Reader

Dogmata discuties veterum fructumque laboris, Quem capit ex studiis philosophia suis. Spiritus ille bonus linguam mentemque gubernet, Qui bona verba docet et pia vota facit, Dirigat et gressus, operasque secundet et actus, Ut tibi sint comites gratia, vita salus. Aula novis gaudet, veteres fastidit amicos, Sola voluptatis causa lucrique placet. Quis venias? quae causa viae? quo tendis et unde? Forsitan inquiret, pauca libelle refer. Est Aletheia soror Phronesis, virtutis origo, Grata sui specie, semper amica Deo; Nam deformatur, quoties extrinsecus illi Cultus adest, fucos virgo beata fugit. In se convertunt oculos et corda vicissim, Et decor unius est utriusque decor, Et genus et species et opus commune duarum. Manat ab his vitae regula sancta, modus. Hae tibi sint comites, curas et verba ministrent, Teque velint gravibus conciliare viris, Hae tibi principium, cursum, finemque loquendi Monstrent, et sermo quis quibus aptus erit. A trivio tibi dicendi sumetur origo, Ante tamen videas, quae quibus apta locis. Logica quid valeat, aut cur placeat sapienti, Dicturus, faciem philosophantis adi. Qui sequitur sine mente sonum, qui verba capessit, Non sensum, judex integer esse nequit. Cum vim verborum dicendi causa ministret, Haec si nescitur, quid nisi ventus erunt? Quae bonus auditor pensat de mente loquentis, Non quovis sensu, quem sibi verba ferunt, Ut tamen assistat verbis lex recta loquendi, Qua sine non poterunt pondus habere suum! Aucupium verbi jampridem jussit ab aula Lex Romana, sed hoc praetor iniquus amat. Lis est infelix, nisi forma petatur agendi, Quam procul arceri, Justitiane, jubes. Sic nisi complacito pueris sermone loquaris, Conspuet in faciem garrula turba tuam. Si sapis auctores, veterum si scripta recenses, Ut statuas, si quid forte probare velis, Undique clamabunt:« Vetus hic quo tendit asellus? Cur veterum nobis dicta vel acta refert? A nobis sapimus, docuit se nostra juventus, Non recipit veterum dogmata nostra cohors. Non onus accipimus, ut eorum verba sequamur, Quos habet auctores Graecia, Roma colit. Incola sum modici pontis, novus auctor in arte, Dum prius inventum glorior esse meum; Quod docuere senes, nec novit amica juventus, Pectoris inventum juro fuisse mei. Sedula me juvenum circumdat turba, putatque. Grandia jactantem, non nisi vera loqui.» Iste loquax dicaxque parum redolet Melidunum, Creditur Albrico doctior iste suo, Corrigit errores verbosus hic Abelardi: Pellitur a nostro trita moneta foro.« Temporibus placuere suis veterum bene dicta, Temporibus nostris jam nova sola placent. Cum sit ab ingenio totum, non sit tibi curae, Quid prius addiscas, posteriusve legas.» Haec schola non curat, quid sit modus, ordove quid sit. Quam teneant doctor discipulusque viam.« Expedit ergo magis varias confundere linguas, Quam veterum studiis insipienter agi. Quos numeros aut quos casus aut tempora jungant, Grammatici quaerunt, verba rotunda cavent: Torquentur studiis, cura torquentur edaci, Nulla sibi dantur otia, nulla quies. Infelix labor est, quem commoda nulla sequuntur, Cui mala dulcescit sors, miser esse cupit. Qui miser esse cupit, se convincit furiosum, Sic plane miser est, qui miser esse cupit. Qui numeros numeris, qui casus casibus aptat, Tempora temporibus, desipit et miser est. Magnus enim labor est, compendia nulla sequuntur, Tempora sic pereunt, totaque vita simul. Absque labore gravi poteris verbosior esse, Quam sunt, quos cohibet regula prisca Patrum. Quidquid in os veniet, audacter profer, et adsit Fastus, habes artem, quae facit esse virum. Ausibus est fortuna comes, si gratia fastum Deserit, est nobis gloria grata magis. Hanc etenim solam nostri super omnia quaerunt, Gloria si desit, scire quid esse putas? Garritus dabit hanc omni virtute relicta, Si garrire potes, gloria certa manet. Ut garrire queas, noli percurrere libros, Esto verbosus, scripta repelle procul. Hos libri impediunt, illos documenta priorum, Successumque vetant magnus habere labor. Disputat ignave, qui scripta revolvit et artes, Nam veterum fautor logicus esse nequit. Disceptaturus, qui dogmata prisca sequetur, In patriarcharum bobus habendus erit. Nam quo plura leges, restant tibi plura legenda, Et quo plura docent, plura docenda docent. Pauca legas, ut multa scias, tibi maximus auctor Quilibet occurrat, sic sit in ore tuo, Ut quidquid dices, auctor dixisse putetur, Et mens illius spiritus esse tuus. Non modo credaris, quod scripsit, nosse, sed omne, Quod voluit, jactes dogmatis esse tui, Quod scripsit, seu quod tacuit, te posse docere Promittas, falsum dicere nemo vetat. Nam quaeruntur opes et constat gloria falso, Veridicosque facit dicere pauca pudor.» Haec ubi persuasit aliis error puerilis: Ut juvenis discat plurima, pauca legat, Laudat Aristotelem solum, spernit Ciceronem, Et quidquid Latiis Graecia capta dedit, Conspuit in leges, vilescit physica, quaevis Littera sordescit, logica sola placet. Non tamen ista placet, ut eam quis scire laboret, Si quis credatur logicus, hoc satis est. Insanire putes potius quam philosophari, Seria sunt etenim cuncta molesta nimis, Dulcescunt nugae, vultum sapientis abhorrent, Tormenti genus est saepe videre librum. Ablactans nimium teneros Sertorius olim Discipulos fertur sic docuisse suos: Doctor enim juvenum pretio compulsus et aere Pro magno docuit munere scire nihil. Haec schola sic juvenes voluit juvenescere semper, Ut dedignentur nosse vel esse senes. Et quamvis tueatur eam numerus Garamantum, Quos audere monet fasque nefasque furor, Quos gula, quos fastus captos servire coegit, Quos transire Venus in sua castra facit, Tu tamen armatus clypeo virtutis et ense, Ut rabiem perimas, obvius ibis eis. Esse catenatum se credit Sertorianus, Si jubeas recte vivere, sive loqui. Hoc onus, ecce jugum, quod vitans nostra juventus Ad summum currit prosperiore via, Admittit Soloen, sumit quod barbarus offert, Inserit haec verbis, negligit arte loqui. Hoc ritu linguam comit Normannus, haberi Dum cupit urbanus, Francigenamque sequi, Aulicus hoc noster tumidus sermone rotundo Ridet natalis rustica verba soli. Sermo rotundus hic est, quem regula nulla coarctat, Quem gens nulla potest dicere jure suum. Vilis apud veteres fuerat modus iste loquendi, Lege bona solitos vivere, lege loqui. Sed quia temporibus Hircani floruit olim, Cui prae lege Dei grata libido fuit, Qui reges falso nulla sub lege teneri, Et quidquid libuit, credidit esse pium, Praeplacet hic usus, cui regis gratia major Adfuit, et pretium sermo rotundus habet. Mandrogerum tali ritu florere videmus, Sub quo nec turpis causa perire potest. Mandrogeri nugae sapientia summa videntur, Verbaque Mandrogeri formula juris erunt. Proficit ergo minus uti sermone Latino, Quam si contigerit verba rotunda loqui. Sudandum nimis est, ut lingua Latina sciatur, Absque labore tibi sermo rotundus erit. Insistunt studiis, artis suffragia quaerunt Quorum subsidiis lingua venusta placet. Est igitur satius linguas confundere, quam sic Temporis atque rei damna subire simul. Haec illi, sed tu quae sint elementa sciendi Et bene dicendi, sub brevitate refer. Ingenii natura potens cito possidet omnes Artes, si fuerit ista sequela comes: Auditus verbi, librorum lectio, solers Cura, quies studiis apta, fidelis amor. Optat in eloquio si quis praeclarus haberi, Indubitanter ei, quod cupit, ista dabunt: Ingenium pollens, memoris quoque pectoris usus, Artis opes, vocis organa, sermo frequens. Si quis ab his titulis et pectore pollet et ore, Mercurium jungit Philologia tibi. Nec moveat Maurus ponens Philologia, versu Ponitur interdum syllaba longa brevis, Et brevis interdum producitur arte, sed idem In sermone tamen sensus utrinque manet. Et cum de sensu constet, pueriliter errat, Cui longam litem lana caprina facit. Alterutrum vel utrumque licet proferre, sed insta, Ut sit Mercurio Philologia comes, Non quia numinibus falsis reverentia detur, Sed sub verborum tegmine vera latent. Vera latent rerum variarum tecta figuris, Nam sacra vulgari publica jura vetant. Haec ideo veteres propriis texere figuris, Ut meritum possit conciliare fides. Abdita namque placent, vilescunt cognita vulgo, Qui quod scire potest, nullius esse putat. Rem veram tegat interdum fallacia verbi, Dum res vera subest, vera figura manet, Falsa tamen verbi facie, sed mente fidelis, Dum facit arcanis rebus inesse fidem. Qualiter arcanum lateat sub imagine falsa, Quaeritur: hoc Furvus atque Capella docent, Excutiunt rerum causas, et foedera tractant. Mores, historiae plus tibi, Furve, placent, Sermo cothurnatus Furvi discessit ab usu, Et raro legitur prae gravitate sui, Sed tamen in pago Ligurino charus habetur Hic, ubi de florum germine nomen habet. Hunc meus a Conchis Willelmus saepe legebat, Hunc etiam noster Pontilianus amat. Clauditur archivis Remorum, Belgica prima Hunc dedit, et primas Aurelianis habet. Utilior magnis Furvus, sed lacte Capella Plenior est, parvis sensibus apta magis. Transit in amplexus Stilbontis Philologia, Hocque pie fieri nostra Capella docet. Mercurius verbi, rationis Philologia Est nota, quae jungi Philosophia jubet. Si genio verbi rationis suppetat usus, Uxoris clarus dote maritus erit: At sibi si ratio desit, prope nudus habetur, Ut queat obscoenas vix operire nates. Conjugium felix, cum naturae sociatur Virtus, cui thalamus mens sapientis erit. Non valet has Juno conjungere, non Hymenaeus, Pronuba virtutum gratia sola potest. Haec sine sunt steriles verbi Genius ratioque, Aut oritur fructus degeneratque malus. Hac sine naturae vires frustrantur, et ejus Ad bona conatus omnis inanis erit. Ad mala namque sumus faciles, aptique perire: Gratia si desit, est opus omne malum. Gratia si desit, mens aut manus officiosa Non erit; haec mentem praevenit atque regit, Haec movet affectus, operum quoque promovet usus, Linguam custodit, nec sinit esse ream; Erigit affectum, rationem dirigit, actus Componit, reserat abdita, vera docet. Quos fovet, hos gratos et recte philosophari Et facit optata prosperitate frui. Gratia naturam purgans illustrat et implet Deque sinu Genii nobile ducit opus. Gentiles Genium numen duxere caducum, Natum subjectae fata subire rei. Verius hic natale bonum dicetur, adaptans Subdita gratuitis, posse subesse bonis. Dotibus innumeris humanum gratia ditat Et facit angelica sorte vigere genus. Muneribus cunctis praecellit philosophia, Quam peritura cavet mens, generosa petit; Semper ubique suos cultores ornat, honorat, Provehit, adversos semper ubique premit; Virtutes parit et nutrit, vitiumque noverca Pellit, et errori non sinit esse locum. Frangitur adversis, extollunt prospera stultum; Cum dare vult populo Nursia caeca jocum, Quid nisi fortunae ludi, phantasmata mundi? His etenim visum praestruit illa jocis. Praestigio rota fortunae conformis inani Dedocet infirmos, quos docuisse potest: Ostentat falsas species et parva videri Magna, vel e contra grandia parva facit. Adversas rebus facies inducit et illis Ponit ad arbitrium nomina falsa suum. Res falsas aliquid, et res veras nihil esse Fingit, ut occludat sic rationis iter. Quamvis larvales inducat mille figuras, Non caret arbitrio philosophia suo. Exigit arbitrii libertas vera duorum Subsidium, sine quo mens rea pressa jacet, Scilicet ut ratio recte discernat ametque Semper id affectus, quod pia jura probant Non praestare potest illud natura subacta, Quam premit inflicto vulnere culpa comes. Culpa fovens poenam rationis turbat acumen, Velleque praecipitat, nec sinit esse pium. Gratia naturam reparans rationis acumen Purgat, et affectus temperat atque regit, Liberat arbitrium, sed eorum, quos pia mater Consecrat ad cultum, Philosophia, tuum. Philosophia quid est, nisi fons, via, duxque salutis, Lux animae, vitae regula, grata quies? Non equidem motus valet exstirpare molestos, Sed nocuos reprimit et ratione domat; Nec nocet assultus hostis leviter perituri, Qui manet, ut noceat, bestia saeva minus. Bestia saeva rapit membrum de corpore laeso Semper et insignit, quem docet esse suum; Nunc pede, nunc oculo, nunc lingua, nunc humerorum Gestu, nunc vultus frumine quemque notat Interdum motu capitis, cultusque figura, Aut operum sese bestia saeva refert. Erudiunt hostes, sed bestia saeva superbum Reddit, et elatum dejicit atque necat. Proficit ad meritum pugna tenuisse coronam, Hosteque prostrato, gloria major erit. Pugna gravis fructum magnae mercedis habebit, Nam meritis merces digna labore datur. Militat ergo labor semper, properatque mereri Et mortis causam sive salutis agit. Ille labor solus vitae servire probatur, Quem movet atque regit Philosophia comes; Ille neci servit, quem Philosophia relinquit, Qua minus est, quidquid mundus habere potest. Si quis ei tentat condignas dicere laudes, Deficit ingenium, victaque lingua silet. Aut si non sileat, balbutit, dicere gestit, Quod nequit effari, notaque vota facit. Si verus Deus est hominum sapientia vera, Tunc amor est veri philosophia Dei. At si mundanum nihil illo majus amore, Et si divinus omnia vincit amor, Collige, quod mundum transcendit Philosophia, Principio cujus constat inesse fidem. Plena sacramentis virtutem gignit alitque Christi vera fides, actus utramque probat; Absque sacramentis non est haec vera, nec illa Sufficiunt, nisi sit ad bona prompta manus, Ad bona prompta manus, si tempus detur adulto; Umbra fovet pueros, Ecclesiaeque fides. Omne sacramentis summum dependit honorem Dogma pium, reprobus haec nihil esse putat. Non valet absque fide sincere philosophari Quisquam, nec meritum provenit absque fide. Ergo fidem servet, qui philosophatur, ametque Cultum virtutis, et pietatis opus. Vana fides, operum quam non monimenta piorum Vivere testantur, non juvat, immo nocet. Ordine cuncta geri praescribit Philosophia Et statuit cunctis rebus inesse modum, Ordine cuncta docet, causamque modumque legendi Tradit, et in cunctis artibus ordo placet. Hac duce prima rudes adeunt elementa loquendi, Provecti gradibus dogmata quaeque legunt Ordine, lege, modo dispensat dogmata prudens: Contra nugifluis lex, modus, ordo perit. Nugifluus verbum sine tempore fundit ineptus, Verbaque prudentum factaque tempus habent. Ne cures, stultus quid fingat, quidve loquatur, Cujus ab eloquio laus tibi nulla venit. Si laudem captas, placeat tibi lex, modus, ordo: His sine non exstat gloria, vel brevis est. Ordine cuncta vigent et gaudent lege modoque, Quae si quis potuit spernere, jure perit. Confundi meruit, quem nullus continet ordo, Quique modum nescit, deperit absque modo. Quem lex non cohibet, dissolvit culpa solutum, In mala praecipitat, praecipitemque necat. Ordo sit ergo bonis vivendi, sitque loquendi, Cum lingua mentem lex, modus. ordo regant. Forsitan inquirent, veterum quid scripta repellat; Accipe, quod dicit Pusio sive Tryphon: Cur procul a nobis sit patrum secta priorum, Absolvam paucis: est operosa nimis.» Multa legunt et multa docent prohibentque vagari Discipulos, urgent scire, vel esse domi, Ingenii vires pensant, mensuraque cunctis A doctore datur viribus apta suis. Nullus adulatur doctorum, munera nullus Donat, ut auditor illius esse velis. Sed nec apud veteres confunditur ordo legendi, Namque gradum proprium quaeque decenter habent: Grammaticam sequitur diasyrtica, synthesis illam, Lexis eam, rhesis posteriore gradu. His gradibus crescens facundia possidet arcem Et varias artes absque labore docet. Eloquii si quis perfecte noverit artem, Quodlibet apponas dogma, peritus erit. Transit ab his tandem studiis operosa juventus Pergit et in varias philosophando vias, Quae tamen ad finem tendunt concorditer unum, Unum namque caput philosophia gerit. Rerum naturas scrutantur, quid sit honestum Undeque proveniat vita beata sibi, Inspiciunt vires et stricti juris et aeque, Sanis aut aegris quid medicina valet. Cum cunctas artes, cum dogmata cuncta peritus Noverit, imperium pagina sacra tenet. Quatuor ista solent laudem praestare creatis: Subjectum, species, artificisque manus, Finis item, cunctis qui nomina rebus adaptat; Nam bona vel mala sunt omnia fine suo. Materies hujus Deus est, mundique supellex Lux, a qua verum ducitur, ornat eam. Forma quidem res est, ex qua res vera vocatur, Unde fit, ut constet, quod sacra Scripta docent. Est idea boni verorum fons et origo, Quorum causa nitet in ratione Dei. Lux accensa nimis et non accensa caducis, Ut videant homines, se minuendo facit. Nullus enim totam caperet; se temperat ergo, Ut queat infirmus illius esse capax. Haec eadem vero dat nomen participata, Nam subjecta sibi dicere vera potest. Lux animae verum, sine quo brutescit et errans De vitio in vitium praecipitata, perit. Materies pretiosa nimis, nimis apta decori, Artificemque suum forma decora probat. Est idea potens veri substantia, quae rem Quamlibet informat et facit esse, quod est. Omne, quod est verum, convincit forma vel actus; Nec falsum dubites, si quid utroque caret. Forma suo generi quaevis addicta tenetur Et peragit semper, quidquid origo jubet. Ergo quod in forma nativa constat agitve, Quod natura manens in ratione monet, Esse sui generis, verum quid dicitur, idque Indicat effectus, aut sua forma probat. Hinc aliud verum rerum connexio monstrat, Quam sine compositis nemo videre potest. Est intellectus verus, quia concipit ipsam, Sicque triplex veri dictio rebus inest, Est sermo verus, quoties designat eamdem, Si se res habeant, ut data verba ferunt. Res, intellectus et sermones quoque veros Dogmate dispensat pagina sacra suo. Artificem sese testatur Spiritus almus, Illius existunt organa quique boni. Mente, manu, lingua, si quid bene quilibet actum. Viderit, illius hoc opus esse sciat. Hoc sine nil recte geritur, sed nec male quidquam Hoc auctore gerunt mens rea, lingua, manus. Finis amare Deum, vitii fuga, cultus honesti, Sese nosse, Deum scire, tenere modum, Cognitio veri, mundi contemptus, amare Virtutes, felix vita, modesta quies, Sana fides, spes certa boni, vitaeque perennis Arrha, sub aspectu semper habere Deum. Mens humana licet in cunctis rebus abundet, Quas polus ostentat, quas dare terra potest, Distrahitur multis et magnis anxia curis Perpetuamque famem sustinet atque sitim, Torquetur semper, requiem non invenit usquam, Se nisi cum retegit gloria vera, Deus. Gloria vana facit miseros, sed vera beatos, Illa tumet vitio, gaudet et ista Deo. Fine suos tali sacra pagina donat amicos, Cultorique pio calculus iste datur, Calculus optandus, quia continet omnia mentis Vota, nec admittit, si quid obesse potest; Si quid obesse potest, a se propellit et arcet Et facit ad nutum currere secla suum. Nemo referre potest bona, quae sacra pagina confert Illis, qui satagunt jussa tenere Dei. Haec scripturarum regina vocatur, eamdem Divinam dicunt, nam facit esse deos. Est sacra, personas et res quae consecrat omnes; Hanc caput agnoscit philosophia suum; Huic omnes artes famulae; mechanica quaeque Dogmata, quae variis usibus apta vides, Quae jus non reprobat, sed publicus approbat usus, Huic operas debent militiamque suam; Practicus huic servit, servitque theoricus; arcem Imperii sacri philosophia dedit. Stoicus hanc sequitur, dum semper in ultima visum Dirigit et vitii germina falce secat, Virtutum causam statuit vitaeque beatae, Ut mens assuescat cauta timere mori. Hic timor expellit vanos a corde tumultus, Mundanusque fugit hoc veniente timor, Conteritur fastus, calidae perit impetus irae, Et cessat luxus, depopulator opum. Frena voluptati dantur, malesuada libido Deponit stimulos territa fine suos. Omnia contemnit leviter, qui se moriturum Cogitat et recolit cuncta perire brevi. Si tamen absque modo fuerit meditatio mortis, Subruat ut nimio corda pavore stupor Spesque perempta cadat variis turbata procellis, Excedit licitum mortis imago modum, Excedit fines, quos lex prescripsit ad usum, Et mortem veram mortis imago parit. Lex jubet, ut timeas, sed desperare timentem Non sinit; hoc omni crimine majus habet. Omnem cum solvat confessio pura reatum Et lavet internus crimina cuncta dolor, Hoc scelus excludit veniam, poenamque meretur, Quam prece vel pretio flectere nemo potest. Crimina criminibus cumulat, male gesta fateri Negligit, absorbet vota precesque timor, Clementem negat esse Deum, nec parcere pronum Culpis, sed cupidum sanguinis esse putat. Principis offensi nullus sic mitigat iram, Sanguinis, ut dicat, semper habere sitim. Desipit orator, animos quicunque feroces Judicis allegat, ut cadat ira gravis. Numinis est proprium misereri semper ab ipso, Hoc quisquis removet, denegat esse Deum. Qui negat esse Deum, plane blasphemat et ignes In se succendit, tela crucemque parat, Provocat aeternam mortem, quam nemo cavere Sufficit absque Deo, quem furor esse negat. Proficit ergo bonis jugis meditatio mortis, Unde perit stultus, qui timet absque modo. Est majestati gratus modus ille timendi; Crimina qui vitat omnia, spemque fovet, Qui veritus justum recolit pietatis, et inde Judicis agnoscit nomen, et inde Patris, Quique potestatis sic iram vitat, ut instet Dulcibus obsequiis promeruisse Patrem. Aer subtilis, quem guttur format et oris Organa, qui sonitu possit ab aure capi, Vox est, quae reserat uni, quid cogitet alter, Inque vicem reddit pervia corda sibi. Stoicus arctatus fato, putat esse necesse Currere cuncta modo, quo modo secla fluunt, Numinis arbitrium disponens omnia fatum Dicit, quod nullus evacuare potest. Inde genethliacus solerti sidera cura Circuit et tumidus versat utrumque polum, Eventus dulces spondens, male mulcet amicos Et falsus vates saepe timere facit, Colligit astrorum motus, ut colliget astris Fata, pari studio numen et astra colit. Pronois errorem quia non admittit, ab illa Concipit errorem dogma senile gravem; Pronois in partu fati nimis omnia pressit Et duras leges imperiosa dedit. Libertas perit arbitrii, si fata coactis, Obsequiis, mentes, ora manusque movent. Praemia pro meritis nulli debentur, in ipsum Auctorem fati crimina cuncta cadunt. Errores istos incommoda multa sequuntur, Quos vitare pium, sed numerare labor. Exaequat culpas poenaque coaequat eadem Stoicus, at contra pagina sacra facit. In multis igitur legi consentit et idem Adversus legem multa docere solet. Dogma fides recipit, nisi lex manifesta repugnet, Vel ratio potior hoc reprobare queat. Esse boni summam, putat alter, gaudia mentis, Atque voluptati cuncta subesse docet. Hoc equidem recte, sed si sit pura voluptas, Si ratio dicti gaudia vera capit, Si status appetitur, ut, quod vult adsit, et absit Quod non vult animus, ad pia vota studens, Si labor aspirat veram conferre quietem, Si mens tranquille gaudia pacis habet. Militat ad pacem labor officiosus et ambit, Quod sibi laetitiam perpetuare queat. In virtute labor positus dulcescit, et in se Mens benefactorum conscia laeta viget. Sed labor et requies ineunt in corpore bellum. Angit hic, illa fovet, hic fugit, illa manet: Ut multum duret bellum, cum tempore cessat, Sed finem pacis tempora nulla dabunt. Vera quies aderit tunc, cum caro subdita menti Morte triumphata spiritualis erit, Et caro nil recipit, nisi quod ratione probatur, Et mentem puram firmat agitque Deus. Unitur menti caro subdita, mensque beatur Plena Deo; finem non habet ista quies. Non habet hanc mundus, qui lites, bella, rapinas Praestat et humanis caedibus usque madet, Qui sordes parit, auget, amat, qui fallit amantes, Cultoresque suos commaculare solet. Hanc requiem sacra Scripta docent, sed gratia praestat, Qua sine nulla quies pacis amoena datur. Nam gaudere semel, iterum gaudere jubemur In Domino, qui dat gaudia dupla suis. In spe nunc gaudens animus laetabitur, in re Sumens militiae praemia plena suae. Praemia duplantur, cum mens, caro glorificantur, Si sit in alterutro gloria simpla datur. Sed quoties animae praecedit gloria, constat, Quod caro pro meritis munus habebit idem. Sobrius exaudit leges Epicurus, et idem Ebrius est Veneri subditus atque gulae. Hic faber incudem, quam circumvallat inani, Figit in incerto, caetera casus agit. Conflat in immensum corpuscula casus acervum, Ut fiat mundi maximus iste globus. Fixaque sint elementa locis sub lege perenn., Utque vices peragant tempora certa suas. Haec quoque secta docet, animam cum carne perire Et frustra leges justitiamque coli. Flatibus assimulat subtilia corpora mentes, Mentiturque piis praemia nulla dari. Qui deceat, nescit; Venus, alea, somnus, odores, Crassa culina, jocus, otia, vina juvant. Istis addantur plausus, fallacia, nugae Et quidquid mimus, histrio, scurra probant. Mancipium ventris non curat, quid sit honestum, Fortunamque putat numinis esse loco. Nil ratione geri, sed casu cuncta; voluptas Numen excolitur, res mala, venter edax. Nil Epicurus amat, nisi quod ventri Venerique Immolat, at ventri victima prima cadit. Ordoque membrorum vitiorum germina nutrit, Et gula dat Veneri semina, spemque fovet. Hostia, quam mactat ventris Venerisque sacerdos, Congrua pro meritis praemia semper habet. Praemia mactantis sunt ignes, stercora, vermes Talis enim merces talia sacra decet, Ista voluptatis stolidae sunt gaudia, finis Ultimus aerumna, gloria summa pudor. Numina digna sacris sunt et sacra numine digna Et cultore Deus, cultor et ipse Deo. Philosophos agiles agitat discussio rerum, Ut verum possint fonte videre suo. Veri fons, idea boni, quod sunt, facit esse Singula pro generis conditione sui. Hoc rerum causae manant de fonte, suisque Respondent causis omnia lege data. Lex est causarum series, natura creata Effectus causis assimilando parit. Causarum seriem disponit summa potestas, In forma numeri, ponderis atque modi Quodque potestatis ratio disponit ab aevo Dispensante manu, tempora certa vident. Causarum series natura vocatur, ab illa Sensilis hic mundus contrahit esse suum. Et si vicinis concordant plasmata causis, Tunc natura parens omne figurat opus. Si sit ab eventu vicino dissona causa, Contra naturam turba quid esse putat, Et, quia causa latet, dicit ratione carere; Sed plane nihil est, quod ratione caret. Praecedit ratio rerum quarumlibet ortum, Et natas eadem provehit atque movet: Haec eadem finem praestat rebus perituris, Et motus omnes optima causa regit. At causas inter quae praecedit, dominatur Et vires omnes inferioris habet. Non tamen inferior dominantis jure potitur, Ast aequis illi passibus ire potest. Hoc Scriptura docet, jubet hoc natura creatrix, Ut cedant superis inferiora suis. Unica causarum ratio divina voluntas. Quam Plato naturae nomine saepe vocat. Illius imperio servit natura creata, Ordoque causarum totus adhaeret ei. Est hominis ratio summae rationis imago, Quae capit interius vera docente Deo. Ut data lux oculis, tam se quam caetera monstrat, Quae sub luce patent et sine luce latent, Claraque fit nubes concepto lumine solis, Cum dependentes flatus abegit aquas: Subdita sic ratio formam summae rationis Sordibus expulsis induit, inde micat. Tunc mens tota nitet et vero lumine plena, Res falsas abigit et bona vera colit. Sicut nemo potest aliquid nisi luce videre, Sic hominis ratio caeca fit absque Deo. Vera Deus lux est et luminis illius auctor, Quo solo sese quisque videre potest. Ut se quis videat, est summi luminis usus, Muneris est usus munus amare datum, Muneris est usus discernere cuncta potenter, Muneris est usus cultus amorque boni, Muneris est usus rerum cognoscere fructus, Muneris est usus ad meliora trahi, Muneris auctorem cognoscere muneris usus, Muneris est usus summus amare Deum. Si vis nulla potest disjungere, quos amor unit, Verus philosophus non erit absque Deo. Sed nec mors poterit istum dissolvere nexum, Perpetuo vivet, qui sapienter amat. Est igitur ratio speculum, quo cuncta videntur, Officioque oculi fungitur atque manus, Conscia naturae verum scrutatur et aequi, Arbitra virtutum sola ministrat opes. Res triplici spectare modo ratio perhibetur, Nec quartum potuit mens reperire modum. Concretivus hic est, alius concreta resolvit, Res rebus confert tertius atque refert. Naturam primus, mathesim medius comitatur, Vindicat extremum logica sola sibi. Mens versatur in his, et singula pensat ad unguem, Ut rerum vires cauta videre queat, Quam ne delusam virtutis imagine falsa In mala praecipitem nubilus error agat, Et ne pro rebus teneat phantasmata rerum, Notitiam veri secta fidelis amat. Esse bonum summum rerum cognoscere causas, Credit, quod docuit, magnus Aristoteles. Labitur e facili, species quem fallit inanis, Nec species aliquem fallere vera potest. Confirmatur enim vero res vera, beato Res bona, perpetuo res habitura statum, Falsaque res fallit, perimit peritura, cadensque Opprimit, infelix quisquis adhaeret ei. Contemptum mundi parit haec speculatio rerum, Quae casu proprio cuncta perire probant. Contemptus mundi verus via prima salutis, Fallit enim mundus praecipitatque suos. Nam mundanus amor excaecat lumina mentis, Ut cadat in miseram caeca sequela necem. Nullus amare Deum mundumque potest, quia semper Unius adventu pellitur alter amor. Nullus amatorum mundi nomen sapientis Possidet, oppositus est amor iste Deo. Qui mundum spernit, illi dominatur et hostis Debilitat vires et pede colla premit. Spes, dolor, ira, metus et honorum caeca cupido, Gaudia, damna, lucrum sunt velut aura levis. Mundus pressuram tribuit, sapientia pacem, Et mala cuncta fugat et bona quaeque fovet. Contemptus mundi conditus amore superno Omnia, quae spernit, in sua jura trahit, Hoc sine nemo sapit, fovet hunc timor ille beatus, Qui dat principium, philosophia, tibi. Insitus hic sanctum timor introducit amorem, Hoc fit homo sapiens, hoc fit amore Deus. Natura Deus est unus, sed munere plures, Gratia quos numen participare facit. Natura Deus est unus, sed gratia multos Consortes voluit numinis esse sui. Nam Pater et Natus cum Flamine sunt Deus unus, Sed retinet proprium prosopa quaeque suum. Sint licet unius naturae, numinis, actus, Censentur propriis prosopa quaeque suis. Filius aeterni Patris et Virginis almae Natura Deus est, munere factus homo. Muneris est, quod homo verus verus Deus idem, Exaequans meritis praemia lance pari, Et quod eum flexis genibus res omnis adorat Aequalemque Deo praedicat esse Patri. Et qui tanta Patris accepit munera gratis, Scit dare militibus optima dona suis, Acceptum munus dedignat solus habere, Quos amat, illustrat et facit esse deos, Provehit ad summum, quos gratia mater adoptat. Proque gradu meriti summa tenere facit. Sed fastus rationis obest, erroris amicus, Quo maculante fides evacuata perit. Pessimus erroris comes est elata voluntas, Quae fractas mentes curvat ad omne malum. Tertia praedictis adjuncta superbia vitae. Omnem virtutem subruit atque necat. Distrahitur miser Arcesilas et in omnibus anceps Fluctuat et nescit, quo velit esse loco. Pervigili studio semper fugientia quaerit Vera, nec in studiis novit habere modum. Omnia perlustrat sapientum dogmata, tandem Ignorare decet omnia vera suos. Perpetuo nam vera latent, si creditur illi, Non ea mortalis pervia sensus habet. Posse nihil sciri laudatur Zeno probasse, Haerens in cunctis et dubitare jubens. Scire nihil finis operae, longique laboris Et quaestus magnis sumptibus iste datur. Ad Samii nomen nullus conscendit, in ipso Ut veteres perhibent, plena Sophia fuit. Ad frugem vitae melioris molle Tarentum Pertrahit, ut morum summus in orbe sator. Quinque polum zonae distinguunt, aera quinque, Est eadem ponti sectio sive soli. At Samius tres esse docet, mediamque colonis Tradit, at in reliquis algor et aestus agunt. Tradere rem dubiam seclis putat esse profanum Neque velit sapiens esse poeta vetat. Et quia certa trium valet esse scientia, veras Tres docet, in reliquis esse poema sinit. Temperiem mediae faciunt extrema, jubetque Ut medium teneat, qui bonus esse cupit. Grataque temperies, animalia corpora nutrit, Ut natura jubet, haec magis, illa minus. Pervia spiritibus sunt corpora densa, sed illos Nunc cohibet major arbitriumve Dei. Corpus spiriteum non laedunt algor et aestus. Vis elementorum nulla nocere potest. Sed torquetur ab his animalis vita, capitque Congrua pro meritis praemia quisque suis. Faeceque decocta cunctis recreatur origo Purior et redeunt aurea secla Patrum. Multa probe docuit illoque perutilis aevo, Inter praecipuos summus in orbe fuit. Hinc tamen arguitur, animas quod ab aethere lapsas Asserit, et corpus carceris esse loco, Et quod eas propriis exclusas in nova mitti Corpora pro morum conditione putat, Et quod eas proprios tandem deducit ad ortus Corporis, ut cupide rursus ad ima cadant. Cum semel haec fuerint illo tradente recepta, Convincit ratio plurima falsa sequi. Ante pedes Socratis humiles sternuntur alumni, Indigetemque deum Graecia tota colit. Quaerere, si cunctos praecessit vera docendo, Vixerit an sancte, creditur esse scelus. Exercent alii numeros et pondera rerum, Quae mensurandi regula, quive modi; Parcarum mentem sunt qui speculentur in astris Et rerum motus, consiliumque Dei; Sunt qui rimantur naturae viscera, sunt quos Nexio causarum, signaque sola tenent: Sic aciem mentis vexant et in extera spargunt, Et privata suo lumine corda manent. At Socrates hominum curas contemnit inanes, Et latebras cordis quemque videre monet, Extera cuncta notat et contemplatur ad usum Et, quanti novit singula, tanta facit. Contrahit in sese mentis radios; Deus illi Est animus, mundus victima, serva caro, Illicitos motus corruptae carnis abhorret, Naturaeque malum sub ratione domat, Instituit mores vitamque serenat, eoque Judice virtutum maxima scire pati. Si commetiri mentem mundumque liceret, Haec major, minor hic, servit hic, illa regit. Nam carni mundus, servitque caro rationi, Quae pars est animi participata Deo. Omnia sic laeto Socrati famulantur, eique Quem vis nulla potest laedere, mundus obit. Haec hominis doctrina fuit, tamen error in illa est, Quod cujusque animum credidit esse Deum. Hinc hominis mentem pro numine dicit habendam, Ut cui divinus est tribuendus honor, Vix aliquem tanta sors dote beavit, ut illum Non queat erroris praecipitare malum. Tradit Anaxagoras animas ex traduce nasci Et causam teneris ossibus ossa dari. Quod de carne caro, sanguis de sanguine manat, Transit et in sobolem tota figura patrum. Sectio particulae corpus minuit, sed in ipsam Simplicitatem animae sectio nulla cadit; Ut calor ex aestu, lumen ex lumine prodit, Sic ortum ex uno, spiritus alter habet. Pura fides prohibet animas de traduce credi, Quas Deus infundit et facit usque novas. Ex nihilo fiunt et nunc in corporae clausae, Nunc sine corporibus jussa creantis agunt, Nec pereunt, quoniam ratio virtusque perennis Efficiunt, ut in his constet imago Dei. Magnus Aristoteles sermonum possidet artes Et de virtutum culmine nomen habet. Judicii libros componit et inveniendi Vera, facultates tres famulantur ei: Physicus est moresque docet, sed logica servit Auctori semper officiosa suo. Haec illi nomen proprium facit esse, quod olim Donat amatori sacra Sophia suo; Nam qui praecellit, tituli communis honorem Vindicat, hoc fertur jure poeta Maro. Sed tamen erravit, dum sublunaria casu Credidit et fatis ulteriora geri. Non est arbitrii libertas vera creatis, Quam solum plene dicit habere Deum. Quidquid luna premit, de quattuor est elementis, Et quae transcendunt, simpliciora putat. Illaque perpetua definit pace vigere, Quae supra solem circulus altus habet. Non ibi committunt aliquod contraria bellum, Nam tranquilla quies ulteriora fovet. Ut fierent animae, substantia quinta creatur, De qua signiferi constat origo poli. Illa beatorum sedes, haec aula deorum, Nam magis apta Deo, quae gravitate carent. Aeternum mundum statuit tempusque coaevum, Hisque coaeternus dicitur esse locus. Nilque perire docet, sed in orbem cuncta rotari, Et loca temporibus quaelibet apta suis. Est individuum, quidquid natura creavit, Conformisque status est rationis opus. Si quis Aristotelem primum non censet habendum, Non reddit meritis praemia digna suis. Cunctis principium finemve dedisse probatur Artibus; evincit, quidquid habere cupit. Quod potuit quemquam ratio mundana docere, Huic dedit, ut fierent dogmata plena fide. Quidquid enim docuit, docuisse putatur Apollo, A quo progenitum fabula Graeca refert. Plurima cum recte doceat, tamen errat in illo, Quod semper reliquis obvius ire parat; Nam licet in summis fuerit praeclarus habendus, Captator laudis immoderatus erat. Philosophum virtus clarum, non gloria vana Reddit, honor verus laudis amore perit. Philosophus satagit, ut mens respondeat ori, Ut proba sit verbis consona vita bonis. Non ut quis recte loquitur, mox philosophatur, Sed qui sic vivit, ut bona semper agat. Nam Venerem culpare potest lasciva puella, Virtuti laudes dicere scurra potest, Indocti possunt sapientum verba referre, Peccat et interdum lingua perita loqui. Vincit Aristoteles alios, hunc gloria vana, Quam tamen impugnat et docet esse nihil. Haec est, praestantes quae deserit ultima mentes, Quam tandem victrix philosophia fugat. Indicit bellum virtuti prima libido, Cum caro, cum sanguis uritur igne novo. Hunc poterunt sedare labor tenuisque diaeta, Quique placet cautis, res fugitiva, timor. Bella secunda movet amor irrequietus habendi, Succendens animas pronus ad omne nefas; Instigant oculi mentem, cum singula spectant, Ut velit esse suum, quod putat esse bonum. Conterit hoc vitium rerum speculatio cauta, Et divinus amor, suppliciique metus. Ex vitiis aliis aliorum constat origo, Et de principiis sunt mala multa malis. Aestus avaritiae gignit plerumque rapinas, Saepe facit cupidum luxuriosa Venus. Immoderata parit Venerem gula, dat furor ausum, Livor edax odium, fit vetus ira furor. Sic vitium vitio dat causam datque sequelam, Res etenim turpis sola manere nequit. Si modicum spernis, paulatim magna sequentur, Et venit a minimis saepe ruina gravis. Gloria nobilium manans de fonte bonorum Praetendit generis nobilitate decus. Nam cum fermento virtus corrupta tumescit, De misero coitu nata superba venit. Haec paribus sese praefert spernitque minores, Nescit et auctori stulta subesse suo. Et sic de meritis veniens aut sanguine claro Est ingrata Deo, munera cujus habet. Ingrati crimen, cui gratia nulla cohaeret, Ingratum prohibet civis habere locum. Est ingrata Deo, quae doni captat honores, Quae laudes operis vult retinere boni. Praeripit auctori quisquis titulos meritorum, Provocat ultrices in sua damna manus. Gloria vana quid est, nisi fumus et umbra sonusque, Qui simul, ut coepit, incipit esse nihil? Hanc tamen affectant omnes, quia semper adesse Verae virtutis testificatur opus. Gloria, dulce malum, magnorum pectora mulcet Et tamen haec eadem languidiora facit. Quos caro non flectit, nec amor pervertit habendi, Gloria de facili praecipitare solet. Hanc tandem perimunt rerum speculatio, mundi Contemptus, poenae terror, amorque Dei. Si sua quis plene recolit mala, si bona semper Cogitat alterius, unde superbus erit? Si meritum vitae penset, si vindicis iram Posseque respiciat, unde superbus erit? Unde superbus erit, si se speculatur ad unguem, Terra, cinis, vermis, faex, vapor, umbra, lutum? Non habet elatus virtutum dona, sed illi Et Deus est hostis, hostis et omnis homo. Elati vitium, quo nullum majus habetur, Non sinit elatum fratris amore frui. Digni sunt humiles virtutum munere, digni Scire Deum, dignis vita beata datur. Qui docet haec verbis, praetendit philosophantis Nomen, philosophus haec facit atque docet. Haec et Aristoteles fertur docuisse loquendo, Fortius exemplis quilibet ista docet. At Plato symmystes veri distinguit in ipsis Scibilibus, quid res scire creata queat. Nam licet interdum fidei contraria dicat, Sunt tamen illius plurima grata bonis. Principio docet esse Deum, distinguit ab aevo Tempus et ideas applicat, aptat hylen. Invenit hanc animus, dum cuncta resolvit, agitque, Ut prodant causas cuncta creata suas. Si specularis hylen, nunc est substantia quaevis, Contra nunc, eadem creditur esse nihil. Quam, dum vestigat ratio, quasi somnia sentit, Dumque tenere cupis, mox fugitiva latet. Auris abesse sonum sic audit, dum nihil audit. Sic oculis tenebras cerne videndo nihil. Defectuque suo sic tactus tangit inane, Insipidum gustus nil sapiendo probat, Et nihil olfaciens procul esse revincit odores, Qui prius argutus censor odoris erat. Est Deus aeternus, mundus cum tempore coepit, Hic manet, at tempus caetera cuncta movet. Per numeros elementa sibi contraria nectens Vincit et aeterna pace vigere facit. Subdita primorum generum sibi symmetra non sunt Nec simili antigena sub ratione cadunt. Temporis atque loci non est proportio nota, Mensurae ratio ponderis esse nequit. Praedictis numerus asymmeter est, et in istis Quinque suum munus philosophia gerit. Additur his series causarum vel rationum, Quas intellectus cernere solus habet. Multiplicando modum nescit virtus numerorum, Et finem magnis sectio nulla facit. Crescit in immensum numerus, sine fine resolvit Continuum quodvis, sed ratione potest. Deficit ingenium, cum tendit ad ultima; solus, Qui facit atque regit, prima videre potest, Cognitus ille sibi plene solisque beatis Spiritibus, quantum gratia cuique favet. Nec de principiis recte censere licebit Praeter eum, qui dat omnibus esse suum. Mens hominis, numerus simplex aptusque movere Sese, conformis dicitur esse Deo. Nam Deus ut mundum totum regit, implet et ambit, Sic animae corpus subditur omne suae. Materies animae diversa subest, eademque Ex individuo est dividuoque simul, Moleque corporea premitur virtus animarum, Hinc magis, inde minus, ut caro juncta sinit. Suntque duo motus erroneus et rationis, Hic viget in summis, alter ad ima trahit. Sunt immortales animae, corpusque caducum Interit, et tandem pristina vita redit. Pristina vita redit, cum magni terminus anni Ad primum revocat sidera cuncta locum. Annus tunc renovat novus omnia, corpora rursus Accipiunt animae, tempora lege fluunt. Si renovant mundum solis lunaeque recursus, Fortius hoc facient sidera cuncta simul. Praesidet humori vaga Cynthia, solque calori, Humor ab adjuncto cuncta calore parit. Lunares radii carnes fructusque perurunt Et vitiant, radius solis utrisque favet. Sic mundana perit sapientia, veraque prodest Naturamque fovet, plena calore Dei. Sed calor immensus vermes parit, ut tibi constet, Scrutandi quid habet immoderatus amor. Sol fovet et reprimit visum, quia sobrius esse Debet, qui satagit mystica scire Dei. Subdita sole vides, tibi luce creata patescunt Divina, plene nullus utrumque videt. Est coeleste bonum solemque Deumque videre, Solaque mortales inferiora vident. Lux immensa tegit solem, divinaque semper Majestas sic est lumine tecta suo. Est in solari fons luminis atque caloris Corpore, spiritibus fons utriusque Deus. Nulla perire potest substantia, formaque formae Succedens prohibet, quod movet, esse nihil. Motibus his recreata manent elementa vigentque, Dum vetus abscedit et nova forma datur. Portio fessa statu grata novitate resumit Robur et a formis accipit esse novum. Alterat haec species, aliud facit illa, genusque Dicitur et confert cuilibet esse rei. Informis Deus est, formarum forma vigorque, In quo res omnis perpetuata manet. Semper enim vivit ratio divina, perenne Res omnes vivunt in ratione Dei, Immotaeque manent ideae, constat in illis, Quidquid ad occasum temporis unda rapit. Dispensat rerum motus ratio sine motu, Et stabilis virtus tempora cuncta movet. Non sunt informes dii, quos natura creatrix Ex variis ortum rebus habere facit, Quo circumscribit ratio, naturaque facta Formaque concretis redditur atque genus. Informis Deus est, quia simplex, non aliunde Constans nec debens pluribus esse suum. Absolvit ratio rem verae simplicitatis Et quidquid nullo claudere fine potest. Quod vere simplex, nullo motu variatur, Non antiquatur tempore, semper idem. Alternat mundus facies nescitque manere, Et perimit tempus, quidquid ad esse vocat. Omnia sic in se redeunt, sic lege perenni Numinis aeterni perpetuatur opus. Summa tenent superi, medio jacet infima tellus, Et medios orbes incola dignus habet. Spiritus in cunctis elementis est, et in astris Cuique suus, mundum spiritus unus agit, Maximus hic, omnes alii sunt particulares, Hic totum, reliqui singula membra movent; Omnis enim regio propriis est plena colonis, De quorum motu rebus origo venit. Aer corruptus solo purgatur ab igne, Purgat et infectae crimina motus aquae. Diluit haec terrae sordes, res celsior omnis Subdita sic purgat cuncta vigore suo. Celsior interdum sordescit ab inferiori, Ast ignem purum nil maculare potest. Purius hoc nihil est, qui sordes decoquit omnes. Unde locum summum res deiformis habet. Res sublunares nasci motu superiorum Constat, et immotum cuncta movere Deum. Principium motus rerum natura vocatur, Est in naturae nomine causa latens, Causa latens, proprium quae singula ducit ad ortum, Et similes rivos fontibus esse facit. Contra naturam sunt plurima posteriorem, Sed contra primam, quid valet esse? nihil! Zodiacus bis sex obliquat signa rotatu, Aequalesque sibi non sinit esse dies. Arcticus est medii notum nobis caput axis, Sed reliquum prohibet terra videre polum. Septem terra vagis excentrica subjacet astris, Quam tamen ut centrum maximus orbis habet. Inferior paret semper globus exteriori, Terra subest cunctis orbibus apta pati. Haec immota manet, sed in orbem caetera currunt, In medium recidunt pondera cuncta locum. Faex etenim semper in fundo tarda quiescit, Attactuque suo sordida quaeque facit Omnia sordescunt, quae turpi faece replentur, Quae, nisi purgentur, vasa perire facit. Sic infecta diu devictaque faecis acore Vix caput attollit mens onerata luto. Nam prope tellurem sunt fumi, flamina, nubes, Quae turbant oculos et rationis opus. Contra naturam facies humana reflectit Ad terram vultus, nata videre Deum. Sed tamen interdum terrena videntur ad usum, Nec peccat, si sit tetra libido procul. Principis haec tradit sapientum dogma Platonis A quo posteritas dogmata vera capit. Sicigitur docuit, quid cui sit scibile, quid non, Ut teneant proprium cuncta creata modum. Res ut sunt, plene novit divina potestas, Angelus assistens plurima vera videt. Spiritus immundus natura pollet et usu, Doctus et a sanctis plura videre solet. Fallitur in multis privatus luminis usu Et pater erroris fallere semper amat Corpora detrusas animas in carcere caeco Culpaque sublato lumine scire vetant. Culpa caro tenebras inducunt, lumina pellunt Nec miseras animas cernere vera sinunt. Lux oculos pascit, rationem visio veri, Hi fugiunt tenebras, haec quoque falsa cavet. Est oculus menti ratio, pro lumine verum. Usum cernendi lumina scire vocant. Ingenio, studiis verum quaeratur et arte, Praeter opinari non habet ullus homo Non nocet errantem cautis audisse Platonem, Qui male pauca docet et bona plura malis. Docta manus cavet urticas herbasque salubres Tollit et a spinis intemerata rosas. Errores vitat ratio, sensusque pudicos Cautus ab insanis absque furore capit. Fortius evitat audita pericula prudens, Nam provisa minus tela nocere solent. Hinc sapiens audire cupit, quaecunque nocere Possunt, ut caveat, quidquid obesse potest. Cujuscunque rei firmetur opinio vera, Hoc vetus Endymion censuit esse fidem. Asserit errorem, si fiat opinio fallax, Falsaque nesciri dicit et arte probat. Falsum nescitur, quia nulla scientia fallit, Nec permisceri lux tenebraeque valent. Interdum veri specie falluntur inanes, Votivaeque rei dulcis imago tenet. Sunt quos nec verum, nec veri mulcet imago, Sed vitii species falsaque sola juvant. Est sol conformis vero, falsoque Selene, Quae lucem simulat et maculosa manet. Nam quod sub luna vanum, mutabile nutat, Sed circa solem, fida quieta manent. Regnat in excelsis verum, viget error in imis Et fallit populos, quos vaga luna premit. Clara super lunam superos veri tenet aula, Inferius mundum nubilus error agit. Arcesilam sequitur Academia prisca docentem Et genus humanum luce carere facit. Doctior Antisthenes Academicus, omnia solum Scire Deum dicit et ratione probat. Asserit et superos quam plurima scire, nec omnes Omnia, mortales paucula scire putat, Haesitat in cunctis, nisi quae ratione probantur Viva, cui stupor est non habuisse fidem. Vivit enim ratio, quae per se nota patescit Aut per se notis semper adesse solet. Asserit haec sciri, dubitanter caetera tradit. In quibus ex usu major habenda fides. Nam solitus rerum cursus facit esse probanda, Quae semper simili sub ratione vides. Haec tamen interdum quoniam secus accidit esse, Non sunt certa satis, nec tamen absque fide. Ergo quod affirmat verum, putat esse necesse, In reliquis dicit: Credo vel esse puto. Mensque modesta solet sic castigare loquelam, Ut falsi nullus arguat esse ream. Sic adjectivis sermonem temperat omnem, Debeat ut merito semper habere fidem. Hinc etiam placuit Graecis modus ille loquendi Quem magni laudant a gravitate viri, Conditione, die, causaque modoque coercent Verba, cavent nimia simplicitate loqui. Sed quandoque dolus obducitur arte loquendi, Verbaque pro rebus dat bona fictus amor. Hunc morem sequitur civis Romanus, amicis Verba dat, argentum sumit avara manus. Distrahit ad pensum judex adverbia cautus, Nam pretium majus utiliora dabit. Adjectiva suis pretiis aequata dabuntur Chartula vel calamus rarus inemptus erit. Captat opes Crassus, ut eas convertat in aurum, Et recoquit purum, possit ut esse putum. Urbs vitiis corrupta suis corrupit et orbem, Et caput aegrotum languida membra facit. Curia nam quaevis Graecos imitatur, et urbis Esuriem sensit orbis, amator opum. Inferior nullo Graecorum Varro fuisse Scribitur, hunc Patrem Roma vocare solet. Plura quidem nullus scripsit, nullus meliora, Nec potuit quisquam deteriora loqui. Mystica naturae pandit ritusque sacrorum, Officiumque Dei gestaque prisca Patrum. Numina virtutum, quae fingit, vanus adorat, Et quot sunt pestes, tot putat esse deos. Plinius hunc sequitur in multis gratus uterque, Sed tamen in multis pulsat utrumque fides. Musaeum veterem praeclaris laudibus effert Graecia, sed Varro, quod docet ille, refert. Ergo Varronem satis est legisse volenti Scire, quid alteruter utilitatis habet. Esse putant dictum Musaei nomine Mosen, Qui leges hominum primus in orbe tulit. Esto, sed aetatum ratio manifesta repugnat, Vitaque dissimilis arguit esse duos. Romanos Varro, Graecos Musaeus, Hebraeos Instituit Moses vivere more suo. Errat Musaeus nimium, Varroque coerrat, Sed Mosi mentem spiritus almus agit. Plena sacramentis sic quinque volumina scribit, Ut sit in historia sensus ubique triplex; Ut pariter doceat pueros juvenesque senesque; Quantum quisque capit, littera cauta docet. Ubera dat natis, infligit verbera servis Et facit illorum colla subesse jugo. Et licet involvat arcanis vera figuris, Scindit vela tamen, et vetus umbra perit. Inter philosophos vocat hunc gentilis agrestem, Et tamen illorum maximus hoc minor est. Hic Scripturarum fons est et origo piarum, Quo de principio pagina sacra venit. Fons aliis, aliis stagnum puteusve profundus; Inde sitim reprimas, crescit et inde sitis; Quod satis est, possunt omnes haurire, sed ipsum Exhaurit plane nemo vel imminuit. Orbis nil habuit majus Cicerone Latinus Cujus ad eloquium Graecia muta fuit; Omnibus hunc Graecis opponit Roma vel effert, Sed tamen hic dubium dogma probare solet. Transiit huc tandem, cum se natura deorum Angeret, ut dubitet, quid putet esse Deum; Qualiter arbitrii libertas consona fato Exstet; nam fatum si manet, illa perit. Ut sibi conveniant casus fatumque repugnans, Nescit; ob hoc vates ora tenere monet. Nam genus humanum premit ignorantia veri, Nec sinit in claro cernere vera die; Quae si forte patent, obscura nube videntur Nec falsi plene suspicione carent. Scire Deum solum credit ventura, sed ipsum, Quid statuat, nescit, sed tamen esse probat. Nam corpus putat esse Deum, sed corpore majus, Quod nec homo sensu, nec caro bruta capit. Solis corporeis sensus carnalis inhaeret, Res incorporeae sub ratione jacent. Illum sola fides capit et dilectio vera, Naturamque sequi cultus amorque Dei est; Quisquis enim satagit rationis jura tueri, Naturam sequitur, servit amatque Deum. Ille tamen cultus non est servilis habendus, Sic servit matri filia, sponsa viro. Et si vita foret Ciceronis consona verbis In summis poterat maximus esse viris. Os hominis cuncti mirantur, non ita pectus: Imperium linguae par fuit, immo minus. Illius eloquio minor est Romana potestas: Nam linguam pariter civis et hostis amant. Quem magis evexit virtus, superat Ciceronem, Datque locum vitae lingua perita loqui: Nam quamvis linguam formet, componet et actus, Vivere praecipue philosophia docet. Vivere sincere pars optima philosophandi est, Qua sine quid prodest lingua diserta? nihil! Namque diserta nocet, si sit deserta superno Munere, prudentes quod facit esse viros. Sed quantum prosit sapiens facundia, lingua, Sit licet insignis, dicere nulla potest. Ingenium Senecae commendat Quintilianus, Sed tamen ejusdem verba stylumque notat. Res queritur magnas frangi sermone solutio, Dicendique genus arguit esse vagum. Verbaque juncta parum sine calce vocavit arenam, Dum peragit sensum clausula quaeque suum. Sed quamvis calamum tantus culpaverit auctor, Obtinuit virtus et stylus ipse placet: Vicit enim vitae gravitas et gratia verbi, Et nova dicendi grata figura fuit. Stoicus est acer, morum compendia captat, Verbaque semper habet sensibus apta suis. Sed cur gentiles numero, quos error adegit? Omnis enim ratio deficit absque fide. Christicolae soli sapiunt, et philosophantur Vere, quos tibi dat pagina sacra duces. Censeo Christicolas cultu, non nomine Christi, Quem praestant homini vita pudica, fides. Gratia multorum dabitur tibi vera sequenti Dogmata, quae praestant moribus atque fide. Non tamen haec illa produces tutus in aula, In qua rara manet gratia, rara fides. Pura fides non sola tamen placet omnibus, illa Gratior est merito, quam bona vita fovet. Est verae vitae fons pura fides, fideique Vita boni mores: donat utrumque Deus. Sed quia nemo potest stultis ratione placere, Sufficiat gravibus te placuisse viris. Vix indoctorum poterit quis ferre cachinnos, Si non sit forti pectore, mente gravi. Sannas et rhonchos geminat lasciva juventus, Audit ab ignoto si nova verba libro. Non fugies rhonchos, linguasque, manusque procaces Vix fugies, nisi sit, quo duce tutus eas. Qui jubet, ut scribas, solet idem scripta fovere, Quaeque semel recipit nomina, clara facit. Ille Theobaldus, qui Christi praesidet aulae, Quam fidei matrem Cantia nostra colit, Hunc successurum sibi sperat, et orat ut idem Praesulis officium muniat atque locum. Hic est, carnificum qui jus cancellat iniquum, Quos habuit reges Anglia capta diu, Esse putans reges, quos est perpessa tyrannos; Plus veneratur eos, qui nocuere magis. Huic, qui priscorum mores legesque revelli Praecepit, libitum pro ratione fuit, Vicit avaritia Midam, feritate leonem, Astutam vulpem fraudibus atque dolis, Qui populum pressit, qui jus contempsit et aequum, Quo lupus et tigris mitior omnis erat; Plus sue pollutus, quovis petulantior hirco, Venditor Ecclesiae, proditione potens, Sanguinis humani cupidus vindexque ferarum, Qui titulo regis publicus hostis erat. Ponitur exemplar legum populumque regendi, Et bene vivendi formula certa datur. Juvit eum pacis cultus, sed more tyranni, Cerneret ut pedibus subdita cuncta suis. Hoc sub rege lupus metuit suspendia pauper, Absolvi dignus, si dare possit ovem; Si dare posset ovem furtivam seu violentam, Ablatam viduae, tunc erat absque nota; Qui tondere pecus poterat lupus et dare lanam Noverat, hic insons, hic ove dignus erat. Non nocuit vulpi fraudem fecisse volenti Cum pastore suum participare lucrum. Vox erat auditu convicti digna latronis: Dicens de regis utilitate loquar. Nam fur, consortem qui regem ducit habendum, Non perit et justos saepe perire facit. Sed cruce dignus hic est, qui furto solus inhaerens Non curat socius judicis esse sui. Criminibus judex pretio sociatur avarus, Absolvitque reos immeritosque necat. Haec illo manant de juris fonte, quod olim Tradidit Hircanus, officiumque suum. Officium regi conforme fuit, quia mentem Auctoris sequitur ingeniosa manus. Julia lex illo dormivit rege sepulta, Crimen adulterii nil nisi ludus erat. Silvia Quartillae cessit, Lauronia Florae, Syllaque dum viguit, nulla Sabina fuit. Hic metui gaudens, dedignabatur amari, Vicinos subigens munere, fraude, dolis. Illa tyrannorum pax est, ut nemo reclamet, Quidquid agant, possint omnia, jura nihil Jura vacant, sacras leges evertit abusus, Velle suum statuunt juris habere locum. Tali justitia perhibent viguisse leonem, Praepositum reliquis dicere jura feris. Libertas haec est populi dominante tyranno, Ut, quod praecipitur, quilibet optet idem. Qui nimis optat opes aut cultum regis iniqui, In scelus omne ruit, pronus ad omne nefas; Hostis censetur, quisquis sacra jura tuetur, Praevenit officiis jussa fidelis amor. Perfidiae genus est aliquid discernere jussum, Et scelus est aliquod pertimuisse scelus. Si virtus animum componit, formaque veri Linguam, si foveat gratia mater opus, Tunc vindex verae te libertatis amabit Et faciet tutum qualibet ire via. Hoc duce tutus eris in claustro, tutus in aula, Tutus in insidiis, undique tutus eris. Hic est, qui cleri pro libertate tuenda, Mandrogero gravis est complicibusque suis, Mandrogero, qui se solum servare coronam Et legum regni jactitat esse patrem, Qui( si falsidicis credendum) jura tuetur Integra, quo per eum regius exstet honor, Mandrogero, nomen quem libertatis adurit, Illud in Ecclesia si quis habere velit. Divitis Ecclesiae libertas nulla carentem, Hoste premit gravius regis iniqua manus. Publica sic saevit tutoris honore potestas, Ut quivis praedo mitior exstet ea. In bona pupilli tutor grassatur iniquus, Nec tutore dato nequior hostis erit. Factio Mandrogeri licitum libitumque coaequat, Quoque semel placuit, praedicat esse bonum. Hoc auctore perit libertas Ecclesiarum, Antipatrique manus arma nefanda rapit. Presbyteros tanquam Patres populus veneratur. Et fidei pars est jussa subire Patris, Jussa subire Patris, praesertim recta jubentis, Pro quibus expletis vita beata datur. At ferus Antipater hos persequitur velut hostes Intentansque dolos undique bella movet, Hinc illi nomen datur Antipater, quia Patres Laedit et infligit damna, necemque parat. Sedulus in saccum pertusum congerit omnes Christo subtractas, quas male quaerit, opes; Ecclesiam servire jubet, clerum populumque Decernit similem jure tenere locum. Opprimitur clerus, privatur honore sacerdos, Sed delatoris nomen ubique viget. Publicus exactor summo praecellit honore, Gratior ille tamen, qui mala plura facit. Hi si forte volunt aliquid pervertere, dicunt: Dedecus hinc regni vertitur, inde decus. Princeps non cupidus meriti, sed laudis avarus Praecipuum sine re nomen honoris habet, Non curat, quid honor, sed quid videatur honestum, Nec bona vera placent, sed juvat umbra boni Sic ratio sub praetextu caecatur honoris, Vanaque dum petitur gloria, vera fugit. Gloria virtutem sequitur, non laudis amorem, Et semper meritis est sociata bonis. Laude probus claret potius, quam laudis amator, Contra, polluto nomine sordet iners; Foetor enim sordes vitii comitatur et horror, Et virtus grato replet odore bonos, Sed virtutis odor est illis perniciosus, Quos agit Antipatri perniciosa manus. Foetet barbaries, quae nulla lege tenetur, Foetet odore gravi carnificina vetus. Carnificina vetus est aula subacta tyrannis, Est domus Antipatri carnificina vetus. Tollitur e medio sacrae reverentia legis, Carnificum scitis dant sacra jura locum. Exigit a cunctis munuscula Sporus, at illa Si dederis, perdes; nil dabis, hostis eris. Si sit amicus, obest, si non sit, quaerit obesse, Quidquid agas, oberit, aut volet esse nocens. Rem fortasse tuam poteris servare, sed ejus A vitiis animum non revocare potes. Munus amicitiae speciem producit, at ipsam Rem gignit virtus vera, probatque fides. Augetur tamen obsequiis, sumitque vigorem, Nam probitas meritis praemia digna refert. Dinomaches et Polvdamas dominantur in aula, Nil Cato, nil Curius, cuncta Photinus agit, Cuncta Photinus agit Labeone sibi sociato: Horum vita scelus, singula verba doli. Thrasonis fastum gestusque videre molestum est, Quem vix ferre potest munere capta Thais. Vir gravis hic, visu gravis est gratusque Sabinus, Dum puer et tener est non fruticante pilo. Tristior haec cernit juris defensor et artem, Qua ferat auxilium, consiliumque parat. Ut furor illorum mitescat, dissimulare Multa solet, simulat quod sit et ipse furens; Omnibus omnia fit, specie tenus induit hostem, Ut paribus studiis discat amare Deum. Ille dolus bonus est, qui proficit utilitati, Quo procurantur gaudia, vita, salus. Balbutit nutrix, ut linguam formet alumni, Et verum ficto cauta dolore fugat, Lascivum risum lacrymis compescit obortis Et teneros sensus decipit arte pia. Excitat ad lacrymas facies lacrymantis amicum, Et facies hilaris gaudia saepe facit. Fortius ut miles pugnacem conterat hostem, Dux facit armatus, dum fera bella gerit. Miles ab exemplo ducis hostes acrius urget, Dux fugiat, miles dat quoque terga fugae. Provocat affectu discentes officiosus Doctor, ut effectum possit habere labor. Nemo libens audit suspecti verba magistri, Quae, licet aspera sint, dulcia reddit amor. Illaqueat citius homines et valdius arctat Formula vivendi, quam gravis auctor amat. Hac igitur ratione tui mens sana patroni, Ut patienter eum perferat aula furens. Conciliare studet sibi conviventis amorem Turbae, ne peragat ebria mortis iter. Ebria fortunae donis nova curia, rege Sub puero credit cuncta licere sibi. Insanire putes aeque juvenesque senesque, Insanit judex officiumque suum. Curia nugaces solos amat, audit, honorat, Artes exosas aulicus omnis habet, Artes virtuti famulantes aulicus odit, Sed famulas carnis aulicus omnis amat. Hos aulae mores funambulus intulit ille, Qui, quod praesumit, lege tuetur avi. Qui sapiunt nugas et crimina, lege vocantur, Qui recte sapiunt, lex jubet ire foras. Ergo quos ratio directa nequit revocare A vitiis, revocat insinuantis opus, Nam sicut verbi, sic insinuatio vitae Saepe reluctantes ad sua vota trahit. Fortior est vitae, quam sit persuasio verbi, Nam paribus studiis conciliatur amor; Conciliatus amor animos ligat, imperat, urget, Ut duo non duo sint, quos pius unit amor. Sic amor ad quaevis sanctus bona cogit amantes, Nam facit hic votis, quod facit ille manu. Sed vereor, frustra ne cancellarius instet, Ut mutet mores aula superba suos. Mundus enim lucris inhiat, juvenesque senesque Muneris incestat imperiosa fames, Excaecatque viros, quibus est collata potestas, Tendat ut ad sordes quaelibet ampla domus. Aestus avaritiae sapientum corda perurit, Polluit ecclesias, sancta profana facit. Orbis amatores omnes hac peste laborant, Aeris contemptor rarus in orbe manet. Haec ubi, quando, quibus vel qualiter insinuentur, Cura ne pereas garrulitate tua. Est indocta loqui, quae nescit linguat acere, Floccida, quae verbi nescit habere modum. Sunt nugatores inimici, suntque tyranni Falsus philosophus, ganeo, scurra tibi, Quos agitat cachethes scribendi, quosve loquendi, Qui vitiis sordent, quos levis aura fovet. Horum tendiculae dicenti vera parantur, Et nisi praecaveas, publicus hostis eris. Assertor veri personam nescit amici, Decernit meritis praemia nulla viris, Personis parcit, judex in crimina saevus, Et vitii labem semper ubique notat. Aut taceas prorsus aut pauca loquaris in aula, Aut quaeras, in quo rure latere queas, Nam si non parcis verbis, nemo tibi parcet, Praevenietque dies impia turba tuos. Sub duce praefato si forte recedis ab aula, Sospes et ut tutus quolibet ire queas, Pauca tui tandem stillabis in aure patroni, Quae recolens nequeat immemor esse sui. Lex divina bonis vivendi sola magistra, Non veterum ritus, qui ratione carent. Pervigil hanc studeas cura servare perenni, Nam servatores servat et ipsa suos. Lex humana, Dei si sit contraria legi, Auctorem damnat, quo pereunte perit. Retia solvuntur leviter, quae texit arachne, Arte tamen mira fila coire facit; Impediunt eadem muscarum corpora parva, Magnaque si veniant, quolibet ire sinunt; Sic, Anacharsis ait, cohibent civilia jura Invalidos, magnis quolibet ire licet. Non ita lex aeterna potens torquere potentes Atque fovens humiles, quos videt esse pios. His dictis abeas jubeasque valere patronum, Natalique solo te revocante, redi. Quanta fides sit in hospitiis, inquire, viator; Nam res in pretio est, vilis ubique fides. Hospes in insidiis sedet hospitibus peregrinis, Et malus auditor singula verba notat, Linguaque si profert verbum leve sive jocosum, Mantica si paucis rebus onusta jacet, Involat aut rebus aut verba recenset iniquus Hospes, et interpres perniciosus erit, Et testes adhibet Bavium vanumque Dolonem, Ut pereas rebus, aut tua cuncta tibi. Si sit vera fides et honestas pura domorum, Est vultus hilaris, officiosa manus, Defectum rerum verbis vultuque faceto Hospitis instaurat cura cliensque bonus. Non quaecunque domus titulum praetendit honoris, Rem tenet, aut meritis est veneranda suis; Sed quemcunque vides in Christi laude sacratum, Quisque eum teneat, dignus honore locus, Et quoniam capiti respondent consona membra, Et domus est domino concolor ipsa suo. Si veneranda domus te duxerit accipiendum Hospitio, vel si forte ministrat opem, Quis bona dispenset, prudens adverte, sub illo Stat fortuna domus et color ipse loci; Nam bona fama perit, si rusticus est vel avarus, Frontis ab urbanae munere fama viget. Inflex domus est res dispensante Carino, Hospes et hostis agunt conditione pari. Fronte gravi Catius vitam mentitur honestam, Cauda tamen quid sit indicat atque gula, Qui Fabium gestu, verbi gravitate Catonem Exprimit, humanum cum Corydone sapit. Sordet iis clerus, vitae communis abhorrent Nomina, se solam secta superba probat. Unde tamen populus sibi commoda quaerit et isti, Quos pariter fallit utilitatis amor? Pane, mero, pannis vulgato more fruuntur, Et placet, ut nobis, lauta culina sibi. Divitias captant, juvat absque labore voluptas, Et capit interdum blanda latensque Venus. Seria nunc agitant, modo cedunt seria nugis, Et stomachum placat hostia grata gulae; Escas dat commune forum, potumque taberna Communis, vestes una ministrat ovis, Sed de communi vestes alimentaque sumunt, Dummodo communis cerdo sit atque coquus; Nam sibi formari vestes victumque parari Lautius exposcit nomen honorque domus. Consonat erranti Bavius, benedicta remordet Maevius, oblatrant; error utrinque gravis. Quilibet istorum dat sectae nomen, et auctor Exstat eis, quos tu saepe videre soles. Maevius et Bavius semper caveantur ut hostes, Et fugias Catium cum Corydone suo. Quem vitare nequis, studeas placare Carinum, Cujus ab arbitrio sors tua saepe venit. Illi paucorum satis est meruisse favorem, In quorum ventres lauta culina ruit, Quorum cura penum solet evacuare bibendo, Et bona marsupiis publica tecta latent. Hi metuunt sumptus faciemque viantis amici, Nam meretrix illis plus peregrina placet. Ergo quid exspectas, ut sit tibi commodus hospes, Cui, nisi colludat, nulla puella placet? Sed quia turpe nimis peregrini lite moveri, Hospitium, quidquid dicat, habeto modum; Et ne suspectum quis possit habere rigoris, Sit tua jucundis lingua referta jocis, Sintque sales sine dente tui, sit lingua modesta, Compositus gestus, vita pudica tibi. Sit bonus auditor patiens et tardus ad iram, Sitque cliens humilis, qui volet esse tuus. Hospitibus gratus sumptus moderare suboptans, Ut dignam valeas cuique referre vicem. Et benefactorum reddatur gratia plena, Quae bonus interpres singula magna facit. Vir bonus et prudens modo res conservat ad usum, Et modo dispensat, et docet esse suas, Quaerit ut expendat, cum causa locusque requirunt, Servatasque diu tempore spargit opes, Et sumptus gaudet fecisse locoque modoque: Stultus in expensis nescit habere modum, In proprio parcus et prodigus ex alieno, Quam solam captat Chaerea, laude caret. Hospitio non est oneri, quicunque modestus Contentus modicis sumptibus esse potest. In summa videas, cum quo tibi res sit agenda, Et quantum poteris, moriger esse stude. Hoc, quantum poteris, dictum sic accipe semper, Ut sit honestatis regula salva tibi. Mendaces itidem fugies, bibulosque cavebis, Et quibus est venter sive Laverna deus. Sit suspecta Venus, sit sobrius atque pudicus, Quem comitem longae quaeris habere viae. Commodius nihil est servo socioque fideli, Nullus in obsequio commodus absque fide. Est expensa viae quaerenda tibi, dabit illam Morum fama, gravis actio, sermo placens Quo magis haec abeunt in sumptus, et mage crescunt; Nummus in expensam non rediturus abit, Hi, quocunque voles, poterunt perducere sumptus, Usu nam crescit ista moneta suo. Ergo via, quocunque placet, securus abibis, Sed tamen ad patriam dulcius ire tuam. Pontificum regumque parens te Cantia fovit, Hospitiumque tibi praeparat immo domum, Haec petit, ut redeas et in illa sede quiescas, Quae caput est regni justitiaeque domus. Parebis matri praesertim recta monenti Quaeque tuos tendit perpetuare dies. Intrabis claustrum, sed, si potes, absque cucullo, Ut post, si libeat, egrediare tuus. Invenies illic, quid semper scire laborant, Et quibus est grandis poena carere libro Sunt alii, qui sic sapientum scripta licentur, Ut non semissem cuncta valere putent. Legis amatores adeas et scripta colentes, Contra nugaces nummicolasque cave. Quas contemnit opes sapiens, admittit ad usum, Quaerit et interdum, non tamen absque modo. Frustra quaerit opes, quia non satiatur, avarus, Quamvis, quidquid habet, conferat ipse Deus. Nummus ei Deus est, qui semper torquet amicos Et solet aeternam perpetuare famem Gratia rore suo nocuum restringit amorem, Sed cupidam mentem non facit absque fame. Omnia posse Deum notum satis est, sed avarum, Sit licet omnipotens, non satiare potest. Nequius hoc nihil est, quia nulli parcit agitque, Ut sit cum reliquis semper et ipse miser. Nequior est aliis, qui verbis Gillia, rebus Demea, Flaminium vivit, agitque Numam. Tantalus est auctor cupidis, est auctor avaris Perpetuaque siti deperit atque fame. Invenies laetum Britonem, si caseus adsit Plus tamen interdum gaudet adesse libros. Nam quantum patitur Britonis natura vel ordo, Indulget studiis carminibusque vacat; Dispensanda domus illi commissa resurgit, Atque mali species hoc veniente fugit. Non amat hunc Balathro, non Davus, Pamphilus odit, Cuique nihil gravius, quam residere domi. Odo libris totus incumbit, sed tamen illis Qui Christum redolent, gratia major inest, Hic gravis Eumolpis; Encolpius hunc et Adonis Dum Gittone cavent, et Venus ipsa timet. Cauta manus Britonis, Odonis et aurea lingua, Cum Christum loquitur: plenus uterque fide. Hi tibi sint comites, illis tua cuncta revela, Nam Brito, quod ludis, quod sapis, Odo probat. Plautinum Querolum miraris ubique videri, Mancipio tali non caret ulla domus; Non illum placare potest fortuna, Deusve, Quin forti semper detrahat atque Deo. Divitibus cunctis videas adstare volones, Ut modo nec Gnatho possit habere locum. Si doleat dives cupidus spoliante volone, Quis doleat? satis est, quidquid avarus habet. Computat expensas servorum, facta revolvit Zoilus, ut domini stillet in aure sui Ergo fidelis erit, quia sumptus pensat heriles? Non, sed adulando quaerit et auget opes; Fureque deterior, cui res extrinseca cordi est, Ut mentes proprio lumine fraudet, agit, Nec rebus parcit, stulto quas tutius aufert, Nam sapiens vigilat et sua damna cavet, Dicit enim, dum fallacem cupidumque repellit, Assentator, abi, Zoile, te video Miraris famulos aulae cessisse Mathoni; Hoc mens plena dolis, hoc mala lingua facit, Hoc auditorum levitas, ut tressis agaso Possit ab ingrata pellere quemque domo Credulus auditor fidi vetulique clientis Immemor est, et amat semper habere novos. Nam quoties facili pede vilis in aure susurrat, Toxicat interius cordis et oris opus. Aetates, mores, fortunas, conditiones Versat et appendit garrulus ante focum. Ejus ab arbitrio dominus male sanus et excors Aut beat aut torquet, odit, amatve suos. Infelix igitur domus est et poena bonorum, Quae rectore carens sub ciniflone gemit, Infelix equidem nimis est et praeda volonum, Quae rejicit veteres non fruitura novis. Stellio de furtis maculam contraxit inanem, Nec est fur, ex quo destitit esse reus. Subjacet invidiae stimulus sors laeta miserque Solus ab his liber, solus et hoste caret. Livor edax alios dum laedere gestit et ignes Excitat, in primis uritur igne suo, Confoditurque suis stimulis, se dente cruento Rodit et impulsu deperit usque suo. Nemo valet morsus rictumque cavere caninum, Quos schola, quos claustrum, quos fovet aula nocens. Hos humilis cautela fugit virtusque probata, Sed tamen interdum livor utramque ferit. Non est apta loqui, sed sordes lingere nata Lingua loquax, semper ad maledicta procax. Euphorbi rabies hac peste laborat agitque, Gratia ne vigeat sive fidelis amor, Ne qua domus pacem teneat, ne claustra quietem: Curia ne quaevis tuta manere queat. Lingua nocens planos incrustat, sancta prophanat Semper, et in cunctos toxica saeva jacit. Quidquid habet, quaecunque potest, exponit et offert Baccara, teque suis rebus egere vetat, Grandia promittit, nec parva daturus, amicos Sic beat, ut nullam sumat egenus opem. Si petis auxilium, negat hoc, si consulis, haeret, Ergo quid exspectas? Baccara semper erit. Garrulitate, dolis conturbans omnia Davus Omnibus illudit, risus et ipse domus. Sergiolum cernis gestu promittere Scaevam, Exspecta modicum, Sardanapalus erit. Thersitae similes producit curia multos, Quos schola, quos urbes, quos fora vana ferunt, Quos aluit pagus, quos mittit barbara tellus, Quos Venus in thalamis, castraque Martis habent, Quos etiam mittunt vivaria rupta virorum, Cum Venus impellit, cumve Laverna trahit. Depinxi mores hominum, quo cautior esses, Nam pro persona quisque colendus erit. Moribus est tribuendus honor cultusque probatis, Et merito fidei conciliatur amor. Nam solet interdum vis extorquere timorem, Sternit et invitos atque subesse facit, Serviat ut nolens aliis captiva voluntas, Territa verberibus et stimulata minis, Sed perfectus amor procul hunc facit esse timorem, Nam facit ingenuum quemque pudicus amor. Libera philosophi vita est et libera lingua, Est libertatis auctor utrique Deus. Ergo philosophus colit hos, quos credit amicos, Aut quos a vitiis posse redire putat. Non homines, hominum sunt umbrae, quos habet orbis Brutescens vitiis, cum ratione caret. Quid tibi cum larvis sapientiam dogma sequenti? Dicent, ni fugias ocius ito foras. Plena supercilio si turba repellit, abito Et contemptores spernere disce tuos. Nec tibi sit curae, si contemnaris ab illis, Quos captos mundi retia vana tenent. In claustro capitur, quem torquet amor vitiorum, Nam paries claustri pervius exstat iis, Irrumpunt arces, nullamque resistere posse, Si semel insurgant grandia, scito seram. Non adamas obstat vitiis, non ferreus agger, Non aqua, non fossae, sed nec iniqua palus. Ergo tam saevi qua possunt arte repelli Hostes? aut quid eos cogit inire fugam? Si timor ante fores, et si pudor atria servet, Et si castus amor interiora tenet, Devitat poenam timor officiosus et omne Quod, nisi praecaveat, posse nocere putat. Nominis ingenuus maculam pudor arcet odores Spargit ubique bonos, unde placere queat. Castus amor rebus sic semper adhaeret honestis, Quod nec vis major dissociare potest; Virtutes locat in castris, sic omnia munit, Ut nullum possit hostis habere locum Sed timor in servo, valeat dum poena caveri, Ad facilem quaestum cedet eritque nocens; Et famae custos, dum possit culpa latere, Consentit vitiis absque rubore pudor. Non sic verus amor, qui casu fidus in omni Virtutem solam gaudet inesse sibi. Ob causas varias quaeruntur caetera, virtus Se contenta sui praemia semper habet, Omnia virtuti fatalia commoda cedunt, Virtutis fructus est in amore pio Sicut casta fidem cupiens servata marito Conjux declinat et studiosa fugit, Ne corruptori pateat locus ullus ad ipsam, Aspectum, risus, munera, verba, jocos Contemnens, meritum et nomen moechantis abhorret: Sic omnem culpam sanctus abhorret amor. Gratia sola pium parit et confirmat amorem, Cui timor inservit ingenuusque pudor. Illud sola nihil meritum non asserit esse, Nam bona quae facimus, spiritus intus alit, Istud sola docet, quoniam, si gratia desit, Ad bona naturae nisus inanis erit, Istud sola docet, quod causa sit una salutis Gratia, quae meritum provehit atque parit. Arbitrium carnis est gratia, mentis imago, Mente caro vivit arbitriumque Deo. In cineres caro lapsa redit, si spiritus absit, Hoc abit in terram destituente Deo. Vermibus esca datur foetens caro mente remota, Hoc cibus est foetens vermibus absque Deo. Quaelibet admittit, si desit gratia fastum Secta, nec haec arcet parva vel ampla domus, Non facit, ut sapias, habitus nomenque magistri, Nec convivarum turba beare potest: Non caput attonsum, non vestis pulla ve alba Te trahit ad vitam, gratia sola trahit; Nam stulti possunt in quavis veste perire, Redduntur vitae praemia nulla togae. Oderunt verum, quod honestas sanxit abhorrent Unde fit, ut caeci praecipitesque ruant. Excipit infernus pereuntes veste remota, Nec minuit poenam tetra vel alba suam. Saepe diu multum monui, nunc accipe pauca, Quae bene dum servas, res tibi nulla nocet; Flecte genu, submitte caput, benedictus abito, Saepe maturis profuit ista manus. Verba Dei forment animum, linguamque refraenent, Sint eadem vitae formula certa tuae; Diriget affectus, linguam componet et actus Gratia, si tribus his causa sit una Deus. Cuilibet auctori debentur jure perenni Obsequium, cultus, officiosus amor. Cum tenearis ad haec, animum lectoris amici Auctori studeas conciliare tuo, Et quoscunque potes, inducere perge fideles, Ut pro me Christum sollicitare velint. Sed quid multa moror? properas exire; videto Quid facias; coeptum perfice cautus iter Ut valeas, memor esto tui; si gratus haberi Vis, cura semper vivere lege Dei.