Reader

LIBER PRIMUS.

Nascentis fidem Ecclesiae testibus idoneis roborandam excipiens, huic opellae initium ab ipsis patriarchis et prophetis attribuam, nitarque, quantum Deo opitulante valuero, rabidis Judaeorum latratibus respondere, qui caeca infidelitatis nocte possessi, non solum ipsi barathro detestabilis perfidiae concidunt, sed etiam quosdam e fidelium numero titubare compellunt, cum Christum Dei Filium necdum pro salute hominum in mundum venisse, sed adhuc venturum esse, quadam temeraria calculatione annorum cancerosis sermonibus disputare praesumunt, dicentes, quod adhuc quinta aetas saeculi evolvatur, et necdum adhuc venerit sextae aetatis curriculum, in quo venturum nasci oporteat Christum. Ex hac igitur opinione vanissima audent, ab initio mundi secundum suos codices annorum supputatione collecta, adventus Christi explorare praesentiam, quibus sublata fide caeca sunt omnia.

Quid rogo, talibus respondebimus, aut quomodo contra inermes arma levabimus? Hujusmodi Paulus, credo, disceptationes evitandas esse pronuntiabat, cum Timotheum discipulum instruebat. Stultas, inquit, et sine disciplina quaestiones devita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit. Vere multum stulta est quaestio, quae de legis non procedit arcano. Imbelles ergo et inermes hujusmodi judicandi sunt, quia non de Scripturis arma arripiunt, sed de antro malitiae suae injusta proponunt. Ora enim talium armata sunt non fidei ferro, sed perfidiae gladio; nec testificatione prophetica, sed obstinatione dolosa. Ergo inermes ob hoc per omnia approbandi sunt, quia nullis armis Scripturarum muniti ista objiciunt. Qui tamen si ipsi soli perirent, de silentio forsan haberemur indemnes. Quid quod etiam pernicies hujusmodi inficit et fideles? Nitendum ergo nobis est, qui licet indigni, ministri tamen Dei verbi sumus, et dispensationem praedicandi accepimus, ut veritatis petra per os nostrum emissa dentes talium conterat, ne silentio nostro in ipsa fidei veritate mollescant, qui sinceriter quidem Christum fatentur, sed devitare adhuc Satanae astutias nequeunt: ut etsi non corrigatur Judaeus, saltem proficiat Christianus.

Audite jam, o impietatis operarii, o filii scelerati, non me, sed ipsum Christum Dominum quem expugnare nitimini, audite eum respondentem patribus vestris. Ait enim tentantibus se Judaeis in Evangelio, et dixit: Erratis nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Etenim virtus et sapientia Dei, secundum Paulum Christus est( I Cor. I, 24): ergo ignorantia Scripturarum, ignorantia Christi est. Quid jam mirum, si error corda vestra possideat, quos ignorantia Scripturarum objurgat? Scrutamini ergo Scripturarum latentes campos, et tunc intelligetis caecos oculos vestros. Jam igitur sine praejudicio Christianae fidei loquar. Nunquid aut per legem, aut per prophetas alicubi specialiter in sexto millesimo anno nasciturus praedictus est Christus? aut nunquid pro hac humana ejus nativitate alicubi supputatio annorum ab exordio mundi observanda praedicitur; et non potius testimoniorum evidentia, haec ipsa ejus gloriosa nativitas declaratur? Quanquam a nobis opitulante Domino( et ipse adjuvet in subsequentibus) omnia liquidius computata, et sextam saeculi aetatem approbabunt, et in sexta aetate natum Christum de virgine testabuntur. Equidem ista quae dico, meum est comprobare, vestrum autem est ut respondeatis.

Ubi ista legistis, quae malitiose confingitis? An forte ex illa opinione hoc dicitis, quae in Psalmo praescribitur, ubi ait: Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies una: ut sicut sex diebus factus a Deo mundus praescribitur, ita quasi sex aetates in annis sex millibus distinguantur? absit. Dicimus quidem sine errore, quod adinstar sex illorum dierum sex quoque aetates saeculi distinguantur; sed non dicimus, ut ipsae sex aetates in sex millibus annis determinentur, id est, ut unaquaeque aetas millenario annorum tramite dirimatur. At vero nunquid in hoc prophetico testimonio aut de aetatum distinctione aliquid memoratur, aut quidquam de nativitate Christi praedicitur? Dictum est enim, mille anni ante oculos tuos, tanquam dies una: quia quantumlibet huic vitae longum tempus optetur, et in quantalibet annorum prolixitate vivatur, mille anni ante oculos ejus, qui non moritur, tanquam praeteriens dies una putatur, et ideo quasi pro nihilo ducitur. Quanquam etiam et secundum numerum sex dierum sex millibus annis secundum istud a quibusdam stare credatur. Quod tamen et hoc ipsum si ita esset, aut etiam si unaquaeque millenis annis determinata fuisset, discipuli de fine saeculi Dominum non quaesissent. Scientes videlicet saeculi finem certa annorum supputatione colligere, ac per hoc quod supputatis annis ab initio mundi possent scire, nequaquam hoc a Domino conarentur addiscere: certum videlicet apud se habentes experimento retro actarum aetatum, quod unaquaeque aetas per millenos annos decurreret. Quod etiam et beatus Augustinus exsequens dicit:« Ausi sunt, inquit, homines praesumere scientiam temporum, quod scire cupientibus discipulis Dominus ait: Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Et definierunt hoc saeculum sex annorum millibus tanquam sex diebus posse finiri. Nec attenderunt quod dictum est, tanquam dies una quae praeteriit: non enim quando dictum est, soli mille anni praeterierant.»

Tali igitur ratione praedictae opinionis evacuato objectu, quid, inquam, praejudicat hujus testimonii mentio nativitatis Dominicae sacramento, quo dicitur: Mille anni ante oculos tuos tanquam dies una? Nunquid mille anni ideo hic dicti intelligendi sunt, ut in his aliquid noscere de nativitatis Christi tempore percogamur? Nunquam enim quisquam illud divino librorum canone insinuatum reperiet, ut a conditione saeculi per annorum computationem adhibitam tempus nativitatis Christi perpendat. Legimus siquidem in Daniele, ubi angelus septuaginta hebdomadibus evolutis, definita annorum supputatione nasciturum et passurum Christum praedixit. Sed ipse qui futurum tempus usque ad Christum annorum supputatione colligere voluit, praeteritam annorum summam a mundi principio attendere non curavit. Quippe quos aut necessarios incarnationi Dominicae non praevidit, aut si necessarios credidit, multo amplius eos necessario silentio praetermisit. Hic ergo Daniel propheta numerum annorum divina revelatione intelligens, non solum scripsit Christum esse venturum, quod et prophetae caeteri praedixerunt; sed et quo tempore venturus esset aperuit, et reges per ordinem digessit, et annos enumerando monstravit, et caetera signa manifestiora praedixit. Quae cum ita sint, noluit annos illos a principio mundi usque ad adventum Christi colligere, quos observandos pro hujusmodi quaestione, neque in divinis litteris legerat, neque in exemplis Patrum praecedentium sciebat. Futura ergo de Christo annorum curricula docuit, quae utique plus caeteris altius intellexit. Sic enim ipse dicit: Pertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia. Multiplex ergo in isto fuit scientia, qui apostolicis quodammodo jam regulis serviens, obliviscens ea quae retro sunt, extentus autem et sequens ea quae ante se erant, in agnoscenda Christi filii Dei nativitate, non praeteritas annorum calculationes attendit, sed futurorum supputationes apertissime declaravit. Hac ergo supputatione prophetica, et fides nostra juvatur, et perfidia vestra destruitur. Quae suo in loco disposita, omnem caliginem erroris vestri, aut illustrabit ut veniatis ad vitam, aut confutabit ut discedatis in tartara.

Nunc igitur, ne error vester, quod absit, Christianam militiam in quocunque inficiat, hoc primum scire omnibus convenit, quia nihil tale aut in lege, aut in prophetis praedictum est, ut supputatis a mundi principio annis, adventus dignoscatur Dominicae incarnationis. Quanquam plerisque locis, sive in lege, sive etiam in prophetis, ubi nasciturus Christus praedicitur, semper in diebus novissimis adventus ejus primi praesentia promittitur, quod utique apud nos pro sexta saeculi aetate accipitur. Quae sex aetates non annorum aequa supputatione colliguntur, sed generationum disposito ordine dignoscendae sunt: sicut tres aetates quas computatas in Matthaei Evangelio invenimus, quas utique non decursione annorum, sed generationum enumeratione determinatas agnoscimus. Quarum etiam aetatum distinctio singularum in tertio hujus operis libro, et digesta monstrabitur, et perfecta suis lineis agnoscetur. Non ergo computati anni a principio mundi per legem aut prophetas Christum nasciturum promittunt, sed testimonia evidentiora idipsum futurum esse portendunt, quod jam apud nos praeteritum celebratur. Relinquamus ergo et nos paulisper supputationes, quibus patriarchae et prophetae ipsi pro dignoscentia nativitatis Christi non usi sunt, et testimoniis ipsis tantum utamur, quibus ea quae a vobis futura adhuc esse creduntur, jam transacta monstrentur, et a primi adventus Christi tempore jam ex toto completa sunt, ideoque jam exspectanda non sunt, quia jam utique transierunt. Nec enim nunc mihi necesse est de nativitate Christi, morte et resurrectione ejus testimoniorum munimenta colligere divinorum, quod jam a multis copiose et sufficienter est factitatum; sed illa solum excerpere, et haec ipsa praelibare, quae possint indiciis manifestis ostendere Christum Dei Filium jam in carne venisse.

Primum ergo signa ipsa temporum nativitatis Christi exquiram, et utrum tam pacifica fuerint, sicuti sunt a prophetis praedicta, digesto ordine prosequar. Diebus enim nativitatis ejus, sicut propheta David dicit, Orietur in diebus ejus justitia et multitudo pacis. Michaeas quoque similiter et nominis et temporis nativitatis ejus pacem insinuans, dicit, Et tu Bethlehem Ephrata, nunquid parvulus es in millibus Juda? Ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus aeternitatis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus, in quo parturiens pariet. Reliquiae fratrum ejus convertentur ad filios Israel, et stabit, et pascet in fortitudine Domini in sublimitate nominis Dei sui. Et convertentur quia tunc magnificabitur usque ad terminos terrae, et erit ista pax nominis ejus. Dicatur et pax temporis nativitatis illius. Etenim quam pacifica eadem tempora fuerint, sic idem propheta paulo superius evidenter exponit, ubi eo tempore, quo nasci eum oportuit, cessatura omnia bella praedixit. Ait enim: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium, sublimis super colles, et fluent ad eum omnes populi, et properabunt gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos in viis suis, et ibimus in viis ejus, quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit inter populos multos, et corripiet gentes fortes usque in longinquum: et conscindent gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones. Non sumet gens adversus gentem gladios, et non discent ultra bellare. Isaias quoque ea ipsa indicia de temporibus nativitatis Christi insinuans dicit: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite, et ascendamus in montem[ Al., ad montem] Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus, quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Et judicabit gentes, et arguet populos multos usque in longinquum, et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec excercebuntur ultra ad praelium.

Jam ne videtis horum trium prophetarum oracula ita in omnibus concordantia, quasi unius hominis ore sint prolata? Etenim pax nulla sentitur, quandiu bella moventur. Detractis igitur bellis, quid restat nisi abundantia pacis? Quod ergo David dicit: Orietur in diebus ejus justitia, et multitudo pacis, hoc Isaias et Michaeas de bellis cessaturis in diebus ejus dixerunt: Non levabit gens contra gentem gladium. Cessantibus enim bellis in toto orbe terrarum, Christus pax nostra oboritur. Quod ut veraciter agnoscatis, veteres, si placet, singularum gentium revolventes perlustrate historias, et invenietis usque ad vigesimum octavum annum Caesaris Augusti, cujus quadragesimo primo anno Christus natus est in Judaea, in toto orbe terrarum fuisse discordiam, et singulas nationes contra vicinas gentes arsisse studio praeliandi, ita ut caederent et caederentur. Orto autem Domino salvatore, quando sub praeside Syriae Cyrino prima est in orbe terrarum facta descriptio, et Evangelicae doctrinae pax Romano imperio praeparata, tunc omnia cessaverunt bella, et nequaquam per oppida et vicos exercitabantur ad praelia, sed ad agrorum cultum, militibus tantum legionibusque Romanis contra barbaras nationes bellandi studio delegato: quando completus est angelorum ille concentus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Hoc enim modo in diebus ejus orta est justitia, et multitudo pacis. Ecce signa temporum nativitatis Christi, sicut pacifica a prophetis futura praedicta sunt, ita et a nobis pacifica quidem, sed jam transacta noscuntur. Jam ergo impleta sunt: nec enim adhuc ulla tempora pacifica futura credenda sunt, cum saeculum istud bellorum potius quam pacis fine claudatur, dicente Domino ad discipulos( quando enim petiverunt ab eo signum de consummatione saeculi, sic eis respondit): Consurget gens in gentem, et regnum in regnum, et caetera quae sequuntur.

Quia igitur praemisimus de pacificorum temporum signis, nunc iterum dicamus de diebus novissimis, in quibus occursurus praedictus est adventus Domini salvatoris. Ecce a duobus his prophetis Michaea et Isaia pacifica nativitatis Christi praedicta sunt tempora; sed utrique dixerunt, in novissimis diebus ea esse futura. Cur, inquam, ea ipsa signa temporis primi adventus Christi in diebus novissimis futura esse portendunt, nec tamen in annis a principio mundi computatis tantae rei sacramentum aperire moliti sunt, nisi, ut ego pro tenuitate sensus mei existimo, melius illis visum fuisset, dies ipsos novissimos in defectu Israelitici regni debere intelligi, quando dux et princeps de stirpe Juda defecit, quam in annorum opinione constitui? Si enim dixissent, verbi gratia, a principio mundi usque ad adventum Christi erunt anni tanti, non satis videretur ibi aliquid novissimum arbitrari, cum adhuc plures restarent anni, videlicet, usque in finem mundi. At vero quia dixerunt ea ipsa quae de Christo praedixerant in diebus novissimis esse complenda, novissimos dies illos credo intellexerunt, qui in illo regno, deficientibus principibus de stirpe Juda, novissimi adprobati sunt, quando in illo populo prius Herodes alienigena successit in regnum, cujus tempore Christus in Judaea natus cognoscitur.

Quanquam et aliter dies dicti novissimi pro sexta aetate, quae omni homini postrema est, intelligantur. Dies ergo istos dixerunt novissimos, sed pacificos, in quibus Christum nasci oportuit, quos et Michaeas praedixit, et Isaias nihilominus nuntiavit, ne secundum errorem vestrum adhuc exspectarentur futuri. Sic signum eorumdem dierum Jacob patriarcha aperuit, quando vocans ad se filios suos, dies ipsos similiter novissimos appellavit, et dixit: Congregamini, ut annuntiem quae ventura sunt vobis diebus novissimis. Congregamini et audite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum. Ubi etiam ad Judam, de cujus semine ortus est Christus, sic dicit: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat, cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium. Ecce manifestum est, et claret, quod jam transacti, et necdum adhuc futuri intelligantur dies isti novissimi, quando ista exprimuntur[ Al. ita exprimitur] ut dicatur: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est. Ecce manifestum signum novissimorum dierum, in quo cessantibus principibus vel ducibus de stirpe Juda, rex Herodes succedit alienigena, in cujus tempore Christus natus est in Judaea. Tres, inquam, viri isti divino spiritu pleni, quasi uno ore locuti dies illos novissimos praedixerunt, in quibus magnum hoc complendum cernebant in spiritu sacramentum.

Ecce duo signa monstravimus, quibus et pacifica tempora, et dies novissimos in tempore nativitatis Christi procurrisse ostendimus, quasi pacem ortam in diebus novissimis diceremus. Nunc tertio loco sequitur, ut dicamus de testimonio praecursoris, quo vox praeconis adventum prodidit judicis. Sic enim Malachias postremus pene propheta Israelitici populi non solum nativitatis Christi, sed et praecursoris ejus signum manifeste praedixit. Ait enim: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet viam ante faciem tuam, et subito veniet in templum suum Dominus, quem vos quaeritis, et angelus testamenti, quem vos vultis. Quod testimonium vos siquidem de Elia accipitis dictum, nos de Joanne credimus prophetatum, et dicente et interpretante hoc ipsum Christo Domino et magistro nostro, ubi hoc de praecursore Joanne volens intelligi, dixit: Iste est de quo scriptum est: Ecce ego mittam angelum meum ante faciem tuam. Sic enim nativitatis Christi adventum sex mensibus praecurrens Joannes advenit, et digito ipsum Dominum in carne positum demonstravit dicens: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Perhibuit quippe testimonium praecursor Domino suo, et vox Verbo: sed testimonium habens in aqua, Salvatoris adesse manifestam docuit in carne praesentiam. Hujus quippe figuram tenuit Iras ille Odollamitis, quem in Genesi[ XXXVIII, 12] legimus cum Juda ad tondendas oves in Thamam venisse. Etenim Judas hic Christum ipsum significat, quia et carnem Christi de stirpe Juda credimus propagatam. Pastor autem ejus nominis Iras Odollamitis Joannem insinuat. Odollami enim interpretatur testimonium in aqua. Cum hoc plane testimonio Dominus venit, habens quidem testimonium majus Joanne, sed tamen propter oves infirmas hoc testimonio est usus in aqua. Nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur fratris mei visio. Vidit enim omnino fratrem suum Joannes, fratrem suum utique Christum secundum semen Abrahae, quando eum salutavit ex utero, agnovit perfectius ex columba. Et ideo tanquam Odollamites verum testimonium perhibuit in aqua.

Ecce diximus per Judae personam significatum tunc esse Christum, et per Iram Odollamitem significatam fuisse personam Joannis: quae duarum significatio personarum hujus quoque Malachiae prophetae vaticinio declaratur, quod de Christo et Joanne prophetatum exsequitur. Ecce, inquit, mittam angelum meum, et prospiciet viam ante faciem tuam, et subito veniet in templum suum Dominus, quem vos quaeritis, et angelus testamenti, quem vos vultis( Malach., ubi sup.). Jam hic prospicite, si potestis, quomodo subito in templum suum venturus esse dicatur, si adventus ejus definita a primordiis mundi annorum supputatione colligitur. Non enim subito venit, quod definitis annis occurrit. Quod autem hoc testimonium de Elia propheta dictum existimatis, necnon et quia hoc quod sequitur: Veniet ad templum suum dominator, quem vos quaeritis, ad Christum utique vestrum refertis, quem in ultimo tempore venturum esse putatis, satis miror quomodo vos rerum exitus non doceat veritatem. In quali enim templo suo veniet dominator, quod utique ad fundamenta usque destructum est? Aut si ab alio exstruendum est antequam Christus adveniat, quid Christus vester amplius facturus est, si ab alio restituta fuerint omnia? Si enim, ut vos vultis, Eliam in hoc loco accipitis, ubi angelum tantummodo pronuntiatum auditis, cur in loco ubi idem propheta tempus ipsum primi adventus Christi praecinit, nomen ipsius angeli non expressit, et Eliae nomen ibi abscondit? Qui enim in fine prophetiae suae nomen Eliae ob causam finis saeculi expressit, illic ubi tantummodo angelum nominavit, Eliae nomen cur taceretur, non fuit. Nam hic utique ubi Eliam ante finem mundi venturum esse praedixit, sic ait: Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, Thesbitem, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis, ut convertat corda patrum ad filios, et corda filiorum ad patres eorum. Ante enim adventum judicii mittet Dominus Eliam ad convertendum cor filiorum ad cor patriarcharum et prophetarum, ut credat posteritas eorum in Domino Jesu Christo, quem et patriarchae et prophetae vaticinantes exspectaverunt. Nam si hactenus Judaei recte credunt, ob quam causam per Eliam eos converti in novissimo propheta testatur? Nec enim possunt nunc intelligere Salvatorem quem audiunt, nisi in finem mundi, dum fuerit consummatio saeculorum. Pronuntiat enim hoc Dominus per Isaiam prophetam dicens: Audite audientes, et nolite intelligere, et videte visionem, et nolite cognoscere. Excaeca cor populi hujus, et aures aggrava et oculos, ne forte videant oculis suis, et auribus suis audiant, et corde suo intelligant, et convertantur, et sanem illos. Et dixit propheta: Usquequo Domine? Et dixit Dominus: Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine homine, et terra relinquetur deserta. Et longe faciet Dominus homines. Tunc convertetur, et erit in ostensione sicut terebinthus, et sicut quercus, quae expandit ramos suos; semen sanctum erit quod steterit in ea. Jam ergo cognoscite tempus hoc caecitatis vestrae usque in finem mundi praecurrere, in quo non agnoscitis Salvatorem. Et nisi ante adventum Eliae in Christum credatis, in hac omnes, antequam idem veniat, caecitate peribitis. Et si forte aliqui ex semine vestro Elia veniente salvandi sunt, vos tamen qui nunc estis ante ejus adventum, et debito mortis concludemini luctu, et perpetuo post mortem interibitis supplicio tormentorum.

Sequitur quartum et verissimum nativitatis Christi indicium, quo commendatur vocatio gentium, per quam olim ita Christus probatur natus, ut ipse esse exspectatio gentium commendetur. Etenim post natum Christum primitiae statim gentium Domino consecratae sunt: quod dilucide satis in illis Magorum ab Oriente venientium mysticis muneribus declaratur. Sic quippe et hoc fuerat prophetatum: Reges Tharsis et insulae munera offerent; reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terrae: omnes gentes servient ei. Et benedicentur in eo omnes tribus terrae: omnes gentes magnificabunt eum. Quod quia jam in Christo nostro impletum esse videtis, non erit fortasse necessarium, ut plurima ex hoc testimonia proponantur vobis. Nam olim natus Christus, statim a Deo patre gentes in possessionem accepit: quod et David longe praedixit ante, ubi ait in persona ejusdem Christi: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Quod manifestissimum signum crediturarum gentium sic Isaias exsequitur. Iste, inquit, asperget gentes multas, et super ipsum continebunt reges os suum. Item ipse idipsum de Christo exsequens dicit Ecce testem populi dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus. Idem adhuc propheta persequitur dicens: Paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium, et viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Si ergo Christus adhuc non venit, ut dicitis, quomodo eum revelatum in conspectu gentium jam videtis? Nam et David dicit: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam. In eo enim quod una est in Christo gentibus universis conventio, nosse debetis jam illud esse impletum, quod prophetali vaticinatum est oraculo. In conveniendo, inquit, populos in unum, et reges ut serviant Domino. Quomodo ergo jam omnes reges terrae et populi obediunt ei, si ejus nativitas non praecessit, si ejus occasionem credendi haec ipsa ejus nativitas gloriosa non praebuit? Scriptum est enim: Qui exsurget regere gentes, in eo gentes sperabunt( Isai. II, 10, sec. Apost. ad Rom. XV, 12). Ergo ante nascendo vel apparendo exsurrexit in mundum, et sic in eo gentes sperare coeperunt. Quod etiam adhuc idem propheta exsequitur, Radix, inquiens, Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Ecce jam sepulcrum ejus gloriosum habetur, et nativitati ejus non creditur.

Sequitur dehinc quintum manifestum per omnia signum, quo dominatio ejus in toto mundo porrigitur. Sic enim et hoc ipsum per David fuerat prophetatum. Dominabitur, inquit, a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad terminos orbis terrae. Quod testimonium nulli regum in illo populo congruere probatur: notum est enim quibus terminis fuerit regnum illud conclusum. Sed hoc in Christo videmus fuisse completum, cujus ab ortu solis usque ad occasum magnum nomen a gentibus adoratur, cum non solum in Judaea tantum, sed in toto saeculo jam cultus adorationis ejus extenditur. Praedixerat quippe et hoc Sophonias propheta, quando tempus hoc Christianae religionis in spiritu praevidens dicebat: Adorabit, inquit, eum vir de loco suo, omnes insulae gentium. Et paulo post: Transvertam in populos linguam et progenies, ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei sub jugo uno. Sed hic forte aliquis impudenter contraire videtur et dicere necdum adhuc omnes gentes in Christo credidisse. Cui facile respondetur: Quia etsi in quibusdam locis increduli adhuc populi habeantur, dominatum tamen Christi in hoc penitus non effugiunt, cum a talibus principibus premuntur, in quorum cordibus jam per fidem Christus ipse habitare dignoscitur. Nec enim puto aliquam remansisse gentem quae Christi nomen ignoret. Et quanquam non habuerit praedicatorem, tamen ex vicinis nationibus opinionem fidei non potest ignorare. Hac igitur reddita ratione, peto ut respondeatis, in quo angulo terrae nasciturus ille, quem adhuc exspectatis, poterit dominari, cum Christus noster totum orbem sua dominatione repleverit, in tantum ut etiam ipsa daemonia ei subjecta sint, quae carere videntur praesentia corporali? Sed quid jam moror? Si Christum, inquam, adhuc natum esse non creditis, colligite ex quatuor aliis signis sequentibus, id est, ex confusione vestrae fortitudinis, ex poena ipsa quae post mortem et resurrectionem Christi accidit vobis, ex perdito regno et sacerdotio, et sacrificio reprobato.

De confusione etenim vestra, qua post mortem et resurrectionem Christi poteratis confundi, sic Isaias propheta praedixit: Non modo, inquit, confundetur Jacob, nec modo vultus ejus erubescet; sed cum viderit filios suos, opera manuum mearum in medio sui sanctificantes nomen meum. Videte tempus, signate mysterium, in quo Jacob modo confundetur, qui antea interim non confunditur. Jam ergo post adventum Christi ipsi dies decurrunt, in quibus confusione gravi patres vestri compressi sunt, quando filios suos, id est, apostolos et apostolicos viros, qui fuerunt de genere Judaeorum, viderunt in medio nationum Domini operari virtutes, et Christi nomen in gentibus praedicare. Neque enim ante adventum Christi de hac gentium credulitate confessio accidit Israel, sed postquam Christus apparuit in carne, et praedicantibus apostolis gentium multitudo in Dei Filium credidit, tunc Israel confisus et obcaecatus obstupuit. Atque utinam ista confusio salutis vobis esset occasio, et non potius dolor, quo intra vosmetipsos frendetis, cum Christi regnum dilatari sic cernitis.

Restat nunc ut dicamus de poena quae post mortem et resurrectionem Christi accidit vobis pro eo quod ipsum crucis patibulo affixistis. Sic enim ex hoc per Oseam prophetam ipse Dominus clamat: Vae, inquit, eis, quoniam recesserunt a me: vastabuntur, quia praevaricati sunt in me. Ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacium( Oseae VII, 13). Ubi postmodum sic subjungitur: Abjecit eos Deus meus, quia non audierunt eum: et erunt vagi in nationibus.( Oseae IX, 17). Hoc quippe et Isaias manifeste exsequitur. Postquam enim dixerat de Christo: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, subjecit statim: Propter scelus populi mei percussi eum, et dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte ejus. Jeremias quoque dicit: Ascendite muros ejus, et dissipate: auferte propagines ejus, quia non sunt Domini. Praevaricatione enim praevaricata est in medio domus Juda, ait Dominus: negaverunt me, et dixerunt: Non est ipse. Ecce, videte oris vestri blasphemiam, quam longe sit ante praedicata. Hanc ipsam enim agitis causam, qua dicitis necdum adhuc venisse Christum, exspectantes videlicet alium, utique Antichristum. Quod etiam et psalmista ex persona Christi exsequitur dicens: Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, ut reddam illis. Quis hoc jam neget, qui Judaeos post mortem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos videt? Occisus enim ab eis, resurrexit in gloriam, et reddidit eis interim temporalem disciplinam.

Sequitur post haec ut dicamus de regno, sacerdotio et sacrificio Judaeorum, quod liquide tunc cessavit, cum Sanctus sanctorum Christus noster in mundo apparuit. Quae licet in Danielis prophetia evidentibus indiciis sint expressa, quae suo erunt ordine collocanda, nec ista tamen praetermittenda sunt, quae in praesentia occurrunt. Transeundum ergo est ad ipsam manifestationem temporum, qua sacrificium secundum Aaron cessare oportuit, et sacrificium Christi secundum ordinem Melchisedech incipere celebrari. De his enim diebus, de perdito scilicet regno et sacerdotio Judaeorum sic ab Osea propheta praedicitur: Diebus, inquit, multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus( Oseae III, 4). Quod totum quis non videat eo modo, ut est a propheta praedictum, ipsis quoque rerum effectibus jam in vobis esse completum? Quod etiam in libro Regum manifeste prophetatum colligitur. Sic enim scriptum est: Venit vir Dei ad Heli, et ait ad eum: Ecce dies venient, et exterminabo semen tuum, et semen patris tui, et non erit tibi senior in domo mea omnibus diebus. Et virum exterminabo tibi ab altari meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus. Ecce dies qui praenuntiati sunt, jam venerunt, nullusque sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est homo, cum videt sacrificium Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum subtractum fuisse, deficiunt oculi tabe moeroris et prelo amaritudinis. De hac igitur reprobatione veteris sacrificii Malachias quoque clarum indicium ostendens fidei Christianae, et reprobationis vestrae, sic dicit: Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum; et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda: quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus. Jam ergo manifestum est, quod ex tunc veteris sacrificii reprobatio facta fuerit, ex quo magnum nomen Christi in gentibus esse coepit. Quae omnia etiamsi surdis auribus et mentibus transeatis, res ipsae praesto sunt; vestris quoque oculis, vobis etiam nolentibus ingeruntur, quae vos docent pariter et convincunt, praeteritum jam nos credere debere, quod futurum videmini sperare.

Restant nunc signa duorum patriarcharum mystica in benedictionibus filiorum prolata, et finalis illa Danielis prophetia de finito hebdomadarum fine conclusa, quae ita tempus nativitatis Christi transactum esse insinuant, ut in nullo eis contraire possit humana astutia. Jam ergo si carnem Christi in Abrahae semine quaerimus, benedictiones ipsas mysticas in ejus semine requiramus. Isaac enim filius Abrahae Jacob filium benedicens, ait: Det tibi de rore coeli, et de pinguedine terrae multitudinem frumenti et vini. Et serviant tibi gentes, et adorent te principes, et esto dominus fratris tui, adorabunt te filii patris tui. Benedictio ista Jacob praedicatio Christi est: in omnibus gentibus hoc fit, hoc agitur. Ei enim serviunt gentes, ipsum adorant reges: ipsum quippe adorant filii patris ejus, hoc est, filii Abraham secundum fidem, quia et ipse Christus filius est Abrahae secundum carnem. Ecce benedictus Jacob benedictione hac mystica patris sui, ipse quoque natum de se Judam filium benedixit, de cujus tribu secundum carnem Christus descendit ex semine David. Juda, inquit, te laudabunt fratres tui: manus tuae super dorsa inimicorum tuorum: adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo, et ut catulus leonis: quis suscitabit eum? Non deerit princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Alligans ad vineam pullum suum, et cilicio pullum asinae. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum. Haec omnia dijudicate et advertite, si non in Christo jam evidentissima luce completa sunt. Si non laudent eum fratres ejus apostoli, et omnes cohaeredes ejus, non suam gloriam quaerentes, sed ipsius. Si non sunt manus ejus super dorsa inimicorum suorum; si non deprimuntur atque curvantur ad terram, crescentibus populis Christianis, quicunque illi adhuc adversantur: quod hucusque nunc agitur. Si non eum adoraverunt filii Jacob in reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt: si non ipse est catulus leonis, qui nascendo parvulus factus est: si non ascendit in crucem recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum. Si non dormivit ut leo, quia in ipsa morte non est victus, sed vicit. Si non ille eum suscitavit a mortuis, quem nemo hominum vidit, nec videre potest. In eo enim quod dictum est, quis suscitavit eum? satis expressa est tanquam ignoti significatio.

Haec omnia si dicatis quod futuris adhuc temporibus fient, et necdum facta sint, videte quomodo subsequens sermo propheticus omnem hanc erroneam suspicionem vestram dissolvat, atque mendacem convincat. Sequitur enim; Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Haec omnia de quo deberent tempore accipi, specialiter propheticus sermo descripsit, praevidens, credo, in spiritu patriarcha ille has erroris vestri nebulas et propositiones ineptas, quibus dicere possetis, sicut et dicitis, quia adhuc sperandus nobis est Christus, et non est adhuc, qui erit exspectatio gentium, natus: ideo speciale ob hoc et evidens tempus praedixit, quo eum oporteret nasci, id est, ut quando defecisset princeps de Juda, tunc agnosceretur Christi nativitas gloriosa. Sic enim dicit: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Christus tunc jam venit, quando dux et princeps de Juda defecit. Recurrite ergo ad fideles vestras historias, et probabitis nunquam illi populo ducem aut principem de Juda defuisse, donec perveniretur ad alienigenam regem, cujus tempore natus est Christus ex virgine.

Sed ne forte fabulose et non veraciter ista prosequi videar, etiam duces ipsos ac principes per ordinem digeram, ut liquido clareat, utrum a femoribus Judae usquam generationis ejus successio claudicaverit; an aliquando offenderit in principum serie, antequam tempus nativitatis Dominicae adveniret. Etenim ut retroacta praeteream, ex illo tantum tempore hos ipsos computare incipiam, ex quo a Cyri tempore reversus populus in Judaeam templum aedificare coepit, usque ad nativitatem Christi. Hoc enim ordine Eusebius eos huic populo praefuisse praescribit:« Primus, inquit, post Danielis prophetiam, postquam de Babylone reversus est populus, praefuit Jesus filius Josedech, et Zorobabel filius Salathiel. Post quos Joachin filius Jesu in pontificatu successit, cui Heli, huic Joaida, deinde Joannes, postea Jadus, post quem Aonias. Deinde praefuit Judaeis pontifex Eleazarus, post quem alter Aonias, deinde Simon, cui successit in pontificatu Aonias: deinde Judas Machabaeus, cui successit frater Jonathan, post quem Simon frater utriusque successit, deinde Joannes, post quem Aristobulus. Huic successit Alexander, qui rex pariter et pontifex fuit. Post hunc Alexandra uxor ejus cum filiis Hircano et Aristobulo praefuit populo, quo tempore Herodes patris Antipatris Ascalonitae, et matris Cypridis Arabicae filius, interfecto Hircano, regnum Judaeorum senatuconsulto accepit, et primus ipse alienigena Judaeis praefuit, in cujus tempore Christus in Judaea natus agnoscitur, quando et haec ipsa ejus gloriosa nativitas pastoribus Hebraeorum voce angelica indicatur. I

Ecce jam prophetiam Jacob impletam esse praenoscitis, et quid in tanta manifestatione rerum respondeatis invenire penitus non potestis. An forte adhuc in impudicae frontis pertinacia perdurantes, illud objicitis, quod parentes vestri solent mentientes proponere, esse hodie nescio quem regem ex genere Judae, qui in extremis Orientis partibus videatur regnum tenere? Nec attendunt mente caecati, simulationis suae mendacium in hoc quam maxime detegi, quia jam sicut nullum altare, nullum sacrificium, ita nullus pontifex, nullus sacerdos remansit Judaeis. Neque enim mendax esse potest Oseas propheta qui dicit: Sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus( Oseae III, 4). Quae omnia quis non videat nunc in vobis esse completa? Jam vero si in Daniele propheta locum illum inspiciatis, quem commemoravit Dominus per angelum suum, dicens: Cum videris abominationem vastationis stantem in loco sancto, qui legit intelligat. Et ideo si supputatis etiam hebdomadarum temporibus ille numerus pertractetur, non solum Christus, sed etiam tempus reperietur, quo eum oportuit venire ad passionem: quanquam et sine computatione annorum manifestis rerum effectibus declaretur. Etenim ut de numero ipso hebdomadarum modo interim taceam, prius per revelationes regum secundum ipsius Danielis prophetiam adventum nativitatis Christi convincam. Dissolvens enim somnium quod rex Nabuchodonosor viderat de statua illa, sic ait: Caput aureum tu es, rex, per quod ostenditur regnum primum Babylonium auro pretiosissimo comparatum. Et post haec consurget regnum aliud minus te, Medorum videlicet et Persarum, quod argenti habet similitudinem. Et regnum tertium aliud aeneum, quod imperavit universae terrae, Alexandrum significat, et regnum Macedonum, successorumque Alexandri. Regnum autem quartum, quod perspicue pertinet ad Romanos, ferreum est, quod comminuit, et domat omnia; sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, ex parte sunt fictiles; quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius, quando et in bellis civilibus, et adversus diversas nationes aliarum gentium barbarorumque videtur indigere auxilio Videte jam quid propheta iste dicat: In fine autem horum omnium regnorum, auri, argenti, aeris, et ferri, suscitabit, inquit, Deus coeli regnum, quod in aeternum non dissipabitur, et regnum ejus populo alteri non tradetur. Comminuet et consumet universa regna haec, et ipsum stabit in aeternum; Christi utique regnum, quod Octaviani imperatoris tempore mundo est declaratum, et sine fine utique erit aeternum.

Quod tamen ne cui dubium videatur, etiam numero annorum per septuaginta hebdomadas supputatio exprimitur. Sed jam videte, quia numerus ipse in annis hebdomadarum, quem Daniel intellexit usque ad Christum, non de principio mundi assumitur, sed a tempore suo usque ad Christi nativitatem porrigitur; quod frustra utique diceretur, si jam alicubi in Scripturis fuisset ante praedictum, scilicet, ut supputatis ab initio mundi usque ad Christum evidens nativitatis ejus notio proderetur. Quid enim necessarium esset, ut futura usque ad Christum tempora supputatis annis prophetia Danielis exprimeret, si hoc evidens locus Scripturae, sumptis a principio mundi annorum supputationibus, aperiret? Dicite ergo mihi cur retroacta tempora annorum calculationibus non quaesita sunt, quando haec et angelus futura praedixit, et Daniel evidentissime intellexit? Videte jam et advertite, quia unum idemque tempus de Christi nativitate verissimis indiciis, quod Jacob patriarcha per successiones ducum et principum de femoribus Judae praedixit, hoc etiam Daniel propheta evidentissimis annorum supputationibus approbavit. Et usque eo ubi Jacob de Christo prophetiam extendit, usque eo Daniel et prophetiam et numerum declaravit. Tanta enim evidentia Jacob patriarchae benedictio illa prophetica cum hac annorum supputatione in Daniele concordat, ut etiam cum ipsis historiis gentium nullam habeant dissonantiam; tantum ut diligenter quisque attendat, quis cui inter patriarchas et reges saeculi coaevus appareat.

Nam manifestus est Nini aetate Abraham generatum. Quando enim Ninus super Assyria regnans quadragesimum tertium sui imperii habebat annum, tunc Abraham natus ostenditur. Similiter Jacob Inachi fuisse temporibus invenitur, quem primum Argis regnasse aiunt. Moses autem quia auctor hujus prophetiae ostenditur, qua dixisse Jacob refert: Non deficiet princeps de Juda, hic, inquam, Moses cum Cecrope coaevus per omnia legitur, qui primus rex fuit Atheniensium. Sic ergo inter codices Septuaginta interpretum, et historias gentium concors numerus reperietur annorum. Ac per hoc Septuaginta interpretes cum historiis gentium concordantes, unum eumdemque ostendunt temporis finem, eumque usque ad Herodem in veritate annorum limitem retinent, quem et Jacob prophetia sua signavit, et Daniel revelato sibi mysterio hebdomadarum expressit. Ergo anni illi, quos a principio mundi pro hac nativitate Christi ex codicibus Hebraeorum libandos esse putatis, respuendi sunt, et necessarii non sunt, quos Jacob tacuit, quos angelus non praedixit, quos Danieli ipsi supputare non placuit, et hi soli computandi sunt anni, quos sub septuaginta hebdomadarum praemissione angelus docuit. Sic enim angelus ait: Adverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomadae abbreviatae sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio et prophetia, et ungatur Sanctus sanctorum.

Quomodo autem numerus ipse annorum septuaginta hebdomadarum prophetiae illi, quae a Jacob de Christo praedicta est, concordare videatur, sic Eusebius in Chronicorum libro exsequitur, computare incipiens easdem hebdomadas a sexagesima quinta usque in centesimam octuagesimam sextam Olympiadem, id est, ab instauratione templi, sive Darii tempore, usque ad obitum Hircani pontificis, in quo sacerdotium de femoribus Judae defecit, succedente Herode rege alienigena, in cujus tempore Christus natus est in Judaea. Sic enim idem historiographus, transactis annis Hircani pontificis prosequitur, dicens:« Herodis Antipatris Ascalonitae et matris Cypridis Arabicae filius a Romanis Judaeorum suscepit principatum, cujus tempore Christi nativitate vicina, regnum et sacerdotium Judae, quod prius per successiones majorum tenebatur, destructum est, completa prophetia quae ita per Mosen loquitur: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium. In hoc loco etiam Christus, quem Danielis scriptura praefatur, accipit finem. Nam usque ad Herodem christi, id est sacerdotes, erant reges Judaeorum, qui imperare coeperunt a sexagesima quinta Olympiade, et ab instauratione templi sub Dario usque ad Hircanum, et centesimam octuagesimam sextam Olympiadem, annis quadringentis octuaginta tribus in medio transactis, quos Daniel quoque significat, dicens: Et scies, et intelliges: ab initio sermonis respondendi et aedificandi Jerusalem usque ad Christi principatum hebdomadas septem, et hebdomadas sexaginta duas. Quae sexaginta novem hebdomadae faciunt annos quadringentos octuaginta tres, in quibus christi, id est sacerdotes, per unctionem consecrati regnaverunt, usque ad Hircanum, quo extremo omnium a Parthis capto Herodes Antipatris filius, nihil ad se pertinentem Judaeam ab Augusto et senatu accepit, filiique ejus post eum regnaverunt usque ad novissimam Hierosolymorum captivitatem, nequaquam ex successione sacerdotalis generis pontificibus constitutis.»

Haec, inquam, proinde hic ad verbum posuimus, ut prophetiam illam Jacob, et hebdomadarum illum in Daniele numerum concordasse in omnibus probaremus. Eumdem enim finem temporum usque ad Christum Jacob patriarcha signavit, quem prophetia Danielis in annorum supputatione expressit. Nec enim moveat unumquemque, quod septuagesima hebdomada cum sexaginta et novem hebdomadibus non connumeretur, cum infra eam praedictae rei veritas completa monstretur. Jam vero hebdomada una in sacris litteris pro septem annis accipitur, dicente Domino ad Mosen: Numerabis septem hebdomadas annorum, id est septies septeni, qui sunt anni quadraginta novem. Ergo septuaginta hebdomadae 490 annos efficiunt: septuagies enim septeni 490 sunt anni. Quas septuaginta hebdomadas aliqui a vigesimo anno regni Artaxerxis, quando erat octuagesimae et tertiae Olympiadis annus quartus, computare incipiunt, et usque ad ducentesimam secundum Olympiadem, et secundum ejusdem Olympiadis annum, Tiberiique Caesaris annum decimum octavum, supradictarum hebdomadarum numerum extendunt, volentes infra earumdem hebdomadarum numerum et natum Christum ostendere, et passum in fine septuagesimae hebdomadis approbare, sicut Africanus scriptor nobilissimus temporum refert.

Alii autem a primo Darii anno, quando et Daniel hanc visionem vidit, usque ad adventum Christi evolutas fuisse hebdomadas sexaginta duas et dimidiam docuerunt, pro eo quod et in ipsa prophetia Danielis sic subdivisae monstrantur. Reliquas autem septem hebdomadas et dimidiam in passione Christi, et expugnatione Judaeorum, qua per Vespasianum devicti sunt, completas esse definiunt: alium ut pote ordinem regum et supputationem sequentes annorum, quam quod illi, quos praemisimus, tenuerunt. Sicut Tertullianus in libro quem contra Judaeos scripsit, praeloquitur, cujus jam breviter verba ponenda sunt. Sic enim ait:« Unde igitur ostendimus, quia Christus venit intra sexaginta duas et dimidiam hebdomadas? Numeremus a primo anno Darii, quoniam in ipso tempore ostenditur Danieli visio, quae dicit ei: Intellige prophetationes sermonis hujus. Unde a primo anno Darii debemus computare, quando hanc vidit visionem Daniel. Videamus ergo quomodo anni impleantur usque ad adventum Christi. Darius regnavit annis undeviginti, Artaxerxes quadraginta. Ocus qui et Cyrus viginti quatuor. Argus annum unum. Alius Darius, qui et Melas nominatus est, annis viginti uno. Alexander Macedo annis decem. Post Alexandrum qui in Medis et Persis regnaverat, quos evicerat, et in Alexandria regnum suum firmaverat, quando et nomine suo eam appellavit. Post eum regnat illic in Alexandria Soter annis triginta quinque. Cui successit Philadelphus, regnans annos triginta novem. Post hunc Esethehac regnavit annis viginti quinque. Deinde Philopater annis viginti quatuor. Item alius Esethehac annis viginti septem. Soter annis triginta octo. Ptolemaeus annis triginta septem. Cleopatra annis viginti, mensibus quinque. Item Cleopatra conregnavit Augusto tredecim. Post Cleopatram Augustus alios annos quadraginta tres imperavit. Nam omnes anni imperii Augusti fuerunt numero quinquaginta quinque. Videmus autem quoniam in quadragesimo et primo anno imperii Augusti, qui post mortem Cleopatrae imperavit, nascitur Christus. Et supervixit idem Augustus, ex quo natus est Christus, annis numero quindecim. Et erunt reliqua tempora annorum in die nativitatis Christi, in annum quadragesimum primum, post mortem Cleopatrae anni quadringenti triginta septem, menses decem, unde adimplentur sexaginta duae hebdomadae et dimidia, quae efficiunt quadringentos triginta septem, et menses sex, in diem nativitatis Christi, et manifestata est justitia aeterna, et unctus est Sanctus sanctorum, id est Christus, et signata est visio et prophetia, et dimissa sunt peccata, quae per fidem nominis Domini nostri Jesu Christi omnibus in eum credentibus remittuntur. Quid est autem quod dicit, signari visum et prophetiam? Quoniam omnes prophetae nuntiabant de ipso, quod esset venturus, et pati haberet. Igitur quoniam adimpleta est prophetia per adventum ejus, propterea signari visionem et prophetiam dicebat: quoniam ipse est signaculum omnium prophetarum, adimplens omnia quae retro de eo prophetae nuntiabant. Post adventum enim et passionem ejus jam non visio neque prophetes est, qui Christum nuntiet esse venturum.» Et post paululum,« Videamus, inquit, aliae septem et dimidia hebdomadae, quae sunt subdivisae in abscisione priorum hebdomadarum, in quo actu sunt adimpletae. Post Augustum enim qui supervixit post nativitatem Christi annis quindecim, cui successit Tiberius Caesar, et imperium habuit annis viginti duobus, menses septem, dies viginti octo, hujus quinto decimo anno imperii patitur Christus. Item Caius Caesar, qui et Caligula, annis tribus, menses octo, dies tredecim. Nero annis novem, diebus tredecim. Galba menses septem, diebus viginti et octo. Vespasianus anno primo imperii sui debellavit Judaeos, et fiunt anni numero quinquaginta duo, menses sex. Nam imperavit annis undecim. Atque ita in die suae expugnationis Judaei impleverunt hebdomades septuaginta praedictas a Daniele.»

Attendite ergo jam studiosius, et videte, quia si has septuaginta hebdomadas secundum Eusebium a sexagesima quinta usque in centesimam octuagesimam sextam Olympiadem computare volueritis, post quadringentos et octoginta tres annos reperietis sacerdotium de stirpe Juda, Hircano moriente, cessasse, et Herodem regem alienigenam successisse, cujus tempore natus est Christus Dominus noster. Si autem secundum Tertullianum has ipsas hebdomadas supputare velitis, in earum evolutione et nativitatem, et passionem Christi, excidiumque Jerosolymorum, sicut a propheta praedictum est, completum fuisse videbitis. Etenim quando angelus numerum istum hebdomadarum Danieli praedixit, tunc etiam et ungi Sanctum sanctorum edocuit, et mortem ipsam Christi significavit, excidiumque gentis Judaeae non tacuit. Sic enim Danieli angelus dixit: Daniel, nunc egressus sum, ut docerem te, et intelligeres. At exordio precum tuarum egressus est sermo: ego autem veni, ut indicarem tibi, quia vir desideriorum es. Tu ergo animadverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomadae abbreviatae sunt super populum tuum, et urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio et prophetia, et ungatur Sanctus sanctorum. Scito ergo et animadverte: ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Jerusalem, usque ad Christum ducem, hebdomadae septem et sexaginta duae erunt. Et rursum aedificabitur platea, et muri in angustia temporum. Et post hebdomadas sexaginta duas occidetur Christus: et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo, et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Ecce angelus iste postquam occisionem Christi praedixit, sic subsequenda haec omnia nuntiavit. Nunquid ista omnia post mortem Salvatoris civitati illi et civibus acciderunt? Nam postquam clamaverunt adversus Filium Dei ut occideretur, successit illis post aliquod tempus vindicta a Domino. Venit enim exercitus Romanus cum duce Vespasiano, et debellata est civitas, expugnati Judaei, multaque millia interfecti, nullusque illuc modo permittitur accedere Judaeorum, ubi Christum crucifigendum acclamaverunt. Manifestum est, inquam, propter Christum Judaeis ista accidisse, conspirante sensu Scripturarum cum exitu rerum, et ordine temporum. Aut si nondum venit Christus, propter quem haec passuri praedicabantur? Cum venerit ergo patientur? Et ubi nunc filia Sion relinquenda, quae nulla est hodie? Ubi civitates exurendae, quae in tumulis? Ubi dispersio gentis, quae jam extorris? Redde statum Judaeae quem Christus inveniat, et alium contende venisse. Aut si mentior, dicite, Ubi regnum vestrum? ubi templum? ubi sacerdotium? ubi sacrarium? ubi conventio prophetarum? Nempe haec omnia funditus defecerunt, in eo quod hostia cessavit, quod sacerdos intercidit, quod unctio pristina defecit. Si ergo cessantibus his omnibus unctio ipsa cessavit, unde ungetur Christus vester cum venerit? Lex enim praecepit in captivitate non licere unctionem regalis chrismatis confici. Unde ergo ungetur qui nascetur in Bethlehem, aut quomodo procedit de Bethlehem, cum de semine Israel nullus omnino sit in Bethlehem? Videmus enim neminem de genere Israel in civitate Bethlehem remansisse, ex quo interdictum est, ne in confinio ipsius regionis remoraretur quisquam Judaeorum, ut et quod esset per prophetam dictum, impleretur: Terra vestra deserta, civitates vestrae ustae igne( quod belli tempore eis evenit): regionem vestram in conspectu vestro alieni comedent.

Quid jam ad haec respondetis, insani, et occulta Dei justitia excaecati? Ubi est terra illa promissionis, in qua habitantes peccastis, qua deleta migrastis? Regnum Judaeorum quaeris? Non est. Sacrificium Judaeorum quaeris? Non est? Sacerdotium Judaeorum quaeris? Non est. Quae omnia Daniel cessatura praedixit, quando ungi Sanctum sanctorum liquide prophetavit. Quia igitur haec omnia jam nunc in vobis impleta esse videtis, manifestis vocis indiciis de futura Christi nativitate mendaces vos ostenditis. Ecce jam convicti estis perpaucis quidem testimoniis praelibatis, sed fortissimis et praeclaris. Sunt siquidem et alia multa in divinis libris expressa, quae a me nec omnia commemorari possunt, quia nimium est, nec multa, quia longum est. Perparva quidem collegimus tantum, ut viam hujus intelligentiae panderemus. Et tamen in his quae dicta sunt, sive quae adhuc dici de divinis voluminibus possunt, nusquam reperietur alicubi esse praedictum, ut initio mundi, in adhibita supputatione annorum tempus incarnationis Dominicae dignoscatur. Tali igitur proinde rationis objectu brevitas illa annorum quae ex codicibus Hebraeis objicitur, pro dignoscenda hujus sacramenti regula contemnetur. Jam ergo ad Novi Testamenti idoneos testes et ministros verbi transitum facientes, debito hunc librum fine claudamus.