On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
1.1
Bella per Emathios plus quam civilia campos
1.2
Iusque datum sceleri canimus, populumque potentem
1.3
In sua victrici conversum viscera dextra,
1.4
Cognatasque acies, et rupto foedere regni,
1.5
Certatum totis concussi viribus orbis
1.6
In commune nefas, infestisque obvia signis
1.7
Signa, pares aquilas, et pila minantia pilis.
1.8
Quis furor, o cives, quae tanta licentia ferri,
1.9
Gentibus invisis Latium praebere cruorem?
1.10
Cumque superba foret Babylon spolianda tropaeis
1.11
Ausoniis, umbraque erraret Crassus inulta,
1.12
Bella geri placuit nullos habitura triumphos?
1.13
Heu quantum terrae potuit pelagique parari
1.14
Hoc, quem civiles hauserunt, sanguine, dextrae,
1.15
Unde venit Titan, et nox ubi sidera condit,
1.16
Quaque dies medius flagrantibus aestuat horis,
1.17
Et qua bruma, rigens ac nescia vere remitti,
1.18
Adstringit Scythico glacialem frigore pontum!
1.19
Sub iuga iam Seres, iam barbarus isset Araxes,
1.20
Et gens si qua iacet nascenti conscia Nilo.
1.21
Tunc, si tantus amor belli tibi, Roma, nefandi,
1.22
Totum sub Latias leges cum miseris orbem,
1.23
In te verte manus: nondum tibi defuit hostis.
1.24
At nunc semirutis pendent quod moenia tectis
1.25
Urbibus Italiae, lapsisque ingentia muris
1.26
Saxa iacent, nulloque domus custode tenentur
1.27
Rarus et antiquis habitator in urbibus errat,
1.28
Horrida quod dumis multosque inarata per annos
1.29
Hesperia est, desuntque manus poscentibus arvis,
1.30
Non tu, Pyrrhe ferox, nec tantis cladibus auctor
1.31
Poenus erit: nulli penitus discindere ferro
1.32
Contigit: alta sedent civilis vulnera dextrae.
1.33
Quodsi non aliam venturo fata Neroni
1.34
Invenere viam, magnoque aeterna parantur
1.35
Regna deis, coelumque suo servire tonanti
1.36
Non nisi saevorum potuit post bella Gigantum:
1.37
Iam nihil, o superi, querimur: scelera ipsa nefasque
1.38
Hac mercede placent: diros Pharsalia campos
1.39
Impleat, et Poeni saturentur sanguine manes;
1.40
Ultima funesta concurrant proelia Munda.
1.41
His, Caesar, Perusina fames, Mutinaeque labores
1.42
Accedant fatis; et quas premit aspera classes
1.43
Leucas; et ardenti servilia bella sub Aetna:
1.44
Multum Roma tamen debet civilibus armis,
1.45
Quod tibi res acta est. Te, quum, statione peracta,
1.46
Astra petes serus, praelati regia coeli
1.47
Excipiet, gaudente polo, seu sceptra tenere,
1.48
Seu te flammigeros Phoebi conscendere currus,
1.49
Telluremque nihil mutato sole timentem
1.50
Igne vago lustrare iuvet: tibi numine ab omni
1.51
Cedetur, iurique tuo natura relinquet,
1.52
Quis deus esse velis, ubi regnum ponere mundi.
1.53
Sed neque in Arctoo sedem tibi legeris orbe,
1.54
Nec polus aversi calidus qua vergitur Austri;
1.55
Unde tuam videas obliquo sidere Romam.
1.56
Aetheris immensi partem si presseris unam,
1.57
Sentiet axis onus. Librati pondera coeli
1.58
Orbe tene medio: pars aetheris illa sereni
1.59
Tota vacet, nullaeque obstent a Caesare nubes.
1.60
Tunc genus humanum positis sibi consulat armis,
1.61
Inque vicem gens omnis amet: Pax missa per orbem
1.62
Ferrea belligeri compescat limina Iani.
1.63
Sed mihi iam numen: nec, si te pectore vates
1.64
Accipio, Cirrhaea velim secreta moventem
1.65
Sollicitare deum, Bacchumque avertere Nysa.
1.66
Tu satis ad dandas Romana in carmina vires.
1.67
Fert animus causas tantarum expromere rerum,
1.68
Immensumque aperitur opus, quid in arma furentem
1.69
Impulerit populum, quid pacem excusserit orbi.
1.70
Invida fatorum series, summisque negatum
1.71
Stare diu; nimioque graves sub pondere lapsus;
1.72
Nec se Roma ferens. Sic, quum, compage soluta,
1.73
Saecula tot mundi suprema coegerit hora,
1.74
Anticum repetent iterum chaos omnia; mixtis
1.75
Sidera sideribus concurrent: ignea pontum
1.76
Astra petent: tellus extendere litora nolet,
1.77
Excutietque fretum: fratri contraria Phoebe
1.78
Ibit, et, oblicum bigas agitare per orbem
1.79
Indignata, diem poscet sibi: totaque discors
1.80
Machina divulsi turbabit foedera mundi.
1.81
In se magna ruunt: laetis hunc numina rebus
1.82
Crescendi posuere modum. Nec gentibus ullis
1.83
Commodat in populum, terrae pelagique potentem,
1.84
Invidiam Fortuna suam. Tu caussa malorum,
1.85
Facta tribus dominis communis, Roma, nec umquam
1.86
In turbam missi feralia foedera regni.
1.87
O male concordes nimiaque cupidine caeci,
1.88
Quid miscere iuvat vires, orbemque tenere
1.89
In medio? Dum terra fretum, terramque levabit
1.90
Aer, et longi volvent Titana labores,
1.91
Noxque diem coelo totidem per signa sequetur,
1.92
Nulla fides regni sociis, omnisque potestas
1.93
Impatiens consortis erit. Nec gentibus ullis
1.94
Credite, nec longe fatorum exempla petantur.
1.95
Fraterno primi maduerunt sanguine muri.
1.96
Nec pretium tanti tellus pontusque furoris
1.97
Tunc erat: exiguum dominos commisit asylum.
1.98
Temporis augusti mansit concordia discors;
1.99
Paxque fuit non sponte ducum. Nam sola futuri
1.100
Crassus erat belli medius mora. Qualiter, undas
1.101
Qui secat et geminum gracilis mare separat Isthmos,
1.102
Nec patitur conferre fretum; si terra recedat,
1.103
Ionium Aegaeo franget mare: sic, ubi, saeva
1.104
Arma ducum dirimens, miserando funere Crassus
1.105
Assyrias Latio maculavit sanguine Carras,
1.106
Parthica Romanos solverunt damna furores.
1.107
Plus illa vobis acie, quam creditis, actum est,
1.108
Arsacidae: bellum victis civile dedistis.
1.109
Dividitur ferro regnum: populique potentis,
1.110
Quae mare, quae terras, quae totum continet orbem,
1.111
Non cepit fortuna duos. Nam pignora iuncti
1.112
Sanguinis, et diro ferales omine tedas
1.113
Abstulit ad manes, Parcarum, Iulia, saeva
1.114
Intercepta manu. Quodsi tibi fata dedissent
1.115
Maiores in luce moras, tu sola furentes
1.116
Inde virum poteras atque hinc retinere parentem,
1.117
Armatasque manus excusso iungere ferro,
1.118
Ut generos mediae soceris iunxere Sabinae.
1.119
Morte tua discussa fides, bellumque movere
1.120
Permissum ducibus. Stimulos dedit aemula virtus.
1.121
Tu, nova ne veteres obscurent facta triumphos,
1.122
Et victis cedat piratica laurea Gallis,
1.123
Magne, times: te iam series ususque laborum
1.124
Erigit, impatiensque loci fortuna secundi.
1.125
Nec quemquam iam ferre potest Caesarve priorem,
1.126
Pompeiusve parem. Quis iustius induit arma,
1.127
Scire nefas: magno se iudice quisque tuetur:
1.128
Victrix caussa deis placuit, sed victa Catoni
1.129
Nec coiere pares: alter, vergentibus annis
1.130
In senium, longoque togae tranquillior usu,
1.131
Dedidicit iam pace ducem; famaeque petitor,
1.132
Multa dare in vulgus; totus popularibus auris
1.133
Impelli, plausuque sui gaudere theatri:
1.134
Nec reparare novas vires, multumque priori
1.135
Credere fortunae. Stat magni nominis umbra:
1.136
Qualis frugifero quercus sublimis in agro,
1.137
Exuvias veteres populi sacrataque gestans
1.138
Dona ducum, nec iam validis radicibus haerens,
1.139
Pondere fixa suo est; nudosque per aera ramos
1.140
Effundens, trunco, non frondibus, efficit umbram;
1.141
Et quamvis primo nutet casura sub Euro,
1.142
Tot circum silvae firmo se robore tollant,
1.143
Sola tamen colitur. Sed non in Caesare tantum
1.144
Nomen erat, nec fama ducis: sed nescia virtus
1.145
Stare loco: solusque pudor, non vincere bello.
1.146
Acer et indomitus; quo spes, quoque ira vocasset,
1.147
Ferre manum, et numquam temerando parcere ferro:
1.148
Successus urgere suos, instare favori
1.149
Numinis: impellens, quidquid sibi, summa petenti,
1.150
Obstaret, gaudensque viam fecisse ruina.
1.151
Qualiter expressum ventis per nubila fulmen
1.152
Aetheris impulsi sonitu mundique fragore
1.153
Emicuit, rupitque diem, populosque paventes
1.154
Terruit, obliqua praestringens lumina flamma.
1.155
In sua templa furit: nullaque exire vetante
1.156
Materia, magnamque cadens, magnamque revertens
1.157
Dat stragem late, sparsosque recolligit ignes.
1.158
Hae ducibus caussae suberant: sed publica belli
1.159
Semina, quae populos semper mersere potentes.
1.160
Namque ut opes mundo nimias fortuna subacto
1.161
Intulit, et rebus mores cessere secundis,
1.162
Praedaque et hostiles luxum suasere rapinae:
1.163
Non auro tectisque modus: mensasque priores
1.164
Aspernata fames: cultus, gestare decoros
1.165
Vix nuribus, rapuere mares: foecunda virorum
1.166
Paupertas fugitur, totoque accersitur orbe,
1.167
Quo gens quaeque perit. Tum longos iungere fines
1.168
Agrorum, et quondam duro sulcata Camilli
1.169
Vomere, et antiquos Curiorum passa ligones
1.170
Longa sub ignotis extendere rura colonis.
1.171
Non erat is populus, quem pax tranquilla iuvaret,
1.172
Quem sua libertas immotis pasceret armis.
1.173
Inde irae faciles; et, quod suasisset egestas,
1.174
Vile nefas; magnumque decus, ferroque petendum,
1.175
Plus patria potuisse sua; mensuraque iuris
1.176
Vis erat: hinc leges et plebiscita coactae,
1.177
Et cum consulibus turbantes iura tribuni:
1.178
Hinc rapti fasces pretio, sectorque favoris
1.179
Ipse sui populus; letalisque ambitus urbi,
1.180
Annua venali referens certamina Campo:
1.181
Hinc usura vorax, avidumque in tempora foenus,
1.182
Et concussa fides, et multis utile bellum.
1.183
Iam gelidas Caesar cursu superaverat Alpes,
1.184
Ingentesque animo motus, bellumque futurum
1.185
Ceperat. Ut ventum est parvi Rubiconis ad undas,
1.186
Ingens visa duci Patriae trepidantis imago
1.187
Clara per obscuram vultu moestissima noctem,
1.188
Turrigero canos effundens vertice crines,
1.189
Caesarie lacera, nudisque adstare lacertis,
1.190
Et gemitu permixta loqui: Quo tenditis ultra?
1.191
Quo fertis mea signa, viri? Si iure venitis,
1.192
Si cives, huc usque licet. Tum perculit horror
1.193
Membra ducis; riguere comae, gressusque coercens
1.194
Languor in extrema tenuit vestigia ripa.
1.195
Mox ait: O magnae qui moenia prospicis urbis
1.196
Tarpeia de rupe, Tonans, Phrygiique penates
1.197
Gentis Iuleae, et rapti secreta Quirini,
1.198
Et residens celsa Latialis Iuppiter Alba,
1.199
Vestalesque foci, summique o numinis instar
1.200
Roma, fave coeptis. Non te furialibus armis
1.201
Persequor. En, adsum, victor terraque marique
1.202
Caesar, ubique tuus, liceat modo, nunc quoque, miles.
1.203
Ille erit, ille nocens, qui me tibi fecerit hostem.
1.204
Inde moras solvit belli, tumidumque per amnem
1.205
Signa tulit propere: sicut squalentibus arvis
1.206
Aestiferae Libyes viso leo comminus hoste
1.207
Subsedit dubius, totam dum colligit iram;
1.208
Mox ubi se saevae stimulavit verbere caudae
1.209
Erexitque iubas, vasto et grave murmur hiatu
1.210
Infremuit: tum, torta levis si lancea Mauri
1.211
Haereat, aut latum subeant venabula pectus,
1.212
Per ferrum, tanti securus vulneris, exit.
1.213
Fonte cadit modico, parvisque impellitur undis
1.214
Puniceus Rubicon, cum fervida canduit aestas:
1.215
Perque imas serpit valles, et Gallica certus
1.216
Limes ab Ausoniis disterminat arva colonis.
1.217
Tum vires praebebat hiems, atque auxerat undas
1.218
Tertia iam gravido pluvialis Cynthia cornu,
1.219
Et madidis Euri resolutae flatibus Alpes.
1.220
Primus in oblicum sonipes opponitur amnem,
1.221
Excepturus aquas: molli tum cetera rumpit
1.222
Turba vado faciles iam fracti fluminis undas.
1.223
Caesar ut adversam, superato gurgite, ripam
1.224
Attigit, Hesperiae vetitis et constitit arvis:
1.225
Hic, ait, hic pacem temerataque iura relinquo;
1.226
Te, Fortuna, sequor. Procul hinc iam foedera sunto.
1.227
Credidimus fatis. Utendum est iudice bello.
1.228
Sic fatus, noctis tenebris rapit agmina ductor
1.229
Impiger, et torto Balearis verbere fundae
1.230
Ocior, et missa Parthi post terga sagitta;
1.231
Vicinumque minax invadit Ariminum. Ignes
1.232
Solis lucifero fugiebant astra relicto,
1.233
Iamque dies primos belli visura tumultus
1.234
Exoritur. Seu sponte deum, seu turbidus Auster
1.235
Impulerit, moestam tenuerunt nubila lucem.
1.236
Constitit ut capto iussus deponere miles
1.237
Signa fore, stridor lituum clangorque tubarum
1.238
Non pia concinuit cum rauco classica cornu.
1.239
Rupta quies populi, stratisque excita iuventus
1.240
Diripuit sacris adfixa penatibus arma,
1.241
Quae pax longa dabat: nuda iam crate fluentes
1.242
Invadunt clypeos, curvataque cuspide pile,
1.243
Et scabros nigrae morsu rubiginis enses.
1.244
Ut notae fulsere aquilae Romanaque signa,
1.245
Et celsus medio conspectus in agmine Caesar,
1.246
Diriguere metu, gelidus pavor occupat artus,
1.247
Et tacito mutos volvunt in pectore questus:
1.248
O male vicinis haec moenia condita Gallis,
1.249
O tristi damnata loco! Pax alta per omnes
1.250
Et tranquilla quies populos: nos praeda furentum
1.251
Primaque castra sumus. Melius, Fortuna, dedisses
1.252
Orbe sub Eoo sedem gelidaque sub Areto,
1.253
Errantesque domos, Latii quam claustra tueri.
1.254
Nos primi Senonum motus, Cimbrumque furentem
1.255
Vidimus, et Martem Libyes, cursumque furoris
1.256
Teutonici. Quoties Romam Fortuna lacessit,
1.257
Hac iter est bellis. Gemitu sic quisque latenti,
1.258
Non ausus timuisse palam: vox nulla dolori
1.259
Credita: sed quantum, volucres cum bruma coercet,
1.260
Rura silent, mediusque tacet sine murmure pontus,
1.261
Tanta quies. Noctis gelidas lux solverat umbras:
1.262
Ecce faces belli, dubiaeque in proelia menti
1.263
Urgentes addunt stimulos cunctasque pudoris
1.264
Rumpunt fata moras: iustos Fortuna laborat
1.265
Esse ducis motus, et causas invenit armis.
1.266
Expulit ancipiti discordes urbe tribunos
1.267
Victo iure minax iactatis curia Gracchis.
1.268
Hos iam mota ducis vicinaque signa petentes
1.269
Audax venali comitatur Curio lingua:
1.270
Vox quondam populi, libertatemque tueri
1.271
Ausus, et armatos plebi miscere potentes.
1.272
Utque ducem varias volventem pectore curas
1.273
Conspexit: Dum voce tuae potuere iuvari,
1.274
Caesar, ait, partes, quamvis nolente senatu,
1.275
Traximus imperium tunc, cum mihi Rostra tenere
1.276
Ius erat, et dubios in te transferre Quirites.
1.277
Sed postquam leges bello siluere coactae,
1.278
Pellimur e patriis laribus, patimurque volentes
1.279
Exsilium: tua nos faciet victoria cives.
1.280
Dum trepidant nullo firmatae robore partes,
1.281
Tolle moras. Semper nocuit differre paratis.
1.282
Par labor atque metus pretio maiore petuntur.
1.283
Bellantem geminis tenuit te Gallia lustris,
1.284
Pars quota terrarum! Facili si proelia pauca
1.285
Gesseris eventu, tibi Roma subegerit orbem.
1.286
Nunc neque te longi remeantem pompa triumphi
1.287
Excipit, aut sacras poscunt Capitolia lauros.
1.288
Livor edax tibi cuncta negat: gentesque subactas
1.289
Vix impune feres. Socerum depellere regno
1.290
Decretum genero est. Partiri non potes orbem:
1.291
Solus habere potes. Sic postquam fatus, et ipsi
1.292
In bellum prono tantum tamen addidit irae,
1.293
Accenditque ducem, quantum clamore iuvatur
1.294
Eleus sonipes, quamvis iam carcere clauso
1.295
Immineat foribus, pronusque repagula laxet.
1.296
Convocat armatos extemplo ad signa maniplos:
1.297
Utque satis trepidum, turba coeunte, tumultum
1.298
Composuit, vultu dextraque silentia iussit:
1.299
Bellorum o socii, qui, mille pericula Martis
1.300
Mecum, ait, experti, decimo iam vincitis anno,
1.301
Hoc cruor Aretois meruit diffusus in arvis,
1.302
Vulneraque et mortes, hiemesque sub Alpibus actae?
1.303
Non secus ingenti bellorum Roma tumultu
1.304
Concutitur, quam si Poenus transcenderit Alpes
1.305
Hannibal. Implentur valido tirone cohortes:
1.306
In classem cadit omne nemus: terraque marique
1.307
Iussus Caesar agi. Quid? si mihi signa iacerent
1.308
Marte sub adverso, ruerentque in terga feroces
1.309
Gallorum populi? Nunc, cum Fortuna secundis
1.310
Mecum rebus agat, superique ad summa vocantes,
1.311
Tentamur. Veniat dux longa pace solutus,
1.312
Milite cum subito, partesque in bella togatae,
1.313
Marcellusque loquax, et nomina vana Catones.
1.314
Scilicet extremi Pompeium emtique clientes
1.315
Continuo per tot sociabunt tempora regno?
1.316
Ille reget currus, nondum patientibus annis?
1.317
Ille semel raptos numquam dimittet honores?
1.318
Quid iam rura querar totum suppressa per orbem,
1.319
Ac iussam servire famem? Quis castra timenti
1.320
Nescit mixta foro? gladii cum triste minantes
1.321
Iudicium insolita trepidum cinxere corona,
1.322
Atque auso medias perrumpere milite leges
1.323
Pompeiana reum clauserunt signa Milonem?
1.324
Nunc quoque ne lassum teneat privata senectus,
1.325
Bella nefanda parat, suetus civilibus armis,
1.326
Et docilis Sullam scelerum vicisse magistrum.
1.327
Utque ferae tigres numquam posuere furorem,
1.328
Quas nemore Hyrcano, matrum dum lustra sequuntur,
1.329
Altus caesorum pavit cruor armentorum;
1.330
Sic et Sullanum solito tibi lambere ferrum
1.331
Durat, Magne, sitis. Nullus semel ore receptus
1.332
Pollutas patitur sanguis mansuescere fauces.
1.333
Quem tamen inveniet tam longa potentia finem?
1.334
Quis scelerum modus est? Ex hoc te iam, improbe, regno
1.335
Ille tuus saltem doceat discedere Sulla.
1.336
Post Cilicasne vagos, et lassi Pontica regis
1.337
Proelia, barbarico vix consummata veneno,
1.338
Ultima Pompeio dabitur provincia Caesar,
1.339
Quod non, victrices aquilas deponere iussus,
1.340
Paruerim? Mihi si merces erepta laborum est,
1.341
His saltem longi, non cum duce, praemia belli
1.342
Reddantur: miles sub quolibet iste triumphet.
1.343
Conferet exsanguis quo se post bella senectus?
1.344
Quae sedes erit emeritis? quae rura dabuntur,
1.345
Quae noster veteranus aret? quae moenia fessis?
1.346
An melius fient piratae, Magne, coloni?
1.347
Tollite iampridem victricia, tollite signa:
1.348
Viribus utendum est, quas fecimus: arma tenenti
1.349
Omnia dat, qui iusta negat. Nec numina deerunt:
1.350
Nam nec praeda meis, neque regnum quaeritur armis:
1.351
Detrahimus dominos urbi servire paratae.
1.352
Dixerat: at dubium non claro murmure vulgus
1.353
Secum incerta fremit: pietas patriique penates
1.354
Quamquam caede feras mentes animosque tumentes
1.355
Frangunt; sed diro ferri revocantur amore
1.356
Ductorisque metu. Summi tunc munera pili
1.357
Laelius, emeritique gerens insignia doni,
1.358
Servati civis referentem praemia quercum:
1.359
Si licet, exclamat, Romani maxime rector
1.360
Nominis et ius est, veras expromere voces;
1.361
Quod tam lenta tuas tenuit patientia vires,
1.362
Conquerimur. Deeratne tibi fiducia nostri?
1.363
Dum movet haec calidus spirantia corpora sanguis,
1.364
Et dum pila valent fortes torquere lacerti,
1.365
Degenerem patiere togam, regnumque senatus?
1.366
Usque adeo miserum est, civili vincere bello?
1.367
Duc age per Scythiae populos, per inhospita Syrtis
1.368
Litora, per calidas Libyae sitientis arenas.
1.369
Haec manus, ut vitum post terga relinqueret orbem,
1.370
Oceani tumidas remo compescuit undas:
1.371
Fregit et Arctoo spumantem vertice Rhenum.
1.372
Iussa sequi tam posse mihi, quam velle necesse est.
1.373
Nec civis meus est, in quem tua classica, Caesar,
1.374
Audiero. Per signa decem felicia castris,
1.375
Perque tuos iuro quocumque ex hoste triumphos;
1.376
Pectore si fratris gladium, iuguloque parentis
1.377
Condere me iubeas, plenaeque in viscera partu
1.378
Coniugis, invita peragam tamen omnia dextra;
1.379
Si spoliare deos, ignemque immittere templis,
1.380
Numina miscebit castrensis flamma Monetae;
1.381
Castra super Tusci si ponere Tybridis undas,
1.382
Hesperios audax veniam metator in agros.
1.383
Tu quoscumque voles in planum effundere muros,
1.384
His aries actus disperget saxa lacertis:
1.385
Illa licet, penitus tolli quam iusseris urbem,
1.386
Roma sit. His cunctae simul adsensere cohortes,
1.387
Elatasque alte, quaecumque ad bella vocaret,
1.388
Promisere manus. It tantus ad aethera clamor,
1.389
Quantus, piniferae Boreas cum Thracius Ossae
1.390
Rupibus incubuit, curvato robore pressae
1.391
Fit sonus, aut rursus redeuntis in aethera silvae.
1.392
Caesar ut acceptum tam prono milite bellum,
1.393
Fataque ferre videt, ne quo languore moretur
1.394
Fortunam, sparsas per Gallica rura cohortes
1.395
Evocat, et Romam motis petit undique signis.
1.396
Deseruere cavo tentoria fixa Lemano,
1.397
Castraque, quae, Vogesi curvam super ardua rupem,
1.398
Pugnaces pictis cohibebant Lingonas armis.
1.399
Hi vada liquerunt Isarae, qui, gurgite ductus
1.400
Per tam multa suo, famae maioris in amnem
1.401
Lapsus, ad aequoreas nomen non pertulit undas.
1.402
Solvuntur flavi longa statione Rutheni:
1.403
Mitis Atax Latias gaudet non ferre carinas,
1.404
Finis et Hesperiae, promoto limite, Varus:
1.405
Quaque sub Herculeo sacratus numine portus
1.406
Urget rupe cava pelagus: non Corus in illum
1.407
Ius habet, aut Zephyrus: solus sua litora turbat
1.408
Circius, et tuta prohibet statione Monoeci.
1.409
Quaque iacet litus dubium, quod terra fretumque
1.410
indicat alternis vicibus, cum funditur ingens
1.411
Oceanus, vel cum refugis se fluctibus aufert.
1.412
Ventus ab extremo pelagus sic axe volutet,
1.413
Destituatque ferens; an sidere mota secundo
1.414
Tethyos unda vagae lunaribus aestuet horis;
1.415
Flammiger an Titan, ut alentes hauriat undas,
1.416
Erigat Oceanum, fluctusque ad sidera ducat,
1.417
Quaerite, quos agitat mundi labor: at mihi semper
1.418
Tu, quaecumque moves tam crebros causa meatus,
1.420
Ut superi voluere, late. Tunc rura Nemetis
1.421
Qui tenet, et ripas Aturi, qua litore curvo
1.422
Molliter admissum claudit Tarbellicus aequor,
1.423
Signa movet, gaudetque amoto Santonus hoste:
1.424
Et Biturix, longisque leves Suessones in armis:
1.425
Optimus excusso Leucus Rhemusque lacerto,
1.426
Optima gens flexis in gyrum Sequana frenis:
1.427
Et docilis rector rostrati Belga covini:
1.428
Arvernique ausi Latios se fingere fratres,
1.429
Sanguine ab Iliaco populi; nimiumque rebellis
1.430
Nervius, et caesi pollutus sanguine Cottae;
1.430
Et qui te laxis imitantur, Sarmata, braccis,
1.431
Vangiones: Batavique truces, quos aere recurvo
1.432
Stridentes acuere tubae: qua Cinga pererrat
1.433
Gurgite: qua Rhodanus raptum velocibus undis
1.434
In mare fert Ararim: qua montibus ardua summis
1.435
Gens habitat cana pendentes rupe Gebennas:
1.436
[ Pictones immunes subigunt sua rura; nec ultra
1.437
Instabiles Turonas circumsita castra coercent.
1.438
In nebulis, Meduana, tuis marcere perosus
1.439
Andus, iam placida Ligeris recreatur ab unda;
1.440
Inclyta Caesareis Genabos dissolvitur alis.]
1.441
Tu quoque laetatus converti proelia, Trevir:
1.442
Et nunc tonse Ligur, quondam per colla decors
1.443
Crinibus effusis toti praelate Comatae:
1.444
Et quibus immitis placatur sanguine diro
1.445
Tentates, horrensque feris altaribus Hesus,
1.446
Et Taranis Scythicae non mitior ara Dianae.
1.447
Vos quoque, qui fortes animas, belloque peremtas
1.448
Laudibus in longum vates dimittitis aevum,
1.449
Plurima securi fudistis carmina, Bardi.
1.450
Et vos barbaricos ritus moremque sinistrum
1.451
Sacrorum, Druidae, positis repetistis ab armis.
1.452
Solis nosse deos et coeli numina vobis,
1.453
Aut solis nescire datum. Nemora alta remotis
1.454
Incolitis lucis. Vobis auctoribus, umbrae
1.455
Non tacitas Erebi sedes Ditisque profundi
1.456
Pallida regna petunt: regit idem spiritus artus
1.457
Orbe alio: longae( canitis si cognita) vitae
1.458
Mors media est. Certe populi, quos despcit Arctos,
1.459
Felices errore suo, quos ille timorum
1.460
Maximus haud urget, leti metus. Inde ruendi
1.461
In ferrum mens prona viris, animaeque capaces
1.462
Mortis: et ignavum, rediturae parcere vitae.
1.463
Et vos, cirrigeros bellis arcere Caycos
1.464
Oppositi, petitis Romam, Rhenique feroces
1.465
Deseritis ripas, et apertum gentibus orbem.
1.466
Caesar, ut immensae collecto robore vires
1.467
Audendi maiora fidem fecere, per omnem
1.468
Spargitur Italiam, vicinaque moenia complet.
1.469
Vana quoque ad veros accessit fama timores,
1.470
Irrupitque animos populi, clademque futuram
1.471
Intulit, et velox properantis nuntia belli
1.472
Innumeras solvit falsa in praeconia linguas.
1.473
Est, qui, tauriferis ubi se Mevania campis
1.474
Explicat, audaces ruere in certamina turmas
1.475
Adferat, et, qua Nar Tiberino illabitur amni,
1.476
Barbaricas saevi discurrere Caesaris alas:
1.477
Ipsum, omnes aquilas collataque signa ferentem,
1.478
Agmine non uno densisque incedere castris.
1.479
Nec, qualem meminere, vident: maiorque ferusque
1.480
Mentibus occurrit, victoque immanior hoste.
1.481
Hunc inter Rhenum populos Alpesque iacentes,
1.482
Finibus Arctois patriaque a sede revulsos,
1.483
Pone sequi, iussamque feris a gentibus urbem,
1.484
Romano spectante, rapi. Sic quisque pavendo
1.485
Dat vires famae: nulloque auctore malorum,
1.486
Quae finxere timent. Nec solum vulgus inani
1.487
Perculsum terrore pavet: sed curia et ipsi
1.488
Sedibus exsiluere Patres, invisaque belli
1.489
Consulibus fugiens mandat decreta senatus.
1.490
Tunc quae tuta petant, et quae metuenda relinquant,
1.491
Incerti, quo quemque fugae tulit impetus, urgent
1.492
Praecipitem populum serieque haerentia longa
1.493
Agmina prorumpunt. Credas, aut tecta nefandas
1.494
Corripuisse faces, aut iam, quatiente ruina,
1.495
Nutantes pendere domos: sic turba per urbem
1.496
Praecipiti lymphata gradu, velut unica rebus
1.497
Spes foret adflictis, patrios excedere muros,
1.498
Inconsulta ruit. Qualis, cum turbidus Auster
1.499
Repulit a Libycis immensum Syrtibus aequor,
1.500
Fractaque veliferi sonuerunt pondera mali,
1.501
Desilit in fluctus, deserta puppe, magister
1.502
Navitaque, et, nondum sparsa compage carinae,
1.503
Naufragium sibi quisque facit: sic, urbe relicta,
1.504
In bellum fugitur. Nullum iam languidus aevo
1.505
Evaluit revocare parens, coniunxve maritum
1.506
Fletibus, aut patrii, dubiae dum vota salutis
1.507
Conciperent, tenuere Lares: nec limine quisquam
1.508
Haesit et extremo tunc forsitan urbis amatae
1.509
Plenus abit visu: ruit irrevocabile vulgus.
1.510
O faciles dare summa deos, eademque tueri
1.511
Difficiles! Urbem, populis victisque frequentem
1.512
Gentibus, et generis, coeat si turba, capacem
1.513
Humani, facilem venturo Caesare praedam
1.514
Ignavae liquere manus. Cum pressus ab hoste
1.515
Clauditur externis miles Romanus in oris,
1.516
Effugit exiguo nocturne pericula vallo,
1.517
Et subitus rapti munimine cespitis agger
1.518
Praebet securos intra tentoria somnos:
1.519
Tu tantum audito bellorum nomine, Roma,
1.520
Desereris; nox una tuis non credita muris.
1.521
Danda tamen venia est, tantorum danda pavorum:
1.522
Pompeio fugiente, timent. Tum ne qua futuri
1.523
Spes saltem trepidas mentes levet, addita fati
1.524
Peioris manifesta fides, saperique minaces
1.525
Prodigiis terras implerunt, aethera, pontum.
1.526
Ignota obscurae viderunt sidera noctes,
1.527
Ardentemque polum flaminis, coeloque volantes
1.528
Obliquas per inane faces, crinemque timendi
1.529
Sideris, et terris nutantem regna cometen.
1.530
Fulgura fallaci micuerunt crebra sereno,
1.531
Et varias ignis denso dedit aere formas:
1.532
Nunc iaculum longo, nunc sparso lumine lampas
1.533
Emicuit coelo. Tacitum sine nubibus ullis
1.534
Fulmen, et Arctois rapiens e partibus ignem,
1.535
Percussit Latiale caput: stellaeque minores
1.536
Per vacuum solitae noctis decurrere tempus,
1.537
In medium venere diem: cornuque coacto
1.538
Iam Phoebe toto fratrem cum redderet orbe,
1.539
Terrarum subita percussa expalluit umbra.
1.540
Ipse caput medio Titan cum ferret Olympo,
1.541
Condidit ardentes atra caligine currus,
1.542
Involvitque orbem tenebris, gentesque coegit
1.543
Desperare diem: qualem fugiente per ortus
1.544
Sole Thyesteae noctem duxere Mycenae.
1.545
Ora ferox Siculae laxavit Mulciber Aetnae;
1.546
Nec tulit in coelum flammas, sed vertice prono
1.547
Ignis in Hesperium cecidit latus. Atra Charybdis
1.548
Sanguineum fundo torsit mare. Flebile saevi
1.549
Latravere canes. Vestali raptus ab ara
1.550
Ignis; et ostendens confectas flamma Latinas
1.551
Scinditur in partes, geminoque cacumine surgit,
1.552
Thebanos imitata rogos. Tunc cardine tellus
1.553
Subsedit, veteremque, iugis nutantibus, Alpes
1.554
Discussere nivem. Tethys maioribus undis
1.555
Hesperiam Calpen, summumque implevit Atlanta.
1.556
Indigetes flevisse deos, urbisque laborem
1.557
Testatos sudore Lares, delapsaque templis
1.558
Dona suis, dirasque diem foedasse volucres
1.559
Accipimus; silvisque feras sub nocte relictis
1.560
Audaces media posuisse cubilia Roma.
1.561
tunc pecudum faciles humana ad murmura linguae,
1.562
Monstrosique hominum partus numeroque modoque
1.563
Membrorum, matremque suus conterruit infans:
1.564
Diraque per populum Cumanae carmina vatis
1.565
Vulgantur. Tunc, quos sectis Bellona lacertis
1.566
Saeva movet, cecinere deos: crinemque rotantes
1.567
Sanguineum populis ulularunt tristia Galli.
1.568
Compositis plenae gemuerunt ossibus urnae.
1.569
Tunc fragor armorum, magnaeque per avia voces
1.570
Auditae nemorum: et venientes comminus umbrae.
1.571
Quique colunt iunctos extremis moenibus agros,
1.572
Diffugiunt: ingens urbem cingebat Erinnys,
1.573
Excutiens pronam flagranti vertice pinum,
1.574
Stridentesque comas: Thebanam qualis Agaven
1.575
Impulit, aut saevi contorsit tela Lycurgi
1.576
Eumenis: aut qualem iussu Iunonis iniquae
1.577
Horruit Alcides, viso iam Dite, Megaeram.
1.578
Insonuere tubae, et quanto clamore cohortes
1.579
Miscentur, tantum nox atra silentibus umbris
1.580
Edidit. Et medio visi consurgere Campo
1.581
Tristia Sullani cecinere oracula manes:
1.582
Tollentemque caput gelidas Anienis ad undas
1.583
Agricolae fracto Marium fugere sepulchro.
1.584
Haec propter placuit Tuscos de more vetusto
1.585
Acciri vates. Quorum qui maximus aevo
1.586
Aruns incoluit desertae moenia Lucae,
1.587
Fulminis edoctus motus, venasque calentes
1.588
Fibrarum, et monitus volitantis in aere pennae,
1.589
Monstra iubet primum, nullo quae semine discors
1.590
Protulerat natura, rapi, sterilique nefandos
1.591
Ex utero fetus infaustis urere flammis.
1.592
Mox iubet et totam pavidis a civibus urbem
1.593
Ambiri, et festo purgantes moenia lustro,
1.594
Longa per extremos pomoeria cingere fines
1.595
Pontifices, sacri quibus est permissa potestas.
1.596
Turba minor ritu sequitur succincta Gabino,
1.597
Vestalemque chorum ducit vittata sacerdos,
1.598
Troianam soli cui fas vidisse Minervam.
1.599
Tunc qui fata deum secretaque carmina servant,
1.600
Et lotam parvo revocant Almone Cybellen:
1.601
Et doctus volucres augur servare sinistras:
1.602
Septemvirque epulis festis, Titiique sodales:
1.603
Et Salius, laeto portans ancilia collo:
1.604
Attollensque apicem generoso vertice Flamen.
1.605
Dumque illi effusam longis anfractibus urbem
1.606
Circueunt, Aruns dispersos fulminis ignes
1.607
Colligit, et terrae moesto cum murmure condit,
1.608
Datque locis nomen sacris. tunc admovet aris
1.609
Electa cervice marem. Iam fundere Bacchum
1.610
Ceperat, obliquoque molas inducere cultro:
1.611
Impatiensque diu non grati victima sacri,
1.612
Cornua succincti premerent cum torva ministri,
1.613
Deposito victum praebebat poplite collum.
1.614
Nec cruor emicuit solitus: sed vulnere largo
1.615
Diffusum rutilo nigrum pro sanguine virus.
1.616
Palluit attonitus sacris feralibus Aruns,
1.617
Atque iram superum raptis quaesivit in extis.
1.618
Terruit ipse color vatem: nam pallida taetris
1.619
Viscera tincta notis, gelidoque infecta cruore
1.620
Plurimus adsperso variabat sanguine livor.
1.621
Cernit tabe iecur madidum: venasque minaces
1.622
Hostili de parte videt. Pulmonis anheli
1.623
Fibra latet, parvusque secat vitalia limes.
1.624
Cor iacet: et saniem per hiantes viscera rimas
1.625
Emittunt: produntque suas omenta latebras.
1.626
Quodque( nefas) nullis impune apparuit extis,
1.627
Ecce, videt capiti fibrarum increscere molem
1.628
Alterius capitis: pars aegra et marcida pendet,
1.629
Pars micat et celeri venas movet improba pulsu.
1.630
His ubi concepit magnorum fata malorum,
1.631
Exclamat: Vix fas, superi, quaecumque monetis
1.632
Prodere me populis: neque enim tibi summe litavi
1.633
Iuppiter hoc sacrum: caesique in pectora tauri
1.634
Inferni venere dei. Non fanda timemus:
1.635
Sed venient maiora metu. Di visa secundent,
1.636
Et fibris sit nulla fides; sed conditor artis
1.637
Finxerit ista Tages. Flexa sic omina Tuscus
1.638
Involvens multaque tegens ambage canebat.
1.639
At Figulus, cui cura deos secretaque coeli
1.640
Nosse fuit, quem non stellarum Aegyptia Memphis
1.641
Aequaret visu, numerisque moventibus astra,
1.642
Aut hic errat, ait, nulla cum lege per aevum
1.643
Mundus, et incerto discurrunt sidera motu:
1.644
Aut, si fata movent, Urbi generique paratur
1.645
Humano matura lues. Terraene dehiscent,
1.646
Subsidentque urbes? an tollet fervidus aer
1.647
Temperiem? segetes tellus infida negabit?
1.648
Omnis an infusis miscebitur unda venenis?
1.649
Quod cladis genus, o superi, qua peste paratis
1.650
Saevitiam? Extremi multorum tempus in unum
1.651
Convenere dies. Summo si frigida coelo
1.652
Stella nocens nigros Saturni accenderet ignes,
1.653
Deucalioneos fudisset Aquarius imbres,
1.654
Totaque diffuso latuisset in aequore tellus.
1.655
Si saevum radiis Nemeaeum, Phoebe, Leonem
1.656
Nunc premeres, toto fluerent incendia mundo,
1.657
Succensusque tuis flagrasset curribus aether.
1.658
Hi cessant ignes: tu, qui flagrante minacem
1.659
Scorpion incendis cauda, chelasque peruris,
1.660
Quid tantum, Gradive, paras? Nam mitis in alto
1.661
Iuppiter occasu premitur, Venerisque salubre
1.662
Sidus hebet, motuque celer Cyllenius haeret,
1.663
Et coelum Mars solus habet. Cur signa meatus
1.664
Deseruere suos, mundoque obscura feruntur:
1.665
Ensiferi nimium fulget latus Orionis?
1.666
Imminet armorum rabies: ferrique potestas
1.667
Confundet ius omne manu: scelerique nefando
1.668
Nomen erit virtus: multosque exibit in annos
1.669
Hic furor. Et superos quid prodest poscere finem?
1.670
Cum domino pax ista venit. Duc, Roma, malorum
1.671
Continuam seriem, clademque in tempora multa
1.672
Extrahe, civili tantum iam libera bello.
1.673
Terruerant satis haec pavidam praesagia plebem:
1.674
Sed maiora premunt. Nam qualis vertice Pindi
1.675
Edonis Ogygio decurrit plena Lyaeo:
1.676
Talis et attonitam rapitur matrona per urbem,
1.677
Vocibus his prodens urgentem pectora Phoebum:
1.678
Quo feror, o Paean? Qua me super aethera raptam
1.679
Constituis terra? Video Pangaea nivosis
1.680
Cana iugis, latoque Aemi sub rupe Philippos.
1.681
Quis furor hic, o Phoebe, doce: quo tela manusque
1.682
Romanae miscent acies, bellumque sine hoste est?
1.683
Quo diversa feror? Primos me ducis in ortus,
1.684
Qua mare Lagei mutatur gurgite Nili.
1.685
Hunc ego, fluminea deformis truncus arena
1.686
Qui iacet, agnosco: dubiam super aequora Syrtin
1.687
Arentemque feror Libyen, quo tristis Erinnys
1.688
Transtulit Emathias acies. Nunc desuper Alpis
1.689
Nubiferae colles, atque aeriam Pyrenen
1.690
Abripimur. Patriae sedes remeamus in urbis,
1.691
Impiaque in medio peraguntur bella senatu.
1.692
Consurgunt partes iterum, totumque per orbem
1.693
Rursus eo. Nova da mihi cernere litora Ponti,
1.694
Telluremque novam: vidi iam, Phoebe, Philippos.
1.695
Haec ait, et lasso iacuit defecta furore.