nostrum negotiis saecularibus praeponamus, quominus parturienti Ecclesiae debitum ministerium persolvamus. Licet enim in amplexus speciosae Rachel intendat labor militiae nostrae, spe tamen prolis numerosioris, amplexus Liae nobis est tolerandus: quia, cum illa plus videat, ista plus fructificat: et cum illi visio sua sit jucundissima, hujus actio multis est necessaria: et, ut evidentius dicam, cum in illa pene sola sit dilectio Dei, in hac manifesta est etiam dilectio proximi. Cujus dilectionis sequacibus suis insinuandae formam protulit Mediator Dei et hominum, qui non solum pro nobis de secreto suo ad publicum nostrum prodiit, sed etiam carnem assumptam flagellis, colaphis, sputis, ac demum morti crucis addixit. Quid hoc facto summus Pastor nobis insinuat, nisi ut nos dicti pastores oves erroneas ad custodiam nostram pertinentes, per devia quaeque et aspera fugientes, indeficienti charitate consectemur, ut ad gregem reportentur: licet in sequendo vepribus conscindamur, crebris spinarum aculeis cruentemur? Quod quia prudentiam vestram latere non ignoro, nescio utrum patientiam vestram vel negligentiam, quantum fas est ex charitatis affectu, reprehendo, quod contra instituta majorum quosdam fratres semel a nobis ad custodiam animarum dimissos apud vos detinetis, in quibus nostram et illorum famam laedi permittitis, et morbis ovium illis commissarum nullam medicinae curam praeparatis. Unde, ut interim de caeteris sileam, rogando moneo, monendo rogo fraternitatem vestram ut, omni occasione remota usque ad praesens caput jejunii, transmittatis mihi domnum Gauterium, quondam monasterii Bonaevallis abbatem, quatenus audita 3 ab eo suae discessionis causa, solutio ejus si probanda est, a nobis approbetur; vel si approbanda non est, consilio et auxilio cooperatorum nostrorum in officio et loco suo plenissime reformetur. Vale.

EPISTOLA V. IVO, Dei gratia Carnotensium humilis episcopus, ADELAE nobili comitissae: recta in Christo sapere.

Regius in excellentia vestra sanguis ex utraque linea descendens, nobilitatem generis in oculis omnium[ al. oculis hominum] manifeste commendat. Sed hanc apud religiosas mentes morum probitas et larga ad erogandum manus, quantum didici, vehementer exsuperat. Unde miror qua ratione consobrinam vestram, Adalaidem[ al. Adalidem] sicut vos ipsam amare dicatis, cujus adulterinos cum Gulielmo[ al. Vuilelmo] complexus vel defendere, vel protelare tanto studio laboratis, nec saluti vestrae vel illorum satis commode providetis, neque quantum periculum, vel quanta infamia mihi super hoc immineat aliquatenus praecavetis. Quomodo enim gladius spiritus in ore meo positus ferire audebit longe positos simili contagione pollutos, qui tangere non audebit vel dissimulabit juxta se positos? nonne dicturi sunt mihi illud evangelicum: Ejice[ in v. c. eice] primum trabem de oculo tuo, ut postea videas festucam in nostro. Hanc porro me habere tolerantiam terribiliter Apostolus vetat, de hujusmodi scelerum patratoribus, dicens: Quoniam qui talia agunt, digni sunt morte, nec solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. Consentientes autem B. Ambrosius dissimulantes vocat, vel defendentes. Qua de re obnixe peto, ut non indignetur adversum me vestra sublimitas, quoniam testis mihi est Ille, cui nuda est abyssus humanae conscientiae, me hoc non arripuisse causa malevolentiae meae vel alienae, sed solo rigore et amore justitiae, in tantum ut, si aliter fieri non possit, malim hominum incurrere malevolentiam quam legem Dei mei derelinquere. Quadam tamen conditione condescendam petitioni vestrae, si uterque juraverit quod ante finitam causam a carnali conjunctione se immunes custodiant; alioquin satagendum est mihi, ut mortuum jam quatriduanum longe lateque fetentem crebra admonitione de inferno inferiori valeam evocare. Valete.

EPISTOLA VI. IVO, Dei gratia, quamvis indignus Carnotensium episcopus, GERARDO [al. GIRARDO; al. GERALDO] dilecto sibi in Christo, salutem.

Apices tuae charitatis in me nuntios per praesentium latorem nuper accepi, quibus quae mihi pax apud vicinos, quae gratia apud principes diligenter inquisisti. Instrumentum etiam nivei candoris ad ordinandos capillos in idipsum charitatis signum transmisisti. Quod cum mihi placeat in suo genere quantum hujusmodi placere debent propter exteriorem pulchritudinem, vehementius tamen placet propter pulchri sacramenti interiorem celsitudinem. Nam cum in capillis inordinati mores, vel inordinati populi quadam comparatione possint intelligi, credo prudentiam tuam munusculo hoc quasi quodam monitorio vigilantiam meam excitare, ut studeam inordinatos populorum mores diversis exhortationum modis componere, atque habito discretionis moderamine ad debitum ordinem revocare. Quid vero ipso instrumenti decore, quod longa lima et longa politura ad hunc candorem perductum est, significare videris, nisi ut castigem corpus meum et in servitutem redigam, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus fiam? Rogo itaque te per ipsa charitatis viscera, quae visitare me dignata est quo modo voluit aut valuit fraternitas tua, ut, quemadmodum[ al. ut quomodo] praedictis benevolentiae signis cogis nos habere memoriam tui frequentem, sic in orationibus tuis habeas frequentem memoriam nostri. Vestrae enim orationes quanto quietiores, tanto saniores. Nostrae vero et si non sauciae, tamen propter instantes necessitudines, et saecularium negotiorum tumultus, saepe sunt perturbatae. Perturbationis vero meae causas et si non nosti per experientiam, nosti tamen per scientiam. Nam qui in modico flumine ad regendam modicam navem prius nulla ratione praevalebam, quomodo nunc quasi de portu tranquillitatis eductus et in altitudinem maris deductus, ad regendam tam ponderosam tamque naufragosam navem sufficiam? Quod si meruissem praesentiam tuam, sicut Lugduni te rogaveram, per prudentiam consilii tui, et per gratiam quam habes in oculis civium nostrorum, multa perfecisset divina Clementia, quae attingere nondum audet imbecillitas mea. Itaque pulsando insto, instando pulso, ut, quaesita opportunitate, nos tuae visitationis consolatione laetifices, quod et saluti multorum proderit, et proposito tuae sanctitatis non oberit. Prospera autem nostra et adversa de quibus quaesisti, sic modificat medicinalis Dei sapientia ut nec frangi permittat adversitate, neque extolli prosperitate, quatenus dicere possimus cum Apostolo: Fidelis Deus, qui non permittit nos tentari supra id quod possumus sustinere. Pauci tamen calcaneum meum observant, sed, Deo miserante, plures sunt, qui matutini exitus et vesperae laetificari desiderant. Paedagogus ille ab officio pastoris et nomine procul pulsus, jam non habet unde lac et lanas ovium perditarum diripiat, praeterquam quod in Northmannia praeposituram quamdam Ecclesiae nostrae, auxilio insulsi comitis terrae illius sibi usurpat et devastat. Vale.

EPISTOLA VII. IVO, Dei gratia Carnotensium humilis episcopus, ROSCELINO non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem.

Si esses ovis centesima in deserto perdita, sed gregi jam reddita, sicut exarserat in te zelus meus quandiu te intellexi aversum et adversum, sic requiesceret in te spiritus meus, si te cognoscerem ad doctrinam sanam conversum et reversum. Sed quia scio te post concilium Suessionense in auribus quorumdam quos mecum bene nosti, pristinam sententiam tuam clandestinis disputationibus studiosissime 4 defendisse, et eamdem quam abjuraveras, et alias non minus insanas persuadere voluisse, non potest intrare in cor meum quod adhuc fidem tuam correxeris, quod mores in melius commutaveris. Si ergo ex hac occasione te afflixit, et rebus tuis nudavit quorumdam violentorum rapax avaritia, non hoc ex se fecit injusta eorum violentia, sed justa et correctioni[ correptioni] tuae consulens Dei sapientia, faciens etiam per malos, quamvis nescientes, bona sua, cujus vestem scindere conabaris rationibus humanis armata, sed tamen infecunda facundia. Cum vero multis exemplis ethici tractatoris veram constet esse sententiam: Quo semel est imbuta recens servabit odorem Testa diu. HORATIUS, lib. I, epist. 3. non tamen propter me timerem vel horrerem praesentiam tuam, de te sperans meliora et saluti viciniora. Sed quidam cives nostri ad cognoscendam vitam alienam curiosi, quamvis ad corrigendam suam desidiosi, te quidem odibilem, me vero propter te suspectum haberent; et, audito nomine tuo et pristina conversatione tua, more suo subito ad lapides convolarent, et lapidum aggere obrutum praefocarent. Interim igitur consulo tibi ut assumpta patientia beati Job, quamvis longe impar, cum eo tamen dicas:« Sustinebo iram Dei, quoniam merui, donec justificet causam meam.» Testificor enim tibi, si conversus ingemueris, et in simplicitate fidei degere volens, a vanitate carnalis sensus tui detumueris, non deerunt tibi ubera divinae consolationis[ sic vett. codd.; antea, verba div. cons.], et mater Ecclesia quae devium exasperavit paterna severitate, correctum assumet materna pietate. Restat igitur ut palinodiam scribas, et recantatis opprobriis vestem Domini tui, quam publice scindebas, publice resarcias, quatenus sicut multis exemplum erroris fuisti, sic de caetero fias exemplum correctionis[ correptionis]. Sic enim bono odore praecedente, et pristinum fetorem consumente, et a nobis et ab aliis diligi et colligi, et beneficiis poteris ampliari.

EPISTOLA VIII. RICHERIO, Dei gratia, Senonensi archiepiscopo, IVO per eamdem gratiam Petri manibus Ecclesiae Carnotensi consecratus et delegatus episcopus, a Romanae Ecclesiae pace non discedere, et si quid aliter sapuit, valde velociter [celeriter] resipiscere.

Litteras contumeliosas et amaritudinis plenas sigillo vestro signatas, et nomine[ vestro, v. c.] titulatas, a quibusdam clericis nuper accepi; in quibus primo depressionem[ unus v. c. reprehensionem] meam et falsas criminum objectiones in me factas, postremo sedis apostolicae majestatem non leviter laesam mecum vehementer indolui. Cum enim ut pacem haberetis, et in filium susciperetis apostolica auctoritate fuissetis[ fuisses, Bar.] commonitus, nec ut fratrem salutastis me in litteris illis, nec ut coepiscopum, qui nullum vobis coepiscopi adjutorium, vel filii denegavi[ abnegavit, Bar.] obsequium. Cur igitur alienigenam ad judicium vocatis, cur obedientiae vinculis astringitis, quem nec suffraganeum, nec collegam esse cognoscitis? Huic injuriae meae graviorem superadditis, quod demembratorem metropolitanae sedis non apte satis appellatis. Nam cum ramus aridus, qui in radice arboris matris nunquam coaluit, nec in se virens fructum fecit, magni cultoris manu excisus esset; eadem manus quae ramum praemortuum excidit, me non ad demembrationem, sed ad supplendum locum indemortui[ demortui], eidem arbori, quantum in se erat, inseruit, quia[ quae, Bar.] hoc et cum aliqua spe fructus et sine vulnere matris arboris posse fieri existimavit[ v. c. aestimavit]. Cui ergo sine vestra contradictione licuit quod nocebat excidere, quae ratio impedit ut ei non liceat quod profuturum sperabat inserere? Dicitis etiam[ enim, v. c.] in litteris illis me sedem invasisse Gaufridi coepiscopi vestri, in quo manifeste contra sedem apostolicam caput erigitis, dum quod illa aedificat, vos, quantum in vobis est, destruitis, et quod illa destruxit vos aedificare contenditis; cujus judiciis et constitutionibus obviare, plane est haereticae pravitatis notam incurrere, cum Scriptura dicat:« Haereticum esse constat, qui Romanae Ecclesiae non concordat.» Praeterea[ deest in Bar.] famae vestrae non bene consulitis, qui caprum emissarium, cujus adulteria, fornicationes, perjuria, proditiones, per omnem ferme Latinam Ecclesiam publicatae sunt, qui pro his et aliis similibus a sede apostolica damnatus est, ita ut, se purgare non valens, virgam pastoralem redderet et annulum, de quo apostolicum accepistis decretum in haec verba:« Quicunque Gaufridum depositum deinceps juverit ad infestandum vel reinvadendum Carnotensem episcopatum, excommunicatum eum esse censemus,» adhuc episcopum vocare, in episcopum reformare contenditis: cujus malefacta defendere, quid est aliud nisi similem damnationis sententiam in se provocare? Cum enim, secundum Apostolum, satis sit ad damnationem peccatis alienis consentire, cur non magis sufficiet eadem fovere et defendere? Neque enim in hoc protegit vos clypeus ignorantiae, cum haec,( sicut dixi,) nota sint non tantum Ecclesiis Lugdunensis Galliae, sed omnibus ferme Ecclesiis Latinae linguae. Est et aliud in litteris illis, in quo evidentissime et irreverentissime os vestrum posuistis in coelum, et lingua vestra transivit in terra, cum benedictionem per manus impositionem papae datam et cardinalium Romanae Ecclesiae, non simpliciter benedictionem, sed« qualemcunque» hostili irrisione appellastis; cum ad ipsam principaliter et generalissime pertineat, tam metropolitanorum, quam caeterorum episcoporum consecrationem[ consecrationes, v. c. Bar.] confirmare vel infirmare, constitutiones vestras et judicia retractare, suas vero inconcussas retinere, et nullius inferioris judicio retractandas vel corrigendas concedere. Sic enim de non infirmandis apostolicae sedis judiciis scribit papa Gelasius in epistola Fausto magistro directa, de justa depositione Acatii:« Nobis opponunt canones, dum nesciunt quid loquantur. Contra quos hoc ipso[ hinc ipsi, v. c. sed hoc ipso melius est] venire se produnt, quod primae sedi sana rectaque suadenti parere diffugiunt. Ipsi sunt canones, qui appellationes totius Ecclesiae ad hujus sedis examen voluere deferri, ab ipsa vero nusquam prorsus appellari debere sanxerunt, ac per hoc illam de tota Ecclesia judicare, ipsam ad nullius commeare judicium, nec de ejus unquam praeceperunt judicio judicari, sententiamque illius constituerunt non oportere dissolvi, cujus potius sequenda decreta mandaverunt.» Et paulo post:« Qua traditione majorum apostolicam 5 sedem in judicium vocant?» Et item:« Viderint ergo si alios habent canones, quibus suas ineptias exsequantur. Caeterum isti qui sacri, qui ecclesiastici, qui legitimi celebrantur, sedem apostolicam ad judicium vocare non possunt.» Item Gregorius in epistola de Aldrico Cenomanensi[ al. Cenomannensi] episcopo ad Gallias directa:« Nullus Aldricum[ ante haec] judicet, aut judicare praesumat. Sed si quid, quod absit! grave intolerandumque ei objectum fuerit, nostra erit exspectanda censura, ut nihil prius de eo qui ad sinum sanctae Romanae confugit Ecclesiae, jusque implorat auxilium, decernatur, quam ab ejus Ecclesiae fuerit praeceptum auctoritate, quae vices suas ita aliis impertivit Ecclesiis ut sint in partem vocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Proinde dilectio vestra quorum devotione gaudemus, jungat curam suam dispositionibus nostris.» Et post plura:« Nec pigeat forte aut pudeat nostris obedire mandatis, aut apostolicae sedis obsecundare praeceptis, quia humilibus datur gratia[ qui humilibus dat gratiam, Bar.], non superbis. Nam nulli fas est velle vel posse transgredi apostolicae sedis praecepta, nec nostrae dispositionis ministerium, quod vestram sequi oportet charitatem. Sit ergo ruinae suae dolore prostratus, quisquis[ al. in v. c., quisque, vel quicunque] apostolicis voluerit contraire decretis, nec locum deinceps inter sacerdotes habeat, sed extorris a sancto fiat ministerio, nec de ejus judicio postea quisque curam habeat, quoniam jam damnatus a sancta et apostolica Ecclesia ac auctoritate, pro sua inobedientia atque praesumptione a quoquam esse non dubitatur.» Inobedientem me quoque litterae vestrae non recte accusant, quia, cum obediturum me paternitati vestrae litterae Domni papae commendaverint, nulla a me paterna vestra admonitio refutata est, quia nec audita. Quod aliunde me expetisse benedictionem calumniamini, veritate teste verum dicam, quia[ quod] nec episcopatum nec benedictionem episcopalem a vobis petii, nec a quoquam[ ita plures, v. c., in aliis nec ab aliquo]. Sed cum clericorum primo ingenio, postea violentia regi fuissem praesentatus, et inde cum virga pastorali a rege mihi intrusa ad ecclesiam Carnotensem adductus, cumque, clericis petentibus et pulsantibus, nullum diem consecrationis meae velletis praefigere, interea consilium mihi fuit electioni eorum non omnimode[ al. omnimodo] assensum praebere, donec certus fierem et de Gaufridi depositione, et summi pontificis voluntate, ad quem cum pervenissem, ad petitionem Ecclesiae Carnotensis apostolica auctoritate sum constrictus, et ita in episcopum consecratus. His et hujusmodi tam rationibus quam auctoritatibus munitus, licet irritatus magis quam canonice vocatus, licet tam in me quam in capite meo et vestro, si tamen vestro[ Urbano], injuriam passus; tamen paratus ero tempore opportuno et loco tuto intra Senonensem provinciam, vel etiam Stampis, si conductum tutum, comitem videlicet Stephanum ex parte domini nostri regis et vestra propter circumstantes inimicos habuero: paratus, inquam ero, vobis occurrere, et quantum salva reverentia sedis apostolicae licuerit, objectionibus vestris respondere, ad cujus audientiam aliquando forsitan opportebit ista[ al. nos ista] referre. Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiat cor vestrum et intelligentiam vestram[ al. et animam vestram], ut obedientia vestra praelatis vestris exhibita, nos vobis obedientes exhibeat et devote subjectos.

EPISTOLA IX. PHILIPPO, Dei gratia magnifico Francorum regi domino suo, IVO humilis Carnotensium episcopus [al. minister] ab eo salvari qui dat salutem regibus,

Cum testem factorum meorum circumspicio conscientiam meam, vehementer admiror, quia nihil in me reperio cur pia lenitas vestra atque regia mansuetudo in tantam adversum me conversa sit amaritudinem ut a vestra serenitate nullum audiam nuntium bonum, nihil audiam nisi verbum asperum. Quod enim inter Beccenses et Molismenses monachos quantulamcunque pacem pro tempore feci, nullam Beccensibus in hoc violentiam intuli. Sed abbas Beccensis cognoscens et erubescens inordinatam spoliationem factam Molismensibus a quibusdam neophytis monachis suis, multum me rogavit, ut vel pacem inter eos componerem, vel juste inter eos decernerem. Sed ego propter reverentiam vestram judicium interim distuli, et gratis oblata portione victualium suorum ab ipso abbate, quae Molismenses repetebant, jurgia quae inter eos erant, pro ipsius abbatis charitate mitigavi. Qua de re non decuit humilitati meae succensere sublimitatem vestram, quia si ipsos spoliatores etiam ab inordinata invasione desistere coegissem, majestatem tamen regiam[ vestram tamen majestatem regiam, v. c.] nullatenus offendissem. Sicut enim est regiae potestatis civilia jura servare, et eorum transgressores debita poena multare, sic episcopalis officii est ecclesisticas institutiones subditis servandas imponere, et transgressores earum paterna severitate ad debitum ordinem revocare. Abscindantur[ vett. codd. abscidantur] itaque qui serenitatem vestram conturbant, quorum persuasionibus si acquieveritis, nec per vias justitiae incedetis, nec ad gaudia patriae coelestis pervenire valebitis. Quicunque autem illi sunt, si conductum bonum mihi et his qui mecum sunt miseritis, ut securi simus in eundo et redeundo, et apud vos morando, paratus sum in praesentia vestra omnibus aemulorum meorum objectionibus respondere, et injunctas eorum[ in uno v. c. caecorum] calumnias irrefragabili ratione confutare. Nostis enim quantos inimicos habeam pro justitia maxime in patria ista, et in curia vestra. Bene valete, et sacerdotem vestrum nolite impedire quominus pro incolumitate vestra possit orare.

EPISTOLA X. IVO, Dei gratia, Carnotensium episcopus, virginibus in Dunensi monasterio [al. coenobio] sancti Aviti Deo devotis, in virginitatis proposito placere virginum Sponso.

Gloriosum nomen virginitatis, sed gloriosior est fructus. Cum enim justus quisque Domini sui vestigia jubeatur sequi qua poterit, de virginibus legitur quia sequuntur Agnum quocunque ierit. Et cum unusquisque gradus conjugatorum vel continentium semper habeat de perpetrata carnis corruptione quod defleat, virginitas intemerata semper habet in Auctore suo quo gaudeat. Cujus quanto 6 superior[ est, v. c.] gradus, tanto gravior est casus. Cui perseveranti quanto felicior[ facilior, v. c.] et suprema speranda est glorificatio, tanto cadenti miserior et extrema timenda damnatio. Virginitas supernae civitatis est virtus, supernorum civium decus, ubi non habet quis de integritate quod perdat, de corruptione quod doleat. Quam quisquis in hac mortalitate studiosius aemulabitur, eo familiarius Sponsi virginum visitatione et charitate delectabitur; ut autem probetis hanc paradisi esse virtutem, mementote quia primi parentes hanc ante peccatum in paradiso servaverunt, post lapsum facti exsules in terris amiserunt. Nam quia suae civitatis munimenta projecerunt, ab antiquo hoste facile expugnati, et in hujus exsilii aerumnas expulsi, ejusdem civitatis ornamenta merito perdiderunt. Ut ergo valeatis de exsilio ad patriam repedare, ejusdem patriae munimentis vos munite, ejusdem ornamentis vos ornate; quo et antiqui hostis callida tentamenta fortiter respuatis, et immortali Sponso, cui integritatem corporum vestrorum devovistis, complacere valeatis. Christo enim vovistis nubere, non clericis. Christo vovistis nubere, non saecularium hominum colloquia frequentare. Ad hoc enim vobis septa monasterii facta sunt, ne mundi amatores intra castra mundum fugientium recipiatis, ne ad publicum prodeatis, ac de corporali mundi visione, tractis introrsum foedis imaginibus atque expugnata intus virginitate, corpus quoque corruptioni subjici permittatis. Quomodo ergo pudicitiam servare valebitis, quae cum impudicis hominibus miscere colloquia publica vel privata quotidiano usu laboratis? legistis enim: Corrumpunt mores bonos confabulationes pessimae. Non enim beata Virgo Maria, cujus vita Christi virginibus specialis[ sic in vett. codd.; antea spiritualis] est forma proposita, residebat in publico, nec procorum delectabatur colloquio, quando est ab angelo salutata, quando est Spiritu sancto obumbrata et mater Salvatoris effecta. Sic reliquae sanctae mulieres, quae in proposito sanctitatis Deo placere voluerunt, virorum colloquia respuerunt, praeter eos, quorum necessitatibus aliquando de sua substantia charitate monente ministraverunt, vel a quibus sanctae exhortationis gratiam percipere meruerunt, non autem aliquando carnis amatoribus pretiosa veste, vel fucata facie, non gestu lubrico, vel soluto incessu placere studuerunt; immortalis etenim Sponsus in interiori homine vestro imputribilem quaerit pulchritudinem, non exterioris hominis pulchram putredinem[ putre pulchritudinem, v. c.] Sic enim de sponsa Christi legitis[ legistis, v. c.] in psalmo: Omnis gloria ejus filiae Regis ab intus. Christi ergo virginem primum decet cordis humilitas, facies pallida macieque confecta, cutis cilicio squalida, non balneis frequentibus accurata, in loquendo verecundia, in audiendo obedientia, in cibo parcitas, in potu sobrietas, in incessu gravitas, in veste vilitas, non dissolutae mentis nutrix et index prodigalitas, ut in his omnibus non voluptati serviatur, sed necessitati. Sicut enim bona domus in ipso vestibulo agnoscitur, sic religiosae mentis habitus his signis foris agnoscitur, et eisdem ad contemptum sui quotidianis profectibus eruditur. Quanto enim quisque vilior est in oculis suis, tanto sublimior est in oculis Conditoris. Oportet quoque ut semper sitis intentae orationi, aut lectioni, aut operi, ut diabolus vos inveniat occupatas, nec mentes vestras nocuis et vagis[ al. nocivis vel lascivis] cogitationibus expositas. Iste enim mos legitur fuisse in monasteriis Aegyptiorum, ut neminem reciperent qui nollet operi operam dare( S. HIERON. epist. ad Rustic., et EPIPHAN. mon. haeresi 80), non propter necessitatem, sed propter vitandam otiositatem, quae inimica est animae. Ad haec fortasse dicturae estis, quod dixerunt quidam a Domino recedentes, et post Satanam abeuntes: Durus est hic sermo. Non potest talia pati nostra aetas, non potest ferre nostra ingenuitas. Quibus respondeo: Quae vestrum nobilior beata Caecilia, quae cilicio membra domabat? Quae vestrum Agnete beatissima tenerior, quae non solum conjugium nobilium sprevit, sed sicut ipsa de se dicit, carnis spurcitias immaculato calle transivit? Plena sunt exemplis religiosarum et religiosorum saecula, qui in omni conditione, in omni sexu, in omni aetate supra dictis modis Domino placuerunt. Quare ergo vos non poteritis in Patre luminum, quod isti et istae potuerunt? Est aliud quod fortasse vel tacita cogitatione proponetis: si familiaribus nostris denegaverimus consueta colloquia, et ipsi denegabunt nobis solita obsequia, subtrahent nobis necessaria subsidia. Ad quod ego vobis ex apostolica voce promitto, quod fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis sustinere, sed parabit vobis pro uno carnali amatore centum spirituales amatores, per quos vobis necessaria ministrabit, et res monasterii vestri tutas et incolumes conservabit. Si enim aliqua vestrum esset alicui nuptiali foedere sociata et ad alium transiret, nonne adultera judicaretur? nonne capitali sententia a judicibus puniretur? Quanto magis putatis eam majora mereri supplicia, quae, spretis castis immortalis Sponsi nuptiis, amorem suum cuiquam carnaliter impendit? Hoc[ haec] considerantes charissimae immortali Sponso adhaerere, totum amorem vestrum illi impendite, famae vestrae, quam ex parte maculastis de caetero consulite, ne compellar ad vos quandoque in virga venire, et inveniam vos quales nolo, et vos me inveniatis qualem non vultis. Volo autem et praecipio in summa obedientia, ut omni hebdomada semel in conventu vestro legatur haec epistola, quatenus ea quae inhonesta sunt, sollicite cavere discatis, et quae honesta sunt et saluti vestrae congrua, alacriter et fortiter observare studeatis. Bene valete.

EPISTOLA XI. IVO, humilis Carnotensium episcopus GONTHERIO (al, GUNHERIO. v. c.) fratri et compresbytero ascendenti a convalle lacrymarum, intense cantare canticum graduum.

Gaudeo te quasi postliminio rediisse, gratias agens protectori nostro, cujus misericordia te protexit etiam per marina discrimina. Nunc ergo quia incolumis es redditus fratribus tuis, licet desiderio internae quietis omnibus prodesse non possis, tamen vel paucis prodesse non graveris. Unde moneo fraternitatem tuam, ut ad ecclesiam Gornacensem beatae semper Virginis transeas, ubi et desideratae quieti vacare, et aliquorum fratrum saluti poteris providere. De caetero ora pro me, 7 frater charissime, ne remigantem in altitudine maris tempestas submergat me. Vale.

EPISTOLA XII. Reverendissimo Patri Patrum URBANO, fidelissimus ejus filius IVO Carnotensium dictus episcopus, non deficere in tribulationibus.

Quoniam per sacram vestrae manus impositionem, me de stercore erectum divina providentia suae messis ordinavit operarium; in ipsa Dei agricultura[ agri Dei cultura, v. c.] exercenda, quantum valeo, me moveo, sed tanquam formicino gressu incedens, praepediente imbecillitate mea, non quantum volo[ valeo, v. c.] promoveo; in erogando verbi semine, curam, prout divina gratia subministrat, adhibeo. Sed quia messis multa est, et ab inimico homine multum zizaniorum prius seminatum vel superseminatum est, paucos fructus ex meo labore capere me sentio. Timens igitur triticum eradicare cum lolio, et tanquam de discretione prudentis agricolae mihi blandiens multa tolero, multa dissimulo. Sed rursus[ rursum, v. c.], utrum hoc sit virtus discretionis, vel vitium[ al., an vitium] remissionis sub specie virtutis occurrentis, non satis acute distinguo. In qua mentis anxietate, cum divinum a me studiosius imploretur auxilium, insufficientiae meae necessarium ac debitum a vestra paternitate piae orationis imploro suffragium. Neque enim aliqua ratione hoc onus subire voluissem, nisi vestra praemonuisset sanctitas, nisi ut id ipsum subirem vestra perfecisset auctoritas. Paterne igitur filio uteri vestri consulite, paterne succurrite, ut si quid per me divina manus dignata fuerit operari, non meae parvitati, sed vestrae post Deum[ Dominum] ascribatur sanctitati. Multa enim inordinata fieri video in domo Dei quae me torquent, maxime quod apud nos qui altari[ al., altario v. c.] non serviunt, de altari vivunt. A quo sacrilegio, cum eos absterrere velim monendo, increpando, excommunicando, altaria a me redimere volunt sub nomine personae, sicut a praedecessoribus meis ex prava consuetudine redemerunt. In quo maxime indigeo consilio vestro, si id tolerabile vobis videtur, vel auxilio, si id intolerabile judicatur. Caetera quidem tolerabilia vel corrigibilia mihi in parochia nostra videntur, si hoc consilio vestro et auxilio ad ordinem redigi cogeretur. De caetero notum facio beatitudini vestrae quod Senonensis archiepiscopus[ Richerius, ex epist. 2 et 8] consilio Parisiensis episcopi infatuatus, adhibito sibi[ al., secum] eodem Parisiensi episcopo, et duobus aliis non dissimilis vecordiae, Meldensi et Trecassino, hoc anno Stampis de ordinatione, quam a vobis acceperam, me inordinate satis accusavit, dicens me in majestatem regiam offendisse[ deliquisse, v. c.], qui a sede apostolica consecrationem praesumpseram accepisse. Cum itaque conarentur Gaufridum depositum contra decretum vestrum in statum pristinum reformare, et in me depositionis sententiam proferre, sedem apostolicam appellavi, et decretis apostolicis, quamvis ea non nisi in futurum timerent, a sua praesumptione revocavi, appellationem tamen nec prosequi taxaverunt, nec plenam pacem mecum habere voluerunt. Unde necessarium mihi videtur, ut litteras communes tam archiepiscopo quam suffraganeis mittatis, quatenus aut plenam mecum pacem habeant, aut praesentiam vestram, rationem inde reddituri, mecum adeant. Suggero etiam paternitati vestrae ut partibus nostris ordinetis aliquem legatum, virum boni testimonii, qui non sua quaerat, sed quae Jesu Christi. Necessarius enim esset Ecclesiae Dei, in qua quilibet quodlibet audet, et quod audet facit, et quod facit impunitum transit. Adversa an prospera erga vos sint, speciali[ male antea, spirituali] filio vestro mandate, quatenus quantum Dei donaverit, orare studeamus, ut si prospera sunt firmentur, si vero adversa pellantur. Si venerit ad vos quidam propter infamiam de ecclesia nostra pulsus, rogo ne de eo quidquam statuatur, donec a vobis causa ejus plenius audiatur. Bene valeat, sanctitas vestra.

EPISTOLA XIII. RAINALDO [al., RAINOLDO, v. c., vel RAMNALDO] reverendo Remorum archiepiscopo, IVO humilis Carnotensium episcopus, consolationis visceribus abundare.

Expertus quantum sit periculum praelatorum, juxta quod in psalmo legitur: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis, ipsi viderunt mirabilia in profundo; ascendunt ad coelos, et descendunt usque ad abyssos, anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est. In quo per me minus sapio, vestro caeterorumque consilio prudentium informari vel confirmari desidero. Nuper enim cum a domino nostro rege fuissem invitatus[ al., evocatus] ad colloquium, quorumdam malevolorum meorum suggestione obnixe me rogavit, ut essem ei adjutor in celebrandis nuptiis quas facere disponebat, de Bertreda[ al., Bertrada] dicta conjuge comitis Andegavensis. Ad quod cum respondissem non ita oportere fieri, quoniam nondum esset causa diffinita inter ipsum et uxorem ejus, testatus est pleniter diffinitam esse apostolica auctoritate, et vestra vestrorumque coepiscoporum laudatione. Quo audito, respondi me hoc ignorare, nec hujusmodi nuptiis velle interesse, nisi vos earum essetis consecrator et auctor, et coepiscopi vestri assertores et cooperatores, quoniam id competit juri Ecclesiae vestrae ex apostolica auctoritate et antiqua consuetudine. Quoniam igitur confido de religione vestra, nihil vos de re periculosa, et famae vestrae et honestati totius regni tam perniciosa facturum dicturumve, quod non auctoritate vel ratione nitatur, studiosissime et devotissime obsecro charitatem vestram, ut mihi fluctuanti veritatem hujus rei quam scitis, aperiatis, et sanum consilium licet arduum et asperum super hoc praebeatis. Malo enim perpetuo officio et nomine episcopi carere, quam pusillum gregem Domini mei legis praevaricatione scandalizare. Sunt etiam latentes causae, quas interim tacere me convenit, propter quas hoc matrimonium laudare non possim[ al., possum]. Valete.

8 EPISTOLA XIV. Archiepiscopis et episcopis ad regales nuptias invitatis, IVO humilis Carnotensis Ecclesiae minister cum spiritu consilii spiritum habere fortitudinis

Exemplar litterarum, quas misi domino nostro regi, charitati vestrae transmitto, ut eamdem causam me habere sciatis quam et vos habetis, cur nuptiis, ad quas vocati estis, subtrahere vos debetis. Vos igitur qui convenistis, nolite fieri canes muti latrare non valentes, sed sicut boni speculatores videntes gladium venientem super terram, buccina insonate, ut, cum feceritis quod debetis, vestras animas, et eorum qui ad vocem buccinae se observaverint, vobiscum liberetis. Exemplar autem hoc est.

EPISTOLA XV. Domino suo PHILIPPO magnifico Francorum regi, IVO humilis Carnotensium episcopus, sic militare in regno terreno, ut non privetur aeterno.

Sicut serenitati vestrae dixi praesens ante juramentum vestrum, ita nunc scribo absens, quia huic nuptiarum solemnitati ad quam me vocatis interesse nec volo nec valeo, nisi prius generalis concilii diffinitione decretum esse cognoscam[ agnoscam], inter vos et uxorem vestram legitimum intervenisse divortium, et cum ista quam ducere vultis, legitimum vos inire posse matrimonium. Si autem invitatus fuissem ad hujus rei discussionem in eo loco in quo cum coepiscopis canonicas secure possem conferre sententias, ubi temerariam non timerem multitudinem, libentissime ad hoc venirem, quod lex et justitia dictaret cum audientibus audirem, cum dicentibus dicerem, cum facientibus facerem. Nunc vero quia absolute vocor ut Parisius cum uxore vestra veniam, de qua nescio utrum possit esse uxor, propter conscientiam meam, quam coram Deo conservare debeo, et propter famam, quam Christi sacerdotem bonam habere oportet apud eos qui foris sunt, malo cum mola asinaria in profundum mergi[ al., in profundum maris demergi], quam per me mentibus infirmorum tanquam caeco offendiculum poni. Nec ista contra fidelitatem vestram, sed pro summa fidelitate dicere me arbitror, cum hoc et animae vestrae magnum credam fore detrimentum, et coronae regni vestri summum periculum. Mementote quia primum parentem, quem Dominus universae visibili creaturae praefecerat, mulier in paradiso seduxit, et ita uterque a paradiso exsulavit. Samson quoque fortissimus per mulierem seductus, fortitudine amissa qua hostes superare solebat, ab hostibus est superatus. Salomon sapientissimus propter mulierum concupiscentiam a Deo apostatavit, et ita sapientiam qua praecellebat amisit. Caveat ergo sublimitas vestra, ne in horum incidatis exemplum, et ita cum diminutione terreni, regnum amittatis aeternum. Consulite ergo Angelum magni consilii, ut accepto ab eo Spiritu consilii, inhonesta et inutilia vitare, honesta et utilia in omnibus negotiis vestris valeatis perficere. Valete.

EPISTOLA XVI. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium episcopus, WALTERIO [GALTERIO] Meldensium episcopo, viriliter stare in agone Christiano.

Litteris vestris per portitorem praesentium nuper ad me directis, humilitatem meam consuluit vestra fraternitas, utrum quis habere possit eam mulierem in conjugem, quam prius habuit pellicem. Quod idcirco vobis videtur illicitum, quia apud vos hactenus fuit insolitum. Nunc vero dicitis hoc ipsum idcirco venisse in dubium, quod Rogerius Romanae Ecclesiae legatus Romae hanc consuetudinem Silvanectis asseruit, et hoc posse fieri beati Augustini sententia confirmavit. De qua re vobis respondemus quia super hoc diversas habemus sententias, alias prohibentes, alias remittentes. Dicit enim beatus Gregorius in epistola ad Felicem Siciliae episcopum:« Eam quam aliquis aliqua illicita pollutione maculavit, in conjugium ducere nulli Christianorum vel licet licebit.» Legitur quoque in concilio Cabilonensi capitulo 24, quia juxta canonicam auctoritatem raptores ad conjugia legitima raptas sibi jure vindicare non possunt. Habemus etiam[ et] in decreto Hormisdae papae, nuptias occulte factas non esse legitimas. Et papa Evaristus contubernia non conjugia dicit esse illarum mulierum, quae non sunt a parentibus traditae, et legibus dotatae, et a sacerdotibus solemniter benedictae. Habetur et in concilio Aquisgrani habito:« Qui mulierem rapuerit, vel furatus fuerit, aut seduxerit, nunquam eam uxorem habeat.» Et in hunc modum plurima reperiri possunt. E diverso vero legimus in decretis Eusebii papae capitulo 5:« Virgines quae virginitatem non custodierint, si eosdem, qui eas violaverint, maritos acceperint, eo quod solas nuptias violaverint, post poenitentiam unius anni reconcilientur.» Dicit quoque B. Augustinus in libro De bono conjugali:« Posse sane fieri legitimas nuptias ex male conjunctis, honesto postea placito consequente, manifestum est.» Quantum ergo mihi videtur quod quidam Patres concubinas uxores fieri vetuerunt, honestatem conjugii commendantes, et fedam concubinatus consuetudinem coercere cupientes, rigorem justitiae teneri decreverunt. Quod vero alii aliter scripserunt, hoc intelligo, quia intuitu misericordiae quorumdam imbecillitati occurrentes, rigorem canonum temperare maluerunt. In quibus sententiis non alia mihi videtur esse distantia, nisi ea quam inter se habent, judicium et misericordia, quae toties in unum negotium conveniunt, in discretione rectorum ita consistunt, ut habita consideratione salutis animarum pro qualitate personarum, pro opportunitate locorum et temporum, nunc severitas canonum possit exerceri, nunc indulgentiam, quibus oportebit, impendi. De his hactenus. De eo quod monetis, ut pro pace vobis impetranda, dominum regem suo tempore conveniam, secundum comici sententiam vobis respondeo:« Quia opus est huic patrono, quem defensorem paras.» Hoc vero vobis consulo, ut conjugium ejus quod ante factum ratione resistente non laudastis, post factum nec dico nec facto inconsulte approbetis; sed commune consilium et judicium comprovincialium 9 episcoporum et caeterorum studiose expetatis et longanimiter exspectetis, et si quid adversi pro amore justitiae vobis acciderit, aequanimiter supportetis, hoc attendendo, quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis. Valete.

EPISTOLA XVII. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium episcopus dilectis in Christo [Deo] filiis cum caeteris fratribus, sic boni propositi cursum tenere ut ad bravium supernae vocationis valeant [al. valeatis v. c.] pervenire.

Quaecunque diversa vel adversa de me vobis rumor popularis aspergat, firma stat anchora spei meae, fidelem habens Deum, qui omnes tentationes meas pusillanimitati meae contemperat, et ad tolerandum fortitudinem praestat. Unde si aliquando ex humana infirmitate volitante fama, aliquorum periculorum comminatione perturbor, disceptat adversum me ratio mea, et si non his verbis, hac tamen sententia: Quare tristis es, anima mea? quare conturbas me? Qui nunquam defuit tibi, nusquam[ al., nunquid] deerit tibi Deus tuus salutare tuum. Quid est[ tibi. v. c.] episcopatus, nisi cruciatus? Quid aliud est hic honor, nisi onus? Quid est[ tibi v. c.] haec sublimitas, nisi naufragosa tempestas? Unde si, inventa honesta occasione, huic oneri te subtraheres, et tibi soli vacares, nullo impediente stadium hujus vitae percurrens, ad bravium supernae vocationis expeditius pervenires. Assume ergo tibi pennas columbae, et avolabis a molestiis, et requiesces, et inhabitabis in solitudine mentis. Ibi exspectabis eum qui[ te v. c.] salvum te faciet a pusillanimitate spiritus, et tempestate. In hac mea deliberatione, et quadam commodorum et incommodorum veluti libratione, plurimum mihi placet illa sententia, ut summopere optem mihi occasione justitiae aliquam inferri violentiam, ut exoneratus sarcina pastorali plena amaritudinis fastidiosae, plena curae nubilosae[ fastidiosae et v. c.] vertere me possim quo me invitat honestum otium, plenum dulcedinis non fastidiosae, plenum securitatis deliciosae et luminosae. Sed rursus in hac sententia quodam modo mihi displiceo, timens voluntatem Dei non sequi, sed praevenire meo[ al. sed convenire meo.] desiderio. Et tandem secure mihi consulit ratio, ut sicut non praeveni voluntatem Dei episcopatum ambiendo, sic non praeveniam contemnendo, sed voluntati ejus in omnibus obnoxius de manu Domini aequo animo suscipiam prospera et aspera[ al. et adversa], secundum illud Apostoli: Nemo nostrum sibi vivit, et nemo nostrum sibi moritur, sed ei qui pro ipsis mortuus est. Ideo non audeo manus subtrahere suscepto regimini. Non audeo officium linguae meae negare populo Dei, quotidie ad consulta animae suae recurrenti, ne plectar poena servi mali et pigri. Unde oportet me propter spem numerosae prolis, consortium Liae nocte mihi suppositae, licet lippae, tandiu tolerare, donec post expletionem senarii operis ad amplexus speciosae Rachel, donante Dei gratia, valeam penetrare. Ligat me etiam charitas cleri, devotio populi, benevolentia principis quae ita se mihi gratuito contulit, ut etiam comitissa, me non petente, imo renuente, in manu mea, quam sancte spoponderit pro se et pro comite, se mihi omnem fidem servaturos, et in nulla persecutione, quam pro lege Dei patiar, aliquatenus defuturos. De domino autem rege, quod mihi infestus sit, quia nuptiis ejus dicto et scripto calumniam quam debui feci, scio vos non latere. Propter quod donec haec procella vertatur in auram, praesentiam meam non valeo[ al. possum.] vobis exhibere, absens vero exopto et exhortor, ut pacem sectemini et sanctimoniam. Hoc vovistis, hoc debetis, hoc et exhibetis, sed ut exhibeatis magis. Per hoc bono odore diffuso, qui hactenus a vobis processit, et facultates Ecclesiae vestrae frequentibus augmentis multiplicabitis, et euntes de virtute in virtutem ut filii pacifici[ al. pacis.] in pace in idipsum dormietis. Nec alia vobis scribere scio, nisi ut quae a me audistis, et accepistis, et tenuistis, ea indefesse teneatis, et omnes[ omnibus. v. c.] ad societatem vestram venientes[ venientibus v. c.] tenenda doceatis. Praecipue vero memores estote communionis vestrae, ne si, quod absit! avaritia in vobis radicem fixerit, apostolicae conversationis, qua vivere optatis, obliti cum Anania et Saphira apostolica maledictione condemnemini Et quia prona est omnis aetas ab adolescentia in malum, adolescentes vestros honestis semper exercitiis intentos, summa diligentia custodite, ut caste nutriti sacris possint ministeriis applicari. Si quis autem inter vos ambulat inquiete, hunc mihi per epistolam notate, ut congregatis vobis et meo spiritu digna eum possimus severitate corripere, quia non requiescet in eo spiritus meus, a quo scandalizatur grex pusillus. Postremo quod monui iterum moneo, ut aliquem substituatis loco meo, non quod velim fraternitatem vestram deserere, sed( si ita divinus ordo se habet) ut[ ut deest in v. c.] aliquando possitis sub eo quem meo consilio vobis praefeceritis, strenue[ strenue deest. in v. c.] militare. Et quomodocunque res se habeat, vivens vellem de vestra conversatione experimento cognoscere quid boni post mortem meam de vobis sperare audeam. De caetero orate pro me, et quomodo res vestrae se habeant interiores et exteriores, et de incolumitate fratrum mihi rescribite. Valete.

EPISTOLA XVIII. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium episcopus ROGERIO sanctae Romanae Ecclesiae cardinali, non deviare a vestigiis Petri.

Quod Simonem de Melfa adhuc in adulterio suo perdurantem, sub velamine apostolicae auctoritatis ab anathematis vinculo relaxare disponitis, quantum in vobis est majestatem apostolicam multum minuitis, et famae vestrae non bene consulitis; si enim justo anathematis vinculo est ligatus, cum justa vincula non dissolvat nisi vera cordis conversio[ confessio, v. c.] eo adhuc permanente in crimine, ad persuasionem quamlibet splendidae personae quid est hoc anathema destruere nisi seipsum praevaricatorem constituere? Si vero acceptis excusatoriis ejus sacramentis de absentatione vestri concilii, praeproperam[ cod. put. perperam.] in eum me dedisse sententiam cognoscitis( ut interim taceam quod confessione culpae vestrae crimen ejus tegitis), huic rationi respondeo, quia nequaquam ex sententia concilii vestri, cui non interfui, cujus scita nec probavi nec audivi, 10 aliquid in eum judicavi. Sed eo saepe vocato et monito, et bis aut ter indultis spatiis quae voluit, causam ejus multa mora et multa lima discussi, et eo ad ultimum omnem subterfugiente justitiam, judiciali sententia in eum data ex lege, anathematis eum vinculis alligavi, quandiu poenitentiae remedio non deleverit maculam adulterii sui. Post aliquantum vero temporis defuncta conjuge, cui istam quam nunc habet superinduxerat, pulsatus precibus ejus et quorumdam amicorum suorum, cum ei ostium misericordiae quam flagitabat, rationabiliter operire[ aperire v. c.] non valerem, dedi ei litteras seriem ejus causae continentes ad domnum[ quidam cod. dominum.] papam, ut, cognita veritate, quod inde vellet ordinaret, et mihi remandaret. Hoc responsum exspecto, nec aliter mutabo sententiam, nisi aut ex ore ejus audiam, aut ex litteris intelligam. Quod si hoc pertinaciter et non rationabiliter vobis videor facere, paratus sum in capitulo Carnotensi, vel in praesentia domni papae coram positis universis calumniantibus, legibus in medium datis, justitiae satisfacere. Valete,

EPISTOLA XIX. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium Ecclesiae servus, WILELMO reverendo abbati Fiscanensis monasterii, non fraudari bravio diurni denarii.

Magnis honestatis propugnatoribus et turpitudinis oppugnatoribus, Joanni scilicet et Eliae, assimilare me voluit in litteris vestris vestra fraternitas. Quorum sanctitati quamvis longe impares simus, eorum tamen vestigia honorare, mirari et imitari quantum donante Deo possumus exoptamus. Unde non tantum a rege, cujus illicito conjugio contradiximus, verum etiam a quibusdam aliis filiis hujus saeculi, quorum perversitatibus, quantum possumus, reluctamur, bonorum ecclesiasticorum gravia damna perpetimur. Quorum direptionem lucri majoris compensatione per Dei gratiam longanimiter sustinemus, et majora, si necesse sit, subire parati sumus, attendentes illud Apostoli: Quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis; et illud: Si compatimur, et conregnabimus. Et quia jam instant illa tempora periculosa, in quibus impletur quod scriptum est: Ex abundantia iniquitatis refrigescet charitas multorum: dicendum est petris montium: Cadite super nos, et abscondite nos ab ira Agni. Quod quid est aliud dicere, nisi in fide robustis, et sanctitate sublimibus viris in hac sententia supplicare, nostrae miseriae misericorditer condescendite, et ne in tentationem inducamur, et iram Dei incurramus, vestris orationibus impetrate. De quibus petris quia vos et in sancta societate vestra plures esse non diffidimus, hanc a vobis apud Deum intercessionem obnixe postulamus, quatenus sic per ignem et aquam transeamus, ut in refrigerium divino ductu educi valeamus. Nos enim publicorum negotiorum tumultibus occupati, cum ipsis compescendis, tota die laborando sufficere non possimus, internae quietis suavitatem vix aliquando admittimus. Raro etiam canonicum pensum determinatis horis solvere praevalemus. Vos igitur et caeteri servi Dei, qui velut in portu navigatis, oportet ut nobis orationis manus, quam longe potestis, extendatis, et vobiscum ad optatam requiem perducere studeatis. De caetero, de fratre illo quem absolvi a me postulatis, ut libere eum in monachum suscipere valeatis, hoc vobis respondeo, quia si mores ejus experimento sicut ego nosceretis, nec ligatum nec solutum eum habere curaretis[ al. quaereretis]. Homo enim magnus est in oculis suis, amans primos recubitus in coenis, primas cathedras in synagogis, salutationes in foro, quamvis mundo renuntiaverit, vanitati vestium studens, locorum mutatione gaudens; ita deses, ut per decem annos non expleverit dimidiam hebdomadam missae in ordine vicis suae, qui toties hoc facere conatus est, quoties desideratus honor ei a fratribus delatus non est: toties desivit, quoties locum implendae vanitatis invenit. Quem si fratres loci absolverint, ego eum non tenebo. Aliter autem hoc facere non valeo. Si ergo adeo vobis charus vel necessarius est frater ille, a confratribus ejus hanc solutionem quaerite, quia quidquid sibi licere dicat, sine ulla conditione et stabilitati loci et societati fratrum canonicae professionis vinculis est alligatus. Vale.

EPISTOLA XX. IVO, Dei gratia Carnotensis episcopus, clericis et laicis Carnotensibus, salutem.

Audivi primates urbis vestrae ad invicem conjurasse guerram se facturos adversus vicecomitem pro mea liberatione. Quod nequaquam mea liberatio est, nec[ sed v. c.] inclusionis meae non solum exasperatio, sed interminata productio. Quare ne fiat prohibeo, interdico. Nec[ al. neque] enim incendiis domorum, depraedationibus pauperum potestis Deum placare, sed vehementer exasperare, sine cujus beneplacito neque vos neque aliquis poterit me liberare. Nolo ergo, ut adversum me implere faciatis aures Dei pauperum clamoribus, lamentis viduarum Nec[ al. neque] enim decens est ut qui armis bellicis ad episcopatum non veni, armis bellicis recuperem, quod non est pastoris, sed invasoris. Si manus Domini tetigit me et adhuc extenta est super me, permittite me solum ebibere miseriam meam, et sustinere iram Dei, donec justificet causam meam, et nolite tribulationem meam aliena cumulare miseria. Decretum est enim mihi non solum includi, vel ecclesiastico honore privari, sed etiam magis mori, quam per me stragem hominum fieri. Moneo igitur vos per supereminentem Christi charitatem, ut neque hoc faciatis neque fieri permittatis. Quod tamen si feceritis, certum est quia nihil proderit vobis, cum detentor meus multos habeat adjutores, et nihil habeat quod ei auferre possitis. Recordamini quod legitur, quia Petrus servabatur in carcere, oratio autem sine intermissione fiebat ab Ecclesia ad Deum pro eo. Orationibus ergo et severitate ecclesiastica contenti estote; quam si transgressi fueritis, scio quia ne ulterius episcopum habere non vultis. In eo enim quod semel recessistis, sicut exitus approbat, non bene mihi et vobis consuluistis. De caetero ergo contenti estote terminis quos posuerunt patres vestri, ne si his contenti 11 fueritis, quaeram liberationem meam eo forsitan modo qui non placeat vobis. Valete. Deus pacis et consolationis[ al. et dilectionis, v. c.] det vobis in hoc negotio et in omnibus aliis recta sapere et facere.

EPISTOLA XXI. Venerabili, Dei gratia, HOELLO Cenomanensium episcopo, IVO eadem gratia Carnotensium episcopus, in Christi permanere visceribus.

Gratias ago primum Deo liberatori meo in die qua eripuit me de manu[ al. manibus v. c.] omnium inimicorum meorum, et de manu Saul. Dehinc vigilantissimae charitati vestrae, quae intensis orationum clamoribus Dominum in navi dormitantem[ al. in multis v. c. dormientem] suscitavit, quatenus eo increpante ventos et mare, cessaret nubilosa tempestas, et rediret serena tranquillitas. Unde me vobis arctioribus charitatis nexibus[ al. vinculis] astrinxistis, et inexcusabilem commodorum exsecutorem acquisistis, sed in hoc nubilo mentis meae plenam adhuc consolationem non habui, quod illi sanctae laetitiae, quando corpus beati Juliani translatum est, adhuc in ergastulo clausus interesse non merui. Posset autem vestra fraternitas hanc nubem cordis mei in serenitatem cito convertere, si aliquas illius sancti corporis reliquias parvitati meae velletis communicare. Non enim inde patrocinium loci vestri minueretur, sed fama et meritum beati confessoris pro mea occasione in Belgica provincia, in qua meritum ejus minus notum est, publicaretur, et festivitas ejus omni anno celebriter coleretur. Mandate igitur[ mihi] per fratrem istum cum ad nos redierit, si hoc fieri possit, quatenus vel ad vos mittam, vel ipsemet, si vobis visum fuerit, veniam. Valete.

EPISTOLA XXII. PHILIPPO piissimo Francorum regi, domino suo, IVO humilis Carnotensium episcopus, sic gubernare temporale regnum ut non amittat aeternum.

Quoniam praecedente divina gratia de stercore pauper usque ad solium principum per manum vestram elevatus sum, fateor me post Deum pro posse meo cuncta vobis debere quae vestro congruunt honori et saluti. Sed quia exasperatus propter salubres monitus quos serenitati vestrae ex summa fidelitate et charitate direxi, me diffiduciastis, et bona episcopalis domus diripienda adversariis nostris exposuistis, gravia et grandia inde perpessus incommoda, regali curiae ad praesens nec secure possum interesse nec honeste. Supplico itaque majestati vestrae, ut regia interim me mansuetudine supportetis, donec possim aliquantulum respirare, et damna quae mihi pene usque ad penuriam panis inflicta sunt aliqua ex parte reparare. Exspecto etiam per misericordiam Dei cito futurum, ut verum esse cognoscatis illud proverbium Salomonis: Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula blandientis. De caetero calumniatoribus meis, quibus me respondere jubetis, cum insinuatum fuerit qui sint, et quid expostulent, respondere non subterfugiam, vel in ecclesia, si ecclesiastica sunt negotia, vel in curia, si sunt curialia. Bene valete.

EPISTOLA XXIII. IVO, Dei gratia, humilis Carnotensium episcopus, VUIDONI domini regis dapifero salutem.

Charissime, quia scio velle te laborare de componenda pace inter me et dominum meum regem, multas gratias tibi reddo. Sed quia haec pax non posset esse stabilis quandiu voluerit in incoepto suo durare, consilium meum est adhuc exspectare, si forte Deus daret ei mentem bonam, ut vellet consilium suum in melius commutare[ convertere, vel, v. c.]. Quod si facere vellet, scias omnia esse parata quae necessaria sunt ad faciendum divortium inter eum et novam conjugem suam[ Bertredam scilicet concubinam, de qua sup. epist. 13]. Vidi enim litteras, quas misit domnus Urbanus apostolicus ad omnes archiepiscopos et episcopos regni sui, ut eum ad rationem mittant, et nisi resipuerit, ecclesiastica eum disciplina ad emendationem venire constringant. Hae quidem litterae jam publicatae essent, sed pro amore ejus feci eas adhuc detineri, quia nolo regnum ejus, quantum ex me est[ al. in ne est. Idem locus epist. 28], adversus eum aliqua ratione commoveri. Haec omnia volo ut dicas domino nostro regi, et secundum hoc quod apud eum inveneris, mihi facias remandari. Vale.

EPISTOLA XXIV. HUGONI reverendo Lugdunensium archiepiscopo, humilis IVO Carnotensium episcopus, in Christi esse visceribus.

Audivi domnum Urbanum apostolicum legationem apostolicam tuae redidisse charitati, qua laudabiliter functus es tempore praedecessoris sui beatae memoriae papae Gregorii. Audivi et laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, tum propter sinceram qua te amplector charitatem, tum propter communem Ecclesiae Christi utilitatem. Sed hanc meam laetitiam postea perturbavit quod mihi dictum est te in tanta perturbatione humerum huic oneri nolle supponere, dissuasione quorumdam dicentium, propter languidum caput aegrotanti corpori et pene viribus definito non posse commode subveniri. Sed imperitorum medicorum est tale consilium, tumores palpantium, et palpando putredines digestantium, amantium suam tranquillitatem, non aegrotantium sanitatem, nec attendentium quod Veritas dicit: Non est opus sanis medico[ al. medicus], sed male habentibus. Licet enim in regno Italico surrexerit alter Achab, in Gallico autem altera Jezabel, quaerentes altaria suffodere, prophetas occidere, non est tamen dicendum Heliae: Relictus sum solus, et quaerunt animam meam; ne divinum dicat ei responsum: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua sua ante Baal. Licet ad placitum Herodis saltet Herodias, petat caput Joannis, concedat Herodes, dicat tamen Joannes: Non licet tibi uxorem tuam inordinate relinquere, et contribulis tui conjugem, vel pellicem in conjugium habere. Licet Balaam 12 doceat Balac edere et fornicari, Phinees tamen non parcat Israeliti cum Madianite fornicanti. Licet, ad persuasionem Simonis, Nero Petrum liget, incarceret, non minus tamen Petrus Simoni dicat: Pecunia tua tecum sit in perditione[ al. perditionem]. Quanto enim studiosius perversorum temeritas et audacia rectitudinis statum labefactare conatur, eo vehementius est eorum improbitati resistendum, et religioni Christianae consulendum, et lamentabilibus Ecclesiae ruinis obviandum. Non haec quasi ignoranti scribo, sed persuasum esse vellem tuae paternitati, ut iterum manum ad aratrum mitteres, et de agro Domini spinas, quas posses, evelleres, et semina quaeque messem latura superseminare non differres. Haec hactenus. De caetero devotissime postulo paternitatem tuam quatenus parvitati meae rescribas, utrum navi periclitantis Ecclesiae, etiam pene naufragium patientis, manum adhibere disponas, et quo in loco circa initium Quadragesimae te valeam invenire. Quaedam enim ecclesiastica negotia tractanda sunt mihi cum tua prudentia, quod mihi operosum, tibi autem non erit onerosum. Vale.

EPISTOLA XXV. URBANO summo pontifici, IVO specialis ejus filius, non servilis timoris, sed castae dilectionis obsequium.

Ad visitandum paternitatis vestrae dulcedinem, ad relevandas quotidianas cruces meas, praesentiam vestram jam saepe adire proposui. Sed impediente Satana votum meum adhuc implere non valui. Nam ad bestias quotidie pugnans, non invenio requiem spiritui meo: et miserabiles Christianae religionis ruinas, quibus reficiendis vix aliquis, aut nullus insudat, cum multa cordis contritione deploro. Unde quia video me praeesse, sed nulli fere prodesse, saepe delibero renuntiare curae pastorali, et ad pristinam quietem redire, ubi illum exspectem, qui salvum me faciat a pusillanimitate spiritus et tempestate. Sed pene sola retinet me paternitatis vestrae dilectio, cui quantum debeam nec ipse pensare sufficio. Tamen nisi viderer os meum ponere in coelum, injuriarum adversus eum agerem, qui septem annis pro Rachel servienti, Liam jussit nocte supponi. Quae saltem si fetaret, et speciositatem Rachel sua fecunditate compensaret, vix tandem ea conditione toleranda videretur, ut ad amplexus Rachel post alios septem annos perveniendi copia donaretur. Nunc vero, quia hujus sterilitatem experior, et illius delectatione non perfruor, miserabiliorem omni homine me judico, et ut tam lamentabile damnum diu tolerer[ tolerem, v. c.], animae meae persuadere non valeo. Si placet itaque sanctitati vestrae ut adhuc tolerem, cudite mihi virgam ferream, qua vasa lutea conterantur, quae non eo modo parcat uni, ut in discrimen adducantur plurimi. Hoc ideo suggero sanctitati vestrae, quia quidam clericus nostrae urbis, falsis delationibus aures vestrae pietatis jam secundo pulsavit, dicens se per conjecturas accusatum, et de sola suspectione[ al. suspicione, v. c.] proscriptum. Sed causa illa propter quam a clero separatus est, tam manifestis indiciis est revelata, tam certa accusatione publicata, tam evidenti exitu comprobata ut nemini, non tantum civium, sed etiam comprovincialium dubium sit quin in domo sua falsam monetam fabricari fecerit, et in quadam ecclesia ejusdem( cujusdam) praepositurae, quam ei Gaufridus vendiderat, contra voluntatem omnium fratrum hoc publicum facinus, et quaedam ejus horrenda flagitia Deo volente vera esse probabo suo tempore in vestra praesentia. Ideo sacramentum quod mihi obtulit, intuitu charitatis nolui suscipere, sciens eum peccatum perjurii peccato priori velle superponere. Tamen propter reverentiam vestrae paternitatis ad quam confugerat, quamvis dolose, interim volui ei reditus[ al. redditus] unius praebendae integerrime dare, et cibum mecum in mensa, donec possem de hoc negotio in praesentia vestra agere, et consilio vestro quae restituenda viderentur, misericorditer restituere. Ipse autem uti superbus et arrogans est, tanquam falsa dicendo perditam recuperasset innocentiam, neque mihi, neque amicis suis voluit acquiescere, nisi quaecunque petebat, et in manu mea non sunt, et ab his qui ea legitime acceperunt, invitis auferri non possunt, redderem integerrime. Igitur secundum quod placuerit discretioni vestrae, aliquid tale super hoc parvitati meae rescribite, quod huic stulto et caeteris cornua non addat, et vires meas non excedat. Ipse autem nunc ad vos venire disposueram, sed iste publicavit adventum meum studiosissime per totam Romani itineris viam. Praeterea quae damna, quas passiones, quas persecutiones intus et foris hoc anno pro lege Dei pertulerim, nota vobis facere poterit iste frater. Litteras sanctitatis vestrae securus mei periculi metropolitanis, et eorum suffraganeis sine mora direxi; adhuc tamen tacent, tanquam canes muti non valentes latrare. Valete.

EPISTOLA XXVI. IVO, Dei gratia humilis Carnotensium episcopus. WALTERIO [al. WULFERIO, vel WULFEPIO], abbati Fossatensis monasterii, in sancto proposito viriliter stare.

Quoniam pro gratia tibi divinitus collata annonam quam potes conservis tuis fideliter administras, licet ipsos conservos ingratos et de sua salute non satis sollicitos invenias, non tamen sub pondere et aestu diei fatigeris, ut peracto die a patrefamilias diurnum denarium percipere merearis. Audivi enim a fratre tuo Raimberto( Ramberto) monasterii nostri monacho, quod exteriorum tribulationum crebra infestatione vexatus, et propter indisciplinatam monasterii tibi commissi conversationem quodam taedio tabefactus, onus tibi impositum disponas deponere, et in otium te conferre, magis eligens in imo salvari quam in summo periclitari. Et haec forsitan bona intentio est, sed summa et frequenti libratione pensanda, ne angelus Satanae transfigurans se in angelum lucis sub hoc pallio piae intentionis te a rectitudinis tuae statu dejiciat, et sic paulatim ad perpetranda aliqua inordinata latenter inducat. Nam si aliquibus ibi prodesse potes, non est sanum consilium ut fratres tibi ordinate commissos inordinate relinquas, sed omnem sollicitudinem tuam intus et foris illis impendens bonos verbo et exemplo ad meliora provoces, malos corrigendo toleres, omnes communiter ames. 13 Sicut enim ait beatus papa Gregorius:« Ibi aequanimiter portandi sunt mali, ubi aliqui reperiuntur boni.» Si autem apud te omnes ita sunt suae salutis inimici ut penitus sit inutilis labor tuus, consulo fraternitati tuae ut relicta terra maledicta ad terram benedictam te conferas, ubi et si non alterius, tuae saltem saluti provideas. Sic enim propinato sibi veneno beatus Pater tuus fecit Benedictus, qui praeesse his noluit quibus prodesse non potuit. Quem si imitaris, monasticae professioni nullatenus adversaris. Haec pauca tibi pro multis scribere curavi, persuasione praedicti fratris tui Raimberti[ Ramberti, v. c.], videlicet ut in hoc consilii tui summam diligenter attendas, quatenus aut cum aliquo fructu onus tibi injunctum longanimiter feras, aut sine aliquo fructu tibi victurus deponas. Vale.

EPISTOLA XXVII. IVO, Dei gratia humilis Carnotensium episcopus, EUDON [in uno v. c. EUDONI; in alio REUDONI], Nortmanniae dapifero, a zelo bono non tepescere . . . .

Quaesivit a me dilectio tua utrum contra eum qui ante ordinationem suam de Simoniaca haeresi, et quibusdam criminibus apud metropolitanum et comprovinciales episcopos a te et aliis honestis pulsatus, diem statutae examinationis anticipando subterfugit, et violentia principis consecrationem adeptus sedi episcopali est intrusus, agere debeatis sicut episcopum, vel sicut tantummodo clericum. Ego plane hoc ad inquisita respondeo, quia licet apud quorumdam imperitiam existimetur episcopus, illis tamen non est in quorum conscientiis invasor est et haereticus. Unde sic dicit Leo papa in epistola Rustico Narbonensi episcopo directa:« Nulla ratio sinit ut inter episcopos habeantur qui nec a clericis sunt electi, nec a plebibus expetiti:» Et post pauca:« Quis ambigat non esse eis tribuendum quod non docetur fuisse collatum?» Quibus verbis ostenditur quia invasoribus episcopalis honor nullatenus est tribuendus. Non esse etiam clericatu dignos probat idem Leo in epistola episcopis Galliae et Germaniae directa, sic dicens:« Sic decet fidem sanctorum Patrum servari in Ecclesia catholica, ut quod habuit amittat qui improbabili temeritate quod non accepit assumpserit.» Quos non esse sacerdotes beatus Gregorius ita confirmat in epistola Syagrio et coepiscopis ejus missa:« Quicunque sacerdotium studet pretii datione mercari, non officium, sed nomen attendit; non esse, sed dici tantum sacerdos concupiscit.» Idem in epistola ad Ciriacum episcopum Constantinopolitanum:« Sicut locus regiminis desiderantibus negandus est, ita fugientibus offerendus. Et sicut scriptum est: Nec quisquam sibi sumit honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron.» Et alibi:« Sicut qui invitatus renuit, quaesitus refugit, sacris altaribus est admovendus; sic qui ultro ambit, aut importune se ingerit, procul dubio est repellendus.» Hinc dicit papa Paschasius:« Quomodo tales episcopos vel abbates vel clericos devitamus, cum quibus si vel simus, vel oramus, excommunicationem subimus[ in uno cod. si vel simul oramus excommunicationi subjicimur; ita ms. c. 7].» Quos quidem sacerdotes esse saltem credere, omnino errare est. De quorum repulsione etiam in canonibus Parisiis promulgatis ita habetur:« Si per ordinationem regiam istius honoris culmen aliquis pervadere nimia temeritate praesumpserit, a comprovincialibus episcopis nullatenus recipi mereatur, quem indebite ordinatum cognoscunt.» Inde ait beatus Ambrosius in libro Pastorali:« Oculis carnalibus videtur episcopus quasi magnus, sed divinis obtutibus est leprosus, qui per pecuniam acquisivit indebitum ordinem.» Hinc et beatus martyr Cyprianus:« Plebs obsequens Dominicis praeceptis, et Deum metuens, a peccatore sacerdote separare se debet, cum habeat potestatem dignos eligendi, et recusandi indignos, quia in lege ostendit Dominus ordinationes sacerdotales, non nisi sub populi assistentis conscientia fieri oportere, ut plebe praesente vel malorum crimina detegantur, vel bonorum merita praedicentur.» Si igitur rationes vestrae constant, constat non esse agendum contra eum ut episcopum,[ al. quoniam] quem praedictae auctoritates episcopum esse non sinunt. Nam sicut dicit papa Bonifacius:« Manifestum est confiteri de crimine, qui indulto et delegato judicio purgandi se occasione non utitur.» Praeterea secundum consuetudinem Romanae Ecclesiae aliter agitur contra Simoniacam et neophytorum haeresim, quam adversus caetera crimina. Nam cum in aliis accusationibus, accusatorum et testium innocentia quaeratur, ad insimulationem talium etiam infames personae admittuntur. Possem quidem latius ista dixisse, et multa similia ad hujus sententiae confirmationem de authenticis scripturis collegisse, sed propter vitandam prolixitatem epistolae, nunc ista sufficiant. De caetero suadeo dilectioni tuae, ut in causa ista non facile te committas illorum judicio, qui in hujus invasoris depositione suum attendunt imminere periculum. Sicut enim dicit beatus Leo:« Qui episcopi talem consecraverint sacerdotem, qualem esse non liceat, etiamsi aliquo modo damnum proprii honoris evaserint, ordinationis tamen jus ulterius non habebunt, nec illi sacramento intererunt, quod, neglecto divino judicio, immerito praestiterunt.» Si ergo secus quam justitia se habet, tibi judicatum fuerit, judices ipsos ad apostolicam invita audientiam, sine qua hujusmodi negotia commode finiri non possunt. Ego autem domno[ al. domino] papae litteris meis commendabo causam vestram, si legati vestri per me transierint. De ipso vero papa de quo quaesisti, hoc tibi dico, quia mense Novembri[ al. Novembris] cum eo Romam pacifice intravi: mense Januario ibi eum dimisi. Ibi adhuc moratur, et adversariis Romanae Ecclesiae, quantum Deo donante praevalet, obluctatur. Valete.

EPISTOLA XXVIII. PHILIPPO, Dei gratia magnifico Francorum regi, IVO, humilis sublimitatis suae clericus, sic se regere ut Regi regum valeat complacere.

Excellentiae vestrae litteras nuper accepi, quibus submonebar ut apud Pontesium vel Calvum montem cum manu militum vobis, die quem statueratis, occurrerem, iturus vobiscum ad placitum quod futurum est inter regem Anglorum et comitem Northmannorum; quod facere ad praesens magnae et multae causae me prohibent. Prima, quia domnus papa Urbanus interdicit vobis auctoritate apostolica thorum mulieris quam pro uxore habetis 14, et quia sacramentum de securitate concilii quod vobis mandaverat, fieri vetuistis. A cujus commistione si amodo non cessatis, separat vos eadem auctoritas a participatione corporis et sanguinis Dominici. Interdicit etiam omnibus episcopis ne capiti illius mulieris coronam imponant, quam, ut ubique pene terrarum dicitur, lateri vestro illicite copulastis. Parcens igitur majestati vestrae dissimulo vestram adire praesentiam, ne sedis apostolicae jussione compulsus, cui vice Christi parere me oportet, quod nunc dico in aure, cogar in vestris et multorum auribus publicare. Ego autem nolo vos scandalizare, vel regiam majestatem vestram minuere, quandiu possum aliqua honesta ratione dissimulare. Praeterea casati ecclesiae et reliqui milites pene omnes vel absunt, vel pro pace violata excommunicati sunt, quos sine satisfactione reconciliare non valeo, et excommunicatos in hostem mittere non debeo. Postremo novit vestra serenitas quia non est mihi in curia vestra plena securitas, in qua ille sexus mihi est suspectus et infestus qui etiam amicis aliquando non satis est fidus. Exspecto igitur ut aliquando cor vestrum illustrante divina clementia, contra sibilum serpentis auditum obturetis et monitis salutis aures cordis aperiatis. Hoc desidero; hinc ante Deum quotidie preces effundo[ al. fundo; ita ms. c.] Valete.

EPISTOLA XXIX. IVO, humilis Carnotensium episcopus, ROGERIO confratri et compresbytero, salutem.

Quoniam sub disciplina et timore Domini a pueritia tua nutritus es et eruditus, et in excessibus regularis vitae tam verborum quam verberum severitate correctus, non tantum ad presbyterii dignitatem promotus es, sed etiam nomen tuum in tantam enituit claritatem ut opinio tua non tantum inter eruditos, sed etiam celebris fieret inter Dei servos. Unde quidam quaerentes bonas margaritas, postpositis aliis multis aeque vel plus nitentibus, te tanquam singulariter pretiosam margaritam sua existimatione[ unus cod. aestimatione] repererunt, et tanquam lucernam ardentem et lucentem, ut in domo Dei luceres, te super candelabrum posuerunt. Quis ergo te fascinavit, quis oculos tui cordis excaecavit, ut flagitium hoc quod tibi imponitur, non tantum non perpetrares, sed ne saltem de te probabiliter confingi posset modis omnibus praecaveres? Putabam concupiscentiae carnalis ardorem flumine lacrymarum tuarum medullitus in te refrigeratum; et si quid ille ignis urens aliquando reliquerat in conscientia tua cauteriatum, putabam frequenti sacrae Scripturae meditatione, tanquam temperativi malagmatis superpositione malaxatum, et coelitus infusa sancti Spiritus unctione curatum. Putabam quod angelus primogenita Aegyptiorum[ al. Aegyptum] percutiens, domum tuam in utroque poste signatam inter Hebraeos pertransisset, et primogenita tua intacta reliquisset. Nunc vero publicus rumor est te esse reversum in Aegyptum[ al. ad Aeg. Ita ms. c.], et hoc primogenitum, quod est castitas, malleo universae terrae miserrimae in te esse contritum[ quidam interiisse cont.]. Hic oculis meis pene quotidianus fletus occurrit, hic jam mihi a tergo revertitur, hic a dextera et laeva frequenter auribus meis, quasi novus infertur. Hoc devotarum muliercularum submurmurat et circumfert curiosa loquacitas. Hoc eremitarum contristat habitacula. Hoc monasteriorum quasi commiserando mirantur conventus. Hoc quasi argumentum ad defensionem suarum abusionum subsannando sibi resciscunt quidam ecclesiarum coetus. Hoc audiens et ideo alte ingemiscens, amplius sustinere non valui, quin dolorem tibi mei cordis effunderem, et de mea tristitia te salubriter contristarem. Suadeo ergo tibi, seu vera, seu verisimilia sint quae dicuntur, ut a[ al. ut de] candelabro cui superpositus es, inventa honesta occasione descendas, ne amodo fumum magis quam splendorem circumstantibus effundas. Si enim vera sunt, apud auditores tuos reprobus est sermo tuus, et qui flagitiorum tuorum sarcina premeris, aliena non corriges. Si autem tantum verisimilia sunt, nec sic tamen proficies, quia famam tuam neglexisti, quam propter utilitatem proximorum tuorum immaculatam conservare debuisti. Quod si honore gaudens et quaerens tua, praeesse magis desideras quam prodesse, conventus ille pauperum fratrum tibi commissus, non tantum per manum tuam ultra non multiplicabitur, sed etiam quotidianis defectibus ad nihilum redigetur. Quod si hoc consilium meum ad praesens videtur tibi importabile, obtestor te per tribunal aeterni Judicis, ante quod stabis, ut saltem nunc utili rubore suffusus[ al. vili rub. perfusus], amodo suspectarum personarum colloquia fugias, familiaritatem perhorrescas, ne illud propheticum jure objiciatur tibi[ in vett. codd. objiciatur, ut saepe alibi]: Facies meretricis facta est tibi. Noluisti erubescere. In futuro autem sublatus a facie judicantis, tradaris ministro puniendus sine respectu miserantis. Non ut confundam te haec scribo, sed ut filium charissimum moneo, ut saluti tuae provideas, et pravo exemplo mores simplicium non corrumpas. Vale.

EPISTOLA XXX. FULCONI, Dei gratia Belvacensium episcopo, IVO, eadem gratia Carnotensium episcopus, in adversis fortitudinem, in prosperis humilitatem.

Quoniam diabolus adversarius noster tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, fraternitatem vestram familiari exhortatione commoneo, ut fallaces ejus circuitus omni vigilantia cavere studeatis, quatenus propositi et officii vestri memor mundanam superbiam non armis mundanae malitiae, sed armis Christianae militiae superare valeatis. Suadendo etiam consulo, et consulendo suadeo, ut contra mandata domni apostolici, et legati ejus Lugdunensis archiepiscopi, ubi restat adhuc anchora aliqua spei nostrae, nulla ratione caput erigatis, sipost quantascunque procellas ad portum pervenire cogitatis. Exemplar litterarum quas misit mihi domnus papa de causa regis, postquam legati regis nuper discesserunt ab eo, vobis transmitto: ut sciatis quia domnus papa, et si non antecedit, non tamen retrocedit. Valete.

15 EPISTOLA XXXI. FULCONI, Dei gratia Belvacensium episcopo, IVO eadem gratia humilis Carnotensium episcopus, gravitatis anchora se in sancto proposito retinere.

Quoniam, tam scientia quam experientia, novi praelatos in congregatione sibi commissa assiduos esse debere, postquam placuit ei qui ad convivium suum me invitaverat, ut recumbenti mihi in loco humili diceret: Ascende superius, frequenter monui fratres mihi commissos, ut de confratribus suis vel aliunde si ita eis complaceret, praelatum sibi eligerent, qui eos in disciplina sibi tradita posset custodire, et ad ascensiones in corde de valle lacrymarum quotidianis monitis sublevare, ne lupus invisibilis aditum inveniens ovile Domini ingrederetur, et oves Dominicas aut extra raperet, aut intus occultis morsibus strangularet. Quod cum hactenus suis de causis ab eis dilatum sit, nunc tandem acquieverunt monitis meis, et disponunt aliquem secundum quod mentibus eorum inspiraverit Deus sibi praeficere, qui pro viribus sibi collatis in necessitatibus eorum studeat eis tam spiritualia quam corporalia ministrare. Ea igitur hora qua litteras istas acceperitis, per easdem litteras, licet absens corpore, praesens tamen spiritu, depono in manu vestra praelationem quam hactenus habui in ecclesia Beati Quintini, toto desiderio expostulans, ut quem congregatio illa concorditer vel pars sanioris consilii regulariter sibi praeferri postulaverit, in eo loco et ordine in quo ibi eram substituatis, et substitutum in anxietatibus suis pro officio vestro paterna consolatione relevetis. Ego tamen et si depono praelationem, non desero illius Ecclesiae societatem, in qua aliquando potero vobis esse utilis, si Deus reddiderit pacem servis suis. Valete.

EPISTOLA XXXII. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae servus, vestrae autem societatis fidelis frater, confratribus suis, devotum fraternitatis obsequium.

Sicut navis praesentia gubernatoris destituta, licet bonos habeat nautas, et reliquos navis adjutores, licet etiam prosperum habeat ventum, tamen aut fluitat, aut fluctibus immergitur, aut scopulis illiditur, et sic planctum magis invenit quam portum; sic Ecclesia Dei, rectoris sui[ unus cod. pastoris sui] praesentia viduata, multis modis in hoc mundo tanquam in mari naufragoso periclitatur, et ab aditu aeternae quietis, tanquam ab inroitu portus, aut diu differtur, aut in aeternum removetur. Quod ego attendens, sicut saepe monui, ita nunc moneo et licentiam do, ut vobis rectorem regulariter eligatis, quem sicut patrem animarum vestrarum omni honore dignum habeatis, cujus salutaribus monitis cum omni humilitate in omnibus obediatis. Nolo enim cum periculo meo et vestro vobis praeesse et non prodesse; terram occupare, et messem quam terra culta latura est, umbra mea praefocare[ unus cod. suffocare]. Malo vos viventes videre sub alieno regimine quam lugere mortuos sub praelationis meae velamine; habere vos fratres ordinatos, quam filios incompositos. Nolo enim sine causa laborasse in vobis, quos materno affectu de veteri homine in novum mediante Dei timore generavi, quos geminorum uberum lacte usque ad solidi cibi perceptionem educavi, quos ita unice dilexi ut cum gaudentibus gauderem, cum dolentibus dolerem, cum infirmis infirmus fierem, quorum onera tanta mansuetudine supportavi quanta parentes filios carnis suae tolerasse vix possunt inveniri. Cum ergo impediente nescio qua Dei dispositione ex maternis[ al. dispensatione a mat.] uberibus lac sumere non possitis, quaerite vobis matrem adoptivam, de cujus uberibus lac sugatis, ne aliqui vestrum ante tempus ablactati, matrem quam exspectant non inveniant, et sic ad solidam escam non perveniant. In eligendo itaque omnes in commune consulite, ut nemo ibi privatam occasionem attendat, nemo de privata excellentia intumescat, nemo contentiosus existat, nec illi humiliter subdi refugiat, quem fraterna concordia provisa utilitate sibi praeferri expostulat. Qui tamen tanto nunc diligentius a vobis est discutiendus, quanto postea non reprehendendus, sed ab omnibus aequanimiter est tolerandus. Nolo autem certam vobis designare personam, sed habere liberum electionis arbitrium, ut electum vestrum eo aequanimius toleretis quo eum voluntarie vobis praetuleritis. Hoc tamen[ al. tantum] in fraternitate vestra retineo, ut quem de fratribus mecum habere voluero, mihi sicut patri filium transmittatis, et sic ubi eum manere voluero, sine scandalo concedatis. Qua in re non est vobis formidandum, quia satis in hoc servabo modum. Hoc etiam apud vos interim volo habere privilegium, ut si quae, quod absit! inter praelatum vestrum et aliquem de fratribus orta fuerit contentio, et aliqua intemperantia zeli adversus alterum alter exarserit, si hoc commode per vos sedari non poterit, non prius ad aures publicas causa haec prodeat quam ad me deferatur, ut studeam vel immoderatum zelum illum temperare, vel demum canonicae severitati vires dare. Inexpertus enim auriga, dum nescit frena moderari, primo cursu cogit equum acceleratione lassari. Cum ergo sit ars artium, onus onerum regimen animarum, postquam usu ipsius artis edoctus fuerit vester praelatus, quid debeat dissimulare, quid debeat in promptu vindicare, tunc jam suo et vestro judicio contenti, poteritis omnia commode negotia vestra commodare. Quicunque autem ille sit, talem eligat fraternitas vestra, qui sciat de thesauro suo proferre nova et vetera, qui etiam noverit mores vestros, cujus mores et vos non habeatis ignotos, melius enim sibi invicem cohaerent lapides, qui frequenter collimati, inaequalitatem suam deposuerunt frequenti limaturae exercitio. Quod si forsitan contigerit eum in causis exterioribus minus esse exercitatum, ad disponenda omnia sibi commissa, juvabit cum bona conscientia et bonum testimonium. Ipse etiam faciat sibi praepositum, qui consilio ejus et vestro omnia exteriora disponat. Ipse autem intus[ solus cod. Put. interim] secundum traditionem sanctorum Patrum vacet orationi et lectioni, et nutriendae fraternae dilectioni. Multa loquor, sed quasi nunc demum 16 vos ablactans vellem vos in omnibus esse instructos: ut quae sunt recta[ al. bona] sapiatis, et recte intellecta, opere impleatis. Sed quia[ al. si ad] ad hoc non sufficitis, consulite Angelum magni consilii, ut consilia vestra dirigat, et ad bonum finem[ v. c. S. Vict. ad bonam finem] perducat. Deus patientiae et solatii sit vobiscum. Valete.

EPISTOLA XXXIII. LAMBERTO, Dei gratia Atrebatensium episcopo, IVO, Ecclesiae Carnotensis servus, sincerae dilectionis munus.

Si tanta esset nobis convicinitas locorum quanta est animorum, frequenter vellem tuo dulciloquio mulceri, tua consolatione refoveri. Desiderarem tibi frequenter aestus meos effundere, perturbationum mearum crebras incursiones tuis orationibus propulsandas ostendere, amissam quietem spiritus tecum saepe deflere; in qua licebat aliquando divini amoris dulcedinem apposita divini verbi mensa gustare[ sic v. c. antea, cogitare]. Sed quoniam et tu jubente Deo remigasti in altum, ut laxares retia in capturam, amodo poteris ex tuis mea pensare pericula, qualia praelatos in profundo experiri pronuntiat Psalmista: Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos; anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est. In quibus periculis unum est singulare consilium, quatenus toto affectu clamemus ad Dominum, cui mare et venti obediunt, ut procellam nostram convertat in auram, et sileant fluctus ejus. Quod si Dominus in navi dormiens, ut experiatur sustinentiam nostram, moram fecerit, sustinentes sustineamus, quia veniet, et supra sustinentiam nostram tentari nos non permittet. De caetero, charissime, laeta tua, tristia tua communica suo tempore diligenti et dilecto, quia laeta et tristia tua mea sunt, sicut mea tua esse non ambigo. Vale.

EPISTOLA XXXIV. IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae servus, ROBERTO jam bonae spei fratri, ascensiones in corde.

Quoniam, sicut quorumdam relatione didicimus, jam vilescit tibi mundus et omnis vana spes ejus, credimus quia propitia divinitas inchoavit in pectore tuo templum suum, et locum sanctum habitationis suae; unde bonorum omnium largitori, a quo fit haec de vetustate in novitatem laudanda mutatio, grates exsolvimus, et bonis principiis felicem provectum et bonum exitum conferri( ita omnes v. c. antea, proferri], ab eodem omnium bonorum largitore postulamus. Tu igitur, charissime, adjuvante divina clementia sollicite cave, ne immundus spiritus ad te revertens, domum quam reliquit, intus vacantem et foris ornatam inveniat, et secum alios septem nequam spiritus virtutum specie palliatos inducat, sicque novissima tua pejora prioribus efficiat. Contra spirituales itaque nequitias pugnaturus, si securus vis pugnare, castris Christi militum ordinate pugnantium te insere, ne si singulari certamine contra exercitatos inexercitatus pugnare contenderis[ al. cotendis, ita ms. c.], innumera adversariorum tuorum multitudine comprimaris. Postquam vero Spiritu consilii et fortitudinis armatus calliditates antiqui hostis evitare consueveris, jam exercitatior[ al. idem exerc.] in spirituali certamine poteris solus, si ita contingat, contra quoslibet hostes certamen inire, quorum impetus didiceris sustinere in acie. Unde Dominus noster Jesus Christus discipulos nondum Spiritu sancto confirmatos, et adhuc spiritualis certaminis expertes admonuit[ admonet v. c. ms.] dicens: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto. Possem fraternitati tuae hunc in modum multa scribere, sed quia tu per te sapis, hoc prae caeteris obsecro, ut qui jam de tuis Deo in membris ejus coepisti offerre sacrificium, principalitar ei de te offerre studeas holocaustum, ne si aliter, quod absit! feceris, dicatur tibi:« Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, cum tua tribuas, et teipsum tibi retineas.» Vale.

EPISTOLA XXXV. RICHERIO, Dei gratia sanctae matris Ecclesiae Senonensis archiepiscopo, IVO, Ecclesiae Carnotensis servus, obedientiam secundum constitutiones [ita omnes v. c., antea consuetudines] Patrum, et caeteris coepiscopis in urbe Remensi congregatis fraternae dilectionis obsequium.

Si divinae legis fuissetis memores, cujus debetis esse doctores atque tutores, non contra sanctorum Patrum instituta[ instituta ms. codex desunt in ms.] me invitassetis ad concilium, praesertim cujus facinus ignoratis aut flagitium. Primo, quia invitaverunt me quidam episcopi non comprovinciales mei, qui sine auctoritate apostolica mei judices esse non debent, cum peregrina judicia nullius esse momenti decretorum pariter et canonum generali sanctione decernat[ al. decernit, vel decrevit] auctoritas. Secundo, quia admonitione metropolitani mei protrahere nitimini causam meam extra provinciam. Quod cum multis sanctionibus sanctorum Patrum praecisum sit, unam ex multis beati Stephani papae et martyris producam ad medium, quae tanquam gladius biceps utriusque intentionem reverberet, invitantis scilicet et accusantis. Dicit enim beatus papa Stephanus:« Ultra provinciae terminos accusandi[ accusantis ms. cod. sedem] licentia non progrediatur, sed omnis accusatio intra provinciam audiatur, et a comprovincialibus terminetur, nisi ad apostolicam sedem fuerit tantum appellatum.» Et:« Neganda est accusantibus licentia criminandi, priusquam se crimine quo premuntur exuerint.» Postremo quia non de veritatis tramite, sed de odii fomite mea procedit accusatio, apostolicam sedem appello. Quod omnibus in crimine pulsatis apostolica concedit auctoritas, ut per se, aut per vicarios suos loco et tempore, quod mihi praescripserit, causam meam discutiat, et cum peroratum fuerit, legitimam sententiam proferri praecipiat. Neque hoc bene mihi conscius causa vitandi judicii facio, cum manifesta et brevis sit mea purgatio de crimine perjurii, qui nulli hodie viventium aliquando juramentum feci. Sed nolo exemplum esse caeteris recedendi ab ordine, neque sanum est consilium pro incerto commodo vel nullo certis periculis me opponere. Conductum enim a domino meo rege quaesivi, nec habere potui. 17 Quantum vero ex intentatis minis intelligo, non liceret mihi in conventu vestro impune dicere veritatem; qui pro jam dicta veritate, et apostolicae sedis obedientia tantam sentio jam severitatem, ut perjurium arguar incurrisse, et majestatem regiam minuisse. Quod ut pace vestra dicam, rectius in eos retorqueri potest, qui vulnus fomentis incurabile tanquam pii medici cauteriis competentibus dissimulant urere, vel medicinali ferro praecidere. In qua sententia si mecum firmiter fuissetis, jam aegrotum nostrum ad sanitatem perduxissetis. Quod quandiu differtis, videte si fidelitatem quam debetis pleniter exhibetis, si officii vestri munus expletis. Faciat ergo dominus rex adversum parvitatem meam, quantum Deo permittente libuerit et licuerit, includat, excludat, proscribat, inspirante Dei gratia et prosequente, decrevi pati pro lege Dei mei, nec ulla ratione cogente volo ei consentaneus in culpa esse, qui nolo esse consors in poena. Angelus magni consilii, et Spiritus fortitudinis sit vobiscum, ut recta sapiatis et recta faciatis. Valete.

EPISTOLA XXXVI. Reverendo confratri PETRO Pictaviensi episcopo, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, sic bona plantare, ut non studeat bona convellere.

Si fraternitatem vestram in jus vocare possemus, quantum salvo charitatis vinculo fieri posset, jure a vobis multas expostularemus injurias, partim communes, partim proprias: proprias, quia clericum in dioecesi nostra Deo militantem, et pro pulchritudine et dulcedine vitae contemplativae, fonti vitae totis desideriis inhiantem, ad publicum prodire, quietem suam interrumpere, nostra admonitione, nostra auctoritate compulistis. Quem cum vobis ad regimen cujusdam regularis ecclesiae dioecesis vestrae, vestris epistolis crebro compulsi concessimus, et canonice electum ab ipsa Ecclesia transmisissemus, non satis aptam a vobis passus est repulsam, qui praepostero ordine tunc de ejus praelatione disceptare coepistis, quando jam facta a fratribus et collaudata a vobis ejus electione, in prioratus sui sede eum sublimare debuistis. In quo et illi fratri non modicam intulistis verecundiam, et amico vestro non minimam fecistis injuriam. Non enim erat tanta precum instantia ab amico postulandus, qui ad injuriam doni et donantis tam facile mutata sententia fuerat refutandus. Nec satis tuentur vestram fraternitatem litterae domni papae, quibus dictandis a latere interfuimus, quae confirmant abbati Sancti Cypriani jus illud praedictae Ecclesiae, quod se habere dicebat ex legitima concessione quorumdam monachorum, qui( ut audivimus) quietam possessionem clericorum approbant, monachorum vero Sancti Cypriani intrusionem prorsus improbant. Ad hoc enim praedictus abbas modis omnibus nitebatur, ut praedictae Ecclesiae prioratus ei a domno papa concederetur. Quod domnus papa nobis reclamantibus, et libertatem clericorum pro posse nostro defendentibus facere noluit, praecavens, sicut ipse dicebat, ne sub hac occasione praedictus abbas clericos moliretur excludere, et monachos suos intrudere. Clericorum autem ordini publicam infertis injuriam, qui monachorum ordinem ad tam ruinosam superbiam erigitis, ut clericos eis[ ei, m. s. c.] subjugare studeatis, quorum tanta debet esse excellentia, ut secundum beatum Augustinum:« Vix etiam bonus monachus bonum clericum faciat.» Sed quia clericus ista dixit de clericis, audiamus monachum dicentem de monachis. Dicit enim Hieronymus:« Monachus non docentis, sed dolentis habet officium.» Et alibi:« Clerici oves pascunt; ego pascor.» Et alibi:« Si cupis esse quod diceris monachus, id est solus, quid facis in urbibus? Quae utique non sunt solorum habitacula, sed multorum. Habet unumquodque propositum principes suos. Et ut ad nostra veniamus, episcopi et presbyteri habeant ad exemplum apostolos et apostolicos viros, quorum honorem possidentes habere nitantur et meritum. Nos autem habeamus propositi nostri principes Paulos, Antonios, Julianos, Hilarios, Macharios.» Et alibi:« Mihi oppidum carcer, et solitudo paradisus est. Quid desideramus urbium frequentiam, qui de singularitate censemur?» Possemus in hunc modum multa colligere de privilegio clericorum, et subjectione monachorum, nisi vitaremus prolixitatem epistolae. Nec tamen ista dicendo, monachorum religioni detrahimus, imo ut veri monachi sint, id est, ut vere singularem sectentur vitam, tota mente desideramus. Laudamus quidem eos et beatos esse profitemur, si non transgrediantur terminos a patribus suis positos; et tunc magis esse beatos, cum subesse magis studuerint quam praeesse, cum humilitas et obedientia sit eorum summa provectio, ambitio vero et superbia[ et superba ms. cod.] lamentabilis dejectio. Haec et his similia diligenter attendite, et ordinem clericorum, in quo estis, et cui Deo auctore praeestis, ad meliora provocando honorate, et nulli alii ordini eum contra morem ecclesiasticum subjugari permittite. Vale.

EPISTOLA XXXVII. IVO, Carnotensis Ecclesiae servus, ROBERTO in Christo dilecto fratri, memorem esse uxoris Lot.

Gloria misericordi et sapienti Deo, qui cor tuum inanitum[ al. inaniter] inflatum, sagittis acutis vulneratum, ad tantam humilitatem perdomuit ut jam ad petras montium confugias, et ab ira Agni abscondi desiderans ab eis vitam salutis ardenter inquiras. Et quia decorem domus Dei diligere, et de valle lacrymarum ascendens canticum graduum cantare coepisti, quod ipse per te nosti, solum hoc superest ut cum Apostolo quae retro sunt oblitus in anteriora te extendas, donec ad montem Bethel virtutum ascensione pervenias, ubi dilectum fugientem desiderii lacrymis prosequaris, et aliquando revertentem interni[ internis ms. c.] amoris brachiis complectaris. Sed quis sit aptus vitae modus, vel quis locus ad ambulandum in via Dei eligendus sit affecto uti nunc es, nec tua fraternitas quaesivit, neque ipse scire possum, nisi me pulsante ad ostium cordis tui, tuos aestus ipse proferres, et in quo vetus homo resistat, quominus novum hominem perficias, simpliciter aperires. Quod 18 licet aliqua ratione impediente ad praesens fieri non contingat, Deum tamen pro amabili fraternitate tua rogabo, ut qui in pectore tuo templum suum inchoavit, ipse perficiat, simul exhortans ut certum vitae modum quem Deus tibi ipse inspiraverit, eligas: in quo humilitatis viam[ duo v. c. viae] sub obedientiae freno insistas, et experimento simul et exemplo vitae tuae moderamen addiscas. Sic enim decens est ut ab imis inchoans ad summa proveharis, non ut a summis incipiens ad ima dilabaris. Quod cum nostris temporibus de quibusdam ipse videris et audieris, exemplo illorum te oportet esse correctum[ al. correptum], ut non simile incurras retrogradationis opprobrium. Plumesce igitur in nido, antequam voles in altum, ut solidatis virtutum pennis possis alas in activae vitae moderatione deponere, et easdem in altitudinem contemplationis elevare. Vale. Apud fratrem Lambertum habe me excusatum, quia nondum mihi scribere licuit quae voluit. Scribam autem quae Deus donaverit, cum mihi opportunum fuerit.

EPISTOLA XXXVIII. GUACELINO [al. GUALCELINO ms. c.], reverendo Vuintoniensium [sic v. c., antea Vuintoriensium] episcopo, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae servus, salutem.

Liberalitatis tuae fama nullo simulationis fuco palliata, jampridem mihi per multos innotuit et placuit. Qua fiducia per Gullielmum Sancti Satyri praepositum, vasculum chrismale, cujus forma nostris artificibus erat ignota, a tua munificentia postulavi, et sine dilatione impetravi. Quod mihi gratius fecit charitas dantis quam appetitus postulantis. Unde quoties mihi ad usus necessarios ante oculos ponitur, tui memoria dulciter mihi ad mentem revocatur, et fraterna charitas ad rependendam vicem, si opportunitas se offerret, excitatur. Unde postulo fraternitatem tuam, ut et tu memoriam confratris in tua mente reponas, quatenus et orationum manus desideranti mihi porrigas, et utrum apud te hanc gratiam impetraverim, aliquo signo ostendas. Vale.

EPISTOLA XXXIX. ANSELMO, reverendo Cantuariensium archiepiscopo, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis servus, pro modulo sibi collato fidelium orationum munus.

Quamvis placuerit ei qui te invitavit, tibi non alta requirenti dicere[ in septem v. c. ut tibi nec quaerenti diceret]: Ascende superius; non tamen ideo credimus paternitatem tuam[ vestram, ms. c.] nulli religioso onerosam minus esse memorem eorum quos aliquando in Christo dilexerat, vel a quibus pro Christo aliquod obsequium fraternitatis acceperat. Quod tamen si aliquando ex quotidiana ecclesiasticorum negotiorum instantia contingeret, tamen non immemores vestri[ nostri m. s. c.], parvitatis nostrae memoriam tuae sublimitati quibus possumus vehiculis ad mentem reducimus[ v. c. reducere curamus; ms. c. reducere tantum], utpote qui tuis desideramus orationibus fulciri, et copiis si necesse fuerit relevari. Astitimus enim hoc anno pro multa in te benivolentia monachis Beccensibus contra Molismenses, quantum ratione et auctoritate suffragante potuimus. Et jam de Pixiacensi monasterio plenam per nos consecuti fuissent justitiam, nisi quod prius affectant regis captare benivolentiam. De caetero commendo paternitati tuae fratrem Rothardum[ al. Rohardum, vel Rotrardum] praesentium latorem, per obedientiam confratrum ad partes istas directum, ut in quo indiguerit consilio, eum munias et auxilio. Si autem servitium nostrum in aliquo tuae sanctitati fuerit commodum, obedituro praecipe. Vale.

EPISTOLA XL. IVO, Carnotensis Ecclesiae non satis aptus minister, fratri MANEGALDO, sic crucem Christi portare ut ejus remigio mare hujus mundi valeat transfretare.

Quoniam post multos circuitus levem Christi sarcinam subire, et contempto mundi flore in domo Dei abjecte vivere elegisti, sciens quia melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas, divinae bonitati, quae humilibus dat gratiam, grates exsolvimus, et ut de commisso tibi talento, tanquam fidelis nummularius, creditori tuo multiplicem referas usuram, eamdem divinam bonitatem intensius obsecramus. Sic enim ordo rationis poscebat ut qui verbo ad viam vitae plurimos informaveras, aliquos aliquando conformares et confirmares exemplo; et qui de semine patris Jacob tanquam Zelpha inveterata et ancillari consuetudine philosophandi filios pepereras, jam de ejusdem patris semine tanquam speciosa Rachel ex intimae visionis libertate spiritualem sobolem multiplicare non desistas. Ista[ ita ms. c.] dicens: Minervam quidem non doceo, a qua magis doceri indigeo; sed fraternis profectibus congaudens, bonis principiis meliores exitus apponi desidero. Simul obsecro, ut pusillanimitatem meam in alto remigantem, et pene aliquando naufragantem, de portu tranquillitatis tuae orationibus juves, salutaribus monitis aliquando consoleris. Notum enim credo prudentiae tuae mihi pro Rachel servienti Liam esse nocte suppositam, quam quidem invitus[ al. quanquam invitus] suscepi, et invitus tolero, utpote parum videntem, parum parientem, sed multum exasperantem. Quarum molestiarum taedio frequenter affectus, retrospecta quietis amissae pulchritudine graviter ingemisco, et datis mihi columbae pennis avolare, iterum vacare desidero. In qua perturbatione solum mihi refugium est orare, et eum exspectare qui salvum me faciat a pusillanimitate spiritus et tempestate. A cujus voluntate si dissentire non timerem, tanto oneri impar, eidem oneri humerum libenter subtraherem. Cum ergo a te ad partes nostras transierint vel redierint aliqui, fac ut videam interiorem hominem tuum in litteris tuis, sicut ex parte vidisti meum in meis. De caetero commendo fratrem istum portitorem praesentium[ quidam add. litterarum] fraternitati tuae, ut familiarem[ unus, familiariter] eum habeas, et in lectionibus tuis ei benigne respondeas. Quantum enim de homine aestimare possumus, aedificari quaerit, non inflari.

19 EPISTOLA XLI. IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, GAUFREDO [ al. GOIFREDO, GOIFFRIDO, GODEFRIDO] Vindocinensis monasterii abbati, cum dilectione salutem.

Quantum ex tenore litterarum tuarum perpendere potui, summa inquisitionis tuae fuit utrum monachus qui tantum a monacho, et non a suo abbate benedictus est, ab abbate suo iterum benedicendus sit. Quod fieri posse et dimitti posse arbitror absque ullo benedicti vel benedicentis incommodo. Monachi enim benedictio non est manus impositio, vel alicujus sacramenti ex apostolica traditione celebratio. Nec aliam vim habere mihi videtur, quam super poenitentem absolutio, vel super populum sacerdotis oratio. Dicit enim B. Hieronymus:« Monachus non habet officium docentis[ al. non est; vel, monachi officium non est docentis], sed plangentis, qui se et mundum lugeat.» Sicut ergo monachus in hoc officio sibi soli prodest, ita ex gratia vocantis solus ad hoc officium accedere potest, nec praejudicat ad salutem, utrum simpliciter a[ a simplici ms. c.] monacho vel abbate suscipiat benedictionem, quia verum monachum nulla facit exterior adjectio, nisi mundi contemptus et plena Dei dilectio. Quod in principibus hujus ordinis, Paulo videlicet et Antonio, et multis aliis Aegyptiis monachis facile apparet, qui nullam a praecedente abbate vel monacho suscipientes benedictionem, perfectam ab eo qui habitare facit monachos in domo, sui laboris consecuti sunt retributionem. Quod vero postea multiplicatis monachorum congregationibus professiones ab eis exactae sunt, et benedictiones super eos datae, quadam cautela factum est ut monasticus ordo quanto firmius in conspectu Dei et hominum et solemnius ligaretur, tanto robustius et devotius ab ipsis servaretur. Et si qui vellent ab hoc proposito recedere, testimoniis pluribus convincerentur[ vincerentur, ms. c.], et tanquam jurati[ in uno cod. perjurati] in Christi sacramenta tirones, ad propositum suum reverti cogerentur. Quibus liquet traditiones hujusmodi nihil esse aliud quam quaedam religionis vincula, humanae instabilitati provisa. Quoniam omnis traditio religionis novitate et raritate viget et floret, antiquitate vero et numerositate, nisi districte ligetur et servetur, frigescit et vilescit. Unde in discretione abbatum hoc mihi ponendum videtur, utrum debeant professiones, coram aliis factas, vel benedictiones, ab aliis datas, in sua praesentia iterare, quia non est hoc ecclesiastica sacramenta iterando violare, sed pro instabilitate personarum vinculum vinculo[ al. vinculis vincula] superponere. Quod si monachi benedictio esset consecratio etiam apud Cluniacenses apud quos( ut asseritis) est ista consuetudo, nulla prorsus fieri posset[ al. deberet] benedictionis iteratio. Unde nec consecratio virginum, quae ex auctoritate apostolica episcoporum privilegio reservatur, si aliquando a presbyteris usurpetur, propter sacramentum Christi et Ecclesiae quod ibi continetur, nullatenus ab episcopis iteratur. Dixi de proposita quaestione quod sensi, et quantum mihi videtur, in nullo a ratione vel auctoritate dissensi. Vale, et quomodo ieris vel redieris, et quod audieris de consilio domni papae mihi rescribe.

EPISTOLA XLII. HUGONI, Dei gratia Suessionensium episcopo, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, confortari in Domino.

Publicis negotiis praepeditus, plura quae volui fraternitati vestrae scribere non valui. Si autem aliquando mererer dulce colloquium vestrum, dicerem plurima in aure tuta, quae chartula celare non posset, si in aemulorum manus, antequam ad vestras perveniret, incideret. Hoc itaque interim suadeo vobis, ut juventutem vestram honestis exercitiis occupetis, lectione, oratione, sacrae legis meditatione, ut si aliquando aliqua foeda imaginatio per sensuum fenestras templum cordis irrumpens ibi appingi tentaverit, vel prorsus ab ipso introitu repellatur, vel si forte aliqua incuria vel importunitate ostium cordis irrepserit, casta intus vigente dignitate cum dedecore excludatur. Sic enim testimonio bonae conscientiae poteritis in justitia Dei exsultare, et internae suavitatis gustum proximis fiducialiter[ unus cod. fideliter] eructare. Nec infructuosus esse poterit sermo doctoris, quem intus accendit et format divini virtus amoris. Si vero perversorum odia et detractiones ex hoc incurrerit vestra fraternitas, toleranda erunt vobis verbera verborum, qui in eorum numero[ id. cod. in eorum merito] estis, qui apostolico gradu insistentes pro domo Dei sustinuerunt non tantum rapinas bonorum suorum, sed etiam tormenta et mortes corporum. Quod enim illi sustinuerunt pro fidei defensione, nos sustinere habemus pro criminosorum actuum reprehensione, alioquin erimus pastores nosmetipsos pascentes, nostra quaerentes, oves morbidas non sanantes, sed fortes et pingues devorantes. Nec ab hac fortitudine deterreat vos raritas praesentium exemplorum, cum excusare nos non valeat haec ratio apud judicem internorum. Valete, et fratres nostros Bistesiaci[ al. Bistisiaci] Deo militantes sub patrocionio vestro pro Dei amore et nostro juvate, et contra aemulorum infestationes paterne supportate.

EPISTOLIA XLIII. Domno et Patri suo URBANO summo pontifici, IVO, ( humilis) Ecclesiae Carnotensis minister, cum Petro pugnare, et cum Petro regnare.

Quoniam Romana Ecclesia post multa naufragia sub vestro regimine ad portum pene[ jam ms. c.] pervenit, et Italiae regnum jamdiu rebelle in conspectu vestro totum pene conticuit, ita ut novus rex ad voluntatem Dei et vestram in manus vestras se dederit; gaudeo in Domino, et gaudium meum nullis syllabarum metis explicare sufficio. Quotidianas etiam preces coram Deo pro vestra incolumitate et pace multiplico, ut sermo Dei per vos currat, et de die in diem magis proficiat, et bona quae per vos inchoavit, ad finem usque perducat. Notum autem facio sublimitati vestrae quod Guillelmum[ al. Willelmum de quo ep. 5.] bonae spei fratrem in Carnotensi Ecclesia nutritum, Parisiensis Ecclesia elegit in episcopum. Qui quidem sine consilio et assensu nostro nihil tale praesumere voluit. Misimus itaque cum eo quosdam de fratribus, 20 qui diligenter inquirerent, utrum in eum vota omnium concurrerent, utrum haec electio mediante pecunia, vel aliqua esset a rege extorta violentia. Quibus bene cuncta renuntiantibus, illi fratri dedimus consilium et assensum, ut illi electioni cederet, et divinae ordinationi se non subduceret. Timebamus enim ne alius ex transverso intruderet, et Ecclesiam Simoniaca peste macularet. Addidimus quoque consilio ejus, quia aliquantulum infra annos legitimos nobis esse videbatur, ut promotiones ad gradus ecclesiasticos per congrua intervalla differret, et interim aut per se aut per nuntios Ecclesiae pro his quae ad integritatem ordinationis minus sunt, a paternitate vestra indulgentiam postularet. Quod scribo absens, si opportunitas se offerret, dicerem praesens, et pro ipsa Ecclesia, et cum ipsa Ecclesia a paternitate vestra magna in vos fiducia postulo, ut nulli aemulo de ejus insimulatione aurem de caetero commodetis.[ al. accommodetis], et per praesentium latorem mihi et ipsi Ecclesiae litteris vestris, quo ordine et quo modo res incoepta ad exitum cum gratia vestra perduci possit, vos ipse disponatis. Conterat Dominus Satanam, oro, sub pedibus vestris. Valete.

EPISTOLA XLIV. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, omnibus in ejusdem Ecclesiae episcopatu positis, salutem in Domino.

Notum sit vobis, dilectissimi, qui ad supernam Hierusalem pertinere vos creditis, quia si donativum superni Regis, ad quod vocati estis, promereri desideratis, pacem vobis a Deo mandatam remota omni discordiae peste servare debetis. Hanc enim Christus mundum ingrediens angelica revelatione mundo mandavit coelesti militia concinnente: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Hanc Christus proxime de mundo egressurus et in brevi ad coelos reversurus commendavit dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis. Hanc Apostolus necessario tenendam admonet dicens: Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Cum enim Christi adventus non solum inter se coelestia et terrestria, sed etiam ipsa terrestria ad invicem pacificare venerit, ut in unitate fidei et Christianae pacis unum Christi corpus fierent, quid ei proderit Christi adventus, qui extra pacem fuerit inventus? Hanc professi estis, cum ad Deum, auctorem pacis et amatorem revertentes, diabolo auctori et amatori discordiae et omnibus operibus ejus in fonte vitae renuntiastis. Ergo, fratres, si dissimulare non vultis, magna est vobis indicta necessitas observandae pacis, qui Regis aeterni sacramentis obstricti aeterni praemii exspectatione coelesti militiae vos mancipastis. Pro certo enim sciat fraternitas vestra, quia in regno Christi nullus est relictus discordiae locus. Solum cum auctore[ al. actore] mortis et operibus ejus, indeficiens est nobis injuncta discordia. Cum ergo, ut dictum est, Christianorum fides pacem debeat habere continuam, et non tantum mentes eorum a vitiis, sed etiam manus debeant vacare ab operibus vitiosis: videte quantum jam desit vobis ad Christianam perfectionem[ v. c. vobis Christianae perfectionis], qui dies, quos devovistis coelesti militiae ad quaerendam salutem, remitti vobis cogitis exercendae malitiae ad inveniendam mortem. Attendite, fratres, si quis vestrum alternatim carnem suam tribus diebus ferro incideret, vel igni combureret, vel quolibet alio cruciatu affligeret, quatuor vero diebus tantum vocaret[ vacaret, ms. c.], nonne ab amicis ligaretur, nonne tanquam phreneticus ad medicum duceretur? Quanto magis vulnerator animae suae vel interfector fortioribus Christi vinculis esset alligandus, ut a morte animae suae cessaret, et incessanter vitae operam daret! Sed quia prona est omnis aetas ab adolescentia in malum, et perversi homines stipendia peccati magis quam justitiae diligentes adversus correctores[ correptores, ms. c.] suos insurgunt tanquam phrenetici in medicos, exspectantes de vobis meliora et viciniora saluti, toleramus imperfectionem vestram, dissimulamus impietatem vestram, et cum abundante iniquitate sanare vos perfecte nequeamus, malumus infirmos et saucios vos habere quam penitus mortuos. Rogamus itaque et obsecramus, et ex auctoritate Domini Jesu, cujus legatione, licet indigni, fungimur, vobis praecipimus, ut salvationis vestrae memores, saltim[ ita v. c. Put., al. saltem] hos quatuor dies, quibus et Dominus et Salvator noster medicinalia salutis nostrae sacramenta evidentius operatus est, pacificos firmiter habeatis[ unus v. c. vos fir. exhibeatis], et ab omni injuria[ al. iniquo], tam inimicorum quam amicorum, tam alienigenarum quam indigenarum, mentes, manus, linguas compescatis. Novit enim quicunque est Christianae religionis discipulus, quia quinta feria[ quintae feriae cultus] Dominus Jesus ultimum cum discipulis convivium celebravit, in quo corpus et sanguinem suum, quae sunt nostrae reconciliationis sacramenta, et vulnerum nostrorum medicamenta, edendum et bibendum, et de caetero in sui commemorationem faciendum eisdem discipulis commendavit. Completo itaque coenae mysterio, eorumdem discipulorum pedes lavit, in sacramentum poenitentiae et remissionis; hoc sacramento designans[ designatur, ms. c.], terreno pulvere etiam religiosa corda sordere, et neminem esse mortalium, qui non egeat poenitentia et peccatorum indulgentia. Ejusdem diei fine, discipulo prodente, traditus est in manus Judaeorum; quod tanta patientia fieri pertulit, ut se male tractantibus in nullo resisteret, imo aurem praecisam servo principis benigne restitueret. Quinta quoque feria peracta dispensatione suae incarnationis videntibus discipulis, in glorificata carne coelos ascendit; de caetero ad dexteram Patris interpellans pro nobis, ut eo sequatur humilitas gregis, quo praecessit celsitudo pastoris. Quid in his omnibus dux noster, quid nisi pacis exempla monstravit? videlicet ut qua die Christiana plebs tot ad vitam medicamenta suscepit, nemo alium laedendo se potius laedat, nemo alium interficiendo se potius interficiat; cum laesus foris, laedens intus[ al. interius], pereat. Sexta vero feria primus Adam de limo plasmatus est et secundus Adam ad redimendum hominem veniens, in utero Virginis angelo nuntiante est incarnatus. Eadem quoque feria Christus passus est, et homo perditus, ad imaginem Dei per Christi sanguinem est reformatus. Qua ergo die pax reddita est mundo, pacem servare debet omnis homo, ne ad mortem redeat, quam protoplastus universo intulit mundo. Septima autem feria 21 requievit Deus ab omni opere suo, significante hoc nobis Spiritu sancto quod non tantum quiescere debemus ab omni opere vitioso, sed et requiem exspectare post tempus quo sabbatizandum est ab omni opere oneroso. Non enim onerosum erit Deum perfecte diligere, et ejus laudibus ex dilectione incessanter insistere. In figuram quoque futuri et praesentis sabbatismi[ unus cod. in signum quoque praesentis sab.], praedicta feria caro Christi requievit in sepulcro, anima ejus interim debellante tartara, et hostis antiqui fortitudine superata, perdita spolia reportante. Noli ergo, Christiane, Christi sanguine redempte, noli beneficiis tui Redemptoris ingratus existere; noli tartara in hac ereptionis et requietionis die tua praesentia cumulare, bona proximi tui rapiendo, et eum qui aliena non rapuit, sed se ipsum tibi impendit in membris suis iterum persequendo. De octava feria, quae et prima, nulli credenti dubium est quod ea die Dominus resurrexit, et certum nobis argumentum et exemplum duplae nostrae resurrectionis sua resurrectione contulerit, in qua plena pax dabitur filiis adoptionis, jam non concupiscente carne adversus spiritum, vel spiritu adversus carnem. His et aliis de causis quae pro brevitate sermonis onerosum est enumerare, majores nostri in his potissimum diebus servandam pacem esse sanxerunt, et pro qualitate personarum et quantitate malorum diversa et dira supplicia violatoribus pacis inferri decreverunt. Quorum vestigia, pro posse nostro, sequentes, exhortando praecipimus, et praecipiendo exhortamur, ut pacem, cujus constitutionem vobis scriptam dirigimus, sine disceptatione servetis, et servandam tactis sacrosanctis reliquiis propria manu firmetis. Hoc enim vobis bonum est, et ad augmentum rerum temporalium[ quidam, rerum corporalium], et ad profectum bonorum incommutabilium. Obedientibus a Deo pax et misericordia; huic autem constitutioni non obediturus[ al., his autem constitutionibus non obediturus], sit anathema maranatha. Valete.

EPISTOLA XLV. IVO, Dei gratia Carnotensis episcopus, clericis Mellentinis, et omnibus in Pixiacensi archidiaconatu, salutem.

Perlatum est ad aures nostras quod Mellentinus comes ducere velit in uxorem filiam Hugonis Crispeiensis comitis; quod fieri non sinit concors decretorum et canonum sanctio[ cod. Put., quod fieri contra decertat canonum sanctio], dicens:« Conjunctiones consanguineorum fieri prohibemus.» Horum autem consanguinitas nec ignota[ al., ignorata] est, nec remota, sicut testantur et probare parati sunt praeclari viri de eadem sati prosapia. Dicunt enim quia Gualterius[ al., Gauterius] Albus genuit matrem Gualeranni[ al., Waleranni] comitis, qui genuit matrem Roberti comitis. Item supradictus Gualterius[ Gauterius] genuit Radulphum patrem alterius Radulfi, qui genuit Vermandensem comitissam, ex qua nata est uxor comitis Hugonis, cujus filiam nunc ducere vult Mellentinus comes. Si autem praedicta genealogia ita sibi cohaeret, legitimum non poterit esse conjugium, sed incestum contubernium, nec filios poterunt habere legitimos, sed spurios. Unde vobis ex apostolica et canonica auctoritate praecipimus, ut tam calumniosum conjugium in ecclesiis nostri episcopatus nec ipsi consecretis, nec ab aliquo, quantum in vobis est, consecrari permittatis, nisi primum in praesentia nostri consanguinitas haec septimum gradum excessisse legitime fuerit comprobata. Valete, et has litteras Mellentino comiti transmittite.

EPISTOLA XLVI. URBANO summo pontifici, IVO sanctitatis suae filius, fidelium orationum munus.

Venturi sunt ad vos in proximo nuntii ex parte regis Francorum, per quorum os locuturus est spiritus mendax, qui infatuati adeptione vel promissione honorum[ quidam, bonorum] ecclesiasticorum infatuare molientur[ al., moliuntur, ep. 92] sedem justitiae. Contra quorum calliditatem a parvitate mea vigilantiam vestram volo esse praemonitam et praemunitam, quatenus rigorem vestrum promissiones eorum non emolliant, comminationes non exterreant. Quidquid enim dicent[ ut quid enim] jam securis ad radicem arboris posita est, nisi ut aut arcum remittatis, aut gladium suspendatis. Qui ergo venturi sunt confidentes in calliditate ingenioli sui, et venustate linguae suae, praedictis de causis impunitatem flagitii se impetraturos regi a sede apostolica promiserunt, hac ratione ex parte usuri, regem cum regno ab obedientia vestra discessurum, nisi coronam restituatis, nisi regem ab anathemate absolvatis. Si autem impoenitenti venia concedatur, quanta spes impune peccandi peccantibus de caetero relinquetur, non est meum instruere vestram prudentiam, cujus potissimum interest delinquentium errata non fovere, sed ferire. Si autem aliqui subdoli evidenter ab unitate matris suae discedunt, qui jam pridem mente discesserunt, consoletur sanctitatem vestram divinum responsum: Reliqui mihi septem millia virorum. Et illud Apostoli. Oportet haereses esse, ut hi qui probati sunt manifesti fiant. De caetero volo sciat vigilantia vestra quia ex praecepto regis, Remensis et Senonensis, et Turonensis archiepiscopi invitaverunt suffraganeos episcopos, ut post responsa vestra apud Trecas prima Dominica post festivitatem Omnium Sanctorum conveniant. Quo invitatus ire dissimulo, nisi vestro consilio munitus, timens ne quid contra justitiam, et sedem apostolicam moliatur ille conventus. De his itaque; et de his quae circa vos sunt, quae libuerit rescribat mihi vestra paternitas, ut in adversis compati, et in laetis valeam congratulari. Valete.

EPISTOLA XLVII IVO, humilis Carnotensis episcopus, WIDONIS regis dapifero, salutem.

Quae mihi mandasti per Landricum presbyterum jam audieram per Ebrardum nepotem tuum, videlicet quod rex multa mala dimittere, et multa bona se promittat velle facere, si cum pace sedis apostolicae et communione ecclesiastica mulierem quam illicite habet, valeat ad tempus retinere. Unde ex auctoritate divina hoc charitati tuae rescribo, quia nulla redemptione vel commutatione quis peccatum suum poterit abolere, quandiu vult in eo permanere, secundum illud Apostoli: Voluntarie peccantibus non relinquitur hostia pro 22 peccato. Quod est aliis verbis dicere, quia nemo in peccato suo perdurare volens, peccatum suum poterit aliqua eleemosyna vel oblatione redimere. Unde et Dominus Cain sua offerenti, et tamen homicidium cogitanti legitur respondisse:« Si recte offeras et non recte dividas, peccasti, quiesce.» Quasi dicat: Peccas non recte partiendo qui tua offers, et de homicidio tractans, teipsum qui tuis melior es, mihi aufers. Hinc etiam dicit beatus papa Gelasius:« Legatur ex quo est religio Christiana, vel certum detur exemplum in Ecclesia Dei a quibuslibet pontificibus, aut ab ipsis apostolis, ab ipso denique Salvatore, veniam nisi corrigentibus se fuisse concessam. Auditum autem sub isto coelo ab aliquibus nec legitur omnino, nec dicitur: Date nobis veniam, ut tamen nos in errore duremus. Ostendant[ al., ostendatur] ergo quibus occasionibus, quibus regulis, qua lectione[ al., qua ratione] vel quo documento, sive a majoribus nostris, sive ab ipsis apostolis, quos potiores fuisse merito non dubium est, sive ab ipso Domino Salvatore, qui judicaturus creditur vivos et mortuos, vel si factum est unquam, vel faciendum esse mandatur.» Propter haec et alia multa his similia, scio consilium domini regis bonum exitum habere non posse, nisi ab hoc peccato desistat, et Christi jugo se poenitendo subjiciat, cum Deus[ al., Dominus, ms. c.] non nostra, sed nos ad salutem nostram requirat. Dic[ unus v. c. dicantur] ergo haec omnia domino regi, ut sanius consilium perquirat; quod si ei Deus[ al., Dominus, ms. c.] ministraret, me adjutorem in quibuscunque possem inveniret. Vale.

EPISTOLA XLVIII. URBANO summo pontifici, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis servus, fidelium orationum munus.

Quia[ quoniam, ms. c.] Gallicanarum Ecclesiarum pericula, quotidianarum pressurarum experimento cognoscimus, earumdem pressurarum onera sedi apostolicae relevanda notificari praeoptamus. Unde Remensem metropolim quondam[ al., aliquando, ms. c.] matrem vestram, nunc autem filiam, sub omni celeritate vestris consolationibus refoveri, vestro auxilio fulciri postulamus, ne adversarius noster qui circuit quaerens quem devoret, electionem in domnum Manassem facta aliqua valeat versutia perturbare, aliqua perturbatione cassare[ al, quassare]. Non enim poterat illa Ecclesia inter omnes filios suos quemquam invenire sedi apostolicae magis devotum, suis utilitatibus magis necessarium, tum propter generis nobilitatem, tum propter morum honestatem. Quantum vero necessarium sit Romanae Ecclesiae, ut in praedicta sede devotum sibi ministrum substituat, non est meum vestram prudentiam instruere, quae novit eamdem sedem diadema regni habere, et omnibus pene Gallicanis Ecclesiis exemplum ruinae vel resurrectionis existere. Valete.

EPISTOLA XLIX. IVO, indignus Ecclesiae Carnotensis minister, STEPHANO Palatino comiti, salutem.

Mansuetudinem vestram adversum me amaricatam non sufficienter admiror, qui personam vestram laesisse, vel principatus vestri jus legitimum in nullo me minuisse arbitror. Quod tamen si aliqua subreptione fecissem, familiaribus colloquiis ut errorem meum corrigerem, fueram admonendus, aut demum ad jus congruis locis et temporibus invitandus, non verbis indignantibus et minacibus exasperandus. Cum ergo nihil horum praecesserit, cognoscat strenuitas vestra, quam subito in amicum insurrexerit, et compescat indignationem suam; qui sic parati sumus vestrae parere amicitiae, ut tamen ministerium nostrum honorificemus satisfaciendo justitiae. Quod enim a claustro canonicorum omnis saecularis potestas sit eliminata, jamdiu ante tempora patrum vestrorum[ al., nostrorum] et regum decretis est cautum, et ecclesiasticis sanctionibus multimode roboratum, et ad usque tempora Gaufridi exepiscopi sine ulla interruptione conservatum. Quod ergo Ecclesia tam liberaliter in primis obtinuit, quod tam multis temporibus quiete possedit, putatis unius hominis levitate vel perversitate a jure Ecclesiae posse auferri, et sine multa discussione, sine judiciali definitione in alienum jus posse transferri? Redeat ergo ad se mansuetudo vestra, et acquiescat verbis sapientiae dicentis: Ne transgrediaris terminos antiquos, terminos quos posuerunt patres tui[ al., patres nostri, ms. c.]. Quos quicunque praesumpserit adversus Ecclesiam parvitati meae[ nostrae ms. c.] commissum transcendere, parati sumus pro potestate[ al., possibilitate] nobis a Deo collata usque ad damna rerum, usque ad exsilium contradicendo resistere; et gladio sancti Spiritus usque ad dignam satisfactionem persequendo ferire. Hic gladius penetrat turres, dejicit propugnacula, et omnem altitudinem adversus humilitatem Christi se erigentem, et haereditatem quam sibi suo sanguine acquisivit, injuste pervadentem. Hic gladius in egestate fortior est, in exsilio non frangitur, carcere non alligatur, juxta illud Apostoli: Verbum Dei non est alligatum. Quod si nos cum hoc gladio non timetis, timete Deum in nobis, cujus fungimur legatione licet indigni, cujus sacramentorum dispensatores sumus, dicente Domino per Prophetam: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Habet enim legitimus principatus Ecclesiarum quieti providere, non Ecclesiarum quietem perturbare, sua dare, non suis spoliare, quatenus Ecclesia Deum pro principibus et potestatibus orans, non cum disceptatione hoc faciat, sed cum pietate. De caetero de securitate, pro qua me invitastis, ut eam vobis Mellis[ in uno v. c. Meldis, et rectius] facerem, non est mihi consilium ut eam vobis alibi faciam nisi in civitate pro qua et de qua vobis eam debeo. Nec decet tam rectae opinionis hominem, ut aliquid a me exigatis contra consuetudinem propter suscitandi odii occasionem. Non enim adeo sum cupidus aut timidus, ut me, vel hoc, vel illud ducat in aliud quam habet ratio et consuetudo. Ego enim perquisitis Ecclesiae scriptis, consultis etiam antiquioribus Ecclesiae clericis, nullo modo invenire potui aliquem antecessorum meorum canonice promotum, hanc securitatem fecisse antecessoribus vestris, nisi in civitate. Valete, et Deus pacis sit vobiscum.

23 EPISTOLA L. RICHERIO, Dei gratia Senonensium archiepiscopo, IVO, humilis Carnotensium episcopus, salutem cum debita obedientia.

Parabam me sicut mihi mandaverat vestra paternitas, ut venirem ad colloquium vestrum et confratrum nostrorum, cum eruditioribus Ecclesiae nostrae filiis. Sed interim mihi pro certo intimatum est a quibusdam amicis meis, quia parabantur mihi insidiae a quibusdam parochianis vestris, qui sunt affines illius olim dictae reginae, cujus inimicitiae nondum sunt adversum me aliqua ratione sedatae. Unde rogo mansuetudinem vestram ut a Picuereis[ Plicuris ms. c.] usque ad vos securum mihi conductum praeparetis, si praesentia mea adeo necessaria est vobis. Nam in hoc itinere me periculum aliquod incurrere, quantum mihi est damnosum, tantum vobis ignominiosum. Quod si ad praesens fieri non potest, quae dicerem vobis praesens, ea scribo vobis absens. De veteri querela quam habet adversus Senonensem Ecclesiam Lugdunensis Ecclesia, laudo et consulo ut, si qua habetis privilegia, apostolica manu roborata, vel scripta authentica, quae primatum Lugdunensis Ecclesiae, quem aliquando ex catalogis civitatum conjicimus exstitisse, ab Ecclesia vestra removeant, e t libertatem quam desideramus eidem Ecclesiae defendant, ea confratribus nostris ostendatis et eadem parvitati nostrae transmittatis, quibus tanquam firmis sustentaculis innitamur, et libertatem matris nostrae pro posse nostro tueamur. Quae si modo ad manum non habetis, non est consilium meum ut contra torrentem brachia dirigatis, imo apostolicis sanctionibus interim acquiescatis absque praejudicio privilegiorum vel authenticarum scripturarum, si quando reperiri poterunt, quae hanc subjectionem ab Ecclesia vestra removeant, et ejusdem Ecclesiae libertatem defendant. Qui melius sentiunt, melius consulant. Hoc tantum provideant[ al., praevideant], quia rerum exitus prudentia metitur, ut ab imminenti gladio caput vestrum eripiant. De caetero sciatis canonicos Parisienses, decanum videlicet cantorem, Rainaldum archidiaconum in praesentia nostra secundum praeceptum domni papae jurasse se nullo terrore regis vel dictae reginae compulsos, domnum Gulielmum[ al. Vuillelmum, ut dicta epist. 54 et 55] episcopum sibi elegisse, neque aliquid Simoniacae pravitatis in ejus electione intendisse. Unde mando vobis ex parte domni papae ut si Parisiensis Ecclesia eum sibi ordinari et consecrari postulaverit, ante festum sancti Remigii secundum auctoritatem et consuetudinem Ecclesiae vestrae ei manum imponatis, et honore pallii ad tempus vobis interdicto, in ejus ordinatione et consecratione uti nullatenus formidetis. Sic enim domnus papa mihi concessit apud montem Pessulanum, cum ad petitionem regis de ejusdem Gulielmi[ al. Vuillelmi] electione tractaretur, et post multam ventilationem ejusdem electionis discussio mihi a domno papa committeretur. Ad ultimum rogo paternitatem vestram, ut secundum institutionem[ unus v. c. constitutionem] pacis quae a domno papa omnibus Gallicanis Ecclesiis indicta est, de parochianis vestris Stampensibus, videlicet Ursione filio Theodonis et complicibus ejus, justitiam faciatis; qui episcopatus nostri partem episcopatui vestro contiguam omnino devastant, et pacem quam habet reliqua pars episcopatus sine causa perturbant. Praecipite itaque Stampensi archipresbytero, ut vel eos ad satisfactionem adducat, vel ipsis excommunicatis et locis in quibus morantur divinum officium interdicat secundum consuetudinem pacis. Valete, et quod vobis placet per praesentium portitorem mihi remandate[ unus cod. rescribite].

EPISTOLA LI. IVO, Dei gratia Carnotensium episcopus, dilecto fratri et compresbytero SANCTIONI, recta sapere in Domino.

Noverit fraternitas tua litteras mihi esse directas a clericis Aurelianensibus, qui majores in clero illo esse videntur, constanter te accusantibus super gravibus capitulis, Simoniaca videlicet haeresi, et invasione Aurelianensis ecclesiae, aliisque criminalibus culpis quae si verae sunt, canonica severitate sunt plectendae. Quin etiam talionis vinculo in eisdem litteris se astringunt, nisi legitimo numero testium vera haec esse probaverint, vel in praesentia nostra, vel eorum ad quorum sententiam tuum referendum est judicium. Unde charitate, qua in Christi corpore unum sumus, fraternitatem tuam commoneo, ut si in his reprehensibilem conscientia tua te judicat, ab incoepta pravitate pedem retrahas, ne tua inaniter disperdas et te cum tuis miserabiliter perdas. Attende quia aetatem tuam jam usque in senium divina misericordia pertraxit, et excessus tuos moderatis flagellis feriens, poenitentiae tempora tibi indulsit. Noli ergo sub ipsum funus illam celsitudinem ambire, quam imbecillitas tua vel assequi non valeat, vel aliquando cadentem gravius elidat; quam etiam assequi non valuisti quando eras aetate viridior, ingenio acutior, viribus corporis longe robustior. Nonne tibi, charissime, satius erat in loco humili salvari quam in sublimi periclitari? Si in convivio Domini tui novissimum locum elegisses, et ab invitatore tuo tibi dictum esset: Amice, ascende superius, tunc esset tibi laus et gloria coram simul discumbentibus. Nunc vero sicut dicitur, contra ecclesiasticas sanctiones, data vel promissa pecunia immensa, adjuncta etiam saeculari potentia, ad fastigium curae pastoralis aspiras, quantum videtur cum rubore novissimum possessurus locum, cum bona tua distraxeris, et ecclesiam quam invadis thesauris suis et ornamentis spoliaveris. Credo enim quia nemo condioecesanorum[ al. condiocesianorum] tibi manum audebit imponere, nisi aut papa praeceperit, aut te immunem ab his criminibus legitima discussio demonstraverit. Nunc tibi usque ad undecimam horam otianti[ unus v. c. moranti] et oscitanti, in vinea Dei laborandum erat, ut saltem in vespera laborares, et denarium diurnum cum his qui portaverunt pondus diei et aestus reciperes. Non haec ex aliqua amaritudine dico, sed ex summa dilectione. Vale.

24 EPISTOLA LII. IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, GAUFRIDO Cenomanensis Ecclesiae decano, salutem.

Multis et magnis negotiis occupatus, fraternitati tuae sufficienter ad praesens scribere non potui. De Ebrardo[ Eberardo ms. c.] tamen hoc tibi respondeo, quia cum morum acerbitate, et tam actuum suorum quam verborum importabili praesumptione confratres suos frequenter offenderet, hoc modo licentiam ab eis promeruit, et hoc tantum ut monachus Majoris Monasterii maneret, obtinuit. Qui ergo contempto clericatu ad monasterium confugit, et e converso contempto monasterio, iterum ad clericatum aspirare contendit, non mihi facile suscipiendus videtur ab his quibus vita et doctrina et moribus nondum fuit manifestus. Si ergo ejusmodi personae intrusione te senseris praegravari, libera est tibi facultas refutandi, quia secundum decretum papae Coelestini:« Tunc primum alter de altera eligendus est Ecclesia, si de civitatis ipsius clero, cui episcopus est ordinandus, nullus dignus( quod evenire non credimus) potuerit reperiri.» Et quia per te sapis, superfluum mihi videtur te instruere, quibus auctoritatibus debeas ignotos, et ex transverso venientes refutare. Hoc tamen consulo tibi, ut abbatem Majoris Monasterii, cujus adhuc monachus est, commonefaciatis, quatenus praedictum Ebrardum a tali ambitione compescat, ac regulari severitate, si sit necesse, coerceat. Licet enim abbatem eum fieri consenserit, non tamen eum a jugo monasticae disciplinae liberavit. Vale.

EPISTOLA LIII. IVO, Dei gratia humilis Carnotensium episcopus, SANCTIONI Aurelianensium episcopo, viriliter agere et confortari in Domino.

Audivi de fraternitate vestra, quod mihi vehementer displicet et omnibus bonis, quia si quid perversum admittit( quia vobis manus imposui) mihi imputatur, et aemulus vester, non tantum adversum vos, sed etiam adversum me de vestris excessibus gloriatur. Insinuatum est enim mihi per litteras quod clericum illum, quem in die vestri introitus secundum morem vestrae civitatis nostra exhortatione de carcere liberastis, iterum carcerali custodiae crudeliter mancipastis. Ea namque die qua vobis in missa servierat, qua vobis in mensa communicaverat, verberatum, spoliatum, per manus servorum trahi fecistis ad carcerem, et curiae traditum nulla consolatione refovistis, neque de ejus liberatione curare voluistis. Nonne satius erat rapinam bonorum vestrorum perpeti, vel etiam personam vestram, sicut promiseratis, carceri mancipari, quam clericus vester non judicatus, non damnatus a vobis curiae traderetur[ curiae tradere, epist. 66]? ubi more furis, contumeliis et injuriis quotidianis cruciaretur. Non est hoc officium pastoris, sed mercenarii. Non facit tales fructus arbor quam plantavit Dominus; non promittunt bonos exitus mala principia[ al. ista pr.]. Unde si vultis amplius nos amicos habere et adjutores[ unus cod. coadjutores], aut diaconum curiae traditum liberate, aut pro ejus liberatione, quod exigit cura pastoralis sine dilatione perficite. Quod si non feceritis, patens erit procul dubio quia consilio vestro vel vestrorum captus fuit, nec eum fides sed fraus in introitu vestro liberavit. Paraveram quippe litteras mittendas Lugdunensi archiepiscopo de ordinatione vestra, quas retineo donec audiam quomodo vos habueritis in hoc negotio. Valete.

EPISTOLA LIV. HUGONI, Dei gratia Lugdunensi archiepiscopo, sedis apostolicae vicario, episcopi IVO Carnotensis, VUILLELMUS [al. GUILELMUS] Parisiensis, WALTERIUS [al. GUALTERUS, epist. 16] Meldensis, obsequium devotum cum debita obedientia.

Quoniam quae geruntur in Ecclesiis, ad auditum sedis apostolicae vel legatorum ejus referenda sunt per litteras vel nuntios eorum per quos gesta sunt, ne vel aemulorum obtrectatione, vel famae mutatione secus acta credantur quam facta sunt, ad notitiam vestram referri curavimus quid de Aurelianensis Ecclesiae ordinatione nuper egerimus. Defuncto enim Joanne Aurelianensi episcopo, Turonensis archiepiscopus qui in praedicta Ecclesia adhuc sibi usurpabat praeposituram et archidiaconatum, et quidam ejusdem Ecclesiae subdecanus cognomine pejor lupo, cum quibusdam jam defuncti episcopi et suis familiaribus clandestinis machinationibus conari coeperunt ut Joannem quemdam archidiaconum cum consensu regis haberent in episcopum[ cum ad id consensum regis haberent, in episcopum eligerent. ms. c.], cujus vita nec annorum plenitudine, nec litterarum scientia, nec morum maturitate videbatur esse probabilis. Imo pro inhonesta familiaritate quam cum defuncto episcopo, et quibusdam eorum qui cum expetere voluerunt[ volebant ms. c.] habuisse dicebatur, modis omnibus reprobabilis. Hoc ergo audiens reliquus clerus qui erat numero longe amplior, litteris eruditior, vitare volens[ al. volebant] oppressiones quas perpessus erat a praedictis personis tempore defuncti episcopi, saniore[ sanior ms. c.] consilio pro temporis opportunitate et loci, elegit sibi cum consensu regis in episcopum Sanctionem ejusdem ecclesiae decanum, virum, ut scitis, aetate gravem et moribus maturum. Quem cum a nobis ex admonitione Senonensis archiepiscopi consecrari postulasset apud castrum Nantonense, quod est juxta[ quidam, est intra, ita ms. c.] parochiam Senonensem, omnino recusavimus, propter primatum Lugdunensis Ecclesiae, quem irrationaliter refutat illa sedes, et interdictum sedis apostolicae. Interim itaque aemuli praedicti electi, missis litteris rogaverunt nos ut ei manum non imponeremus, quoniam Simoniacus esset et invasor, simul addentes se hoc probaturos in loco competenti et tempore extra manus regiae potestatis. Cum ergo adjunctis precibus regis instanter postularet Ecclesia electum suum sibi consecrari, praetendens irreparabiles Ecclesiae ruinas futuras, si id non fieret, missis litteris statuimus praedictis calumniatoribus tempus et diem ante consecrationem, locum Carnotum videlicet, ubi potestas regia eis obesse non poterat. Ipsi vero neque venerunt, neque personam aliquam pro se miserunt. 25 Subtrahentibus itaque se praedictis calumniatoribus, nescimus qua calliditate, legitimae discussioni, victi precibus pene totius Ecclesiae, habito inter nos consilio accepimus tam ab eo quam ab illis qui cum illo erant meliores districta sacramenta usque ad septem, quae eum( quantum in conspectu hominum purgari poterat) purgaverunt de invasione et simonia. Remotis itaque impedimentis quae ei specialiter opponebantur, eum promissa vobis obedientia consecravimus, et Ecclesiae quae eum expetierat destinavimus. A qua susceptus est cum omni devotione sine ulla contradictione. Haec ita esse vera, si opus inerit comprobabimus, utpote qui ista tractavimus quam majori diligentia potuimus. Unde rogamus paternitatem vestram ut non facile aurem his accommodetis, quos exclusa veritate quae sua sunt quaerere cognoscetis. Huic vero epistolae interserere curavi ego Ivo Carnotensis episcopus sacramentum quod secundum praeceptum papae fecerunt Parisienses pro electo suo decanus, cantor, archidiaconus, reliquis consentientibus:« Non elegimus nobis in episcopum Willelmum[ al. Guillelmum; confer ep. 26 et 50] propter munus acceptum vel promissum ab aliquo, vel gratia contubernii quod habebat soror ejus cum rege, vel propter minas nobis illatas a rege, vel praedicta ejus sorore. Sic nos Deus adjuvet, et haec sacra Evangelia.» Sic purgatus secundum quod apud montem Pessulanum rege postulante papa praeceperat, ante festum sancti Remigii, a suo metropolitano est consecratus. Valete.

EPISTOLA LV. HUGONI, Dei gratia Lugdunensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, cum debita obedientia fidele servitium.

Causam Belvacensis electi nuper apud Nemausum coram domno papa familiariter ventilari vestra paternitas audivit, et aliquando ut Belvacensi Ecclesiae secundum vota sua, facta electio confirmaretur apud domnum papam cum aliis intercessoribus intercessit. Sed quia domnus papa quibus de causis voluit praedictam electionem confirmare distulit, Ecclesia ab intentione sua non desistens, per diversa pericula, per laboriosa itinera post eum legationem misit, electum suum quem utilem sibi in recolligendis bonis suis quae male dispersa erant, fore praeviderat[ al. providerat] et jam experta erat, summa devotione quaesivit, multa precum ingeminatione promeruit, sic tamen ut super hoc vestra quaeratur benevolentia, et desiderium supplicantis Ecclesiae vestra discretione impleatur sententia. Quoniam ergo exitus hujus negotii ex vestro pendet arbitrio, vigilantiam vestram multa precum instantia flagitamus, ut si aliquis venialis excessus, prout est humana conditio, in praedicti electi persona notatus est, quominus plena in eo videatur regularis integritas, provida hunc compensatione libretis, et utili dispensatione supportetis, praesertim cum Ecclesia praesens aeque sibi utilem non inveniat, quem cum pace regni et Ecclesiae consensu in episcopum eligat. Neque enim, ut nobis videtur, damnose aliquando rigor canonum remittitur, ubi multorum utilitati providetur. Sic enim papa Pelagius quemdam Syracusanae urbis electum uxorem habentem et filios, cum ista occasione ordinationem ejus multo tempore distulisset, postea interveniente Cetego Patricio, quia Ecclesia in voluntatis suae proposito irrevocabiliter perstitit, accepta ab eo cautione quae competebat, ordinari permisit. In hunc quoque modum si velimus praeteriti et praesentis temporis exempla colligere, inveniemus principes Ecclesiarum quaedam pro rigore canonum districtius judicasse, multa pro temporum necessitate tolerasse, multa pro personarum utilitate dissimulasse. Quae quia sollicitudini vestrae ignota esse non credimus, ea vobis enumerare superfluum duximus. Tantum provideat vestra vigilantia ne ulterius suspendendo ordinationem electi, laboret et periclitetur Ecclesia[ unus v. c. laboret electus et p.; confer ep. 60]. Quod si in hoc non bene consultum famae vestrae creditis, utile est et conducibile, ut metropolitani sui et comprovincialium discretioni et providentiae cum vestra benevolentia committatis. Valete.

EPISTOLA LVI. PHILIPPO, Dei gratia serenissimo regi Francorum, IVO, humilis presbyter suus, salutem, et sicut domino et regi suo fidele servitium.

De eo quod parvitati meae mandavit vestra sublimitas, post duo concilia hoc anno a domno papa celebrata, nunc legatum ejus Lugdunensem archiepiscopum infra eumdem annum, tertium generale convocare, et ad hoc regni vestri episcopos invitare, serenitati vestrae respondeo, quia cum nuper litteras ejus habuerim nihil tale ibi legi, vel a misso ejus audivi. Quod tamen si faceret, non esset haec apostolica institutio, vel ecclesiastica consuetudo. Si autem aliquis pro culpis suis indulto sibi congruo spatio a legatis apostolicis vocatus fuerit, non potest subterfugere quin ad diem sibi praescriptum occurrat, nisi eum legitima causa detineat. Quod si quis eos ultra[ al. contra] terminos a patribus constitutos angariare voluerit, vos habito cum eis communi consilio injustis oppressionibus pro persona vestra resistite, sic ut quae Dei sunt, Deo reddant[ al. reddantur], et quae Caesaris sunt, Caesari reddere non omittant. Valeat multo tempore sublimitas vestra.

EPISTOLA LVII. IVO, Dei gratia humilis Carnotensis episcopus, GAUFRIDO Vindocinensis monasterii abbati, mundum spernere cum suo flore.

De fratre illo qui ter a vobis fugiens, secundum constitutionem monasticae regulae, ter susceptus fuerat, et nunc quarta vice aversus fugerat, et item conversus et reversus sepulturam cum fratribus per misericordiam obtinuerat, mihi satis placet, quia superexaltat misericordia judicium, et Dominus principi apostolorum consuluit, converso peccatori non tantum dimittendum septies, sed usque septuagies septies. Sed quia sacrilegium quod commisit[ commiserat, ms. c.] abscondit, nec condigna satisfactione 26 monasterio rem sublatam restituit, monendo consulimus, et consulendo monemus, ut sepulturam quam cum fratribus misericorditer acceperat, amittat, quatenus caeteri timorem habeant, et a simili sacrilegio manus contineant, quia non potest sequi plena remissio ubi non fuit vera conversio[ unus v. c. confessio]. Vale.

EPISTOLA LVIII. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, congregationi Senonensi Beati Stephani, salutem et suae necessitatis [necessitati ms. c.] debitum adminiculum.

Petitorio vestro mandavit nobis vestra fraternitas, ut electum vestrum in Purificatione beatae[ al. sanctae] Mariae, pro officio nostro ordinemus in presbyterum, sequenti autem Dominica consecremus in episcopum; sed apostolica institutio et paterni canones habent ut non fiat levitica vel sacerdotalis ordinatio, nisi jejunio quarti mensis, septimi et decimi, aut initio Quadragesimae, vel Sabbato medianae Quadragesimae. Et quia periculum est ordinatoris et ordinati citra[ al. contra] ordinem a Patribus traditum, sacrum ordinem tradere vel accipere, et verba sunt Sapientiae: Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit: exspectet interim vestra fraternitas legitima tempora, donec cum confratribus nostris, et cum ipso electo colloquium habeamus, et quidquid fieri vel non fieri possit, diligenti inter nos examinatione pertractemus. Obstare enim quaedam videntur, de quibus nobis cum ipso electo agendum est, antequam ipsius electionem confirmemus, quod ad praesens Deo annuente fieri poterit( apud Senones, v. c.) cum ad colloquium regis pariter convenerimus. Valete.

EPISTOLA LIX. HUGONI, Dei gratia Lugdunensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, cum debita obedientia devoti famulatus obsequia

Si dilectioni vestrae aliquando fuit de parvitate mea bona spes, non oportuit gravitatem vestram tam cito desperare, nec malevolorum, non quae Dei sunt sed sua quaerentium, obtrectationibus tam facile aurem inclinare: ut eorum lacerationibus, qui non possunt aliter sibi famam probitatis acquirere, nisi famae insidientur alienae, suspicemini me aut in via Dei non ambulasse, aut ab ea propter humanum favorem deviasse. Testis enim est mihi scrutator renum et conscius secretorum, quia in consecratione Aurelianensis episcopi in qua mansuetudinem vestram exasperasse nunc videor, immunis est manus mea ab omni munere, munda est mens mea ab omni temporalis commodi exspectatione. Ea etiam mala quae de praedicto episcopo sollicitudini vestrae suggesta sunt, vel inaudita[ mandata ms. c.] mihi fuerunt vel incognita, vel si aliqua ad aures meas pervenerunt quae purgatione digna viderentur, licet nulla exstaret legitima accusatio sic tamen sunt secundum canonicam institutionem publica sacramentorum examinatione purgata, ut si qua posset remanere pro humana infirmitate suspicio, jam non humano, sed divino mihi videretur reservanda judicio. Unde sine ulla disceptatione testimonium mihi reddit conscientia mea, me nihil in hoc negotio commisisse quod adversetur rectae fidei sanaeque doctrinae, qui generales Patrum sanctiones de ordinatione episcoporum me nescio transcendisse. Nam quod opposuistis castitatem ejus non fuisse probatam, nec a me in litteris meis fuisse commendatam, superfluum mihi visum fuit, post domnum papam de castitate ejus disceptare, cujus praecepto videram eum Romae in presbyterum ordinari( cujus eadem lex est continentiae, quae et episcopi) cujus etiam sacerdotium post litteras papae commendatitias legi litteris vestris commendatum, et episcopum suum, qui ejus sacerdotium aspernabatur, a vobis vehementer reprehensum. Quod vero mihi scripsistis, propter officium legationis vobis injunctae prius[ post, ms. c.] hoc ad notitiam vestram fuisse referendum, ut tunc cum demum consecraremus, cum quod vobis bene placeret, agnosceremus, quoniam sic praecepit[ al. praeceperit] Leo papa Anastasio Thessalonicensi episcopo legato suo; personale hoc fuisse intelligimus privilegium, non generale decretum, maxime cum secundum eumdem Leonem,« legationis officium pars sit apostolicae sollicitudinis, non plenitudo potestatis.» Quae etiam pars modo plus, modo minus recipit pro arbitrio committentis. Sed quia modo per vos demum cognovi, quod nec dicto nec scripto alicujus ante didiceram, non est meum studium contra privilegium legationis vestrae, vel quantamcunque sublimitatem divina dispensatio vobis dare voluerit, contentiose agere, qui semper fui paratus pro viribus obedire, et honestati vestrae contra omnes obtrectatores vestros, eos etiam qui me nunc apud vos lacerant, quantum praevalui propugnare. De caetero itaque consulo sollicitudinem vestram, ut mihi rescribatis quid nobis agendum sit de Daimberto Senonensis Ecclesiae electo, quem, licet nobis inconsultis electum, Senonenses clerici offerunt in initio Quadragesimae ordinandum, ac denuo in episcopum consecrandum. Commendant enim eum satis accurate electores ejus, et generis nobilitate, et morum honestate, et publicarum actionum strenuitate. Cujus electio si juxta vobis videbitur, petimus ut nullas moras innectatis; si injusta qua lege differenda sit, vel cassanda, me et consuffraganeos meos sic litteris vestris instruatis, ut nec uni, nec alteri, sed omnibus hoc onus imponatis. Bene valete, et a versutia Turonenensis archiepiscopi diligenter vobis cavete, ne plus noceat amicus quam nocere noterit inimicus.

EPISTOLA LX. HUGONI Lugdunensi archiepiscopo sedis apostolicae legato, IVO humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem et servitium.

Factum est ut imperastis, et manus a consecratione Senonensis electi continuimus, et litteras vestras per comprovinciales episcopos pro apostolicae auctoritatis obedientia direximus. Petendo itaque consulimus, et consulendo petimus discretionem vestram, ut parcius de caetero nos apostolicae obedientiae vinculis astringatis, ne humeris nostris importabilia imponendo, in inobedientiam labi, 27 prohibente aliqua impossibilitate, vel imperante aliqua necessitate faciatis, quia facile est vobis comminante arcu de longinquo pugnare, nobis autem nimis periculosum adversantem gladio de praesenti ferire. Nos tamen interdicta seu mandata pro fidei defensione, pro fidelium correctione, pro sceleratorum emendatione, pro imminentium vel futurorum malorum interdictione, promulgata a sede apostolica sic volumus observare ut parati simus, Deo cooperante, quaelibet adversa pro eorum defensione tolerare. Cum vero ea quae indifferenter se habent et in quibus non observatis, minime salus periclitatur, vel observatis minime juvatur, tam obnixe servanda sancitis, vel cum ea quae antiquitas sanxit, consuetudo servavit, et venerabilium auctoritas Patrum sacrata firmavit, prout vultis, minuitis, aut mutatis, attendere debet prudentia vestra, quid saluti eorum quibus per omnia prodesse debetis, conferatis, vel quorum institutio sit potius tenenda, vel quibus obedientia potius sit exhibenda, an illis sanctis Patribus qui adhuc nobis in scriptis suis loquuntur, an vobis quibus nihil est aliud propositum, nisi priorum sequi et honorare vestigia. Neque haec[ hoc, ms. c.] dico, quod contra novos excessus non liceat nova promulgare mandata, sed hoc dico, quod dicit papa Zozimus Narbonensibus:« Contra statuta Patrum concedere aliquid vel immutare, nec[ ne, ms. c.] hujus quidem sedis potest auctoritas, apud nos enim inconvulsis radicibus vivit antiquitas, cui decreta Patrum sanxere reverentiam.» In libro quoque pontificum, qui dicitur Diurnus, ita continetur de professione Romani pontificis:« Nihil de traditione quam a probatissimis praedecessoribus meis traditam et servatam reperi, diminuere, vel mutare, aut aliquam novitatem admittere, sed ferventer ut eorum discipulus et sesquipeda totis[ al. totius] mentis meae conatibus, quae tradita canonice comperio, observare ac venerari profiteor.» Beatus quoque Gregorius Maurentio[ unus cod. Maurentino] magistro pro causa Theodori:« Grave nimis est contra veterem usum sacerdotes sibi quidquam arripere.» Item idem:« Omnia quae usus antiquitatis statuit, intemerata serventur.» Inde Leo quartus scribit judici Sardiniae:« Nec mos, nec noviter introducta consuetudo nostrae Ecclesiae nostris praedecessoribus fuit, contra canonum statuta, nova vel inusitata praesumere.» Item Gregorius universis episcopis Numidiae:« Consuetudinem, quae contra fidem nihil usurpare dignoscitur immotam permanere concedimus, sive de primatibus constituendis, sive de caeteris capitulis.» Item Leo quartus Lothario:« Quod justa ac sedula consuetudo[ quod si ista consuetudo ac sedula, ms. c.] nos imitari non praecepit, ita ab hoc veluti a[ al. uti a] magno praecipitio nos custodire oportet.» Nicolaus quoque inter caetera sic scribit Hincmaro Remensi archiepiscopo:« Ridiculum est et satis abominabile dedecus, ut traditiones quas antiquitus a Patribus suscepimus, infringi patiamur.» Gelasius quoque universis episcopis per Dardaniam de hac eadem re ita scribit:« Quia per ambitiones illicitas non pudet quosdam Ecclesiarum jura turbare, et privilegia quae metropolitanis vel comprovincialibus episcopis decrevit antiquitas, avida praesumptione pervadere, non respicientes quoniam[ al. quia, ita ms. c.] aeterno judici rationem tam de catholicae sinceritatis injuria, quam de traditionum praejudiciis paternarum non sine perpetuae damnationis interitu sint reddituri; si in hac obstinatione permanserint, charitatem vestram duximus instruendam, ut vos omnes in commune fratres per Dardaniam, sive per contiguam quamque provinciam constituti, qui vos sub metropolitanis vestris esse meministis, et ab eisdem[ hisdem] substitui decedentes, sicut vetus consuetudo deposcit, unanimiter studeatis antistites, et vicissim si metropolitanus humanae conditionis sorte recesserit, a comprovincialibus episcopis, sicut vetus forma transmisit, sacrari modis omnibus censeatis[ Sic plures v. c. quidam constituatis].» Cum ergo tam ista quam alia generalia instituta tam absolute consecrationem metropolitani contineant, miramur cur privatis legibus et novis traditionibus veteres traditiones et consuetudines removere contenditis, praecipiendo ut Senonensis electus ante consecrationem suam vobis praesentetur, et jure primatus vestri subjectionem et obedientiam profiteatur. Quod hactenus nec in Senonensi provincia, nec in aliis provinciis antiquitas instituit, nec consuetudo servavit. Unde papa Nicolaus inter caetera sic scribit Radulpho archiepiscopo Bituricensi aliqua ultra jus primatis sibi usurpanti:« Primates vel patriarchas nihil privilegii habere prae caeteris episcopis, nisi quantum sacri canones concedunt[ al. concesserint], et prisca illis consuetudo contulit, diffinimus, ita ut secundum regulas Nicaenas sua privilegia serventur Ecclesiis.» Quod si privilegio vestrae legationis eum vobis contenditis praesentari, qui nec apud nos, nec apud vos ab aliquo est accusatus, non ita papa Leo Anastasio instituit Thessalonicensi episcopo vicario suo, sed ut tantum de nomine electi ad notitiam ejus provinciales referant sacerdotes, ipse autem nullis difficultatibus, nullis dilationibus justas fatigaret electiones. Quantum enim audivimus, persona nobiliter nata, competenter erudita, boni testimonii inter notos, cum in ecclesia sua diaconatus fungeretur officio, sine ulla dissonantia gratuitam habuit electionem. Sed si his exactionibus modo cederet, diceretur munere linguae vel officii suam comparasse consecrationem. Quod autem scripsisti praedictum electum investituram episcopatus de manu regis accepisse, nec relatum[ est, ms. c.] nobis ab aliquo qui viderit, nec cognitum. Quod tamen si factum esset, cum hoc nullam vim sacramenti gerat in constituendo episcopo vel admissum vel omissum, quid fidei, quid sacrae religioni officiat, ignoramus, cum post canonicam electionem reges ipsos apostolica auctoritate a concessione episcopatuum prohibitos minime videamus. Legimus enim sanctae recordationis summos pontifices aliquando apud reges pro electis ecclesiarum, ut eis ab ipsis regibus concederentur episcopatus ad quos electi erant, intercessisse aliquorum, quia concessiones regum nondum consecuti fuerant, consecrationes distulisse. Quorum exempla supposuissemus[ al. proposuissemus], nisi prolixitatem epistolae vitassemus. Domnus quoque papa Urbanus reges tantum a corporali investitura excludit, quantum intelleximus, non ab electione, in quantum sunt caput populi, vel concessione; quamvis octava synodus solum prohibeat eos interesse electioni, non concessioni. Quae concessio sive fiat manu, sive nutu, sive lingua, sive virga, quid refert? cum reges nihil spirituale se dare intendant, sed tantum 28 aut votis petentium annuere, aut villas ecclesiasticas et alia bona exteriora, quae de munificentia regum obtinent Ecclesiae, ipsis electis concedere. Unde Augustinus super Joannem prima parte, tractatu sexto:« Quo jure defendis villas Ecclesiae, divino an humano? divinum jus in Scripturis habemus, humanum in legibus regum. Unde quisque possidet quod possidet, nonne jure humano? Nam jure divino: Domini est terra et plenitudo ejus. Jure humano dicitur: Haec villa mea est, haec domus mea est, hic servus meus est. Tolle jura imperatorum, quis audet dicere: Haec villa mea est, meus est iste servus, mea est ista domus?» Item:« Noli dicere: Quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? Per jura regum possidentur possessiones. Dixisti: Quid mihi et regi? Noli dicere possessiones tuas, quia ad ipsa jura renuntiasti humana, quibus possessiones possidentur.» Quod si haec aeterna lege sancita essent, non esset in manu praesidentium, ut ea in quibusdam districte judicarent[ vindicarent, ms. c.] in quibusdam misericorditer relaxarent, ipsis in honore accepto permanentibus contra quos ista loquuntur. Nunc vero quia ea illicita maxime facit praesidentium prohibitio, licita quoque eorumdem pro sua aestimatione remissio, videmus nullos aut pene nullos pro hujusmodi transgressione damnatos, plurimos autem vexatos, plurimas ecclesias spoliatas, plurima scandala exorta, divisum regnum et sacerdotium, sine quorum concordia res humanae nec incolumnes esse possunt nec tutae. Videmus quoque miseros episcopos et abbates, nec ruinis morum nec murorum reficiendis velle vel posse vacare, solum ad hoc intentos, ut possint sibi aliquam linguam magniloquam amicam facere, cujus nundinis se possint utcunque defensare. Multi quoque electi qui gratuitam et canonicam habent eletionem, quia hujusmodi dilationibus vel fatigationibus impediuntur; comparatis sibi pecunia mediatoribus et prolocutoribus, ne turpem patiantur repulsam, in Simoniacam offendunt aliquando consecrationem. Cum ergo omnis institutio ecclesiasticarum legum ad salutem referenda sit animarum, istarum institutionum transgressiones aut districtius essent corrigendae, ut saluti prodessent, aut interim silentio premandae, ne spiritualia vel corporalia commoda supradictis modis impedirent. Nec ista dico tanquam velim adversus sedem apostolicam caput erigere, vel ejus salutaribus[ al. salubribus, ita ms. c.] dispositionibus obviare, vel meliorum sententiis praejudicium facere, si vivis nitantur rationibus, et evidentioribus veterum Patrum auctoritatibus. Sed hoc vellem cum multis mecum pie sentientibus, ut Romanae Ecclesiae ministri tanquam probati medici majoribus morbis sanandis intenderent, et non ab irrisoribus suis audirent: Culicem excolantes[ al. colantes] et camelum glutientes, mentem, rutam, ciminum, et anetum decimatis, graviora autem legis praecepta praetermittitis, cum per totum pene mundum flagitia et facinora videamus publice perpetrari, nec ea a vobis aliqua justitiae falce resecari. Quorum exempla quia vel a vobis non sunt remota, vel vobis non ignota, non est meum eos speciali sermone taxare. Vos videritis quid de his et similibus agere debeatis. Nunc vero specialiter ad hoc intendit stylus meus, ut electum( Daimbertum ut supra) Senonensis Ecclesiae, si nihil in eo quod sacris canonibus obviet, repertum fuerit, secundum morem antiquum consecrari permittatis, quia de tantillo jure, cedere quod habent Ecclesiae nostrae, nec volumus nec debemus cedere: cum beatus dicat:« Quam periculosum sit in divinis rebus, ut quis cedat jure suo et potestate, Scriptura sacra declarat, cum Esau primatus suos inde perdiderit, nec recipere id postmodum potuerit quod[ al. quo ms. c.] semel cessit.» Quod si huic petitioni nostrae acquieveritis, consecrato omni studio persuadebimus, ut primatum Lugdunensis Ecclesiae recognoscat, vobis sicut primati suo deferat et omnem debitam reverentiam secundum traditiones Patrum exhibeat. Qui si acquiescere noluerit nostris persuasionibus, nos tamen ab his quae praeceperit apostolica sedes[ in tribus vers. codd. Romana sedes], non recedemus. Si autem petitionibus nostris non acquieveritis, et aliquod schisma inde fuerit exortum contra votum nostrum, secure dicam, neque iniquitas mea, neque peccatum meum, neque vos poteritis dicere vobis non fuisse praedictum. De caetero praedam a Puteacensibus in me et in Carnotensem ecclesiam factam jure possem a vobis repetere, si reverentiam vestram in jus vocare possem, qui ad suggestionem aemulorum meorum, praedictos sacrilegos a me et a coepiscopis meis communione privatos, me nesciente, communioni reddidistis ac per hoc scelerum suorum impunitate ad perpetranda majora sacrilegia relaxastis. Quorum utrum faciendum fuerit, vel post factum cognita veritate corrigendum, judicet justitia vestra, cum justa vincula non solvat nisi vera poenitentia. Si ad haec omnia respondere non licet, vel non placet, ad haec saltem duo ultima respondeat sanctitas vestrae. Bene vale.

EPISTOLA LXI. HUGONI primae sedis episcopo Romanae Ecclesiae legato, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et obsequium.

Secundum mandatum vestrum gratanter et devote vobis quacunque occasione, ubicunque[ ubique ms. c.] opportune fieri posset, occurreremus, sed de terra nostra exire vel in eamdem redire sine magno periculo non possumus, propter quosdam sceleratos viarum nostrarum observatores quos pro pace violata et caeteris enormitatibus suis Satanae tradidimus. Praeter hoc secundum consuetudinem Ecclesiae nostrae, synodum VII Kal. Novemb. celebrare debemus, in qua de negotiis ecclesiasticis et pace totius patriae multa nobis tractanda sunt, quae sine praesentia nostra vel non tractarentur, vel tractata non terminarentur. Verum de eo quod consecrationem Nivernensis electi ad nostram dioecesim pertinetem, Augustuduni[ al. Augustiduni, ita ms. c.] facere disposuistis, simpliciter dico paternitati vestrae, quia nec dispositionem vestram reprehendimus, quoniam reverentiae vestrae deferimus, nec tamen approbamus, quia nec ex auctoritate, nec ex consuetudine ordinem hujus consecrationis habemus, nec in consuetudinem ducere sine multa deliberatione audemus, timentes rei fieri sponsionis quam metropolitanae sedi fecimus. Cujus praesides si non recte incedunt, videtur nobis secundum 29 Dominicum praeceptum enormitas eorum devitanda, pervicacia arguenda, non autem potestas cathedrae, quae non sacris locis propter personas hujus temporis, sed propter sacra loca personis conceditur, est evertenda. Cum ergo metropolitana sedes ad praesens ab hoc officio suspensa sit, possemus nos pro sede metropolitana confratribus[ cum fratribus, ms. c.] nostris, secundum consuetudines nostras, intra diocesim hoc sacramentum consecrationis implere, confirmata per ministerium vestrae legationis praetexatae personae electione, quam aliter facientes quam cum ea vel pro ea, vel non confirmantes, videremur praelatam nobis cathedram quodammodo subvertere. Quod si aliquando contigit, penuria catholicorum episcoporum vel aliqua alia necessitate cogente aliquem episcopum, a comprovincialibus non fuisse consecratum; non debent haec exempla praejudicium facere legi communi vel generali consuetudini. Licet enim prudentia vestra velit et debeat ministerium suum honorare, reminisci tamen debet, quia cum Petrus Paulo esset; praelatus, dederunt tamen sibi invicem dexteras societatis, ut alter in gentibus, alter in circumcisione praedicaret Evangelium. Attendat ergo discretio vestra, utrum hoc ita fieri liceat, et si liceat, utrum expediat, ne forte odisse et detrectare incipiant jugum vestrum, quos vultis habere subjectos dum hoc exemplo suo se intellexerint jure esse privandos. Quanta autem firmitate singulis Ecclesiis sua sint jura servanda demonstrat Stephanus quintus papa ita scribens Walberto patriarchae:« Miramur prudentiam vestram[ al. tuam, ita ms. c.] Cumensi Ecclesiae denegare consecrare pastorem, cum te etiam[ jam, ms. c.] ad hoc provocatum noveris apostolica exhortatione. Nunc vero iterato tibi scribimus, nolentes alicujus Ecclesiae privilegium infringere, licet apostolica praerogativa possimus de qualibet Ecclesia clericum ordinare.» Cum ergo praecipua virtus sit viri illustris Parcere subjectis et debellare superbos, cavendum est vestrae solertiae ne glorientur adversus nos, recalcitrantes adversus vos, tanquam plus profuerit eis sua repugnantia quam nobis obedientibus nostra obedientia. Sed non est opus ut nos multum in dicendo laboremus, quia nihil ultra terminos Patrum vestram moderationem usurpare arbitramur. Valete.

EPISTOLA LXII. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, SANCTIONI [al. SANCIONI, ita ms. c.] confratri et coepiscopo [forte Aurelianensi, ex epist. 53], salutem et servitium.

Pacem quam feci cum Adelecia Puteacensis castri domina, super quam admiramini, non ita feci ut aliquid vestri juris usurparem. Sed omne quod ad vestrum jus pertinet, patenter exciperem. Meam enim tantum injuriam remisi non vestram, et hoc postulavi a fraternitate vestra, ut pro praeteritis injuriis meis supra praedictam feminam nullam exerceretis vindictam. Ad quam rem magna ex parte me compulit timor vester. Significastis enim mihi litteris vestris multa incommoda imminere vobis et Ecclesiae vestrae, si differrem pacem cum ea facere. Unde inventa occasione volui tam vestris quam meis commodis providere. Si ergo restant aliquae injuriae ad propriam parochiam pertinentes, ne videar vobis esse importunus, prout vobis placuerit et ratio permiserit eas expostulate. De clericis autem vel monachis Puteacensibus, qui contra interdictum vestrum missas celebraverunt, mortuos sepelierunt, chrisma aliunde acceperunt, hoc vobis respondeo et consulo, ut si gratiam Lugdunensis archiepiscopi pleniter habetis, cujus consensu interdictum vestrum praedicti Puteacenses cassatum fuisse dicunt, plenam secundum rigorem canonicum[ al. canonum] super ejusmodi[ hujusmodi ms. c.] transgressores vindictam exerceatis, ut et istos et alios ab hujus[ hujusmodi ms. c.] inobedientia compescatis, secundum illud Apostoli: In promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam. Alioquin, levius erit ea supportare, quae non licet ad plenum vindicare. De Gervasio quoque non debet vestra fraternitas mirari vel indignari, quod eum ad communionem in paschali curia suscepi. Pro regia enim honorificentia hoc feci, fretus auctoritate legis, in qua legitur:« Si quos culpatorum regia potestas aut in gratiam benignitatis receperit, aut mensae suae participes effecerit, hos etiam sacerdotum et populorum conventus suscipere in ecclesiastica communione debebit, ut quod principalis pietas recipit[ vel receperit c.], nec a sacerdotibus Dei alienum[ al. extraneum] habeatur.» Vale.

EPISTOLA LXIII. IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, LEUDONI fratri et compresbytero, salutem.

Post multam oblivionem recordatus sum tuae petitionis et meae sponsionis, quia[ qua ms. c.] spoponderam me scripturum aliqua contra quorumdam nescio simplicium an duplicium ineptias, qui secundum Apostolum nesciunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant, dicentes quascunque personas etiam sacrum ordinem non habentes, verba Dominica proferentes, sacramenta altaris et caetera ecclesiastica sacramenta posse conficere, et salubriter accipientibus ministrare. Quorum fatuitas multipliciter improbari potest, partim ratione, partim divinorum operum attestatione, postremo sanctorum Patrum irrefragabili auctoritate. Primo namque si a quibuscunque personis divina sacramenta confici et tractari possent, ex abundanti constitutus esset in Ecclesia ordo sacerdotalis et leviticus; quod impium est aliquem arbitrari, cum hunc utrumque ordinem et vetus lex, primo, Domino jubente, sub figura constituerit, et evangelica vel apostolica doctrina postmodum in veritate consecraverit. Unde in Exodo Dominus ita loquitur ad Moysem: Porro filiis Aaron tunicas lineas parabis, et balteos ac tiaras in gloriam et ad decorem, vestiesque his omnibus Aaron fratrem tuum, et filios ejus cum eo, et cunctorum consecrabis manus, consecrabisque eos ut sacerdotio fungantur mihi. Et in consequentibus: Hoc oleum unctionis sanctum erit mihi, et juxta compositionem ejus non facietis aliud. Et item: Sanctum sanctorum erit in thymiama, tamen compositionem non facietis. Quicunque homo fecerit simile, peribit de populis[ al. de filiis] suis. Unde legitur in Levitico quod Nadab et Abiu, filii Aaron, cum acceptis thuribulis posuissent ignem, et incensum desuper offerentes coram Domino ignem alienum, quod eis 30 non erat praeceptum, egressus est ignis a Domino et devoravit eos. Quid est autem ignem alienum sacrificio opponere, nisi sacerdotii opus sine legitima ordinatione ex sui spiritus praesumptione usurpare? Habemus quoque in Levitico, quia completis a sacerdote summo Aaron hostiis pro peccato et holocaustis et pacificis, egressus ignis a Domino devoravit holocaustum et adipes quae erant super altare. Unde e contrario in libro Numeri legitur quod cum Datan, Core et Abiron, sacerdotium sibi usurpare volentes, imposito igne thuribulis, thymiama superposuissent, non thymiama divinus ignis adolevit, sed absorptis principibus a terra complicem multitudinem similiter thurificantem materialis ignis assumpsit. Sicut ergo divinus ignis holocausta umbratilia a legitimis tamen sacerdotibus oblata visibiliter absumebat et in se convertebat, usurpatorum autem victimas non tantum respuebat, verum etiam usurpantes terribiliter condemnabat; sic divina virtus sacramenta hujus temporis a legitimis sacerdotibus ministrata invisibiliter consecrat et in veritatem Christi corporis et sanguinis transformat. Aliter vero praesumentium hostias non tantum habet irritas, verumetiam ipsos praesumptores interim caecitate interiore condemnat, in futuro quoque eis irremediabiles poenas parat. Neque enim illa sacrificia quae erant umbra futurorum, solis verbis Dominus perfici voluit, sed omnia circumstantia mysteria et ministeria ad completionem eorum adhiberi praecepit, altaria videlicet et vasa ad hoc opus sacrata, sacerdotes quoque et ministros ad haec offerenda vel ministranda ordinatos non sine ornamentis mysticis ad hoc officium sanctificatis, de quorum omnium sanctificatione sic habemus in Levitico: Tulit Moyses unctionis oleum quo linivit tabernaculum cum omni supellectili sua. Cumque sanctificans aspersisset altare septem vicibus, unxit illud et omnia vasa ejus, labrumque cum basi sua, quod fundens super caput Aaron unxit eum et consecravit, filiosque ejus oblatos vestivit lineis tunicis, et cinxit balteos, imposuitque mitras, ut jusserat Dominus. Et post pauca: Assumensque unguentum et sanguinem qui erat super altare, aspersit super Aaron et super vestimenta ejus, et super filios ejus ac vestes eorum, et sanctificavit in vestitu suo. Completa autem sanctificatione dixit Moyses ad Aaron: Accede ad altare, et immola pro peccato tuo. Offer holocaustum et deprecare pro te et pro populo. Statimque Aaron immolavit vitulum pro peccato suo, cujus sanguinem obtulerunt ei filii ejus. In quibus attendendum est quia primum sacratur tabernaculum, altare et vasa, sacerdotes et indumenta sacerdotalia, dehinc jubetur ut accedant ad altare sacrificaturi, et pro suis populique peccatis Dominum deprecaturi, ut intelligat populus Christianus, quia si, in his sacrificiis quae tantum fiebant ad emundationem carnis, cum tanta reverentia, iste ritus ministrorum et ministeriorum erat observandus, quanto magis in consecratione Dominici corporis et sanguinis, in quibus consistit emundatio carnis et spiritus, non statim ad mysticas benedictiones et obsecrationes, quibus illa consecratio perficitur, quilibet est admittendus, nisi primum fuerit in ordine sacerdotali consecratus, et omnium congruentium supellectilium, et omnium circumstantium ministeriorum plenitudine subornatus. Quod vero alius quam sacerdos ad consecrandum accedere non debeat, legitur in libro Numeri dicente Domino ad Aaron: Tu et filii tui, custodite sacerdotium vestrum; et omnia quae ad cultum altaris pertinent, et intra velum sunt, per sacerdotes administrabuntur. Si quis externus[ al. extraneus] accesserit, occidetur. Quid Aaron nisi summos sacerdotes, quid filii ejus nisi minores significant sacerdotes? qui accipientes a summis sacerdotibus manus impositionem, tanquam per paternam successionem, promoventur ad sacerdotalem beneditionem; qui ea quae intra velum sunt administrant, dum corpus et sanguinem Domini, quae intus aliud sunt, aliud foris apparent, mystica benedictione consecrant, et fidelibus populis salubriter administrant. Quid est autem externus nisi in presbyterali officio non consecratus? qui autem sacramenta Dominica simulare praesumit, juste occiditur, quia a corpore justorum sua praesumptione praeciditur. Quod vero non sine sacris vestibus ministrare debeant, legitur in Exodo: Cum enim Dominus ad Moysem loquens vestes sacerdotales enumerasset, addidit: Facies et feminalia[ al. et femoralia] linea, ut operiant carnem turpitudinis suae a renibus usque ad femoralia et utentur eis Aaron et filii ejus, quando appropinquant ad altare, ut ministrent in sanctuario, ne iniquitatis rei moriantur. De caetero si ad paginas veniamus evangelicas, legimus Salvatorem non laicis personis, sed solis discipulis suis sacramenta sui corporis et sanguinis commisisse celebranda. Qui etiam cum sacerdotium vetus transferre vellet in novum, praecepit eisdem discipulis ut sibi Pascha pararent in coenaculo, ubi ipse manifeste novo functus sacerdotio eos hujus sacerdotii constituit successores, post ministratam Eucharistiam ita illis praecipiens: Hoc facite in meam commemorationem. Quid est quod Salvator primum in coenaculo voluit hoc sacramentum celebrari, nisi quia coenaculum celsior est habitatio domus, sicut sacerdotium celsior est in Ecclesia gradus? Cum ergo facta Domini, et facta sint in aperto, et aliud loquantur in occulto, quid voluit Dominus hac[ al. hujus] loci positione signari, nisi ut nemo attrectare praesumat hoc mysterium[ ita v. c. antea, ministerium], nisi prius pervenerit ad sacerdotium? Hinc et Apostolus ad Hebraeos: Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron. Hoc officium ab apostolis, caeteris presbyteris per successionem esse relictum testatur Hieronymus in epistola ad Heliodorum monachum:« Absit ut de eis sinistrum quidquam loquar, qui apostolico gradui succedentes[ in uno additur, sacerdotes], corpus Christi sacro ore conficiunt, per quos nos etiam Christiani sumus, qui habent claves regni coelorum.» Quod autem non solum[ al. non solis] solemnibus verbis divina contenta sint sacramenta, testatur idem Hieronymus in explanatione super Sophoniam his verbis:« Sacerdotes qui Eucharistiae serviunt, et sanguinem Domini populis ejus dividunt, impie agunt in legem Christi, putantes eucharistiam imprecantis facere verba non vitam, et necessariam esse tantum solemnem orationem, et non sacerdotum merita, de quibus dicitur: Et sacerdos in quacunque fuerit macula, non accedet offerre oblationes Domino.» Huic sententiae consonat Pater Augustinus, quod benedicere non possit quis, nisi fuerit ordinatus, ita dicens in quaestionibus Veteris 31 Testamenti:« Dictum est a Domino in Numeris ad Aaron: Vos ponite nomen meum super filios Israel. Ego Dominus benedicam eos, ut gratiam[ gratiarum, ms. c.] traditio per ministerium ordinati transfundat[ transfundatur, ms. c.] hominibus. Quanta autem dignitas sit sacerdotalis ordinis, hinc advertamus. Dictum est autem de nequissimo Caipha interfectore Salvatoris, inter caetera: Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset princeps sacerdotum anni illius prophetavit. Per quod ostenditur Spiritum sanctum gratiarum non personam sequi digni ut indigni, sed ordinem traditionis, aut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officium ministerii exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis.» Ex his igitur claret, quia divinorum plenitudo sacramentorum non in solis constat mysticis orationibus[ ordinationibus ms. c.] et solemnibus verbis, sed etiam his quae supra taxata sunt indiget[ in septem, v. c. indigent, ms. c.] supplementis. Qui enim dedit praeceptum, ut ordinate fierent, negavit effectum veritatis quae in sacramentis intelligitur his qui traditum ordinem praetermitterent. Unde apostoli qui potestatem acceperant super omnia daemonia, cum quemdam lunaticum solo verbo sanare voluissent, et non valuissent, cum admiratione ad Dominum revertentes didicerunt se praetermisisse quaedam necessaria, sine quibus perfici non poterat illius lunatici cura. Ait enim: Hoc genus daemoniorum non ejicitur nisi in oratione et jejunio. Si ergo hi qui potestatem acceperant, in quod intendebant praetermisso ordine implere non potuerunt, quid mysticum, quid divinum facere poterunt, qui nullam potestatem tractandorum divinorum mysteriorum acceperunt? Sufficiant tibi interim ista, charissime, quia cum his quae a nobis dicta sunt multa legendo reperiet tua diligentia, quibus facile propulsabitur talium vaniloquorum nulla ratione vel auctoritate fulta insipientia. Avertat autem Deus hunc errorem ab Ecclesia sua, qui eam mundavit sibi lavacro aquae in verbo, ut eam haberet sponsam sine macula et ruga. Vale.

EPISTOLA LXIV. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, JOANNI Aurelianensium electo, salutem.

De duobus illis clericis, Roberto videlicet et Vulgrino[ al. Wilelmo], super quibus nos consuluistis, quorum alter alterius archidiaconum dicitur invasisse, duabus de causis certam non possumus dare vobis sententiam. Primo quia magnum nobis arietem opponitis, Lugdunensis videlicet archiepiscopi institutum, cui obviando nec volumus, nec debemus alicui dare consilium. Postremo quia justus mediator non est, qui altero litigante et altero absente super re indiscussa certam vult determinare sententiam. Si autem aliquando in audientia nostra et aliorum ad quos id pertinet, haec controversia ventilata fuerit auditis utrorumque rationibus, quod ratio persuaserit et lex dictaverit, libenter proferemus. Vale.

EPISTOLA LXV. Domno et Patri suo URBANO summo pontifici [quid. cod. domino ], IVO filius [suus, ms. c.], salutem et obsequium.

Postquam discessi a facie vestrae beatitudinis, multis hinc[ et] inde concurrentibus causis non fuit mihi facultas ad vos redeundi, nec per nuntium meum vestram celsitudinem salutandi. Cum enim Parisiensis episcopus ad vos proficisceretur, jam ferme compleverat iter octo dierum, quando nondum audieram eum ad vos esse venturum. Quo tamen audito, per quemdam servientem suum, misi post eum litteras istas, quibus commendo eum paternitati vestrae, utpote apud nos enutritum et eruditum, et quantum videbatur in annis adolescentiae suae innocenter et sine querela conversatum. Pro eo itaque quia ex indulgentia vestra pastoralem suscepit sollicitudinem, supplicamus paternitati vestrae ut eum materna pietate colligatis, paterna gravitate corrigatis, quatenus ex disciplina vestra correctior, ex gravitate vestra nobis reddatur gravior, videlicet ut studium venandi, et alia juvenilia desideria in se comprimat, studiosius solito orationi et lectioni incumbat. Praeterea summopere rogamus excellentiam vestram, ut eum munitum apostolicis litteris remittatis contra Latiniacensem abbatem et monachos ejus, qui nescio qua nova libertate suos excessus tuentur, et subjectionem Parisiensi Ecclesiae debitam et hactenus exhibitam, contra canonicam institutionem de cervice sua excutere moliuntur. Hae autem personae hujusmodi sunt, quibus magis necessaria est subjectio quam libertas, qui libertate in occasionem carnis abutuntur, quibus si decem millia paedagogorum in Christo ad custodiam deputarentur, vix tamen sic regularis continentiae legibus ligarentur. Sicut ergo decet discretionem moderationis apostolicae, ita rem inter utrumque temperate[ temperare, ms. c.], ut nec Parisiensis Ecclesia suo jure minuatur, nec Latiniacense monasterium aliquod gravamen a Parisiensi Ecclesia indebite patiatur. De Senonensi electo, cujus consecratio a legato vestro Lugdunensi archiepiscopo ob hoc impeditur, quia ei jure primatus sui, ante consecrationem suam, obedientiam non profitetur, quid nobis agendum sit, rescribat vestra paternitas. Cum enim nulla aliquo accusante alia causa praetenderetur, propter quam ejus consecratio differretur, eo tamen jubente propter reverentiam vestram manus ab ejus consecratione continuimus, cum de professione a metropolitanis primatibus facienda, nihil legamus consuetudine firmatum, vel legibus institutum, ultra quas metas nihil concessum esse primatibus testatur papa Nicolaus ita scribens, inter alia, Radulfo Bituricensi archiepiscopo:« Primates vel patriarchas nihil privilegii habere prae caeteris episcopis, nisi quantum sacri canones concedunt, et prisca consuetudo illis antiquitus contulit, definimus[ v. c. diffinimus].» De pace sanctae Romanae Ecclesiae et vestra prosperitate, det nobis Dominus audire quod[ al. quae; ita ms. c.] optamus. Valete.

32 EPISTOLA LXVI. HUGONI, Lugdunensis Ecclesiae primae sedis episcopo, Romanae Ecclesiae legato, IVO humilis Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et servitium.

Quia decorem domus Dei vos hactenus dilexisse intelleximus, post domnum papam super omnes ecclesiasticas personas speciali amore vos dileximus, et famam vestram ab aliquo lacerari aequo animo ferre non potuimus. Eumdem itaque zelum in vobis nec frigere nec tepere aestimantes, miseriam Aurelianensis Ecclesiae ante oculos vestros ponimus, quam filii alieni sua quaerentes strangulant et devorant. De qua cum manu vestra avulsa esset arbor infructuosa, nunc inseritur pestifera. Turonensis enim archiepiscopus praedictae Ecclesiae paedagogus et incubus, in Natale Domini, regi contra interdictum vestrum coronam imponens( epist. 67, in fine), hac arte a rege obtinuit, ut Joannes qui per Joannem defunctum episcopum multis submurmurantibus et male sentientibus factus est archidiaconus, eidem Ecclesiae praeficeretur episcopus. De hoc enim rex Francorum non secreto, sed publice mihi testatus est, quod praedicti Joannis succubus fuerit. Et hoc ita fama per Aurelianensem episcopatum et vicinas urbes publicavit, ut a concanonicis suis famosae cujusdam concubinae Flora agnomen acceperit. Hoc quod dico clerus approbaret, hoc populus acclamaret, nisi metu regis comprimerentur, vel insidiis Turonensis archiepiscopi terrerentur, qui clericos sibi adversantes clandestinis delationibus curiae tradi facit, aut in exsilium pellendos, aut bonis suis spoliandos. Hic enim cum duos episcopatus habere non possit, Aurelianensem Ecclesiam, quam non potest retinere per propriam, per submissam vult possidere personam, ut in ea possit quos voluerit humiliare, quos voluerit sublimare. Cui non sufficit, quod in Ecclesia, in qua irrepsit contra canonicas et apostolicas sanctiones, toleratur, nisi ei liceat Ecclesiam Dei quibus libuerit procis prostituere, oculos videntium etiam medicorum vaniloquiorum suorum fumo, promissionum suarum nebulis intenebrare, ut quae audiunt de eo non audiant, quae vident non videant, et quae certa sunt tanquam ignota sustineant. Sic enim de seipso dicere solet« se non indigere bonis clericis vel canonibus, cum haec omnia praesto sint ei in marsupio suo.» Nec mirum, cui quod libet licet, et quod licet impune facit, ut multi inde scandalizati altius gemant, dicentes magis impetrare desideria sua apud judices ecclesiasticos, zelantes iniquitatem quam sequentes bonitatem. Veritas mihi testis est me non ista dicere tanquam adversus istos homines aliqua sit mihi privata controversia. Sed tabescere me facit zelus meus, cum videam in messe Dei vepres et spinas bonum semen suffocare, nullamque aut pene nullam eradicantem manum. Et si aliquando sunt qui perficiant malae arboris ruinam, non pervigilant usque ad fructuosae arboris insertionem; quod in hoc negotio manifestum est. Non enim Turonensis archiepiscopus ideo laboravit, ut Sanctio[ quidam vett. codd. et ep. 54 Sancio] deponeretur, quatenus eo melior eidem Ecclesiae praeficeretur, sed hujusmodi qui ei per omnia famularetur. Iste etenim juvenis qui rege jubente, et Turonensi archiepiscopo impingente praedictae Ecclesiae est intrusus, ita est sub Turonensi archiepiscopo, sicut puer sub paedagogo, ut nec stans sedere, nec sedens audeat surgere, nisi eo jubente, aut innuente, utpote qui se ei ad turpes usus dicitur subdidisse. Ad ultimum, cum multa nefaria et turpissima dici verissime possent, quae deficientibus testibus veritatis pro humana infirmitate probari forsitan non possent, hoc ad repulsionem praedicti adolescentis sufficit, quod persona ignominiosa est, et per vicinas Ecclesias turpiter diffamata. Hic itaque per litteras regis et capituli mihi est oblatus suo tempore ordinandus in presbyterum, postmodum consecrandus in episcopum. Ejus autem electio nec adhuc a me est improbata, vel approbata, sed nec aliquando approbanda, nisi domni papae vel vestra me ad hoc pertrahat obedientia. Scio enim Ecclesiae Dei non tantum hoc esse ignominiosum, sed etiam perniciosum. Rogo itaque paternitatem vestram, ut in hac causa vigilantissime honestati et auctoritati vestrae consulatis, et Ecclesiae Dei provideatis, ne in manibus ejus committatur salus aliena, qui nunquam adhuc deliberavit de salute sua. Per portitorem itaque praesentium mihi rescribite quid me velitis super hoc negotio facere, ut quod responsurus sum respondeam Aurelianensibus ex vestra auctoritate. Ipsi tamen quidquid respondeam, de vestra benevolentia plus justo praesumentes vanizando[ vanizando, sic omn. lib.] dicunt, quod juxta petitionem Turonensis archiepiscopi eum consecrabitis, vel consecrari facietis. Quidquid autem vos faciatis, ego liberavi animam meam. Multi enim Aurelianenses ad haec quae dixi mihi darent testimonium, nisi timerent carcerem vel exsilium. Et ne me ista aliqua occasione confinxisse credatis, unam cantilenam de multis metrice et musice de eo compositam ex persona concuborum suorum vobis misi, quam per urbes nostras in compitis et plateis similes illi adolescentes cantitant, quam et ipse cum eisdem concubis suis saepe cantitavit, et ab illis cantitari audivit. Praeterea sciat vestra sollicitudo[ al. sciat vestra solertia], quia cum abbas Burguliensis[ sic v. c. antea Gurguliensis] ore patulo, manibus apertis cum multa securitate ad curiam in Natale venisset ad accipiendum episcopatum, sicut ei illa praedicta regina promiserat; quia animadversi sunt plures et pleniores sacculi nummorum latere in apothecis amicorum istius quam apud abbatem, ille est admissus, iste est exclusus. Et cum abbas quereretur apud regem[ al. adversus regem], quare sic eum delusisset, respondit:« Sustinete interim donec de isto faciam proficuum meum, postea quaerite ut iste deponatur, et tunc faciam voluntatem vestram.» Summa itaque haec est verborum meorum. Rogo, moneo, ut huic electioni nunquam assensum praebeatis, ne domum Dei publicum prostibulum et speluncam latronum faciatis. Postremo rogo, quia semel ab Aurelianensibus deceptus sum, si quid mihi de eo scribere volueritis, per talem nuntium cui credere possim, transmittatis. Et quia turpitudo non potest nisi verbis suis exponi, irreligiosis verbis pro religione tamen assumptis veniam, postulo. Valete.

33 EPISTOLA LXVII. URBANO summo pontifici, IVO, minimus sanctitatis suae filius, misericordiam et judicium.

Audivi dulcedinem vestram in me amaricatam, serenitatem vestram adversum me turbatam; audivi, et conturbatus est venter meus, et ossa mea conturbata sunt. Et diligenter consului memoriam[ unus cod., animam] meam quid dixerim, quid fecerim, unde mansuetudinem vestram exasperaverim. Nec occurrit mihi, nisi quod dixerunt quidam mihi quasdam litteras me composuisse adversus Romanam disceptantes Ecclesiam, quas miseram legato vestro Lugdunensi archiepiscopo, pro causa Senonensis electi. Sed cum has apud me reperiens diligenter perlegissem, multa ibi pro Romana Ecclesia, nihil contra Romanam Ecclesiam in his scriptum intellexi, nisi quis forte ad voluntatem scriptoris non accedens, et unam faciem castorum eloquiorum non attendens, dicat, quod absit! authentica scripta sibi invicem adversari, et auctoritatem auctoritate impugnari; cum multa dissona ibi legantur, nisi suo modo intelligantur, et ad sententiam scriptoris accommodentur. In his enim litteris, sicut mihi testis est conscientia mea, et ipsarum tenor litterarum, nihil aliud intendi, nisi quod propter crebras invectiones ac murmurationes adversus Romanam Ecclesiam, quibus quotidie tinniunt aures meae, per domnum archiepiscopum Lugdunensem, cui consilia vestra committitis sollicitudinem vestram volui esse praemunitam, quatenus cum vicariis vestris sic vestra decreta libraretis, ut Ecclesia non gravaretur, et eorumdem transgressor sua sententia multatus, aliis se corrigendi exemplum praeberetur, et fama vestra illibata servaretur. Hic simplex oculus totum defendit corpus illarum litterarum. Sed quia domno Lugdunensi archiepiscopo quaedam ibi verba adversa, secus[ adversa dum durius, ms. c.] quam vellet sonuerunt, maxime de primatu Lugdunensi, postposita contemplatione scriptoris[ alias leg. postposita intentione scriptoris; ita ms. c.] secundum quod tunc affectus fuit, participem vos suae amaritudinis fieri voluit. Liceat cuique dicere quod sentit. Ego de me sentio, quod non est aliqua persona transmontana, quae pro fidelitate vestra, pro assertione praeceptorum vestrorum tot contumelias pertulerit, tot injurias acceperit. Sed quia illa verba quacunque occasione animum vestrum exacerbaverint, non est meum adversum vos intrare in judicium. Malo enim[ omni, ms. c.] episcopatui renuntiare quam iram vestram juste vel injuste sustinere. Haec satisfactio si placuerit[ placet, ms. c.] vestrae paternitati, placet et meae parvitati. Hanc si placet, accipite; si plus placet, plus addite. Si desisto vester esse servus, non desistam vester esse filius, et sicut expertus sum ante episcopatum, plus potero prodesse in Ecclesia Dei exemplo privatus quam verbo praelatus. Gratissimum enim mihi est nudum nudam Christi crucem portare, ut in illo uberrimo et amplissimo praedio contendam, in quo[ unus cod., et in illo ub. et amp. praedio esse contentum in quo] amor paupertatis copiosos, amor divitiarum facit aerumnosos. Ecce jam hoc transacto septennio, vineam mihi commissam pro posse meo excolui, stercora etiam circumposui; fructum autem quem quaerebam, non inveni. Detur ergo mihi libertas octavo anno ut hoc principium verae[ vere] octavae aggrediar, ut possim mihi sabbatizare, dulces fructus contemplationis carpere, et octavae illius gaudia praelibare. Quod si vestra permissione id modo non facio, necessitate tamen me oportebit id facere propter renovatas in me veteri de causa regis inimicitias, et propter parochianos meos contemptores verbi Dei, qui proni sunt solis terrenis inhiare, nunquam autem parati sursum cor levare; qui neque propter timorem Dei, neque propter ruborem temporalis excommunicationis, sacrilegia quae perpetrant in Ecclesiis, volunt dimittere, nec justitiam Dei recognoscere. Per portitorem ergo praesentium quod vobis placet mihi rescribite, et si petitioni meae acquiescitis, in vestra manu me retinete, ne possint me pseudoepiscopi pro libitu suo fatigare. De caetero quidquid de me fiat, obsecro vos per charitatem Christi, ut si Turonensis archiepiscopus vel aliquis Aurelianensis clericus pro electione pueri sui ad vos venerit, non ei aurem praebeatis. Cujus dotes ut vobis breviter amplectar, persona est ignominiosa, et de inhonesta familiaritate Turonensis archiepiscopi, et fratris ejus defuncti, multorumque aliorum inhoneste viventium, per urbes Franciae turpissime diffamata. Quidam enim concubii[ concubi] sui appellantes eum Floram, multas rythmicas cantilenas de eo composuerunt, quae a foedis adolescentibus, sicut nostis miseriam terrae illius, per urbes Franciae in plateis et compitis cantitantur, quas et ipse[ aliquando] cantitare, et coram se cantitari non erubuit. Harum unam domno Lugdunensi in testimonium misi, quam cuidam eam cantitanti violenter abstuli. Providendo itaque vestrae honestati et Ecclesiae utilitati, nunquam eum consecrari permittatis, ne Ecclesiam Dei prostibulum publicum et speluncam latronum faciatis. Sciatis etiam quia Turonensis archiepiscopus contra interdictum legati vestri in Natale Domini regi coronam imposuit, et ut iste episcopus fieret, hac mercede[ al., hanc mercedem] promeruit. Et ut sciatis puerilem fuisse electionem, quidam etiam de eligentibus in Natale Innocentium in eligendo ita jocatus est: Eligimus puerum, puerorum festa colentes, Non nostrum morem, sed regis jussa sequentes.

EPISTOLA LXVIII. HUGONI, primae sedis Lugdunensis Ecclesiae episcopo, sedis apostolicae vicario, IVO, Dei gratia Carnotensis episcopus, salutem.

Litteras vestrae paternitatis nuper accepi invitantes me, vel quoslibet qui vellent impugnare electionem Joannis Aurelianensis archidiaconi, ut in Kal. Martii praesentiae vestrae se exhiberent probaturi capitula quae ei objicere voluerint, sive de Simonia[ duo vet. cod., Simoniaca], sive de aliis quae valeant ad ejus repulsionem, quoniam non potestis simul accusator esse ac judex. Sed hoc de occultis dictum esse novit prudentia vestra. Manifesta autem accusatione non egere testatur beatus Ambrosius super Epistolam ad Corinthios, ita dicens de eo qui noverca sua manifeste abutebatur:« Judicis, inquam, non est sine accusatore damnare. Cognito autem opere istius, pellendum eum de fraternitatis coetu censuit. Omnes enim crimen 34 ejus sciebant, in qua re neque testibus opus erat neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen.» Simile quid scribit papa Nicolaus Carolo regi:« Quae Lotharius rex vester nepos operatur, accusatione non indigent.» Manifesta quippe in eo sunt opera carnis, quae sunt fornicatio et immunditia. Cum ergo quae in prioribus litteris scripsi, non tantum in unius civitatis, sed multarum civitatum notitia conspicua sint, mirantur multi, quare quaerantur occulta, cum ad repulsionem ejus qui nondum positus est, sola sufficiant manifesta. Cum enim multa ei desint quae in examinatione consecrandi episcopi Paulus dicit necessaria, unum deesse ei, nobiscum bene scitis, quod caeteris enumeratis per se prae caeteris necessarium idem Apostolus commendat dicens: Oportet episcopum bonum habere testimonium ab his qui foris sunt, ne in opprobrium incidat et laqueum diaboli. Iste autem famam suam hactenus neglexit, quam qui negligit, secundum beatum Augustinum( ser. 52; vide epist. 240) crudelis est. Occidit enim proximum quantum in se est. Potestas autem episcopalis in aedificationem debet esse non in destructionem. Et cum secundum Apostolum quorumdam peccata manifesta sunt praecedentia ad judicium quorumdam et subsequantur, Symoniaca istius intrusio, quae licet vera sit, nondum tamen praecedit ad judicium, quoniam ista exsecrabilis negotiatio per cubicularios et pedisequos facta est, manifesta relatione ad aures vestras perveniet, nisi plantationem quam non plantavit Dominus stabilire praeproperetis, et electionem regiis precibus, quae idem valent secundum vulgare proverbium quod minae, extortam, vestra auctoritate confirmetis. Habentur enim apud nos quidam negotiatores creditores illius dictae reginae, qui secundum quod nobis dixerunt, exspectant partem pecuniarum a parentibus Joannis promissarum. Sed referente eadem dicta regina quodam cautelae studio ad persolvendum differuntur, donec securius post ejus consecrationem persolvantur. Quarum tamen repetundarum actio cito ventilabitur, si consecratio aliquandiu differatur. Quid vero super electione a principibus facta dicat septima synodus, quid octava, quid caetera sanctorum Patrum, quid etiam vestra instituta clament, non est meum vestram docere prudentiam. Praeterea si intra provinciam secundum quod instituta majorum continent, fieret prima discussio, sicut necesse foret, in loco ubi non timeretur temeraria multitudo, non deessent accusatores, non deessent testes, qui pro hujusmodi negotiis non audent ad remota loca prodire, nec se nec sua pro incerto exitu incertum periculum praecipitare. Testis est mihi verax[ et, ms. c.] veritas, et amborum charitas, quia et vera dixi, et pro veritate et charitate dixi, providens, quantum in me est, et Ecclesiae utilitati et vestrae honestati, ne si, quod absit! aliter feceritis quam desiderant qui vos sincere diligunt, lamentabiliter postea illud Jeremiae dicant: Obscuratum est aurum, mutatus est color optimus. Sciatis autem me ea quae vobis mandavi, domno quoque papae mandasse, et me super his responsionem ejus exspectare.

EPISTOLA LXIX. IVO humilis Ecclesiae Carnotensis minister, GALTERIO [al., GAUTERIO] Stirpensis Ecclesiae praeposito, et pusillo gregi sibi commisso, salutem et orationum suffragia.

Quantum intellexi ex litteris ex vestra parte mihi nuper oblatis, graviter fert vestra fraternitas quod Lemovicensis episcopus in synodo agens, interdixit omnibus regularibus clericis et regimen parochiarum et confessionem poenitentium. Qui rectius quidem fecisset, si omnes sacerdotes ad regularem vitam invitasset, quam regulariter viventes a Dominicarum ovium custodia penitus removisset; quibus tanto plus displicet aliena malitia, quanto longius discesserunt a sua. Haec tamen prohibitio licet aliquo forsitan livore canonici ordinis facta esse videatur, quanto salubrior, tanto fraternitati vestrae debet esse acceptior. Vos enim eo per viam Dei expeditius inceditis[ eo enim expeditius per viam Dei incedetis, ms. c.], si alienorum criminum deprimentes fasciculos cum quotidianis vestrorum excessuum lapsibus non portetis. Hoc vero interim ad inquisita respondeo, quia clerici regulares ab hoc officio nec penitus sunt removendi, nec[ in uno addit. ad hoc officium] indiscrete admovendi. Nam si penitus removentur, canonico ordini indigna fit injuria, cui tanto securius est credenda correctio[ al., correptio] vitae alienae, quanto majorem diligentiam adhibuit vitae suae corrigendae. Si vero indiscrete regularibus clericis hoc onus imponitur, in quibusdam ecclesiastica disciplina frangitur, et ipsi fratres qui in claustris tanquam in castris contra tentationes fortiter stabant et vincebant, cum soli ad pugnam prodeunt, in tentationibus facile superantur. Unde ait beatus Hieronymus:« Remotio viri castitatis arma collocat[ al., colligas], construit in melioribus castra pudoris.» Si qui ergo sunt in collegio vestro viri prudentes et maturi, et igne tentationum examinati, quibus hoc onus imponi velitis, eos deducite ante praesentiam episcopi, ut ab eo curas[ curam ms. c.] animarum suscipiant, sine cujus arbitrio, si meministis, secundum canonicas sanctiones, nec criminales poenitentias quilibet presbyter potest[ al., presbyteri possunt; ita ms. c.] injungere, nec, peracta poenitentia, poenitentes sacris altaribus reconciliare. Sic enim facientes, et episcopali reverentiae quod suum est deferetis, et canonicae institutionis nulla dispendia facietis. Qui ideo canonici appellati estis, quod canonicas regulas vos velle observare caeteris arctius devovistis. Quod vero voluistis, ut Lemovicensi episcopo aliqua super hoc negotio scriberem, interim ea de causa distuli, quia ille domnus ignotus est mihi, et opportunum tempus exspecto, ut de his et similibus quod ratio et auctoritas dictaverit, inter nos viva voce disseramus. Vale.

EPISTOLA LXX. IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis servus, GALTERIO Meldensi [al., GAUTERIO Meldensium ] episcopo, sancta sapere et sancta facere.

Quoniam zelus domus Dei tepere non debet in cordibus nostris, ejusdem domus 35 decorem diligere, et pro eadem domo murum nos oportet opponere, ut impetus, quos super eam facit antiquus hostis, aut praecavendo propulsemus, aut si jam in eam per aliquam partem irrupit, cooperante Dei gratia, collectis in unum animi viribus, excludamus. Et quamvis difficilior sit labor ruinosa reficere quam integra in suo statu custodire, nos tamen per angusta et ardua, inter cruentationes etiam spinarum, inter incerta itinera nebularum, debemus perdita quaerere, dispersa colligere, quantum in nobis est sordidata mundare, moniti et instructi exemplo summi patrisfamilias, qui relictis nonaginta novem ovibus in montibus, centensimam quae perierat, ipse quaesivit, suo sanguine redemit, et ad ovile a quo aberraverat reportavit. Ne ergo nobis tanquam pastoribus sua quaerentibus a summo Pastore cum nostra confusione exprobretur: Quod perierat non quaesistis, quod confractum erat, non consolidastis; nullus nos privatus amor, nullius quamlibet excellentis personae favor, nulla spes commodorum, nullus timor incommodorum ab officii nostri intentione dimoveat, quominus errantes ad viam revocemus, et animas propria fragilitate vel diabolica illusione deceptas, de fauce lupi invisibilis eripere studeamus. Quod ideo suggero dilectioni vestrae, quia tam ex verbis Turonensium monachorum, quam ex litteris dominae Adeleidis[ al. domnae Adelae] venerabilis comitissae audivi turpissimam famam de monasterio Sanctae Farae, quod jam non locus sanctimonialium, sed mulierum daemonialium prostibulum dicendum est, corpora sua ad turpes usus omni generi hominum prostituentium. Quae quidem si corrigi nollent, et sibi tantum mortem facerent, tolerari forsitan possent. Sed quia multarum factae sunt laqueus animarum, suggero et consulo vigilantiae vestrae, ut aut praedictas mulieres in loco suo et in suo ordine corrigatis, aut si id fieri non potest, religiosis monachis locum illum cum suis possessionibus committere studeatis; accepta tamen ab eis cautione ut praedictas mulieres sub arcta disciplina coerceant, et eisdem necessaria de rebus monasterii, quandiu vixerint, provideant. Hoc enim modo multiplicem fructum de bono principio facietis, quia et incontinentes illas mulieres ad propositum continentiae reducetis, et possessiones monasterii necessitatibus sanctorum a fidelibus deputatas, in suum statum reformabitis, et detestabilem famam religiosa monasteria malo odore contristantem compescetis et incestuosorum animas ex earum contubernio pereuntes, ab aeterno interitu liberabitis. Quae vobis scribo, ex visceribus profero charitatis, idem mihi a vobis fieri desiderans, si me desidem in simili periculo audieritis; in via Dei namque ambulantes mutuas exhortationum manus nobis invicem porrigere debemus, ut in perventione pariter[ quid. cod. ut in fine pariter] de manipulis aeternorum fructuum gaudeamus. Valete.

EPISTOLA LXXI. GUILLELMO [al. WILLELMO], glorioso regi Anglorum, IVO humilis Ecclesiae minister, salutem et servitium.

In litteris a sublimitate vestra mihi directis nuper[ nuper ad me directis], mansueti, et prudentis hominis ingenium notavi, cum placeret[ al., placuerit] dignitati vestrae prius a mea parvitate rationem quaerere quam de me aliquid inconsulte judicare, secundum illud viri sapientis: Ne judices antequam congnoscas. Quaesivit enim ab humilitate mea vestra excellentia, qua ratione exsolverim[ absolverim. ms. c.] Nivardum de Septolio a fiduciis et sacramentis quibus se vestrae magnitudini obligaverat, cum Christiani erga Christianos fiducias sacramenta quae sibi invicem praebent, observare debeant. Quod quidem ita concedimus, si legitima vel non illicita fuerint[ facta, ms. c.] sacramenta. Praedictus autem Nivardus testatus est mihi fiducias et sacramenta quae sublimitati vestrae fecerat, prioribus sacramentis fuisse contraria quae fecerat naturalibus et legitimis dominis suis, de quorum manibus[ plures v. c. manu, ita ms. c.] susceperat haereditaria sua beneficia, nec posteriora se posse observare, nisi priora[ prima ms. c.], vellet violare. Cui ratione fultus et auctoritate consilium dedi, ut accepta de posterioribus poenitentia, justa injustis, legitima non legitimis, priora posterioribus sacramenta praeponeret. Quod cum multis rationibus et auctoritatibus confirmari possit de multis pauca subnectere curavi. Habemus enim in Toletano concilio IX, capitulo 4:« Duo mala licet omnino cautissime sint praecavenda, tamen si necessitas ex his unum temperare compulerit, hoc debemus resolvere quod minori nexu noscitur obligari.» Unde[ al. inde] Augustinus De bono conjugali:« Si ad peccatum admittendum adhibetur fides mirum est si fides appellatur. Verumtamen qualiscunque sit, si contra ipsam sit[ al. fit. ms. c.] pejus sit, nisi cum propterea deseritur, ut ad fidem veram legitimamque redeatur.» Idem Tharasius patriarcha:« Herodes observavit illicitum sacramentum, et periit. Petrus vero negavit cum juramento, et conversus flevit, et salvatus est.» Item Hieronymus super Jeremiam lib. I:« Animadvertendum quod jusjurandum hos habeat comites, veritatem, judicium atque justitiam. Si ista defuerint, nequaquam erit juramentum, sed perjurium.» Hinc Honorius papa quosdam transpadanos episcopos vehementer redarguit, qui suadebant Petro, viro glorioso, ut sacramenta quae praebuerat Aconio regi patri regis Adulubaldi frangeret, et Ariobaldo[ sic vett. codd. antea Arlobaldo] consentiret. Ipsum vero gloriosum Petrum accurate commendat, quia pravis sacerdotum persuasionibus non acquievit, sed sacramenta quae Aconio fecerat firmiter observavit. His et aliis hujusmodi cognosci potest sacramenta legitima vel licita firmiter observanda; illicita vero aut esse vitanda, aut si facta sunt, cum poenitentia dissolvenda. Aliud consilium si parochiano meo mihi commisso dedissem, ovem errantem non revocassem, ovi morbidae curam quam debueram non impendissem. Valete.

EPISTOLA LXXII. IVO humilis Carnotensis Ecclesiae minister, G. abbati monasterii Sancti Guandregesili [al., Wandregisili, al., Guandregesili], salutem in Domino.

Consuluit parvitatem meam dilectio vestra utrum tabulae altarium aliquando consecratae, cum translatae fuerint, et super novam struem lapidum positae, denuo sint consecrandae. Quod nobis ex auctoritate et ratione faciendum videtur, cum canon dicat:« Altare si motum fuerit, ecclesia denuo consecretur.» Quod 36 si ecclesia propter motionem denuo est consecranda, quanto magis ipsum altare quod motum est? Praeterea cum signa similitudinem habeant earum rerum quarum signa sunt, sicut fides, quae caput et fundamentum est sacrae religionis, immobilis debet manere[ al. permanere] in credente, sic visibile altare, quod figuram gerit fidei debet manere immobile. Et sicut a fundamento fidei, si quis motus fuerit per manus impositionem corpori Christi, quod est Ecclesia, reconciliandus est, sic mensa altaris fidei typum gerens, si mota fuerit, iterum sacris mysteriis imbuenda est. Nec satis similis ratio est quam quidam fratres vobis objiciunt, quod altaria portatilia[ al. portabilia] licet de loco ad locum moveantur, non tamen denuo consecrantur. Haec enim altaria non aliter consecramus, nisi vel in talibus ligneis, vel aliquo competenti substratorio compacta et firmiter sint affixa. Unde licet de loco ad locum portentur[ al. comportentur], non tamen de loco in quo consecrata sunt moventur. A quo si evulsa fuerint, sicut caetera altaria denuo sunt consecranda. Haec de proposita quaestione breviter vobis rescripsi, eadem[ eisdem, ms. c.] rationibus et auctoritatibus prolixius ostensurus, si opportunum esset. Sed haec prudentiae vestrae sufficere sum arbitratus. Vale.

EPISTOLA LXXIII. IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, BERNARDO, Majoris Monasterii abbati, promereri euge servi boni.

Verbum quod erat in ore multorum auditui meo non intulit gaudium, quo animadverti generale dispendium monasticae religionis, et speciale incommodum vestrae perturbationis. Relatum enim est mihi quosdam e fratribus adversus fraternitatem vestram insurrexisse, qui dicerent curam vobis commissam non legitimum habuisse principium, his de causis, quod ab eo qui dicebatur excommunicatus esse, benedictionem acceperitis, et subjectionem debitam metropolitanae sedi ante benedictionem promiseritis. Habent fortasse[ al., forsitan; ita ms. c.] fratres isti zelum Dei, sed non secundum scientiam, putantes quod promotionem abbatis faciat episcopalis benedictio, et non potius fratrum communis electio[ abbatis promotio an fit potius benedictione episcopali quam fratrum electione], cum tamen ipsam benedictionem conferat Dominus non secundum meritum dantis, sed secundum fidem et puritatem, benedictionem accipientis. Unde beatus Augustinus in libro Quaestionum Veteris Testamenti:« Dictum est a Domino in Numeris ad Aaron: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Deus benedicam eos, ut gratiam traditio per ministerium ordinati transfundat hominibus, nec voluntas sacerdotis[ unus v. c., dantis ob.] obesse possit aut prodesse, sed meritum benedictionem poscentis.» Unde idem Augustinus in libro tertio De unico baptismo:« Aliud est non habere aliquid, aliud non jure habere vel illicite usurpare. Non ideo itaque non sunt sacramenta Christi et Ecclesiae, quia eis illicite utuntur non soli haeretici, sed etiam omnes iniqui et impii; sed illi corrigendi sunt aut puniendi, illa vero agnoscenda et veneranda sunt.» Item idem in libro contra Parmeniani epistolam:« Sicut redeunti non redditur, quod et foris habebat, sic venienti non repetendum est quod foris acceperat.» Unde consequenter intelligitur perversitatem hominum esse corrigendam; sanctitatem autem sacramentorum in nullo perverso esse violandam. Constat enim eam in perversis hominibus et sceleratis, sive in eis qui intus sunt, sive in eis qui foris, impollutam et[ atque ms. c.] inviolabilem permanere, sed in bonis ad praemium, in malis vero ad judicium. Unde etiam Anastasius papa, sacramenta quae Acatius condemnatus celebraverat, rata esse confirmat, ita scribens Anastasio imperatori:« Secundum Ecclesiae catholicae consuetudinem sincerissimum serenitatis tuae pectus agnoscat, quod nullum de his vel quos Acatius baptizavit, vel quos sacerdotes vel levitas secundum canones ordinavit, ulla ex nomine Acatii portio laesionis attingat, quo forsitan per iniquum tradita sacramenta, minus firma esse videantur.» Et infra:« Ideo ergo et hic, cujus nomen dicimus esse reticendum, male bona ministrando sibi tantum nocuit. Nam inviolabile sacramentum quod per eum datum est aliis, virtutem suae perfectionis obtinuit.» Item Augustinus contra scripta Petiliani:« Ut sit quisque verus sacerdos, oportet ut non solum sacramento[ al. solo], sed justitia quoque induatur, sicut scriptum est: Sacerdotes tui induantur justitiam. Qui autem solo sacramento sacerdos est, sicut fuit pontifex Caiphas, persecutor unius et verissimi sacerdotis, quamvis ipse non sit verax, quod dat tamen verum est, si non det suum, sed Dei.» Sacerdotii autem ordinem, sicut dicit idem Augustinus in libro De bono conjugali, qui semel acceperint, non privantur, licet aliqui pro aliquibus culpis ab officio removeantur. Ad ultimum, divina sacramenta talia sunt unicuique, quali corde accesserit, sicut dicit Augustinus in Dialogo contra Petilianum. Et haec quidem dicta sunt de sacramentis ecclesiasticis, sine quibus Christiana conversatio non dicitur, nec a Domino praemium aeternae salutis acquiritur. Quid ergo est disceptandum de benedictione abbatis, a quocunque episcopo eam fuerit consecutus, in qua nec fit manus impositio, nec consecratio sed simplex oratio, in qua accepta vel non accepta salus subditorum, nec minuitur nec augetur. Novit enim fraternitas vestra quam multi servi Dei in Aegypto et Palaestina, caeterisque provinciis monasteriorum patres exstiterunt, qui nec tamen hujusmodi benedictionem ab humano ore acceperunt, quibus subditi nihilominus omnem obedientiam exhibuerunt, nec de salute sua propter hoc timuerunt. De caetero, quod calumniantur non recte vos fecisse, quod ante benedictionem promisistis obedientiam sedi metropolitanae, vana vel nulla calumnia est. Quomodo enim connexa sibi adinvicem poterunt esse membra corporis Christi, nisi dispensatores canonicarum vel monasticarum congregationum eam obedientiam exhibeant praelatis suis, quam sibi exbiberi volunt a subditis suis? Praeterea quae culpa est, si exigitur quod debetur et quod debetur exhibetur? Unde Angust. ad Simplicianum libro primo:« Quis non videat iniquitatis neminem argui posse, qui quod sibi debetur exegerit, nec eum certe qui quod ei debetur donare noluerit? Hoc autem non esse in eorum qui debitores sunt, sed in ejus cui debetur arbitrio.» Debitores autem esse qui ad dignitates promoventur ecclesiasticas, promittendae obedientiae testatur concilium 37 Toletanum undecimum, capitulo 2:« Unusquisque qui ad gradus ecclesiasticos accessurus est, non ante honoris consecrationem accipiat, quam placiti sui innodatione promittat, ut fidem catholicam sinceri cordis devotione custodiens, juste et pie vivere debeat, et in nullis operibus suis canonicis regulis contradicat, atque ut debitum per omnia honorem atque obsequii reverentiam praeminenti sibi unicuique dependat.» Ipse enim summus pontifex, antequam consecrationis gratiam consequatur, consuetudines Romanae Ecclesiae et decreta praedecessorum suorum se inviolabiliter servaturum profitetur. Sic reliqui pontifices ante consecrationem examinantur, omnem veterum morum honestatem et debitam obedientiam se exhibituros suis ordinatoribus pollicentur. Cum enim humilitas sola, quae comes est obedientiae, digna sit exaltari, sicut superbia dejici, non peccat abbas si profitetur ore, quod semper debet in corde habere, et, cum opportunum fuerit, exhibere in opere. Non ergo hujusmodi perturbatores et perturbati otiose et curiose agentes, non intelligentes, quae loquuntur, neque de quibus affirmant, inutilibus scrutiniis suis, et vanis susurriis fraternitatem vestram a Sabbato cordis expellant, vel a suscepta obedientia vos quantalibet tempestate removeant, et cadat super vos illa hostilis irrisio: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare. Novit enim vestra diligentia quia ad hoc potissimum antiquus hostis invigilat, ut quietem servorum Dei interrumpat, et cum interruperit, vasa sibi ablata restituat, et restituta antiquis et novis sordibus vehementius inficiat. Multiformes igitur ejus insidias calliditate serpentis advertite, et murmuratorum molestias columbina simplicitate supportate, et tamen, quantum in vobis est, justam eis murmurandi causam auferte, ne, sicut aiunt, res monasterii vestra incuria dilabantur, et solita fratrum subsidia minuantur. Quod si forte per aliquam corporis imbecillitatem[ solus v. c. Fab. incommoditatem.] vel supernae contemplationis studium ad hoc minus sufficitis, sunt vobiscum viri prudentes, vobiscum uno spiritu gradientes, quibus potestis partem vestri oneris imponere; vos autem liberius et ideo uberius dulcedinem supernae contemplationis gustare, et in tempore verbi annonam conservis ministrare Non homini ignoranti[ al. haec ig., ita ms. c.] scribo, sed admonitam volo esse charitatem vestram, ne tempestas apud vos orta offendiculum fiat[ al. faciat] infirmis aut scandalum, qui occasionem quaerentes incurrunt illud problema Salomonis: qui timet ventum, nunquam seminat: et qui considerat nubes, nunquam metit. Auferte igitur omnibus infirmis vel invidis occasionem sanctum propositum blasphemandi, vel arctam vitae viam non aggrediendi, ne increpando dicatur vobis per prophetam a Domino: Quod perierat non quaesistis, quod infirmum fuerat[ al. erat] non consolidastis, quod confractum non colligastis. Quod avertat a sanctitate vestra, qui animam suam pro nobis posuit, et ut pro fratribus animas nostras poneremus verbo monuit, et exemplo declaravit. Vale.

EPISTOLA LXXIV. IVO, Dei gratia, Carnotensis Ecclesiae minister, HILDEBERTO Cenomanensi episcopo, in tribulatione tolerantiam, in tolerantia perseverantiam.

Quantum ex tenore litterarum tuarum perpendi, ad suggestionem aemulorum tuorum de proditione Cenomanicae urbis nuper facta insimulare te molitur regis Anglorum metuenda severitas, nulla adversum te legitima accusatione prolata, sed pravorum delatione conjecturarum divinationibus palliata, et cum paratus sis ad perficiendam purgationem legitimam, non aliter vult te hujus proditionis immunem credere, nisi igniti ferri examinatione demonstres innocentiam tuam. Consulis itaque humilitatem meam utrum tibi bene conscius pro conservanda integritate famae tuae, et recuperanda regis gratia debeas voluntati ejus acquiescere, an quaelibet adversa pati, ut non recedas ab ordine: breviter itaque tibi respondeo, consulens ut non transgrediaris terminos antiquos, terminos quos posuerunt patres tui. Aliter[ Quid si taliter] namque innocentiam defendere, est innocentiam perdere monomachiam enim et ferri calidi examinationem nec consuetudo ecclesiastica in discutiendis causis ecclesiasticis recipit, nec canonica auctoritas instituit. Unde Nicolaus in causa regis Lotharii et Thebergae de falsis criminibus impetitae:« Monomachiam in legem non assumimus, quam praeceptam esse non reperimus; cum haec et hujusmodi sectantes, Deum solummodo tentare videantur.» Dicit autem[ enim ms.] Augustinus in libro Quaestionum super Genesim:« Quando habet homo quod faciat, non debet tentare Deum suum.» Inde etiam ita scripsit Alexander II papa Ramuldo[ al. Rimaldo, vel Raymaldo; refertur ea, super caus. 2, dist. 4.] Cumano episcopo:« Super causa Gislandi presbyteri tui de morte episcopi sui praedecessoris tui infamati in medium consuluimus. Itaque circum astantium omnium fratrum assensu unanimi tuae dilectioni rescribimus, praefatum Gislandum[ presbyrum ms. c.] ante te praesentandum, ubi, si certi accusatores defuerint, tunc dictante justitia, sine omni controversia presbyter quaecunque ob hoc injuste amisit, ac sacerdotium et integra accipiat beneficia, purgationem tamen antea[ al. ante te] duobus sibi sacerdotibus junctis, ubi accusator cessaverit eumdem ex se praebere tuo committimus arbitrio. Vulgarem denique legem ac nulla canonica sanctione fultam[ a nulla canonica sanctione fultam legem ms. c.], ferventis scilicet sive frigidae aquae ignitique ferri contactum, aut cujuslibet popularis inventionis,( quia fabricante haec sunt omnino ficta invidia) nec ipsum exhibere, nec aliquomodo te volumus postulare, imo apostolica auctoritate prohibemus firmissime[ al. severissime].» Inde etiam Stephanus V[ al. Sylvester, 2 ms. c.] papa dicit Lamberto[ Luitberto, ms. c.] episcopo Magontino:« Ferri candentis vel aquae ferventis examinatione confessionem extorqueri a quolibet, sacri non censuerunt canones, et quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum. Spontanea enim confessione vel testium approbatione publicata delicta, habito prae oculis Dei timore, commissa sunt regimini judicare: occulta vero et incognita illius sunt judicio relinquenda, qui solus novit corda filiorum hominum.» 38 Plura tibi perscripsissem super his, si licuisset. Tu itaque his et aliis auctoritatibus Patrum undique munitus viriliter age, et ne de te aliis praebeas exemplum futuris et praesentibus nociturum. Si enim aliquid contra justitiam pateris, de tribulatione purgaberis, et probaberis, deque probatione misericordiam consequeris. Vale.

EPISTOLA LXXV. IVO, Dei gratia Carnotensis episcopus, Joanni eadem gratia Aurelianensium episcopo, salutem.

Quod licentiam postulavi a domno papa Putuacensem dominam[ Adeliciam epist. 76] et milites ejus excommunicandi, magna et manifesta me compulit necessitas pro interminatis injuriis Carnotensi Ecclesiae ab eis frequenter illatis, et ab Aurelianensi Ecclesia nondum emendatis. Ad quod etiam nunc laborare videntur qui pro vobis scripserunt, ad libitum suum interpretantes litteras domni papae, sensum suum non aptantes ejus voluntati, sed insidias facientes grammaticae positioni, tanquam et ipsi qui litteras apostolicas scripserunt, non fuerint grammatici. Quando enim dixit, ut confirmaretis sententiam nostram canonice dictatam in praedictam domnam, jam dixerat esse parochianam vestram, et tamen dedit Carnotensi Ecclesiae licentiam excommunicandi eam pro suis injuriis. Canonicum[ al. canonice, ita ms. c.] itaque est eam excommunicare admonitam, et saepe vocatam, et non resipiscentem Satanae tradere, cum illa potestas hoc concesserit, cujus est de omni persona et de omni Ecclesia judicare. Rogo itaque et moneo ut impleatis praeceptum quod accepistis, quia et ego ad praesens non privabor apostolico munere quod accepi. Quod autem offertis mihi eam ad justitiam in capitulo Aurelianensi, vos ipse[ unus cod. ipsi] scitis non esse canonicum: quia honor quem contra canones invadit, Carnotensis Ecclesiae est, in qua obtuli ei omnem justitiam, et adhuc offero. Sed ipsa omnino refugit, quia injustam se novit habere calumniam. Debet autem nosse vestra fraternitas quod[ al. quia], quaeque negotia in locis in quibus orta sunt, primum sunt discutienda. Valete.

EPISTOLA LXXVI. DAIMBERTO, Dei gratia Senonensium archiepiscopo, IVO, humilis sacerdos, salutem et debitam reverentiam.

Quoniam[ unus v. c. quando] ex antiqua institutione provincialem synodum celebrare vestra sollicitudo disposuit, in qua ad correctionem pravorum promulganda sunt instituta apostolica et canonica, parvitatem meam quam invitatis, licet minus utilem, subtrahere nec volo nec debeo, si tamen divina miseratio libertatem mihi conservaverit et sospitatem. Per quamcunque autem viam eadem divina miseratio venire me concesserit, ante aliquot dies praemando vobis ut in loco competenti quam securiorem conductum poteritis mihi transmittatis. De electione autem Nivernensium, in qua se studia partium[ al. vota partium] diviserunt, ex institutione Patrum instructam credo esse prudentiam vestram ut illum modis omnibus praeferatis, qui majoribus studiis juvatur et meritis. Sed quia nemini cito manus imponenda est, si id ad praesens ad plenum deprehendere non valetis, differendum mihi hoc negotium usque ad futuram synodum videtur, ut tunc evidentius discutiantur et eligentium studia et electorum merita. De caetero Adeliciam Puteacensem dominam et Hugonem filium ejus cum caeteris adjutoribus suis propter tyrannidem quam in nos exercent, ex auctoritate apostolica a nobis excommunicatos precando insistimus, et insistendo precamur, ut vos quoque excommunicetis, aut male invasa nobis restitui faciatis. Sic enim antiquitus est institutum, et nuper in Avernensi[ in solo v. c. Put. Nivernensi] concilio omnium episcoporum qui aderant, consensu confirmatum, ut ab uno episcopo quemlibet pro injuriis ecclesiasticis excommunicatum, vicini quoque episcopi excommunicent. Quos si causatur injuste se excommunicatam, veniat ad Ecclesiam cui calumniam facit, et a qua nullam injuriam pertulit; audiet Deo juvante[ cod. Put. Deo annuente] justam se accepisse sententiam. Apostolica autem auctoritate a nobis eam esse excommunicatam, exemplar apostolicarum litterarum quod vobis transmisi, declarabit. Valete.

EPISTOLA LXXVII. IVO, Dei gratia humilis Ecclesiae Carnotensis minister, HUGONI Belvacensis Ecclesiae decano, et caeteris fratribus ejusdem Ecclesiae, salutem in Domino.

De molendino quod Ecclesiae vestrae[ nostrae ms, c.] ab episcopo ejusdem molendini constructore est donatum et non tantum tricenaria ususcapione[ al. usucaptione, in nonnullis vox usus deest] quiete possessum, sed etiam vestrorum privilegiorum auctoritate firmatum; nunc vero impedimentis pontium et tinctorum sordibus impeditum, molendi amisit officium, justam et omni ratione subnixam causam habere videmini, et maxime adversus episcopum, qui non solum debet suis temporibus illicita non patrare, sed etiam ab antecessoribus suis illicite patrata corrigere. Sic enim scribit papa Gelasius Cresconio et Mesaliae[ Massalae, ms. c.] episcopis:« Decessorum statuta sicut legitima et justa successorem convenit custodire ita debet etiam malefacta corrigere.» Ideo nunc est sufficiens ratio quod dicit episcopus, praecepto suo nullum impedimentum illatum fuisse molendino, quo minus officium suum faceret, nisi ipse eos qui impediunt pro potestate sui officii removeat ab impedimento. Sicut enim scribit Joannes VIII papa Ludovico imperatori:« Facientis culpam habet, qui quod potest corrigere, negligit emendare.» Quod si episcopus hoc a sua potestate removere conatur, legat sententiam[ al. legatur sententia] de concilio Gelasii papae. Dicit enim[ cap. Placuit, caus. 16. q. 3):« Placuit huic sanctae ac magnaeque synodo, ut res vel privilegia quae Dei Ecclesiis ex longa consuetudine pertinent, sive a divae recordationis imperatoribus, sive ab aliis Dei cultoribus in scriptis donata, et ab eis per annos triginta possessa sunt, nequaquam removeantur a potestate praesulum eorum quaecunque saecularis persona per potestatem eis subtrahat, aut per argumenta quaelibet[ al. argumentum quodlibet] auferat; sed sint omnia in potestate ac jussu praesulis Ecclesiae, quaecunque intra triginta annorum spatium ab Ecclesiis possessa 39 fuisse noscuntur. Quisquis igitur[ ergo clericorum, vel] saecularium contra praesentem definitionem egerit, tanquam sacrilegus judicetur: et donec se correxerit, et Ecclesiae propria privilegia, seu res restituerit, anathema sit.» Item de eodem papa Nicolaus Adoni Viennensi archiepiscopo:« De rebus quae semel Deo contributae atque dedicatae sunt, et postea sub occasione concessionis principum a quibusdam invaduntur atque diripiuntur, sancimus ut prius consulto principe[ consulatis principem] ad resecandam tam praesumptivam factionem, et cognoscendum tam praesumptivam factionem, et cognoscendum utrum illius sit concessio, an invasoris praesumptio. Quod si principis inordinata fuerit largitio, et ipse sit princeps pro emendatione redarguendus. Si autem invasoris declaratur praesumptio, usque ad emendationem excommunicationis sit vindicta coercendus.» Oppositio vero annuae possessionis secundum consuetudinem suae civitatis, sive obligatio episcopi qua se promisit observaturum consuetudines ejusdem civitatis, sive turbulenta conjuratio factae communionis nihil praejudicant legibus ecclesiasticis. Pacta enim et constitutiones[ al. consuetudines] vel etiam juramenta quae sunt contra leges canonicas et auctoritates sanctorum Patrum, sicut vos ipsi bene nostis, nullius sunt momenti. Dicit enim papa Zozimus Narbonensis[ Narbonensibus ms. c.]:« Contra statuta Patrum aliquid concedere[ al. condere leg. in c. Contra caus. 25, q. 1] vel mutare, nec hujus quidem sedis potest auctoritas. Quod si adversus canonum formas aliquid vobis judicatum fuerit, si vobis visum fuerit, appellabitis audientiam eorum judicium, qui apud vos majoris videntur esse auctoritatis, sive apud vestrum metropolitanum, sive apud legatum Romanum. Post appellationem vero infra quinque dies postulabitis litteras ab eo a quo appellatum est, ad eum ad quem appellatum est, ut diem utrique parti constituat, in quo causam vestram judiciali sententia terminari praecipiat. Valete.

EPISTOLA LXXVIII. IVO, Carnotensis Ecclesiae humilis minister, monachis Dolensis monasterii, unanimes habitare in domo.

Venientes ad nos quidam de vestro monasterio diversa sentientes, notificaverunt nobis dissensionem quae inter vos orta est de electione fratris vestri Bernerii quondam Bonaevallis[ al. Bonaevalensis, ita ms. c.] monachi. Quorum relatione audita valde doluimus, procul dubio scientes, quia Satanas expetivit vos, et timentes ne ista occasione vos invicem mordeatis et comedatis, et invicem consumatis[ unus cod. consumamini]. Vocato itaque ad nos abbate Bonaevallis[ Bonaevallensis, ms. c.] monasterii, et convocatis quibusdam de melioribus Ecclesiae nostrae fratribus diligenter investigavimus, utrum praedictus frater, vel in clericali ordine, vel in monastico aliqua notabilis apparuisset infamia. Bonum ergo ei[ ejus, ms. c.] testimonium in omni aetate et ordine comperimus. Hoc solum abbas et monachi objecerunt quod sine licentia fratrum a monasterio discesserit. Sed hujus discessionis causam et per nos scientes, et per alios subtilius inquirentes, cognovimus, quia eo tempore quo discessit, magna in eo monasterio perturbatio fuit, quam etiam abbas ejusdem loci ferre non valens, ad majus monasterium, in quo ad conversionem venerat, necessitate compulsus rediit. Causam autem propter quam abbas discessit, propter reverentiam monastici ordinis melius est silere quam revelare. Quapropter illa discessio, quae illi fratri et multis aliis pie sentientibus visa est in melius mutatio, nullum nobis videtur ei facere praejudicium[ unus cod. nullum ejus videtur impedimentum], si vota omnium vestrum vel meliorum in eo conveniant, et mores monastico regimini non congruentes impediant, maxime cum summus pontifex, cujus est de omni persona et de omni Ecclesia judicare, eum ab hoc vinculo absolverit, Missas etiam ab eo audierit, et in omnibus sacramentis ecclesiasticis coram religiosis personis saepe communicaverit. Quapropter si alia quae canonicis institutis contraria sint in eo reperta non fuerint, rogamus et monemus ut in eo charitatem confirmetis, et ad pacis compagem festinanter redire studeatis. Habemus enim prae manibus religiosorum exempla virorum, qui relictis probabili causa monasteriis suis, ad Cluniacense monasterium, vel ad alia monasteria secesserunt, vel etiam ad ecclesiasticas dignitates vel monasteriorum curas sine omni repulsione[ repulsa] ascenderunt. Ex quibus duo de monasterio Crucis, litterati et religiosi, Guimundus et Robertus, alter ad episcopatum Aversensem, alter ad gubernationem monasterii Sancti Laurentii Aversensis, auctoritate apostolica assumpti sunt. Arnulfus[ unus, Ernulfus] Belvacensis monasterii Sancti Simphoriani monachus, vir prudens et religiosus, simili de causa relicto monasterio, nunc Cantuariense monasterium regit. Sic et multi alii. Valete.

EPISTOLA LXXIX. IVO, Dei gratia Carnotensis episcopus, GULIELMUS [ al. VILELMUS] Parisiensis, JOANNES Aurelianensis, GALTERIUS [GAUTERIUS] Meldensis, HUMBALDUS Antissiodorensis, PHILIPPO Trecassino episcopo, salutem.

Congregatis in Stampensi concilio multa super[ al. de frat.] fraternitate tua licet ingratis auditoribus nobis relata sunt, de quibus valde mirati sumus, quoniam et auribus piorum[ al. proborum] sunt onerosa, et ordini tuo si vera sunt periculosa; de quibus quia eadem legati tui retulerunt, vel referre poterunt, interim silere decrevimus. Sed, quia ad concilium vocatus[ al. invitatus] non venisti, nec legatum, nec legitimam excusationem scripto vel dicto pro te misisti[ unus cod. praemisisti], potuissemus in te canonicam dedisse sententiam. Non enim metum mortis aut cruciatus suspicionem inferendi, sed praesentem tantum secundum leges( l. IX, d. Quod me. cau.) pro legitima excusatione accipimus, ubi iter anticipare vel circuire nullae angustiae prohibuerint[ prohibuerunt]. Praeterea quidam contemptus in litteris tuis notari potuit, quod nec nomen metropolitani, sicut in litteris excusatoriis fieri solet, interposuisti, nec ad eum aliqua excusatoria verba direxisti. Nos autem misericordiae magis intenti quam judicio, inducias tibi a domno metropolitano impetravimus usque ad Dominicam proximam ante Natalem Domini, quando futura est consecratio Nivernensis episcopi. Monendo itaque mandamus et mandando monemus ut tunc praesentiam tuam remota omni excusatione domno metropolitano exhibeas, satisfacturus de objectis. Quod si adesse neglexeris, amodo non erit culpa nostra, si pro misericordia 40 judicium susceperis. Nec enim tibi timendum erit de vicecomite, qui de se et de filio suo, et omnibus suis omnem tibi securitatem in praesentia totius concilii promisit. Vale.

EPISTOLA LXXX. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, VUILELMO [ al. GUILELMO], Fiscanensis monasterii abbati, orationum munus mutuum et devotum servitium

De motione altaris vel parietum ecclesiae, utrum iteranda sit consecratio, vel non iteranda, nihil scriptum in antiquis regulis reperi. In collectionibus[ cod. Put. collationibus] autem Burchardi Wormacensis episcopi, ex concilio Meldensi capitulo quinto ita scriptum reperitur« Altare si motum fuerit, ecclesia denuo consecretur: parietes vero si moti fuerint, et non altare, salibus tantum exorcizentur.» Hoc capitulum si diligenter attendatur, ad omnes inquisitiones vestras respondet, et quia de motione altaris monachis Sancti Wandregisili[ al. leg. Guandregisili] rationes quas potui, aliquando reddidi, easdem religioni vestrae scribere curavi, quibus ita scripsi: Consuluit parvitatem meam vestra dilectio, utrum tabulae altarium aliquando consecratae, cum translatae fuerint, et super novam struem lapidum positae, denuo sint consecrandae. Quod nobis ex auctoritate et ratione faciendum videtur, cum canon dicat:« Altare si motum fuerit, ecclesia denuo consecretur.» Quod si Ecclesia propter motionem solius altaris denuo est consecranda, quanto magis ipsum altare quod motum est? Praeterea cum signa similitudinem habeant earum rerum, quarum signa sunt, sicut fides, quae caput et fundamentum est sacrae religionis, immobilis debet manere in credente, sic visibile altare, quod figuram gerit fidei, debet manere immobile. Et sicut a fundamento fidei, si quis motus fuerit, per manus impositionem, corpori Christi, quod est Ecclesia, reconciliandus est; sic mensa altaris fidei typum gerens, si mota fuerit, iterum sacris mysteriis imbuenda est. Nec similis satis est ratio, quam quidam fratres vobis objiciunt, quod altaria portatilia[ al. portabilia], licet de loco ad locum moveantur, non tamen denuo consecrantur[ vel moneamus n. t. d. consecramus]. Haec enim altaria non aliter consecramus, nisi vel in tabulis ligneis, vel in aliquo competenti substratorio compacta et firmitus[ al. firmiter, ita ms. c.] sint affixa. Unde licet de loco ad locum portentur, non tamen de loco in quo consecrata sunt, moventur; a quo si avulsa[ vel. evulsa ms. c.] fuerint, sicut caetera altaria denuo sunt consecranda. Haec de motione altaris. De parietibus vero si restaurentur, quare salibus tantum sint exorcizandi et non consecrandi, ratio nobis investiganda: ad quod nobis necessarium videtur[ videtur, ms. c.], ut primum attendamus formam templi invisibilis, ut cum ea postea conferre possimus figuram templi visibilis. Dicit enim Apostolus: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis, ego ut sapiens architectus fundamentum posui, fundamentum hoc, ut supra[ sicut, ms. c.] diximus, intelligimus fidem, cui superponuntur bona opera, quibus probatur dilectio Dei, et proximi, tanquam parietes spiritualis aedificii. His omnibus superadditur vice tecti, celsitudo spei, quae procedit penetrando usque ad interiora velaminis. Scriptum est autem ab eodem Apostolo: Sine fide impossibile est placere Deo. Fides ergo si evellatur, tota aedificatio spiritualis procul dubio destruitur. Reliqua vero aedificatio, si aliqua vetustate atteritur, aliqua laesione minuitur, sacramenta fidei nequaquam iterantur; sed tantum quod macularum est, asperitate poenitentiae et compunctionis lacrymis emundatur. Secundum ergo hanc similitudinem, moto altari, quod figuram gerit fidei sicut dictum est, tota Ecclesia consecranda est, quae corrupta fide tota destructa est. Motis vero parietibus sola aqua et salibus, tanquam poenitentiae sacramentis reformanda est. Novit enim prudentia vestra, quia sic orat Ecclesia ut quod in manufactis templis agitur, hoc in nobis spiritualiter impleatur, quatenus per cultum visibilium sacramentorum provocemur ad agnitionem[ al. cognitionem, ita ms. c.] et amorem invisibilium aedificiorum. Possent de his observationibus cum his quae dicta sunt plura dici, sed hoc puto sufficere prudentiae vestrae, quae novit de minimis maxima, de paucis plura conjicere. Vale.

EPISTOLA LXXXI. PASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, debitam obedientiam cum fideli orationum obsequio.

Paternitatem vestram apostolici culminis gradum ascendisse, et in locum beatae[ bonae, ms. c.] memoriae papae Urbani successisse, nostra parvitas gratulatur, et summae providentiae gratias inde referens, ut de bonis principiis meliores exitus proveniant, pro modulo suo Deum quotidianis orationibus deprecatur. Credimus enim religionem vestram zelum Dei hactenus habuisse, et decorem domus Dei non ficte dilexisse. Unde postquam paternitatem vestram vicem apostolici gradus accepisse cognovimus, summum desiderium nostrum fuit, ut per propriam personam adiremus praesentiam vestram, nisi nos retinuisset periculum molestiae corporalis, quod ineundo facile incurreremus de nobis vera fatendo, vel periculum lapsus animae quod nobis immineret vera negando. Sic enim Petrus Christum negasse dicitur, non quod negaret Christum esse Christum, sed quia negavit Christi se esse discipulum. Mitto itaque interim vobis fratrem istum praesentium portitorem, quem rogo ut vice mea familiarem habeatis, et in his quae salubriter et utiliter reverentiae vestrae suggesserit, tanquam meipsum audiatis. Valete.

EPISTOLA LXXXII. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, GAUFRIDO Vindocinensis monasterii abbati, salutem.

Quidam frater monasterii tui nomine Daniel ad nos veniens graviter conquestus est a tua fraternitate se inordinate et miserabiliter multoties tractatum tam contumeliis verborum quam injuriis verberum, et qualem te in se expertus est, talem te existere in omnes, aut pene omnes pronuntiat. Unde moneo fraternitatem tuam quatenus zelum tuum ita modifices, ut nec tumori parcas, nec in sanas partes ferrum mittas, et quos corripis cum charitate corripias, et quibus parcis cum charitate parcas. Nosti enim quia cum unus prophetarum ligna caedens 41 immoderate percuteret, ferrum de manibus prosilivit de manubrio, et unum de filiis prophetarum occidit. Sic sic, charissime, immoderatus rigor disciplinae quos corripit non corrigit, sed in laqueum diaboli praecipitanter impellit. Rogo itaque et moneo fraternitatem tuam, quoniam praedictus monachus sub pondere correptionis tuae[ correctionis ms. c.] deficit, ut eum in aliqua cella monasterii tui respirare permittas, aut, si omnino importabilis tibi videtur ejus conservatio, licentiam ei salvandi animam suam in alio monasterio concedas, et hoc mihi ad praesens rescribas. Ita enim fieri poterit ut et frater renovatis moribus melioretur, et anima ejus de manu tua non requiratur. Vale.

EPISTOLA LXXXIII. Reverendis in Christo fratribus dioecesis Remensis episcopis, IVO, humilis Carnotensium Ecclesiae minister, salutem in Domino.

Litteras a metropolitano vestro ad vos directas vidimus et legimus et quam asperis et minacibus verbis sit usus dictator earum, credo quia meminit prudentia vestra. Sed quidquid minarum vel contumeliarum intentent litterae illae, vestrum est tam pro vobis quam pro confratre vestro Suessionensi episcopo pondus earum animadvertere, et in periculo ejus periculum vestrum studiose praecavere. Si enim concessum fuerit, ut metropolitanus in Ecclesiis comprovincialibus absque consensu[ concessu, ms. c.] episcoporum, qui eis praesunt, quidquid voluerit, valeat imperare, clericos earumdem judicare, vel ab officio suo suspendere, dignitati episcoporum indigna fiet violentia, et auctoritati sanctorum Patrum ruinosa injuria[ solus cod. Put. calumniosa injuria]. Rogatu itaque confratris vestri Suessionensis[ al. Suessionis] episcopi, ex communi debito charitatis hortamur vestram reverentiam, ut hujusmodi incoeptis manus obvias extendatis, et tantos impetus canonicae auctoritatis ariete repellatis. Habetis enim in Heptatico, quia in contentione duorum, qui ad alterius pudenda manum miserit, lapidibus obruatur. Quod quid est aliud dicere, nisi qui in aliqua disceptatione in aliquem convitiosa verba protulerit, ab omnibus duriter arguatur. Quandiu enim Suessionenses parati sunt in capitulo suo per episcopum suum canonice satisfacere, nemo eis debet haeresis aut sacrilegii crimen imponere, et ipsi clerici vel eorum episcopus, si canonica servatur auctoritas, nisi canonice satisfactum fuerit, eis de objecta per scriptum infamia nullatenus debent ad objecta[ unus cod. debent objectis] respondere. Et cum ea quae a me scripta sunt multis auctoritatibus possint muniri, pauca de multis subnectere curavi, non ad docendum vos, sed ad commonefaciendum. Dicit enim beatus Augustinus:« Qui maledicto vel criminis objectu aliquem laesit, studeat ex ore eodem proferre medicamenta unde protulit vulnera.» Alioquin secundum papam Fabianum, qui non probaverit quod objecit, poenam quam intulit, ipse patiatur. Nisi illud forte obsit, quia majorum nugae negotia vocari solent. De non judicanda vero alterius Ecclesia, multorum sententiis consentiens inter alia dicit Callixtus papa.« Sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo vel judicari aut disponi nisi a proprio viro eo vivente permittitur, sic nec uxor episcopi, quae ejus ecclesia vel parochia indubitanter intellegitur, eo vivente absque ejus judicio et voluntate alteri judicari vel disponi conceditur.» Inde etiam scribit papa Nicolaus Radulfo Bituricensi archiepiscopo:« Conquestus est apostolatui nostro frater noster Sigegodus archiepiscopus Narbonensis, quod clericos suos eo invito ad judicium tuum venire compellas, et de rebus ad Ecclesiam suam pertinentibus eo inconsulto quasi jure patriarchatus tui disponas, cum hoc nec antiquitas( cui Patres sanxere reverentiam) habeat, et auctoritas sacrorum canonum penitus interdicat, nisi forte pro causis quas apud se terminare non possunt, ad te quasi ad patriarcham suum provocaverint; vel, si episcopus suus decesserit, res Ecclesiae suae judicio tuo dispensare voluerint. Primates enim vel patriarchas nihil privilegii habere prae caeteris episcopis, nisi quantum sacri canones concedunt, et prisca consuetudo illis antiquitus contulit, diffinimus, ita ut secundum Nicaenas regulas sua privilegia serventur Ecclesiis». Possem in hunc modum multa interponere, sed supervacuum videtur, quoniam habentur apud vos sicut apud nos. Valete.

EPISTOLA LXXXIV. JOANNI presbytero cardinali, Romanae Ecclesiae legato, IVO, humilis Carnotensium Ecclesiae minister, legatione fungi in Christo.

Litteras tuae benevolentiae indices nuper accepi, quibus aliqua constantiae tuae opera parvitati meae notificasti. In quibus hoc egregie laudabile intellexi, quod te a communione regis abstinuisti, quoniam in hoc et famae tuae et legationi tibi commissae sane consuluisti, licet quidam Belgicae provinciae episcopi in Pentecosten contra interdictum bonae memoriae papae Urbani coronam ipsi regi imposuerint, tanquam mortuo praecone justitiam[ justitia, ms. c.] mortuam esse crediderint. Quod autem Pictavis aut intra provinciam Aquitanicam concilium celebrare disponis, omnino laudo, quia si intra provinciam Belgicam vel Celticam concilium celebraretur, multa premi silentio oporteret, quae ventilata scandalum generarent, et totum pene fructum concilii aliqua exaestuatione praefocarent, pressa vero silentio, tanquam verbo Dei alligato, legationis tuae auctoritati[ solus v. c. Put. verbo Dei suffocato, Romanae auctoritati] plurimum derogarent. De termino vero habendi concilii, quem IV Kal. Aug. designasti, facile occasionem quaerent episcopi partium nostrarum, dicturi non esse congruum spatium ad peragendam viam, et praeparandum viaticum. Non enim poterunt multi episcoporum ad locum pervenire concilii, nisi per multos circuitus, et per acquisitos undecunque conductus. Si ergo videtur prudentiae tuae, convenientior videretur mihi terminus in capite autumni: quando[ al. quoniam] et annus erit fertilior, et unusquisque invitatus indulto sibi congruo spatio ad eumdum paratior. Si autem praeter spem evenerint haec omnia, cum Deus invicem nos loqui concesserit, et de termino et de loco habendi concilii, et de multis aliis cum prudentia tua tractabo, quia multa praetereo quae non sine ratione interim chartae commendare dissimulo. Mitto itaque tibi 42 cum brevigerulo[ unus v. c. cum hoc gerulo] tuo cursorem istum, per quem mihi remandes et de tempore et de loco colloquii nostri, et de constitutione habendi concilii. Vale.

EPISTOLA LXXXV. MANASSAE reverendo Remorum archiepiscopo, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, charitatis visceribus abundare.

Allatae sunt nobis nuper litterae a vobis per comprovinciales episcopos vestros missae, quibus perlectis intelleximus grave scandalum levi de causa inter Remensem et Suessionensem Ecclesiam nuper exortum. Cum autem in provincia vestra peregrinum sit judicium nostrum, peregrinum tamen non putamus esse consilium nostrum, quo charitate suadente reverentiae vestrae et omni religioni, si facultas esset, vellemus bene esse consultum. Videbantur autem illae litterae, ut pace vestra dicam, plus continere invectionis quam correctionis[ correptionis, ms. c.], perturbationis quam reconciliationis, magis percutere robur sanorum quam colligare vulnera infirmorum, niti etiam auctoritatibus honestis, et firmis, non tamen satis apte ad id de quo agebatur accommodatis. Nec ista mordendo dico, sed dolendo, fraterno amore desiderans ut scandalum prudenti moderatione sopiatis, et his qui curiosi sunt ad cognoscendam vitam alienam, desidiosi autem ad corrigendam suam, occasionem disceptandi de vobis quam celerius potestis subtrahatis, et caecis offendiculum non ponatis. Legitur enim in Exodo quia si litigaverint duo viri, et perculserint mulierem praegnantem, et exierit infans nondum formatus, detrimentum patietur quantum indixerit vir ejus, et dabit pro anima sua. Quid est autem haec mulier praegnans, nisi anima infirma, nondum in amore Dei perfecta? haec ergo anima religiosis viris inter se contendentibus, et sua contentione scandalum generantibus, percutitur et scandalizatur, ita ut amorem Dei, quem tenuiter conceperat, abjiciat et perdat. Qui autem huic infirmiori et muliebri animae abortivum excussit, damnum patietur, quia mercede, qua fidelis servus pro talento multiplicato donandus est, privabitur. Vir vero hujus mulieris est Christus qui poenam huic offensioni debitam inducit[ indicit, ms. c. in quo duo sequentia verba desunt] sic dicens,: Qui scandalizaverit unum de pusillis credentibus in me, bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. Quae detrimenta ut evitare valeatis, filiam vestram Suessionensem Ecclesiam, quam sacrilegam, licet canonice obedire paratam, prout libuit, appellatis[ al. appellastis ita, ms. c.], ad sinum matris paterne revocate, et haec amaritudinis verba, quae aeternarum inimicitiarum esse monumentum possunt[ possunt esse monimentum, ms. c.], mutata in melius mente temperate: ne forte, si pertinaciter vos invicem mordetis et comeditis, ab invicem consummamini. Quantum enim intellexi, nisi zelum vestrum temperaveritis, non absque canonica ratione cavebit se judicio vestro submittere, qui velut in hostem videmini adversus eam exercitum commovere, et quasi procinctum belli praeparare. Utatur ergo prudentia vestra consilio non iratorum, sed[ unus cod. consilio matorum, sed] eorum qui possint esse discreti mediatores utrarumque partium, ne forte post multas vexationes alienum cogamini subire judicium. Valete.

EPISTOLA LXXXVI. IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, STEPHANO palatino comiti, dilectionem et pacem in Christo [al. salutem et dilectionem, ep. 49].

Clericos minis territos et contumeliis affectos, ad vos mittere non valeo. Mitto itaque chartam non timentem, neque erubescentem, justitiam exigentem et justitiam promittentem. Moneo itaque excellentiam vestram nunc tertio, ut homines vestros qui in pacem offenderunt, ad justitiam pacis, quam ipse dictastis et promisistis, venire faciatis, et cum hoc correctum fuerit, si quid in vos deliquimus, emendare parati sumus. Neque enim aliud aliquid aliquando de hoc negotio vobis mandavi, quidquid dixerint vobis legati vestri. Quidquid autem vel plus, vel minus hactenus in auribus vestris dictum sit, vel aliter, nunc expostulo justitiam et offero justitiam, secundum rationem rerum gestarum et ordinem admonitionum, prout concorditer illi judicabunt, qui justa judicia se facturos de pace juraverunt. Et hoc futura die Martis. Quod si refutaveritis, scimus quia potentia vestra et principatus vester pace ecclesiastica non eget. Nos vero erimus contenti terminis nostris; et pacem istam, quae Ecclesiae valde est onerosa et sumptuosa[ quidam infructuosa], quam contra vos tenere non possumus, dimittemus; in aliis autem sicut magno et potenti viro serviemus[ al. servientes]. Valete.

EPISTOLA LXXXVII. JOANNI et BENEDICTO cardinalibus presbyteris, et Romanae Ecclesiae vicariis, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, ita sibi commissa fungi legatione ut Angelo magni consilii valeant complacere.

Quia Belvacensis Ecclesiae lapsum dudum vobis ex parte per litteras insinuavi, nunc in quantum profundum malorum descenderit, sollicitudini vestrae reticere non valeo: ne mea taciturnitas mihi reputetur in vitium et veterno ipsius Ecclesiae morbo nullum procuret adhibere remedium. Praedicta enim Ecclesia tandiu jam bonos desuevit habere pastores ut malos habere videatur ei quasi legitimum, bonos autem eligere quasi nefarium. Quod in hoc satis patet quod adversus litteras domni papae et vestras de electione vel assumptione episcopi illicita prohibentes, ad contemptum sedis apostolicae, irrisoria et contemptibilia verba in vos protulerunt, et postposita omni canonica obedientia clericum quemdam illitteratum, aleatorem et caeteris hujusmodi[ al. hujus mundi] lenociniis vacantem, procul etiam a sacris ordinibus inventum, quondam quoque propter publicum adulterium a legato Romanae Ecclesiae Lugdunensi archiepiscopo de Ecclesia ejectum, pro voluntate regis, et illius contubernalis[ al. contubernialis, ms. c., epist. 13] suae, in episcopum assumpserunt. Praedictus autem intrusus Stephanus vocatur de Guarlanda[ quidam cod. de Gallanda, vel de Valanda]. Cui si ad episcopalem ministrationem[ in aliis cod. ita ms. c. consecrationem, cod. Put. Si episcopalis consecratio] aliquando apostolica auctoritate patuerit aditus, manifestum est[ aliqui ap. auct. potuerit per vos manif.] temporibus nostris exitiale silentium impositum esse canonicis legibus. Quomodo enim ad fontem scientiae pertingemus, 43 si ab ipsis qui clavem tenent, intrare non permittimur?[ al. permittitur.] His et hujusmodi praemonitam et praemunitam volo esse sollicitudinem vestram, ut et vobis caveatis, et domnum papam super his cautum faciatis, ut qui ex adverso stat occasionem maledicendi non habeat de vobis tanquam sua quaerentibus, et non quae Jesu Christi. Praedictus enim intrusus festinat ut cito Romam vadat, aut mittat, et palatinos quibus poterit muneribus vel promissionibus flectat in suam partem, et domnum papam quacunque poterit machinatione decipiat. Rei itaque veritatem vobis notificamus, ut et auctoritati apostolicae provideatis, et famae vestrae bene consulatis, et Ecclesiam in malis tabescentem solatio foveatis, forti manu relevetis, et corrosorum dentes sinceritatis lapide conteratis[ unus cod. contundatis]. Si enim et in hoc cassata fuerit expectatio nostra, jam quid contra obloquentes pro Romana Ecclesia loquamur, non habebimus, et murum pro domo Dei ponere fiducia Romanae Ecclesiae ultra non audebimus[ al. non valebimus]. De mundana ergo Dei domo, et de vindicando contemptu vestro, consilium cito capite, et quid super hoc et super aliis dispositionibus vestris facere velitis, per portitorem praesentium rescribite. Cum vobis Deo donante loqui poterimus, haec et alia diligentius et diffusius exponemus. Valete.

EPISTOLA LXXXVIII. Domno et omni veneratione dignissimo PASCHALI summo pontifici, IVO humilis ejus filius, omnis obedientiae affectum et effectum.

Audivi nescio quorum falsidicorum delatione ad aures sanctitatis vestrae pervenisse domnum Hilgotum[ al. Hilgodum] quondam Suessionensem episcopum pro certis criminibus depositum ad monasterium confugisse. Quod absit ut credat sanctitas vestra! Nulla enim infamia denotatus, nulla criminali accusatione pulsatus, propter praelatorum[ praelationis] pericula, quae jam expertus fuerat se salubriter ferre non posse, episcopatui renuntiavit, et ad portum monasterii confugiens de naufragio hujus mundi nudus evasit. Eram quippe tunc temporis presbyter Belvaci in quadam regulari Ecclesia: ipse autem mihi familiaris erat propter aliquam, quam in me aestimabat[ al. existimabat] pietatis formam. Per me enim transivit, in auribus meis coram Deo totum se effudit, ad ultimum propositum suum aperuit: et cum ei licet leniter[ al. leviter] resisterem, et ut in regimine sibi commisso persisteret multis modis persuaderem, multis verbis ultro citroque habitis, summa fuit consilii sui, se malle in loco humili salvari, quam in alto[ quidam in summo] periclitari. Visa itaque animi ejus constantia, quod vir tantae nobilitatis, et tantae felicitatis, ita mundum calcaret, et sub leve Christi jugum confugeret, approbavi intentionem ejus, et qui me fecerat conscientiae suae judicem, habuit de caetero sui propositi laudatorem. Qualiter autem in monasterio sit postea conversatus, dicant vobis qui noverunt, qui etiam approbata conversationis ejus experientia in patrem sibi eum elegerunt. In quo nihil aliud opponunt, quibus plus displicet bonum insolitum, quam malum inolitum, nisi quod episcopali dignitati indigna fiet injuria, si qui episcopus fuit, fiat archimandrita. Dicunt enim quia non potest esse abbas sine benedictione[ al. si non benedicatur ita ms. c.]. Si autem benedicitur, episcopali benedictioni vehemens injuria irrogatur. In quibus omnibus vestra exspectanda est censura, vestra est tenenda sententia. Nam quidquid horum decernere velit apostolici culminis praerogativa, nulla episcopali sacramento nobis fieri videbitur injuria, cum abbatis benedictio nulla sit sacramenti repetitio, vel hujus benedictionis abstinentia non impediat virum ad hoc electum ad procuranda bona spiritualia vel temporalia. Quod quam multis modernorum et antiquorum Patrum probari possit exemplis, novit vestra prudentia. Haec suggerere volui sanctitati vestrae, ut non omni spiritui credatis, nec de honesta persona inhonesta murmurantibus aurem facile praebeatis. Valete.

EPISTOLA LXXXIX. PASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, quidquid filius patri.

Quoniam uterinum filium Romanae Ecclesiae testante conscientia mea me esse cognosco cum scandalizatur, non possum non uri, cum tribulatur, tribulor; cum detractorum livido dente laceratur, disrumpor. Unde suggero dulcissimae paternitati vestrae, ut si quae de partibus nostris accusandorum vel excusandorum episcoporum vel aliorum hominum ad aures vestras causae perlatae fuerint, non statim petitionibus eorum qui quae sua quaerunt, et non quae Jesu Christi, acquiescatis, sed indulto congruo et prolixo spatio, religiosorum, qui in vicina regione rem liquide nosse possunt, testimonia requiratis, et ita cognita veritate prout vobis Deus inspiraverit, juste vel misericorditer quaelibet negotia terminetis. Ita enim bonam famam vestram. quae sedi apostolicae valde necessaria est, conservando, multorum saluti providebitis, et aemulorum linguas a maledicto revocabitis. Alioquin si quae pudenda patris, quod Deus avertat! revelata fuerint, non ea ut filii aversionis deridebimus, sed tamen ab hujusmodi admonitionibus, quas infructuosas videbimus, stylum et linguam cohibebimus. Nec indignetur sanctitas vestra, si ut filius talia suggero paternitati vestrae, quia multos amatores justitiae jam vidi[ al. quia multos pastores jam vidi: confer. locos epist. 109 et 110.] propter remissa flagitia, vel multorum dissimulata facinora[ vel dissimulata multorum facinora, vel flagitia ms. c.], ori suo silentium posuisse, et a spe corrigendorum malorum plurimum defecisse. Haec hactenus. De caetero notum facio excellentiae vestrae, Belvacenses clericos contra interdictum vestrum et legatorum vestrorum, quemdam clericum nomine Stephanum, in episcopum assumpsisse, procul a sacris ordinibus inventum, utpote nondum subdiaconum, hominem illitteratum, aleatorem, mulierum sectatorem, publice olim de adulterio publico infamatum, et ob hoc a Domno Lugdunensi archiepiscopo tunc temporis sedis apostolicae legato, Ecclesiae communione privatum. De quo possent dici multa alia inhonesta, sed haec quae vera et manifesta sunt ad repulsionem ejus sufficiunt, si apostolica et canonica instituta vigorem suum non amittunt. Volo itaque sanctitatem[ al. paternitatem] vestram a parvitate mea super hoc esse praemonitam et praemunitam, ne per subreptionem innocentiam vestram aliquis decipiat, ut licentia vestra ad episcopatum 44 perveniat. Quod si factum fuerit, quantum in hoc casura sit sedis apostolicae auctoritas, si verbis meis non creditis, tandem rei experientia cognoscetis. Ne igitur diu terram occupet, paedagogum illum ab Ecclesia Dei removete ut caeteri incircumcisi clerici haec videntes a simili ambitione desistant, et ita sermo Dei in diebus vestris currat et proficiat. Sciat autem sanctitas vestra hunc Stephanum prius a Belvacensibus propter praetaxatas causas fuisse repulsum, sed cum sanior pars assensu regis quemdam religiosum vellet eligere, a quibusdam malevolis clericis et laicis excommunicatis eumdem fuisse receptum, jamdiu enim illa Ecclesia tales consuevit[ Unus cod. consuerat] habere pontifices quibus ipsa damnaretur, non a quibus ad viam vitae dirigeretur. Vestrum autem est et oves errantes et dissipatas per nebulas et avia deserti quaerere, et ad pascua reducere, pastoremque qui gregis curam habeat, eidem providere. Et licet ipsae oves velint perire, velint errare, velint se ferocitati luporum suffocandas objicere; dicendum est tamen sanctitati vestrae, nolo erretis, nolo pereatis. Ut autem sciatis verum esse quod propter adulterium fuerit de Ecclesia ejectus, exemplar litterarum Lugdunensis archiepiscopi vobis mittere curavi. Valete.

EPISTOLA XC. DAIMBERTO, Dei gratia Senonensi archiepiscopo, IVO, Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et servitium.

Portitor litterarum vestrarum festinabat ad reditum; ego autem aliquantulum potione et sanguinis minutione[ al. diminutione] debilitatus eram pro valetudine, tamen et opportunitate haec ad interrogata respondeo, quia trevia[ treuvia] Dei non est communi lege sancita, pro communi tamen utilitate hominum ex placito et pacto civitatis ac patriae, episcoporum et Ecclesiarum, ut nostis, est auctoritate firmata. Unde judicia violatae pacis modificari oportet, secundum pacta et diffinitiones quas unaquaeque Ecclesia consensu parochianorum instituit, et per scripturam vel bonorum hominum testimonium memoriae commendavit. Unde palam est, quia vitricus et frater vester erga illum quem in jurando pacem ab observantia pacis exceperunt, quamvis reatum homicidii incurrerint, non tamen pactum pacis violarunt. Sed quia exceptio illa personam nocentis non excessit, et nepos illius excommunicati non erat prius de ejus adjutorio vel communione culpatus, si ille nepos paci erat juratus, quantum nobis videtur, injuste est contra pacis instituta peremptus, nisi forte alias rationes habeatis, quae in litteris vestris minime fuerunt, quibus interfectorem ejus a violatae pacis injuria defendatis. Non enim etiam ipsos violatores pacis, non tantum ad puniendum non exponendos inimicis, sed nec excommunicandos esse censemus, nisi postquam accusati et convicti fuerint, et malefacta[ al. maledicta] sua emendare contempserint. Unde Augustinus in libro De poenitentia:« Nos quemquam a communione prohibere[ quidam cod. privare] non possumus, quamvis haec prohibitio non sit mortalis, sed medicinalis, nisi aut sponte confessum aut aliquo sive saeculari sive ecclesiastico judicio accusatum atque convictum.» In hunc modum multa dici possent, sed haec vos ignorare non aestimo. Valete.

EPISTOLA XCI. IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, ADELAE nobili comitissae, cum fideli oratione servitium.

Gratias agimus Deo, qui procellam vestrae infirmitatis convertit in serenitatem recuperandae sospitatis, quia[ al. quoniam], sicut contristavit nos nubilum ingruentis infirmitatis, sic laetificavit serenum redeuntis sospitatis. Interpellamus itaque divinam clementiam, ut praesentia flagella carnis medicinam esse faciat interioris hominis, quatenus et commissa praeterita fletu diluatis, et flenda de caetero caveatis committere, ne divina manus, quae modo misericorditer flagellat, postea miserabiliter conterat. Rogo autem pro remedio animae vestrae, ut ecclesiam beati Joannis Baptistae, in qua regularem vitam Deo donante ordinavimus, diligatis, et res ad ipsam ecclesiam pertinentes contra insidiantes et incursantes pro posse vestro defendatis, et praecipue regulas cujusdam Haimerici quondam servi sanctae Mariae Jotrensis monasterii in eadem ecclesia conversi, quiete ab incursu vestrorum possidere faciatis. Abbatissa enim praedicti monasterii servum illum cum rebus suis eidem ecclesiae manumisit, sicut dicet vobis domna Hilescendis[ al. Hilesendis ms. c. vel Hilensis] vicedomina. Pro hoc enim a fratribus praedictae ecclesiae habebitis munus orationum, et a nobis fidele servitium. Valete.

EPISTOLA XCII. PASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, debitam cum omni devotione obedientiam.

Mater mea Belvacensis Ecclesia, quae in Christo me genuit, quae lacte suo me aluit, crebra mutatione perniciosorum aut[ al. atque. vide epist. 87 et 89] inutilium episcoporum valde vexata et vehementer attrita, lacrymabili vociferatione post me clamat, tanquam per me impediatur electi sui consecratio, vel eam apud sanctitatem vestram mea impetrare possit intercessio. Et quia materni dolores, quamvis aliquando non usquequaque rationabiles pia viscera vehementius penetrant, ejus conquestionibus non possum non moveri, ejusdem gemitibus non compungi. Postulat autem eadem Ecclesia in persona electi sui unam tantum imperfectionem remitti, videlicet quod in sacris ordinibus non est inventus cum in caeteris ejus integritatem praedicet, utilitatem commendet. Si autem in eo aliquid criminosum, vel quod sacris canonibus obviet, repertum fuerit, pro hujusmodi non est nostrum apud sedem justitiae intercedere, nec vestrum inordinatis precibus aurem praebere. Scimus tamen ad audientiam vestram, et legatorum vestrorum quorumdam relatione fuisse perlatum, aliquando praedictum electum insimulante Lisiardo praedictae Ecclesiae archidiacono per Lugdunensem archiepiscopum, tunc sedis apostolicae legatum, cujusdam criminis objectione fuisse pulsatum, non tamen sponte confessum, vel aliquo ecclesiastico vel saeculari judicio fuisse convictum. Asserit itaque praedicta Ecclesia eumdem ad omnia objecta fore paratum canonice respondere, si quis 45 canonice possit accusare. Praedictus etiam Lisiardus qui tunc inimicus accusabat, nunc conversus specialius eum diligit[ al. eligit], prae caeteris expetit, quanta potest excusatione defendit. In causis autem in quibus accusatores fiunt defensores, quid judex facere debeat, non est meum vestram sollicitudinem monere, vestram prudentiam docere. Quicunque vero hujus facti sint laudatores aut vituperatores, ipse electus tanquam de conscientia sua, quae illi non dubius testis est aut pro se, aut contra se, bene securus tribunalibus vestris se praesentat, aut misericordiam accepturus, aut judicium subiturus. Petimus itaque cum petentibus, pulsamus cum pulsantibus, quatenus sic judicium ex misericordia temperetis, ut quantum salvo honore vestro potestis, miserabilibus Ecclesiae ruinis misericorditer occurratis. Sic enim volumus amicis prodesse, ut auctoritati et honestati sedis apostolicae in nullo velimus obesse. Valete.

EPISTOLA XCIII. DAIMBERTO, Dei gratia Hierosolymitano patriarchae, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae servus, fidelium orationum munus.

Quia divina miseratio sollicitudinem vestram illi Ecclesiae praeesse voluit, de qua verbum Dei processit, gaudemus tum propter familiarem qua vos amplectimur charitatem, tum propter utilitatem quam populo Dei collaturam speramus vestram sollicitudinem. Quos igitur corporalis non jungit aspectus, jungat indissolubilis charitatis affectus, et ante oculos mentis nos invicem quotidiana representet oratio, quorum praesentiam corporalem spatiosa terrarum volumina excludunt. Oramus itaque, ut extensis in coelum manibus, et fusis in monte precibus vincatur Amalech, quatenus post multa flagella filiorum Israel, in tempore sacerdotii vestri arca Dei liberata revertatur in Silo, ubi populus pacificas hostias possit immolare, et pro offensionibus suis sacrificio contriti cordis Deum placare. Mittat etiam Salvator et propugnator noster, David fidelem, in auxilium vestrum, qui numerosa Philistinorum praeputia circumcidat, et in sortem israeliticae plebis adducat, quatenus haec terrena Hierusalem non serviat ut ancilla cum filiis suis, sed supernam quae libera[ al. cum liberis] est imitetur; cujus cives sunt[ al. fiunt] non tantum qui in hac perigrinantur, sed omnes qui ad supernae visionis pacem pertinere merentur[ unus cod. nituntur]. De caetero commendamus sollicitudini vestrae, parochianos nostros portitores praesentium litterarum, et caeteros quos Hierosolymam venisse cognoveritis, ut eos paternis consolationibus foveatis, et si a via justitiae deviaverint, obsecrando, increpando, arguendo, ad supernae tramitem intentionis redire moneatis. Nihil transitorium, nihil quod ad praesentem vitam pertineat a vobis expetimus; sed si aliquid pium, aliquid sanctum, quod memoriam vestri menti nostrae arctius imprimeret, et majorem in nobis gratiam devotionis excitaret, nobis mittere possetis, hoc optaremus, hoc humiliter peteremus. Si quid autem de statu vestro, et matris nostrae orientalis Ecclesiae parvitati nostrae scribere volueritis, per istos secure poteritis. Augeat Dominus per officium linguae vestrae populum fidelem merito sibi et numero servientem. Valete.

EPISTOLA XCIV. PASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, sanctitatis suae servus obedientiae et servitii munus debitum [un. cod., seipsum ut filium obedientissimum ].

Quoniam divino adjutorio Carnotensis comes pravas consuetudines quas habuerant antecessores sui, et ipse in domibus et rebus Carnotensis episcopi defuncti vel depositi, multo meo labore et sumptu Ecclesiae dimisit, et parvitas mea super hoc, privilegium a sanctitate vestra promeruit ad perficiendam ejusdem libertatis confirmationem, peto ab excellentia vestra mitti litteras clero Carnotensi continentes hanc sententiam, ut si forte aliqui Carnotensium comitum, vel ministrorum eorumdem aliquando cupida temeritate et temeraria cupiditate libertatem a comite concessam infregerint, tanquam ecclesiastici juris sacrilegi pervasores ab ipso clero apostolica auctoritate excommunicentur, et Ecclesiae, tam civiles quam suburbanae, usque ad satisfactionem claudantur. Non enim potest populus rapinis assuetus[ quidam assuefactus] aliter a sua malitia coerceri, nisi summo rigore justitiae refrenetur, et terribili excommunicatione plectatur. Addatur etiam, ut si succedens episcopus illius sacrilegii patratores absque satisfactione absolverit, vel ambitione acquirendi episcopatus vel timore amittendi supportaverit, tanquam sacrilegii particeps, et episcopatus exutor adjudicetur. Tali enim obice poterit malitiae torrens a solito praecipitio retineri, intraque debitos limites coerceri. Nec indebitum est, si adversus nova morborum genera inveniuntur et apponuntur insolita medicamenta. Valete.

EPISTOLA XCV. PASCHALI summo pontifici, IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, se ipsum ut filium obedientissimum [episcopus sanctitatis suae servus obedientiae et servitum debitum obsequium, ms. c.].

Laetatus sum supra quam dici possit, et de Stephani Belvacensis Ecclesiae proci repulsione, et de facta in me propter eum paterna invectione, quamvis ego in posterioribus litteris nihil contrarium prioribus ex me scripserim, nec pro ejus persona, sed pro ruinis Ecclesiae sanctitatem vestram interpellaverim. Importunitate enim sua extorsit a me litteras, quas ei nullo modo[ al. nullatenus, ms. c.] profuturas, imo multum credidi obfuturas[ unus v. c. offensuras], si intelligentem haberem[ haberent ms. c.] lectorem, et commodum expositorem. In litteris itaque vestris, quam constans sit in vobis amor justitiae et zelus domus Dei, liquido mihi apparuit, et me publicante fere omnibus nostri regni Ecclesiis ad laudem divini nominis innotuit. Nihil itaque de hoc negotio restat, nisi ut bonis principiis et bonis provectibus bonus imponatur exitus. De caetero notum facimus providentiae[ al. facio prudentiae] vestrae, quod venerabilis confrater, et Romanae Ecclesiae semper amator Catalaunensis episcopus, per nos qui Pictavensi[ Pictaviensi] concilio interfuimus, convenit et interpellat clementiam vestram, quatenus sententiam vestram de thesauraria Catalaunensis Ecclesiae, importunitate Drogonis et nebulis verborum ejus ab innocentia vestra extortam, mitigetis, 46 vel in melius mutetis, et, sicut decet apostolicam moderationem, confratri nostro justa et possibilia jubeatis. Et cum judicium apostolicum a nemine sit foris retractandum, vos ipse perpendite, vos ipse judicate, utrum synodalis sententia apostolicis decretis et canonicis sanctionibus munita dissolvi debuerit sine utriusque partis audientia. Nec enim indecens est, sicut apostolicis docemur exemplis et scriptis, si aliquando sententiam mutet ipse apostolicus in melius, cum aliquid subreptum vel falsis precibus a sede apostolica fuerit impetratum. Ut autem per subreptionem a sanctitate vestra litteras Catalaunensi episcopo missas extortas agnoscatis, seriem causae quam tractavimus, prudentiae vestrae breviter intimabimus. Praedictus enim Drogo cum omnium in Pictavensi[ al. Pictaviensi] concilio confidentium importunis clamoribus aures oneraret, dicebat, se praedicta thesauraria a Philippo Catalaunensi episcopo canonice fuisse investitum, et ideo injuste spoliatum. Cujus rei veritas cum diligenter fuisset eventilata, contestantibus Catalaunensis Ecclesiae clericis, Drogoni praedicto objectum est quod secundum ordinem ecclesiasticum praedictum honorem habere non posset nisi ipsius Ecclesiae canonicus, quod ipse nec fuerat, nec esse poterat, cum jam esset in alia Ecclesia, et in alia provincia factus canonicus et archidiaconus. Additum est etiam quod praetaxatus episcopus jam moriens et inunctus, importunitate Drogonis superatus non[ nec, ms. c.] eum praedicta administratione investierit, sed tantum eo tenore concesserit, ut eo vivente nunquam se de ea intromitteret, nec ejus ususfructus usurparet. Invitati itaque a venerabilibus cardinalibus[ Un. exemp. episcopis vel cardinalibus] vestris ad judicium, cum nullus esset qui praedictis rationibus obviaret, et confirmantibus eisdem cardinalibus judicium nostrum[ un. cod. fratrum], ex ratione et auctoritate judicavimus non fuisse canonicam investituram, contra quam clamant decreta apostolica, canonica instituta, et universa pene concilia. Leges enim nequaquam appellant investituram concessionis, sed possessionis, quam praedictus Drogo in vita defuncti episcopi non habuit, sed post mortem ejus ipse se impudenter ingessit. Nec habet ordo canonicus, ut in ea Ecclesia quis praepropero saltu fiat praepositus, in qua nunquam meruit esse suppositus. Quod autem praedictus clericus in duarum civitatum titulari non possit ecclesiis, tam ex vestris quam praedecessorum vestrorum comprobamus sententiis. Intelligimus etiam ex dictis papae Gelasii: quia si quid fuerit contra apostolica decreta manifeste praesumptum, non opus esse ut tanquam res dubia devocetur in judicium, quod tam frequenter apostolica falce est praecisum, et generalium conciliorum sententiis definitum. Nec enim alia de causa concilia convocatis, nisi ut contemptores decretorum[ praeceptorum, ms. c.] vestrorum ad eorumdem observantiam revocetis. Unde, si observatores apostolicorum praeceptorum vestra auctoritate fatigantur, vel fatigari permittuntur, vos ipse[ al. ipsi] videte, quae pax restat Ecclesiae, quis rigor[ vigor] superest disciplinae. Sic enim ab obedientia[ cod. Put. obedientiam] mandatorum sanctorum dissimulabunt non tantum illi qui ea servant in angaria[ al. qui ad eam servandum angariantur], sed etiam hi qui custodire volunt cum diligentia. Quid etiam ultra valebunt celebranda concilia, quorum per unius personae delationem irrita fient quantalibet auctoritate fulta judicia? Unde rogamus sanctitatem vestram, ut librata consideratione commodorum et incommodorum quae de hujusmodi perturbatione[ al. quae de ejus misera perturbatione] nasci possunt, saniori sententiae animum accommodetis, ut et judicia synodalia non nisi summa ratione cassentur, et mandata apostolica curiosius observentur. Valete.

EPISTOLA XCVI. IVO, humilis Carnotensis Ecclesiae minister, PETRO pusilli gregis doctori, L. Suessionensis Ecclesiae praeposito, H. ejusdem Ecclesiae decano, et reliquo Ecclesiae clero, salutem in Domino.

Veniens ad nos Petrus Ecclesiae vestrae archidiaconus postulavit a parvitate mea ut scriberem fraternitati vestrae, flagitanti consilium meum, quid sentirem de sepultura patris sui, cui denegata est defuncto communio ecclesiastica, quam nec judicio ecclesiastico, nec pro aliquo facinore in quo deprehensus fuisset amiserat, sicut idem Petrus dicebat in vita. Quod si ita est, rata nobis haec sententia videtur quoniam[ ita v. c. antea, videtur quod] defunctis communionem interdicere non debemus, quibus vivis[ al. quam vivis] non interdiximus: sicut defunctis illis communicare non debemus, quibus vivis non communicavimus. Non enim data est potestas Ecclesiae alia ligare vel solvere, nisi quae sunt super terram. Unde constat ea divino reservanda judicio, quae inter viventes humano non sunt terminata judicio. Precor itaque fraternitatem vestram et consilium do, ut quantum salva reverentia episcopi vestri fieri[ al. forti] potest, anxietatem confratris vestri relevetis, et sepulturam ecclesiasticam, si ita injuste ablata est, ut praedictus frater asserit, reliquiis patris ejus reddi faciatis. Valete.

EPISTOLA XCVII. Reverendis fratribus et coepiscopis LAMBERTO Atrebatensi, et JOANNI Tarvanensi [al. Tarvernensi ], IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem in Domino.

Litteras domni papae et vobis transmissas per confratres nostros beati Quintini canonicos credo vos accepisse, quibus et reprehensi sumus de qualicunque assensu Stephani Belvacensis Ecclesiae proci, et praemoniti quatenus omnibus modis caveamus, ne in Ecclesiam Belvacensem irrepat persona minus apta sacra[ sacris, ms. c.] ordinibus. Quoniam igitur vestra semper consuetudo fuit lupos in ovilia Dei subintrantes perfecto odio reprobare, et eos sicut fideles in domo Dei canes ubi licuit impugnare, vestram religionem, importune et opportune rogamus et monemus, ut quod hactenus fecistis amore justitiae, propensius faciatis in hoc negotio ex debito obedientiae. Vos itaque ut suffraganei Remensis Ecclesiae admonete metropolitanum vestrum, quatenus secundum tenorem litterarum quas domnus papa misit Belvacensibus, Belvacensis Ecclesiae clericos ad faciendam canonicam electionem pro officii sui debito cohortetur, quatenus ex munimine auctoritatis ejus et infirmi habeant unde sanentur[ al. salventur], 47 et fortes unde solidentur. Quod si praeblandiente[ al. si ipse bland.] desidia facere distulerit, aut dissimulaverit, monendus est a vobis quatenus sic honorificet ministerium suum, ut quod per eum faciendum est, per manus non impleatur aliorum. Valete.

EPISTOLA XCVIII. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, dilectis in Christo fratribus Belvacensis Ecclesiae filiis, stare, viriliter agere et confortari in Domino.

Divinae miserationi pro modulo nostro gratias referimus quod in corpore Ecclesiae vestrae sint adhuc plura quam crederemus membra sensibilia, de dolore suo dolentia, et pro sanitate sua laborantia. Benedictus Deus, quia in vobis adhuc est aliqua spes vitae, quamvis inter vos sint aliqui filii alieni qui assumpta facie meretricis nescientes erubescere, pro ventris esca, quam Deus destruet, et vilibus sarcinulis[ in cod. Put. et libidinis sarcinulis] matrem suam eviscerant, et vitae suae et famae non parcentes, tanquam membra putrida fetorem suum non sentiunt, et reliquos qui sanari possent sua putredine et fetore coinquinare contendunt. Vos itaque, qui adhuc mortem vetare[ vitare, ms. c.] vultis, et praedicto putore formidatis putere, videte ut, quantum in vobis est, apostolicis praeceptis et monitis obtemperetis, et electionem in aliam personam, non dico illam, vel illam, sed tantum catholicam et canonicam, secundum tenorem apostolicarum litterarum, cito facere studeatis. Hoc enim modo et Ecclesiam vestram a multiplici paedagogorum invasione liberabitis, et multas vexationes quae adhuc pendente negotio fiunt, evitabitis, et famae vestrae utiliter consuletis. Nec ista dico ut aliquam specialiter sicut praetaxatum est commendem personam, quia omnis persona mihi placitura est quae vita clareat et doctrina. Nihil enim meum in hac causa requiro, sed vobis omnibus qui pro domo Dei viriliter stare volueritis, et me, et mea indifferenter expono, secundum vires, consilio vobis profuturus et auxilio. Angelus magni consilii et spiritus fortitudinis operetur vobiscum. Valete.

EPISTOLA XCIX. IVO, Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister, dilecto in Christo fratri et compresbytero GUALONI, salutem in Domino.

Sciscitata est a me dilectio tua utrum pueri sex annorum, vel infra, possint inter se sponsalium[ al. sponsaliorum, ms. c.] vel matrimonii contrahere sacramenta: et celebratis sponsalibus, si alter obierit, utrum possit superstes cum sorore, vel cum fratre defuncti inire matrimonium, cum quo prius inierat desponsationis vinculum. Et de matrimonio quidem, si legem naturalem consulimus, et verba Domini diligenter attendimus ubi dicit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, respondere incunctanter possumus, quia tunc primum initur legitimum matrimonium, cum conjuges per commistionem carnis reddere sibi invicem possunt conjugii debitum. Si autem ante annos pubertatis ratione dilatandae vel conservandae Pacis inter aliquos talia sacramenta celebrantur, si inter eas personas fiat inter quas lex id fieri non prohibet, et ex amborum consensu, non reprehendimus, quia sicut papa Nicolaus dicit;« Matrimonium facit consensus, non coitus.» Unde etiam in libro Pandectarum, continetur libro XXIII titul. I:« In sponsalibus consensus eorum exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. Et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiam famlias consentire oportet;» Et in consequentibus:« Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine fieri non possunt.» Qua autem aetate ista fieri debeant, nec ecclesiasticis, nec humanis legibus pleniter est diffinitum. Unde in supradicto continetur libro:« In sponsalibus contrahendis aetas contrahentium diffinita non est, ut in matrimoniis,» quapropter a primordio aetatis sponsalia effici possunt, si modo id fieri ab utraque persona intelligitur[ intelligatur, ms. c.], id est, si non sint minores quam septem annis. Postquam vero sponsalia utriusque personae consensu contracta sunt, conjugii nomen acceperunt. Unde dicit Ambrosius ad exhortationem virginitatis, libro primo.« Desponsata viro conjugis nomen accipit. Cum initiatur conjugium, tunc conjugii assumitur; non enim defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis.» Item Isidorus ethymologiarum lib. IX:« Conjuges veri appellantur[ cod. Put. jure ap.] a prima desponsationis fide, quamvis adhuc ignoretur conjugalis concubitus.» Inde etiam Augustinus in libro De nuptiis et concupiscentia:« Neque fallaciter ab angelo dictum est ad Joseph: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Conjux vocatur a prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognoverat, nec cognosciturus[ al. cogniturus, ita ms. c.] erat. His igitur auctoritatibus manifestum est quia postquam per desponsationis foedus inter duas personas ex majori parte fuerit conjugium ex utrorumque voluntate compactum, non potest ulterius frater uxorem fratris ducere[ al. poterit. ita ms. c.] nec soror sororis marito nubere. Unde legitur in concilio Triburiensi capitulo 10:« Decretum est ut, quamvis mulier nupta esse non potuerit legitimo viro, desponsatam tamen fratri frater habere non possit.» Haec tibi interim, charissime, ad interrogata sufficiant. Ex his enim quasi rationum scintillis[ cod. Put. scintillulis] poteris majora colligere et quibus necesse fuerit de propositis satisfacere. Vale.