On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
10.1
Ut primum terras, Pompeii colla secutus,
10.2
Adtigit, et diras calcavit Caesar arenas:
10.3
Pugnavit Fortuna ducis fatumque nocentis
10.4
Aegypti, regnum Lagi Romana sub arma
10.5
Iret, an eriperet mundo Memphiticus ensis
10.6
Victoria victique caput. Tua profuit umbra,
10.7
Magne, tui socerum rapuere a sanguine manes.
10.8
[ Ne populus post te Nilum Romanus amaret.
10.9
Inde Paraetoniam fertur securus in urbem
10.10
Pignore tam saevi sceleris, sua signa secutus.
10.11
Sed fremitu vulgi, fasces et iura querentis
10.12
Inferri Romana suis, discordia sensit
10.13
Pectora et ancipites animos, Magnumque perisse
10.14
Non sibi. Tum vultu semper celante timorem,
10.15
Intrepidus superum sedes et templa vetusti
10.16
Numinis, antiquas Macetum testantia vires,
10.17
Circuit: et, nulla captus dulcedine rerum,
10.18
Non auro cultuque deum, non moenibus urbis,
10.19
Effossum tumulis cupide descendit in antrum.
10.20
Illic Pellaei proles vesana Philippi,
10.21
Felix praedo, iacet, terrarum vindice fato
10.22
Raptus. Sacratis totum spargenda per orbem
10.23
Membra viri posuere adytis. Fortuna pepercit
10.24
Manibus, et regni duravit ad ultima fatum.
10.25
Nam sibi libertas umquam si redderet orbem,
10.26
Ludibrio servatus erat, non utile mundo
10.27
Editus exemplum, terras tot posse sub uno
10.28
Esse viro. Macetum fines latebrasque suorum
10.29
Deseruit, victasque patri despexit Athenas:
10.30
Perque Asiae populos fatis urgentibus actus
10.31
Humana cum strage ruit, gladiumque per omnes
10.32
Exegit gentes: ignotos miscuit amnes,
10.33
Persarum Euphraten, Indorum sanguine Gangen:
10.34
Terrarum fatale malum, fulmenque, quod omnes
10.35
Percuteret pariter populos, et sidus inicum
10.36
Gentibus. Oceano classes inferre parabat
10.37
Exteriore mari. Non illi flamma, nec undae,
10.38
Nec sterilis Libye, nec Syrticus obstitit Ammon.
10.39
Isset in occasus, mundi devexa secutus,
10.40
Ambissetque polos, Nilumque a fonte bibisset:
10.41
Occurrit suprema dies, naturaque solum
10.42
Hunc potuit finem vesano ponere regi;
10.43
Qui secum invidia, qua totum ceperat orbem,
10.44
Abstulit imperium; nulloque herede relicto
10.45
Totius fati, lacerandas praebuit urbes.
10.46
Sed cecidit, Babylone sua Parthoque verendus.
10.47
Pro pudor! Eoi propius timuere sarissas,
10.48
Quam nunc pila timent, populi. Licet usque sub Arcton
10.49
Regnemus, Zephyrique domos terrasque premamus
10.50
Flagrantis post terga Noti: cedemus in ortus
10.51
Arsacidum domino. Non felix Parthia Crassis
10.52
Exiguae secura fuit provincia Pellae.
10.53
Iam, Pelusiaco veniens a gurgite Nili,
10.54
Rex puer imbellis populi sedaverat iras;
10.55
Obside quo pacis Pellaea tutus in aula
10.56
Caesar erat: cum se parva Cleopatra biremi,
10.57
Corrupto custode Phari laxare catenas,
10.58
Intulit Emathiis, ignaro Caesare, tectis;
10.59
Dedecus Aegypti, Latii feralis Erinnys,
10.60
Romano non casta malo. Quantum impulit Argos
10.61
Iliacasque domos facie Spartana nocenti,
10.62
Hesperios auxit tantum Cleopatra furores.
10.63
Terruit illa suo, si fas, Capitolia sistro,
10.64
Et Romana petit imbelli signa Canopo,
10.65
Caesare captivo Pharios ductura triumphos:
10.66
Leucadioque fuit dubius sub gurgite casus,
10.67
An mundum ne nostra quidem matrona teneret.
10.68
Hoc animi nox illa dedit, quae prima cubili
10.69
Miscuit incestam ducibus Ptolemaida nostris.
10.70
Quis tibi vesani veniam non donet amoris,
10.71
Antoni, durum cum Caesaris hauserit ignes
10.72
Pectus, et in media rabie, medioque furore,
10.73
Et Pompeianis habitata manibus aula,
10.74
Sanguine Thessalicae cladis perfusus adulter
10.75
Admisit Venerem curis, et miscuit armis
10.76
Illicitosque toros, et non ex coniuge partus?
10.77
Pro pudor! oblitus Magni, tibi, Iulia, fratres
10.78
Obscena de matre dedit: partesque fugatas
10.79
Passus in extremis Libyae coalescere regnis,
10.80
Tempora Niliaco turpis dependit amori,
10.81
Dum donare Pharon, dum non sibi vincere mavult.
10.82
Quem, formae confisa suae, Cleopatra sine ullis
10.83
Tristis adit lacrimis, simulatum comta dolorem,
10.84
Qua decuit, veluti laceros dispersa capillos,
10.85
Et sic orsa loqui: Si qua est, o maxime Caesar,
10.86
Nobilitas, Pharii proles clarissima Lagi,
10.87
Exsul in aeternum, sceptris depulsa paternis,
10.88
Si tua restituat veteri me dextera fato,
10.89
Complector regina pedes. Tu gentibus aequum
10.90
Sidus ades nostris. Non urbes prima tenebo
10.91
Femina Niliacas: nullo discrimine sexus
10.92
Reginam scit ferre Pharos. Lege summa perempti
10.93
Verba patris, qui iura mihi communia regni
10.94
Et thalamos cum fratre dedit. Puer ille sororem,
10.95
Sit modo liber, amat: sed habet sub iure Pothini
10.96
Adfectus ensesque suos. Nil ipsa paterni
10.97
Iuris inire peto: culpa tantoque pudore
10.98
Solve domum: remove funesta satellitis arma,
10.99
Et regem regnare iube. Quantosne tumores
10.100
Mente gerit famulus, Magni cervice revulsa!
10.101
Iam tibi( sed procul hoc avertant fata) minatur.
10.102
Sat fuit indignum, Caesar, mundoque tibique,
10.103
Pompeiam facinus meritumque fuisse Pothini.
10.104
Nequidquam duras tentasset Caesaris aures:
10.105
Vultus adest precibus, faciesque incesta perorat.
10.106
Exigit infandam, corrupto iudice, noctem.
10.107
Pax ubi parta duci donisque ingentibus emta est,
10.108
Excepere epulae tantarum gaudia rerum:
10.109
Explicuitque suos magno Cleopatra tumultu
10.110
Nondum translatos Romana in saecula luxus.
10.111
Ipse locus templi, quod vix corruptior aetas
10.112
Exstruat, instar erat: laqueataque tecta ferebant
10.113
Divitias, crassumque trabes absconderat aurum.
10.114
Nec summis crustata domus sectisque nitebat
10.115
Marmoribus: stabatque sibi non segnis Achates
10.116
Purpureusque lapis; totaque effusus in aula
10.117
Calcabatur Onyx. Hebenus Meroetica vastos
10.118
Non operit postes, sed stat pro robore vili,
10.119
Auxilium, non forma, domus. Ebur atria vestit,
10.120
Et subfixa manu foribus testudinis Indae
10.121
Terga sedent, crebro maculas distincta smaragdo.
10.122
Fulget gemma toris, et iaspide fulva supellex:
10.123
Strata micant: Tyrio quorum pars maxima suco
10.124
Cocta diu, virus non uno duxit aheno;
10.125
Pars auro plumata nitet; pars ignea cocco,
10.126
Ut mos est Phariis miscendi licia telis.
10.127
Tum famulae numerus turbae, populusque minister;
10.128
Discolor hos sanguis, alios distinxerat aetas:
10.129
Haec Libycos, pars tam flavos gerit alter crines,
10.130
Ut nullis Caesar Rheni se dicat in arvis
10.131
Tam rutilas vidisse comas; pars sanguinis usti,
10.132
Torta caput, refugosque gerens a fronte capillos.
10.133
Nec non infelix ferro mollita iuventus
10.134
Atque exsecta virum. Stat contra fortior aetas,
10.135
Vix ulla fuscante tamen lanugine malas.
10.136
Discubuere illic reges, maiorque potestas
10.137
Caesar: et immodice formam fucata nocentem,
10.138
Nec sceptris contenta suis, nec fratre marito,
10.139
Plena maris rubri spoliis, colloque comisque
10.140
Divitias Cleopatra gerit, cultuque laborat.
10.141
Candida Sidonio perlucent pectora filo,
10.142
Quod Nilotis acus compressum pectine Serum
10.143
Solvit, et extenso laxavit stamina velo.
10.144
Dentibus hic niveis sectos Atlantide silva
10.145
Imposuere orbes; quales ad Caesaris ora
10.146
Nec capto venere Iuba. Pro! caecus et amens
10.147
Ambitione furor, civilia bella gerenti
10.148
Divitias aperire suas, incendere mentem
10.149
Hospitis armati. Non sit licet ille nefando
10.150
Marte paratus opes mundi quaesisse ruina:
10.151
Pone duces priscos et nomina pauperis aevi,
10.152
Fabricios Curiosque graves: hic ille recumbat
10.153
Sordidus Hetruscis abductus Consul aratris,
10.154
Optabit patriae talem duxisse triumphum.
10.155
Infudere epulas auro, quod terra, quod aer,
10.156
Quod pelagus Nilusque dedit, quod luxus inani
10.157
Ambitione furens toto quaesivit in orbe,
10.158
Non mandante fame. Multas volucresque ferasque
10.159
Aegypti posuere deos: manibusque ministrat
10.160
Niliacas crystallus aquas: gemmaeque capaces
10.161
Excepere merum, sed non Mareotidos uvae,
10.162
Nobile sed paucis senium cui contulit annis
10.163
Indomitum Meroe cogens spumare Falernum.
10.164
Accipiunt sertas nardo florente coronas,
10.165
Et numquam fugiente rosa: multumque madenti
10.166
Infudere comae, quod nondum evanuit aura
10.167
Cinnamon, externa nec perdidit aera terra:
10.168
Advectumque recens vicinae messis amomum.
10.169
Discit opes Caesar spoliati perdere mundi,
10.170
Et gessisse pudet genero cum paupere bellum,
10.171
Et caussas Martis Phariis cum gentibus optat.
10.172
Postquam epulis Bacchoque modum lassata voluptas
10.173
Imposuit, longis Caesar producere noctem
10.174
Inchoat adloquiis: summaque in sede iacentem
10.175
Linigerum placidis compellat Achorea dictis:
10.176
O sacris devote senex, quodque arguit aetas,
10.177
Non neglecte deis, Phariae primordia gentis,
10.178
Terrarumque situm, vulgique edissere mores,
10.179
Et ritus formasque deum: quodcumque vetustis
10.180
Insculptum est adytis, profer, noscique volentes
10.181
Prode deos. Si Cecropium sua sacra Platonem
10.182
Maiores docuere tui: quis dignior umquam
10.183
Hoc fuit auditu, mundique capacior hospes?
10.184
Fama quidem generi Pharias me duxit ad urbes,
10.185
Sed tamen et vestri. Media inter proelia semper
10.186
Stellarum coelique plagis superisque vacavi,
10.187
Nec meus Eudoxi vincetur Fastibus annus.
10.188
Sed cum tanta meo vivat sub pectore virtus,
10.189
Tantus amor veri, nihil est quod noscere malim,
10.190
Quam fluvii caussas per saecula tanta latentes,
10.191
Ignotumque caput. Spes sit mihi certa videndi
10.192
Niliacos fontes, bellum civile relinquam.
10.193
Finierat, contraque sacer sic orsus Achoreus:
10.194
Fas mihi, magnorum, Caesar, secreta parentum
10.195
Prodere, ad hoc aevi populis ignota profanis.
10.196
Sit pietas aliis, miracula tanta silere:
10.197
Ast ego coelicolis gratum reor, ire per omnes
10.198
Hoc opus, et sacras populis notescere leges.
10.199
Sideribus, quae sola fugam moderantur Olympi,
10.200
Occurruntque polo, diversa potentia prima
10.201
Mundi lege data est. Sol tempora dividit anni,
10.202
Mutat nocte diem, radiisque potentibus astra
10.203
Ire vetat, cursuque vagos statione moratur.
10.204
Luna suis vicibus Tethyn terrenaque miscet.
10.205
Frigida Saturno glacies et zona nivalis
10.206
Cessit. Habet ventos incertaque fulmina Mavors.
10.207
Sub Iove temperies et numquam turbidus aer.
10.208
At fecunda Venus cunctarum semina rerum
10.209
Possidet; immensae Cyllenius arbiter undae est.
10.210
Hunc ubi pars coeli tenuit, qua mixta Leonis
10.211
Sidera sunt Cancro, rapidos qua Sirius ignes
10.212
Exerit, et varii mutator circulus anni
10.213
Aegoceron Cancrumque tenet, cui subdita Nili
10.214
Ora latent: quae cum dominus percussit aquarum
10.215
Igne superiecto, tunc Nilus fonte soluto
10.216
Exit, ut Oceanus lunaribus incrementis
10.217
Iussus adest, auctusque suos non ante coarctat,
10.218
Quam nos aestivas a sole receperit horas.
10.219
Vana fides veterum, Nilo, quo crescat in arva,
10.220
Aethiopum prodesse nivis. Non Arctos in illis
10.221
Montibus, aut Boreas. Testis tibi sole perusti
10.222
Ipse color populi, calidique vaporibus Austri.
10.223
Adde, quod omne caput fluvii, quodcumque soluta
10.224
Praecipitat glaces, ingresso vere tumescit
10.225
Prima tabe nivis: Nilus neque suscitat undas
10.226
Ante Canis radios, nec ripis adligat amnem
10.227
Ante parem nocti, Libra sub iudice, Phoebum.
10.228
Inde etiam leges aliarum nescit aquarum:
10.229
Nec tumet hibernus, quum, longe sole remoto,
10.230
Officiis caret unda suis: dare iussus iniquo
10.231
Temperiem coelo, mediis aestatibus exit.
10.232
Sub torrente plaga, ne terras dissipet ignis,
10.233
Nilus adest mundo, contraque incensa Leonis
10.234
Ora tumet: Cancroque suam torrente Syenen,
10.235
Imploratus adest: nec campos liberat undis,
10.236
Donec in autumnum declinet Phoebus, et umbras
10.237
Extendat Meroe. Quis caussas reddere possit
10.238
Sic iussit natura parens decurrere Nilum:
10.239
Sic opus est mundo.- Zephyros quoque vana vetustas
10.240
His adscribit aquis, quorum stata tempora flatus
10.241
Continuique dies, et in aera longa potestas:
10.242
Vel quod ab occiduo pellunt tot nubila coelo
10.243
Trans Noton, et fluvio cogunt incumbere nimbos:
10.244
Vel quod aquas toties rumpentis litora Nili
10.245
Adsiduo feriunt, coguntque resistere fluctus
10.246
Ille mora cursus adversique obiice ponti
10.247
Aestuat in campos.- Sunt, qui spiramina terris
10.248
Esse putant, magnosque cavae compagis hiatus.
10.249
Commeat hac penitus tacitis discursibus unda,
10.250
Frigore ab Arctoo medium revocata sub axem,
10.251
Cum Phoebus pressit Meroen, tellusque perusta
10.252
Illuc duxit aquas. Trahitur Gangesque Padusque
10.253
Per tacitum mundi. Tunc omnia flumina Nilus
10.254
Uno fonte vomens non uno gurgite perfert.
10.255
Rumor, ab Oceano, qui terras adligat omnes,
10.256
Exundante procul violentum erumpere Nilum,
10.257
Aequoreosque sales longo mitescere tractu.
10.258
Nec non Oceano pasci Phoebumque polumque
10.259
Credimus: hunc, caldi tetigit cum brachia Cancri,
10.260
Sol rapit, atque undae plus, quam quod digerat aer,
10.261
Tolitur. Hoc noctes referunt, Niloque refundunt.
10.262
Ast ego, si tantam ius est mihi solvere litem,
10.263
Quasdam, Caesar, aquas post mundi sera peracti
10.264
Saecula, concussis terrarum erumpere venis,
10.265
Non id agente deo, quasdam compage sub ipsa
10.266
Cum toto coepisse reor, quas ille creator
10.267
Atque opifex rerum certo sub iure coercet.
10.268
Quae tibi noscendi Nilum, Romane, cupido,
10.269
Et Phariis Persisque fuit, Macetumque tyrannis:
10.270
Nullaque non aetas voluit conferre futuris
10.271
Notitiam: sed vincit adhuc natura latendi.
10.272
Summus Alexander regum, quos Memphis adorat,
10.273
Invidit Nilo, misitque per ultima terrae
10.274
Aethiopum lectos: illos rubicunda perusti
10.275
Zona poli tenuit; Nilum videre calentem.
10.276
Venit ad occasus mundique extrema Sesostris,
10.277
Et Pharios currus regum cervicibus egit:
10.278
Ante tamen, vestros amnes, Rhodanumque Padumque,
10.279
Quam Nilum, de fonte bibit. Vesanus in ortus
10.280
Cambyses longi populos pervenit ad aevi,
10.281
Defectusque epulis et pastus caede suorum,
10.282
Ignoto te, Nile, redit. Non fabula mendax
10.283
Ausa loqui de fonte tuo est. Ubicunque videris,
10.284
Quaereris: et nulli contingit gloria genti,
10.285
Ut Nilo sit laeta suo. Tua flumina prodam,
10.286
Qua deus, undarum colator, Nile, tuarum,
10.287
Te mihi isse dedit. Medio consurgis ab axe,
10.288
Ausus in ardentem ripas adtollere Cancrum:
10.289
In Borean is rectus aquis, mediumque Booten:
10.290
ursus in occasum flexu torquetur et ortus,
10.291
Nunc Arabum populis, Libycis nunc aequus arenis:
10.292
Teque vident primi, quaerunt tamen hi quoque, Seres,
10.293
Aethiopumque feris alieno gurgite campos:
10.294
Et te terrarum nescit cui debeat orbis.
10.295
Arcanum natura caput non prodidit ulli,
10.296
Nec licuit populis parvum te, Nile, videre,
10.297
Amovitque sinus, et gentes maluit ortus
10.298
Mirari, quam nosse, tuos. Consurgere in ipsis
10.299
Ius tibi solstitiis, aliena crescere bruma,
10.300
Atque hiemes adferre tuas: solique vagari
10.301
Concessum per utrosque polos. Hic quaeritur ortus,
10.302
Illic finis aquae. Late tibi gurgite rupto
10.303
Ambitur nigris Meroe fecunda colonis,
10.304
Laeta comis ebeni: quae, quamvis arbore multa
10.305
Frondeat, aestatem nulla sibi mitigat umbra:
10.306
Linea tam rectum mundi ferit illa Leonem.
10.307
Inde plagas Phoebi, damnum non passus aquarum,
10.308
Praeveheris, sterilesque diu metiris arenas,
10.309
Nunc omnes unum vires collectus in amnem,
10.310
Nunc vagus, et spargens facilem tibi cedere ripam.
10.311
Rursus multifidas revocat piger alveus undas,
10.312
Qua dirimunt Arabum populis Aegyptia rura
10.313
Regni claustra Philae. Mox te deserta secantem,
10.314
Qua dirimunt nostrum rubro commercia pontum,
10.315
Mollis lapsus agit. Quis te tam lene fluentem
10.316
Moturum tantas violenti gurgitis iras,
10.317
Nile, putet? Sed cum lapsus abrupta viarum
10.318
Excepere tuos, et praecipites cataractae,
10.319
Ac nusquam vetitis ullas obsistere cautes
10.320
Indignaris aquis: spuma tunc astra lacessis:
10.321
Cuncta fremunt undis: ac multo murmure montis
10.322
Spumeus invictis canescit fluctibus amnis.
10.323
Hinc, Abaton quam nostra vocat veneranda vetustas,
10.324
Terra potens, primos sentit percussa tumultus,
10.325
Et scopuli, placuit fluvii quos dicere venas,
10.326
Quod manifesta novi primum dant signa tumoris.
10.327
Hinc montes natura vagis circumdedit undis,
10.328
Qui Libyae te, Nile, negant: quos inter in alta
10.329
It convalle iacens iam molibus unda receptis.
10.330
Prima tibi campos permittit apertaque Memphis
10.331
Rura, modumque vetat crescendi ponere ripas.
10.332
Sic velut in tuta securi pace trahebant
10.333
Noctis iter mediae: sed non vesana Pothini
10.334
Mens imbuta semel tam sacra caede, vacabat
10.335
A scelerum motu. Magno nihil ille peremto
10.336
Iam putat esse nefas: habitant sub pectore manes,
10.337
Ultricesque deae dant in nova monstra furorem.
10.338
Dignatur viles isto quoque sanguine dextras,
10.339
Quo Fortuna parat victos perfundere Patres;
10.340
Poenaque civilis belli, vindicta senatus
10.341
Paene data est famulo. Procul hoc avertite, fata,
10.342
Crimen, ut haec Bruto cervix absente secetur.
10.343
In scelus it Pharium Romani poena tyranni,
10.344
Exemplumque perit. Struit audax irrita fatis:
10.345
Nec parat occultae caedem committere fraudi,
10.346
Invictumque ducem detecto Marte lacessit.
10.347
Tantum animi delicta dabant, ut colla ferire
10.348
Caesaris, et socerum iungi tibi, Magne, iuberet:
10.349
Atque haec dicta monet famulos perferre fideles
10.350
Ad Pompeianae socium sibi caedis Achillam,
10.351
Quem puer imbellis cunctis praefecerat armis,
10.352
Et dederat ferrum, nullo sibi iure retento,
10.353
In cunctos, in seque simul. Tu mollibus, inquit,
10.354
Nunc incumbe toris, et pingues exige somnos:
10.355
Invasit Cleopatra domum. Nec prodita tantum est,
10.356
Sed donata Pharos. Cessas accurrere solus
10.357
Ad dominae thalamos? Nubit soror impia fratri:
10.358
Nam Latio iam nupta duci est: interque maritos
10.359
Discurrens Aegypton habet, Romamque meretur.
10.360
Expugnare senem potuit Cleopatra venenis:
10.361
Crede, miser, puero: quem nox si iunxerit una,
10.362
Et semel amplexus incesto pectore passus
10.363
Hauserit obscoenum titulo pietatis amorem,
10.364
Meque tuumque caput per singula forsitan illi
10.365
Oscula donabit. Crucibus flammisque luemus,
10.366
Si fuerit formosa soror. Nil undique restat
10.367
Auxilii: rex hinc coniux, hinc Caesar adulter.
10.368
Et sumus, ut fatear, tam saeva iudice sontes:
10.369
Quem non ex nobis credet Cleopatra nocentem,
10.370
A quo casta fuit? Per, te, quod fecimus una
10.371
Perdidimusque nefas, perque ictum sanguine Magni
10.372
Foedus, ades: subito bellum molire tumultu:
10.373
Irrue nocturnus: rumpamus funere taedas,
10.374
Crudelemque toris dominam mactemus in ipsis
10.375
Cum quocumque viro. Nec nos deterreat ausis
10.376
Hesperii Fortuna ducis. Quae sustulit illum
10.377
Imposuitque orbi, communis gloria nobis:
10.378
Nos quoque sublimes Magnus facit. Adspice litus,
10.379
Spem nostri sceleris: pollutos consule fluctus,
10.380
Quid liceat nobis: tumulumque e pulvere parvo
10.381
Adspice Pompeii non omnia membra tegentem.
10.382
Quem metuis, par huius erat. Non sanguine clari:
10.383
Quid refert? nec opes populorum ac regna movemus:
10.384
Ad scelus ingentis fati sumus. Adtrahit illos
10.385
In nostras Fortuna manus. En, altera venit
10.386
Victima nobilior. Placemus caede secunda
10.387
Hesperias gentes. Iugulus mihi Caesaris haustus
10.388
Hoc praestare potest, Pompeii caede nocentes
10.389
Ut populus Romanus amet. Quid nomina tanta
10.390
Horremus, viresque ducis, quibus ille relictis
10.391
Miles erit? Nox haec peraget civilia bella,
10.392
Inferiasque dabit populis, et mittet ad umbras.
10.393
Quod debetur adhuc mundo caput. Ite feroces
10.394
Caesaris in iugulum: praestet Lagea iuventus
10.395
Hoc regi, Romana sibi. Tu parce morari:
10.396
Plenum epulis, madidumque mero, Venerique paratum
10.397
Invenies: aude: superi tot vota Catonum
10.398
Brutorumque tibi tribuent. Noli segnis Achillas
10.399
Suadenti parere nefas. Haud clara movendis,
10.400
Ut mos, signa dedit castris, nec prodidit arma
10.401
Ullius clangore tubae: temere omnia saevi
10.402
Instrumenta rapit belli. Pars maxima turbae
10.403
Plebis erat Latiae: sed tanta oblivio mentes
10.404
Cepit, in externos corrupto milite mores,
10.405
Ut duce sub famulo iussuque satellitis irent,
10.406
Quos erat indignum Phario parere tyranno.
10.407
Nulla fides pietasque viris, qui castra sequuntur;
10.408
Venalesque manus, ubi fas, ubi maxima merces,
10.409
Aere merent parvo: iugulumque in Caesaris ire
10.410
Non sibi dant. Pro fas! ubi non civilia bella
10.411
Invenit imperii fatum miserabile nostri?
10.412
Thessaliae subducta acies in litore Nili
10.413
More furit patrio. Quid te plus, Magne, recepto
10.414
Ausa foret Lagea domus? Dat scilicet omnis
10.415
Dextera, quod debet superis: nullique vacare
10.416
Fas est Romano. Latium sic scindere corpus
10.417
Dis placitum: non in soceri generique favorem
10.418
Discedunt populi: civilia bella satelles
10.419
Movit, et in partem Romani venit Achillas.
10.420
Et nisi fata manus a sanguine Caesaris arcent,
10.421
Hae vincent partes. Aderat maturus uterque,
10.422
Et districta epulis ad cunctas aula patebat
10.423
Insidias, poteratque cruor per regia fundi
10.424
Pocula Caesareus, mensaeque incumbere cervix.
10.425
Sed metuunt belli trepidos in nocte tumultus,
10.426
Ne caedes confusa mauu permissaque fatis
10.427
Te, Ptolemaee, trahat. Tanta est fiducia ferri.
10.428
Non rapuere nefas: summi contemta facultas
10.429
Est operis: visum famulis reparabile damnum,
10.430
Illam mactandi dimittere Caesaris horam.
10.431
Servatur poenas in aperta luce daturus.
10.432
Donata est nox una duci, vixitque Pothini
10.433
Munere Phoebeos Caesar dilatus in ortus.
10.434
Lucifer a Casia prospexit rupe, diemque
10.435
Misit in Aegyptum, primo quoque sole calentem,
10.436
Cum procul a muris acies non sparsa maniplis
10.437
Nec vaga conspicitur, sed iustos qualis ad hostes
10.438
Recta fronte venit, Passuri cominus arma,
10.439
Laturique ruunt. At Caesar, moenibus urbis
10.440
Diffisus, foribus clausae se protegit aulae,
10.441
Degeneres passus latebras. Nec tota vacabat
10.442
Regia compresso; minima collegerat arma
10.443
Parte domus: tangunt animos iraeque metusque:
10.444
Et timet incursus, indignaturque timere.
10.445
Sic fremit in parvis fera nobilis abdita claustris,
10.446
Et frangit rabidos praemorso carcere dentes;
10.447
Nec secus in Siculis fureret tua flamma cavernis,
10.448
Obstrueret summam si quis tibi, Mulciber, Aetnam.
10.449
Audax Thessalici nuper qui rupe sub Aemi
10.450
Hesperiae cunctos proceres aciemque senatus
10.451
Pompeiumque ducem, caussa spectare vetante,
10.452
Non timuit, fatumque sibi promisit iniquum,
10.453
Expavit servile nefas, intraque penates
10.454
Obruitur telis: quem non violasset Alanus,
10.455
Non Scytha, non fixo qui ludit in hospite Maurus;
10.456
Hic, cui Romani spatium non sufficit orbis,
10.457
Parvaque regna putat Tyriis cum Gadibus Indos,
10.458
Ceu puer imbellis, ceu captis femina muris,
10.459
Quaerit tuta domus: spem vitae in limine clauso
10.460
Ponit, et incerto lustrat vagus atria cursu:
10.461
Non sine rege tamen; quem ducit in omnia secum,
10.462
Sumturus poenas et grata piacula morti,
10.463
Missurusque tuum, si non sint tela nec ignes,
10.464
In famulos, Ptolemaee, caput. Sic barbara Colchis
10.465
Creditur, ultorem metuens regnique fugaeque,
10.466
Ense suo fratrisque simul cervice parata
10.467
Exspectasse patrem. Cogunt tamen ultima rerum
10.468
Spem pacis tentare ducem: missusque satelles
10.469
Regius, ut saevos absentia voce tyranni
10.470
Corriperet famulos, quo bellum auctore moverent.
10.471
Sed neque ius mundi valuit, neque foedera sancta
10.472
Gentibus: orator regis pacisque sequester
10.473
Aestimat in numero scelerum ponenda tuorum,
10.474
Tot monstris Aegypte nocens. Non Thessala tellus,
10.475
Vastaque regna Iubae, non Pontus et impia signa
10.476
Pharnacis, et gelido circumfluus orbis Ibero
10.477
Tantum ausus scelerum, non Syrtis barbara, quantum
10.478
Deliciae fecere tuae. Premit undique bellum,
10.479
Inque domum iam tela cadunt, quassantque penates.
10.480
Non aries uno moturus limina pulsu,
10.481
Fracturusque domum; non ulla est machina belli:
10.482
Nec flammis mandatur opus: sed caeca iuventus
10.483
Consilii, vastos ambit divulsa penates,
10.484
Et nusquam totis incursat viribus agmen.
10.485
Fata vetant, murique vicem Fortuna tuetur.
10.486
Nec non et ratibus tentatur regia, qua se
10.487
Protulit in medios audaci margine fluctus
10.488
Luxuriosa domus. Sed abest defensor ubique
10.489
Caesar, et hos aditu gladiis, hos ignibus arcet:
10.490
Obsessusque gerit( tanta est constantia mentis)
10.491
Expugnantis opus. Piceo iubet unguine tinctas
10.492
Lampadas immitti iunctis in vela carinis.
10.493
Nec piger ignis erat per stuppea vincula perque
10.494
Manantes cera tabulas: et tempore eodem
10.495
Transtraque nautarum summique arsere ceruchi.
10.496
Iam prope semustae merguntur in aequore classes,
10.497
Iamque hostes et tela natant. Nec puppibus ignis
10.498
Incubuit solis: sed quae vicina fuere
10.499
Tecta mari, longis rapuere vaporibus ignem:
10.500
Et cladem fovere Noti, percussaque flama
10.501
Turbine, non alio motu per tecta cucurrit,
10.502
Quam solet aetherio lampas discurrere sulco,
10.503
Materiaque carens atque ardens aere solo.
10.504
Illa lues clausa paullum revocavit ab aula
10.505
Urbis in auxilium populos. Nec tempora cladis
10.506
Perdidit in somnos, sed caeca nocte carinis
10.507
Insiluit Caesar, semper feliciter usus
10.508
Praecipiti cursu bellorum, et tempore rapto.
10.509
Tunc claustrum pelagi cepit Pharon. Insula quondam
10.510
In medio stetit illa mari, sub tempore vatis
10.511
Proteos: at nunc est Pellaeis proxima muris.
10.512
Illa duci geminos bellorum praestitit usus:
10.513
Abstulit excursus et fauces aequoris hosti;
10.514
Caesaris auxiliis aditus et libera ponti
10.515
Ostia permisit. Nec poenas inde Pothini
10.516
Distulit ulterius sed non qua debuit ira,
10.517
Non cruce, non flammis, rabido non dente ferarum;
10.518
Heu facinus! cervix gladio male caesa pependit:
10.519
Magni morte perit! Nec non, subrepta paratis
10.520
A famulo Ganymede dolis, pervenit ad hostes
10.521
Caesaris Arsinoe: quae castra carentia rege,
10.522
Ut proles Lagea, tenet, famulumque tyranni
10.523
Terribilem iusto transegit Achillea ferro.
10.524
Altera, Magne, tuis iam victima mittitur umbris:
10.525
Nec satis hoc Fortuna putat. Procul absit, ut ista
10.526
Vindictae sit summa tuae. Non ipse tyrannus
10.527
Sufficit in poenas, non omnis regia Lagi.
10.528
Dum patrii veniant in viscera Caesaris enses,
10.529
Magnus inultus erit. Sed non auctore furoris
10.530
Sublato cecidit rabies: nam rursus in arma
10.531
Auspiciis Ganymedis eunt: ac multa secundo
10.532
Proelia Marte gerunt. Potuit, discrimine summo
10.533
Caesaris, illa dies in famam et saecula mitti.
10.534
Molis in exiguae spatio stipantibus armis,
10.535
Dum parat in vacuus Martem transferre carinas
10.536
Dux Latius, tota subiti formidine belli
10.537
Cingitur: hinc densae praetexunt litora classes,
10.538
Hinc tergo insultant pedites: via nulla salutis,
10.539
Non fuga, non virtus: vix spes quoque mortis honestae.
10.540
Non acie fusa, nec magnae stragis acervo
10.541
Vincendus tunc Caesar erat, sed sanguine nullo,
10.542
Captus sorte loci. Pendet, dubiusne timeret,
10.543
Optaretne mori. Respexit in agmine denso
10.544
Scaevam, perpetuae meritum iam nomina famae
10.545
Ad campos, Epidamne, tuos, ubi solus apertis
10.546
Obsedit muris calcantem moenia Magnum.