On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
3.1
Propulit ut classem velis cedentibus Auster
3.2
Incumbens, mediumque rates movere profundum,
3.3
Omnis in Ionios spectabat navita fluctus:
3.4
Solus ab Hesperia non flexit lumina terra
3.5
Magnus, dum patrios portus, dum litora numquam
3.6
Ad visus reditura suos, tectumque cacumen
3.7
Nubibus, et dubios cernit vanescere montes.
3.8
Inde soporifero cesserunt languida somno
3.9
Membra ducis. Diri tum plena horroris imago
3.10
Visa caput moestum per hiantes Iulia terras
3.11
Tollere, et accenso furialis stare sepulcro.
3.12
Sedibus Elysiis campoque expulsa piorum
3.13
Ad Stygias, inquit, tenebras manesque nocentes,
3.14
Post bellum civile trahor. Vidi ipsa tenentes
3.15
Eumenidas, quaterent quas vestris lampadas armis.
3.16
Praeparat innumeras puppes Acherontis adusti
3.17
Portitor: in multas laxantur Tartara poenas.
3.18
Vix operi cunctae dextra properante sorores
3.19
Sufficiunt: lassant rumpentes stamina Parcas.
3.20
Coniuge me laetos duxisti, Magne, triumphos:
3.21
Fortuna est mutata toris: semperque potentes
3.22
Detrahere in cladem fato damnata maritos,
3.23
En nupsit tepido pellex Cornelia busto.
3.24
Haereat illa tuis per bella, per aequora signis,
3.25
Dum non securos liceat mihi rumpere somnos,
3.26
Et nullum vestro vacuum sit tempus amori,
3.27
Sed teneat Caesarque dies, et Iulia noctes.
3.28
Me non Lethaeae, coniux, oblivia ripae
3.29
Immemorem fecere tui, regesque silentum
3.30
Permisere sequi. Veniam, te bella gerente,
3.31
In medias acies. Numquam tibi, Magne, per umbras
3.32
Perque meos manes generum non esse licebit.
3.33
Abscidis frustra ferro tua pignora. Bellum
3.34
Te faciet civile meum. Sic fata, refugit
3.35
Umbra per amplexus trepidi dilapsa mariti.
3.36
Ille, dei quamvis cladem manesque minentur,
3.37
Maior in arma ruit, certa cum mente malorum.
3.38
Et, quid, ait, vani terremur imagine visus?
3.39
Aut nihil est sensus animis a morte relictum,
3.40
Aut mors ipsa nihil. Titan iam pronus in undas
3.41
Ibat, et igniferi tantum demerserat orbis,
3.42
Quantum deesse solet lunae, seu plena futura est,
3.43
Seu iam plena fuit: tunc obtulit hospita tellus
3.44
Puppibus accessus faciles: legere rudentes,
3.45
Et posito remis petierunt litora malo.
3.46
Caesar, ut emissas venti rapuere carinas,
3.47
Absconditque fretum classes, et litore solus
3.48
Dux stetit Hesperio, non illum gloria pulsi
3.49
Laetificat Magni: queritur quod tuta per aequor
3.50
Terga ferant hostes. Neque enim iam sufficit ulla
3.51
Praecipiti fortuna viro: nec vincere tanti,
3.52
Ut bellum differret, erat. Tunc pectore curas
3.53
Expulit armorum, pacique intentus agebat,
3.54
Quoque modo vanos populi conciret amores,
3.55
Gnarus et irarum caussas, et summa favoris
3.56
Annona momenta trahi. Namque adserit urbes
3.57
Sola fames, emiturque metus, cum segne potentes
3.58
Vulgus alunt. Nescit plebes ieiuna timere.
3.59
Curio Sicanias transcendere iussus in urbes,
3.60
Qua mare tellurem subitis aut obruit undis,
3.61
Aut scidit, et medias fecit sibi litora terras.
3.62
Via illic ingens pelagi, semperque laborant
3.63
Aequora, ne rupti repetant confinia montes.
3.64
Bellaque Sardoas etiam sparguntur in oras.
3.65
Utraque frugiferis est insula nobilis arvis,
3.66
Nec plus Hesperiam longinquis messibus ullae,
3.67
Nec Romana magis complerunt horrea terrae.
3.68
Ubere vix glebae superat, cessantibus Austris,
3.69
Cum medium nubes Borea cogente sub axem
3.70
Effusis magnum Libye tulit imbribus annum.
3.71
Haec ubi sunt provisa duci, tunc agmina victor
3.72
Non armata trahens, sed pacis habentia vultum,
3.73
Tecta petit patriae. Pro, si remeasset in Urbem,
3.74
Gallorum tantum populis Arctoque subacta,
3.75
Quam seriem rerum longa praemittere pompa,
3.76
Quas potuit belli facies! Ut vincula Rheno,
3.77
Oceanoque daret! Celsos ut Gallia currus
3.78
Nobilis, et flavis sequeretur mixta Britannis!
3.79
Perdidit o qualem vincendo plura triumphum!
3.80
Non ilium laetis vadentem coetibus urbes,
3.81
Sed tacitae videre metu. Non constitit usquam
3.82
Obvia turba duci. Gaudet tamen esse timori
3.83
Tam magno populis, et se non mallet amari.
3.84
Iamque et praecipites superaverat Anxuris arces,
3.85
Et qua Pontinas via dividit uda paludes,
3.86
Qua sublime nemus, Scythicae qua regna Dianae;
3.87
Quaque iter est Latiis ad summam fascibus Albam:
3.88
Excelsa de rupe procul iam prospicit Urbem,
3.89
Arctoi toto non visam tempore belli:
3.90
Miraturque suae, sic fatus, moenia Romae:
3.91
Tene, deum sedes, non ullo Marte coacti
3.92
Deseruere viri! Pro qua pugnabitur urbe?
3.93
Di melius, quod non Latias Eous in oras
3.94
Nunc furor incubuit, nec iuncto Sarmata velox
3.95
Pannonio, Dacisque Getes admixtus: habenti
3.96
Tam pavidum tibi, Roma, ducem Fortuna pepercit,
3.97
Quod bellum civile fuit. Sic fatur, et urbem
3.98
Adtonitam terrore subit. Namque ignibus atris
3.99
Creditur, ut captae, rapturus moenia Romae,
3.100
Sparsurusque deos. Fuit haec mensura timoris:
3.101
Velle putant, quaecumque potest. Non omina festa,
3.102
Non fictas laeto voces simulare tumultu:
3.103
Vix odisse vacat Phoebea palatia complet
3.104
Turba Patrum, nullo cogendi iure senatus,
3.105
E latebris educta suis. Non consule sacrae
3.106
Fulserunt sedes: non proxima lege potestas
3.107
Praetor adest: vacuaeque loco cessere curules,
3.108
Omnia Caesar erat. Privatae curia vocis
3.109
Testis adest. Sedere Patres censere parati,
3.110
Si regnum, si templa sibi, iugulumque senatus,
3.111
Exsiliumque petat. Melius, quod plura iubere
3.112
Erubuit, quam Roma pati. Tamen exit in iram,
3.113
Viribus an possent obsistere iura, per unam
3.114
Libertas experta virum: pugnaxque Metellus
3.115
Ut videt ingenti Saturnia templa revelli
3.116
Mole, rapit gressus, et Caesaris agmina rumpens,
3.117
Ante fores nondum reseratae constitit aedis.
3.118
( Usque adeo solus ferrum mortemque timere
3.119
Auri nescit amor. Pereunt discrimine nullo
3.120
Amissae leges: sed, pars vilissima rerum,
3.121
Certamen movistis, opes) prohibensque rapina
3.122
Victorem, clara testatur voce Tribunus:
3.123
Non nisi per nostrum vobis percussa patebunt
3.124
Templa latus, nullasque feres nisi sanguine sacro
3.125
Sparsas, raptor, opes. Certe violata potestas
3.126
Invenit ista deos: Crassumque in bella secutae
3.127
Saeva tribunitiae voverunt proelia dirae.
3.128
Detege iam ferrum: neque enim tibi turba verenda est,
3.129
Spectatrix scelerum: deserta stamus in urbe.
3.130
Non feret e nostro sceleratus praemia miles:
3.131
Sunt quos prosternas populi, quae moenia dones.
3.132
Pacis ad exhaustae spolium non cogit egestas:
3.133
Bellum Caesar habes. His magnam victor in iram
3.134
Vocibus accensus: Vanam spem mortis honestae
3.135
Concipis: haud, inquit, iugulo se polluet isto
3.136
Nostra, Metelle, manus. Dignum te Caesaris ira
3.137
Nullus honos faciet. Te vindice tuta relicta est
3.138
Libertas? Non usque adeo permiscuit imis
3.139
Longus summa dies, ut non, si voce Metelli
3.140
Servantur leges, malint a Caesare tolli.
3.141
Dixerat, et, nondum foribus cedente tribuno,
3.142
Aerior ira subit: saevos circumspicit enses,
3.143
Oblitus simulare togam. Tum Cotta Metellum
3.144
Compulit audaci nimium desistere coepto.
3.145
Libertas, inquit, populi, quem regna coercent,
3.146
Libertate perit; cuius servaveris umbram,
3.147
Si, quidquid iubeare, velis. Tot rebus iniquis
3.148
Paruimus victi: venia est haec sola pudoris,
3.149
Degenerisque metus, nil iam potuisse negari.
3.150
Ocius avertat diri mala semina belli.
3.151
Damna movent populos, si quos sua iura tuentur.
3.152
Non sibi, sed domino gravis est, quae servit, egestas.
3.153
Protinus abducto patuerunt templa Metello.
3.154
Tunc rupes Tarpeia sonat, magnoque reclusas
3.155
Testatur stridore fores; tunc conditus imo
3.156
Eruitur templo, multis intactus ab annis,
3.157
Romani census populi, quem Punica bella,
3.158
Quem dederat Perses, quem victi praeda Philippi:
3.159
Quod tibi, Roma, fuga Pyrrhus trepidante reliquit,
3.160
Quo te Fabricius regi non vendidit auro,
3.161
Quidquid parcorum mores servastis avorum,
3.162
Quod dites Asiae populi misere tributum,
3.163
Victorique dedit Minoia Creta Metello,
3.164
Quod Cato longinqua vexit super aequora Cypro.
3.165
Tunc orientis opes, captorumque ultima regum
3.166
Quae Pompeianis praelata est gaza triumphis
3.167
Egeritur: tristi spoliantur templa rapina;
3.168
Pauperiorque fuit tunc primum Caesare Roma.
3.169
Interea totum Magni fortuna per orbem
3.170
Secum casuras in proelia moverat urbes.
3.171
Proxima vicino vires dat Graecia bello.
3.172
Phocaicas Amphissa manus scopulosaque Cirrha,
3.173
Parnasusque iugo misit desertus utroque.
3.174
Boeoti coiere duces, quos impiger ambit
3.175
Fatidica Cephisos aqua, Cadmeaque Dirce,
3.176
Pisaeaeque manus, populisque per aequora mittens
3.177
Sicaniis Alpheus aquas. Tunc Maenala liquit
3.178
Arcas, et Herculeam miles Trachinins Oeten.
3.179
Thesproti, Dryopesque ruunt, quercusque silentes
3.180
Chaonio veteres liquerunt vertice Selloe.
3.181
Exhausit totas quamvis delectus Athenae,
3.182
Exiguae Phoebea tenent navalia puppes.
3.183
Tresque petunt veram credi Salamiua carinae.
3.184
Iam dilecta Iovi centenis venit in arma
3.185
Creta vetus populis, Cnososque agitare pharetras
3.186
Docta, nec Eois peior Gortyna sagittis.
3.187
Tunc qui Dardaniam tenet Oricon, et vagus altis
3.188
Dispersus silvis Athamas, et nomine prisco
3.189
Encheliae, versi testantes funera Cadmi,
3.190
Colchis et Adriacas spumans Apsyrtis in undas,
3.191
Et Penei qui rura colunt, quorumque labore
3.192
Thessalus Aemoniam vomer proscindit Iolcon.
3.193
Inde lacessitum primo mare, cum rudis Argo
3.194
Miscuit ignotas temerato litore gentes,
3.195
Primaque cum ventis pelagique furentibus undis
3.196
Composuit mortale genus, fatisque per illam
3.197
Accessit mors una ratem. Tunc linquitur Aemus
3.198
Thracius, et populum Pholoe mentita biformem.
3.199
Deseritur Strymon tepido committere Nilo
3.200
Bistonias consuetus aves, et barbara Cone
3.201
Sarmaticas ubi perdit aquas, sparsamque profundo
3.202
Multifidi Peucen unum caput adluit latri:
3.203
Mysiaque, et gelido tellus perfusa Cayco
3.204
Idalis, et nimium glebis exilis Arisbe.
3.205
Quique colunt Pitanen, et quae tua munera Pallas
3.206
Lugent damnatae Phoebo victore Celaenae:
3.207
Qua celer et ripis descendens Marsya rectis
3.208
Errantem Maeandron adit, mixtusque refertur:
3.209
Passaque ab auriferis tellus exire metallis
3.210
Pactolon: qua culta secat non vilior Hermus.
3.211
Iliacae quoque signa manus, perituraque castra
3.212
Ominibus petiere suis: nec fabula Troiae
3.213
Continuit, Phrygiique ferens se Caesar Iuli.
3.214
Accedunt Syriae populi; desertus Orontes,
3.215
Et felix,( sic fama) Ninos: ventosa Damascos,
3.216
Gazaque, et arbusto palmarum dives Idume.
3.217
Et Tyros instabilis, pretiosaque murice Sidon.
3.218
Has ad bella rates non flexo limite ponti,
3.219
Certior haud ullis duxit Cynosura carinis.
3.220
Phoenices primi, famae si creditur, ausi
3.221
Mansuram rudibus vocem signasse figuris.
3.222
Nondum flumineas Memphis contexere biblos
3.223
Noverat: et saxis tantum volucresque feraeque
3.224
Sculptaque servabant magicas animalia linguas.
3.225
Deseritur Taurique nemus, Perseaque Tarsos,
3.226
Coryciumque patens exesis rupibus antrum,
3.227
Mallos, et extremae resonant navalibus Aegae.
3.228
Itque Cilix iusta, iam non pirata, carina.
3.229
Movit et Eoos bellorum fama recessus,
3.230
Qua colitur Ganges, toto qui solus in orbe
3.231
Ostia nascenti contraria solvere Phoebo
3.232
Audet, et adversum fluctus impellit in Eurum:
3.233
Hic, ubi Pellaeus, post Tethyos aequora, ductor
3.234
Constitit, et magno vinci se fassus ab orbe est.
3.235
Quaque ferens rapidum diviso gurgite fontem
3.236
Vastis Indus aquis mixtum non sentit Hydaspen.
3.237
Quique bibunt tenera dulces ab arundine succos,
3.238
Et qui tingentes croceo medicamine crinem
3.239
Fluxa coloratis adstringunt carbasa gemmis.
3.240
Quique suas struxere pyras, vivique calentes
3.241
Conscendere rogos. Pro, quanta est gloria genti,
3.242
Iniecisse manum fatis, vitaque repletos,
3.243
Quod superest, donasse deis! Venere feroces
3.244
Cappadoces; duri populus nunc cultor Amani,
3.245
Armeniusque tenens volventem saxa Niphaten:
3.246
Aethera tangentes silvas liquere Coatrae.
3.247
Ignotum vobis, Arabes, venistis in orbem,
3.248
Umbras mirati nemorum non ire sinistras.
3.249
Tunc furor extremos movit Romanus Oretas,
3.250
Carmanosque duces, quorum deflexus in Austrum
3.251
Aether, non totam mergi tamen adspicit Arcton;
3.252
Lucet et exigua velox ibi nocte Bootes.
3.253
Aethiopumque solum, quod non premeretur ab ulla
3.254
Signiferi regione poli, nisi, poplite lapso,
3.255
Ultima curvati procederet ungula Tauri.
3.256
Quaque caput rapido tollit cum Tigride magnus
3.257
Euphrates, quos non diversis fontibus edit
3.258
Persis, et incertum, tellus si misceat amnes,
3.259
Quod potius sit nomen aquis. Sed sparsus in agros
3.260
Fertilis Euphrates Phariae vice fungitur undae:
3.261
At Tigrim subito tellus absorbet hiatu,
3.262
Occultosque tegit cursus, rursusque renatum
3.263
Fonte novo flumen pelagi non abnegat undis.
3.264
Inter Caesareas acies diversaque signa
3.265
Pugnaces dubium Parthi tenuere favorem,
3.266
Contenti fecisse duos. Tinxere sagittas
3.267
Errantes Scythiae populi, quos gurgite Bactros
3.268
Includit gelido, vastisque Hyrcania silvis.
3.269
Hinc Lacedaemonii, moto gens aspera freno,
3.270
Heniochi, saevisque affinis Sarmata Moschis.
3.271
Colchorum qua rura secat ditissima Phasis:
3.272
Qua Croeso fatalis Halys, qua vertice lapsus
3.273
Rhipaeo Tanais diversi nomina mundi
3.274
Imposuit ripis, Asiaeque et terminus idem
3.275
Europae, mediae dirimens confinia terrae,
3.276
Nunc huc, nunc illuc, qua flectitur, ampliat orbem.
3.277
Quaque fretum torrens Maeotidos egerit undas,
3.278
Pontus et Herculeis aufertur gloria metis,
3.279
Oceanumque negat solas admittere Gades.
3.280
Hinc Essedoniae gentes, auroque ligatas
3.281
Substringens, Arimaspe, comas: hinc fortis Arius,
3.282
Longaque Sarmatici solvens ieiunia belli
3.283
Massagetes quo fugit equo; volucresque Geloni.
3.284
Non, cum Memnoniis deducens agmina regnis
3.285
Cyrus, et effusis numerato milite telis
3.286
Descendit Perses, fraternique ultor amoris
3.287
Aequora cum tantis percussit classibus, unum
3.288
Tot reges habuere ducem. Colere nec umquam
3.289
Tam variae cultu gentes, tam dissona vulgi
3.290
Ora. Tot immensae comites missura ruinae
3.291
Excivit populos, et dignas funere Magni
3.292
Exsequias Fortuna dedit. Non corniger Hammon
3.293
Mittere Marmaridas cessavit in arma catervas:
3.294
Quidquid ab occiduis Libye patet arida Mauris,
3.295
Usque Paraetonias Eoa ad litora Syrtes.
3.296
Acciperet felix ne non semel omnia Caesar,
3.297
Vincendum pariter Pharsalia praestitit orbem.
3.298
Ille ubi deseruit trepidantis moenia Romae,
3.299
Agmine nubiferam rapto superevolat Alpem:
3.300
Cumque ali famae populi terrore paverent,
3.301
Phocais in dubiis ausa est servare iuventus
3.302
Non Graia levitate fidem, signataque iura,
3.303
Et caussas, non fata, sequi. Tamen ante furorem
3.304
Indomitum duramque viri deflectere mentem
3.305
Pacifico sermone parant, hostemque propincum
3.306
Orant Cecropiae praelata fronde Minervae:
3.307
Semper in externis populo communia vestro
3.308
Massiliam bellis testatur fata tulisse,
3.309
Comprensa est Latiis quaecunque annalibus aetas.
3.310
Et nunc, ignoto si quos petis orbe triumphos,
3.311
Accipe devotas externa in proelia dextras.
3.312
At si funestas acies, si dira paratis
3.313
Proelia discordes, lacrimas civilibus armis
3.314
Secretumque damus. Tractentur vulnera nulla
3.315
Sacra manu. Si coelicolis furor arma dedisset,
3.316
Aut si terrigenae tentarent astra Gigantes,
3.317
Non tamen auderet pietas humana vel armis
3.318
Vel votis prodesse Iovi; sortisque deorum
3.319
Ignarum mortale genus, per fulmina tantum
3.320
Sciret adhuc coelo solum regnare Tonantem.
3.321
Adde quod innumerae concurrunt undique gentes,
3.322
Nec sic horret iners scelerum contagia mundus,
3.323
Ut gladiis egeant civilia bella coactis.
3.324
Sit mens ista quidem cunctis, ut vestra recusent
3.325
Fata, nec haec alius committat proelia miles.
3.326
Cui non conspecto languebit dextra parente?
3.327
Telaque diversi prohibebunt spargere fratres.
3.328
Finis adest rerum, si non committitis illis
3.329
Arma, quibus fas est. Nobis haec summa precandi:
3.330
Terribiles aquilas infestaque signa relinquas
3.331
Urbe procul, nostrisque velis te credere muris,
3.332
Excludique sinas, admisso Caesare, bellum.
3.333
Sit locus exceptus sceleri, Magnoque tibique
3.334
Tutus, ut, invictae fatum si consulat urbi,
3.335
Foedera si placeant, sit, quo veniatis inermes.
3.336
Vel, cum tanta vocent discrimina Martis Iberi,
3.337
Quid rapidum deflectis iter? Non pondera rerum,
3.338
Non momenta sumus, numquam felicibus armis
3.339
Usa manus, patriae primis a sedibus exsul,
3.340
Et post translatas exustae Phocidos arces
3.341
Moenibus exiguis alieno in litore tuti,
3.342
Illustrat quos sola fides. Si claudere muros
3.343
Obsidione paras, et vi perfringere portas:
3.344
Excepisse faces tectis et tela parati,
3.345
Undarum raptos aversis fontibus haustus
3.346
Quaerere, et effossam sitientes lambere terram:
3.347
Et, desit si larga Ceres, tunc horrida cerni,
3.348
Foedaque contingi maculato carpere morsu.
3.349
Nec pavet hic populus pro libertate subire,
3.350
Obsessum Poeno gessit quod Marte Saguntum.
3.351
Pectoribus rapti matrum, frustraque trahentes
3.352
Ubera sicca fame medios mittentur in ignes;
3.353
Uxor et a caro poscet sibi fata marito.
3.354
Vulnera miscebunt fratres, bellumque coacti
3.355
Hoc potius civile gerent. Sic Graia iuventus
3.356
Finierat: quum, turbato iam prodita vultu,
3.357
Ira ducis tandem testata est voce dolorem.
3.358
Vana movet Graios nostri fiducia cursus.
3.359
Quamvis Hesperium mundi properemus ad axem,
3.360
Massiliam delere vacat. Gaudete cohortes:
3.361
Obvia praebentur fatorum munere bella.
3.362
Ventus ut amittit vires, nisi robore densae
3.363
Occurrant silvae, spatio diffsus inani:
3.364
Utque perit magnus nullis obstantibus ignis,
3.365
Sic hostes mihi desse nocet: damnumque putamus
3.366
Armorum, nisi, qui vinci potuere, rebellent.
3.367
Sed si solus eam, dimissis degener armis,
3.368
Tunc mihi tecta patent. Iam non exscudere tantum,
3.369
Inclusisse volunt. At enim contagia belli
3.370
Dira fugant. Dabitis poenas pro pace petita:
3.371
Et nihil esse meo discetis tutius aevo,
3.372
Quam duce me bellum. Sic postquam fatus, ad urbem
3.373
Haud trepidam convertit iter: tunc moenia clausa
3.374
Conspicit: et densa iuvenum vallata corona.
3.375
Haud procul a muris tumulas surgentis in altum
3.376
Telluris parvum diffuso vertice campum
3.377
Explicat: haec patiens longo munimine cingi
3.378
Visa duci rapes, tutisque aptissima castris.
3.379
Proxima pars urbis celsam consurgit in arcem,
3.380
Par tumulo, mediisque sedent convallibus arva.
3.381
Tunc res immenso placuit statura labore,
3.382
Aggere diversos vasto committere colles.
3.383
Sed prius ut totam, qua terra cingitur, urbem
3.384
Clauderet, a summis perduxit ad aequora castris
3.385
Longum Caesar opus, fontesque et pabula campi
3.386
Amplexus fossa, densas tollentia pinnas
3.387
Cespitibus, crudaque exstruxit brachia terra.
3.388
Iam satis hoc Graiae memorandum contigit urbi,
3.389
Aeternumque decus, quod non impulsa, nec ipso
3.390
Strata metu, tenuit flagrantis in omnia belli
3.391
Praecipitem cursum: raptisque a Caesare cunctis,
3.392
Vincitur una mora. Quantum est, quod fata tenentur!
3.393
Quodque virum toti properans imponere mundo
3.394
Hos perdit Fortuna dies! Tunc omnia late
3.395
Procumbunt nemora, et spoliantur robore silvae,
3.396
Ut, cum terra levis mediam virgultaque molem
3.397
Suspendant, structa laterum compage ligatam
3.398
Arctet humum, pressus ne cedat turribus agger.
3.399
Lucus erat longo numquam violatus ab evo,
3.400
Obscurum cingens connexis aera ramis,
3.401
Et gelidas alte submotis solibus umbras.
3.402
Hunc non ruricolae Panes, nemorumque potentes
3.403
Silvani Nymphaeque tenent, sed barbara ritu
3.404
Sacra deum, structae diris altaribus arae;
3.405
Omnisque humanis lustrata cruoribus arbos.
3.406
Si qua fidem meruit superos mirata vetustas,
3.407
Illis et volucres metuunt insistere ramis,
3.408
Et lustris recubare ferae: nec ventus in illas
3.409
Incubuit silvas, excussaque nubibus atris
3.410
Fulgura: non ullis frondem praebentibus auris
3.411
Arboribus suus horror inest. Tum plurima nigris
3.412
Fontibus unda cadit, simulacraque moesta deorum
3.413
Arte carent, caesisque extant informia truncis.
3.414
Ipse situs putrique facit iam robore pallor
3.415
Attonitos: non vulgatis sacrata figuris
3.416
Numina sic metuunt: tantum terroribus addit,
3.417
Quos timeant non nosse deos. Iam fama ferebat
3.418
Saepe cavas motu terrae mugire cavernas,
3.419
Et procumbentes iterum consurgere taxos,
3.420
Et non ardentis fulgere incendia silvae,
3.421
Roboraque amplexos circumfluxisse dracones.
3.422
Non illum cultu populi propiore frequentant,
3.423
Sed cessere deis. Medio cum Phoebus in axe est,
3.424
Aut coelum nox atra tenet, pavet ipse sacerdos
3.425
Acessus, dominumque timet deprendere luci.
3.426
Hanc iubet immisso silvam procumbere ferro:
3.427
Nam vicina operi belloque intacta priore
3.428
Inter nudatos stabat densissima montes.
3.429
Sed fortes tremuere manus, motique verenda
3.430
Maiestate loci, si robora sacra ferirent,
3.431
In sua credebant redituras membra secures.
3.432
Implicitas magno Caesar torpore cohortes
3.433
Ut vidit, primus raptam librare bipennem
3.434
Ausus, et aeriam ferro proscindere quercum,
3.435
Effatur, merso violata in robora ferro:
3.436
Iam ne quis vestrum dubitet subvertere silvam,
3.437
Credite me fecisse nefas. Tunc paruit omnis
3.438
Imperiis non sublato secura pavore
3.439
Turba, sed expensa superorum et Caesaris ira.
3.440
Procumbunt orni, nodosa impellitur ilex,
3.441
Silvaque Dodones, et fluctibus aptior alnus,
3.442
Et non plebeios luctus testata cupressus,
3.443
Tum primum posuere comas, et fronde carentes
3.444
Admisere diem: propulsaque robore denso
3.445
Sustinuit se silva cadens. Gemuere videntes
3.446
Gallorum populi: muris sed clausa iuventus
3.447
Exsultat. Quis enim laesos impune putaret
3.448
Esse deos? Servat multos fortuna nocentes:
3.449
Et tantum miseris irasci numina possunt.
3.450
Utque satis caesi nemoris, quaesita per agros
3.451
Plaustra ferunt: curvoque soli cessantis aratro
3.452
Agricolae raptis annum flevere iuvencis.
3.453
Dux tamen, impatiens haesuri ad moenia Martis,
3.454
Versus ad Hispanas acies extremaque mundi,
3.455
Iussit bella geri. Stellatis axibus agger
3.456
Erigitur, geminasque aequantes moenia turres
3.457
Accipit: hae nullo fixerunt robore terram,
3.458
Sed per iter longum caussa repsere latenti.
3.459
Cum tantum nutaret onus, telluris inanes
3.460
Concussisse sinus quaerentem erumpere ventum
3.461
Credidit, et muros mirata est stare iuventus.
3.462
Illinc tela cadunt excelsas urbis in arces.
3.463
Sed maior Graio Romana in corpora ferro
3.464
Vis inerat. Neque enim solis excussa lacertis
3.465
Lancea, sed tenso ballistae turbine rapta,
3.466
Haud unum contenta latus transire, quiescit:
3.467
Sed pandens perque arma viam, perque ossa, relicta
3.468
Morte, fugit: superest telo post vulnera cursus.
3.469
At saxum quoties ingenti verberis actu
3.470
Excutitur, qualis rupes, quam vertice montis
3.471
Abscidit impulsu ventorum adiuta vetustas,
3.472
Frangit cuncta ruens: nec tantum corpora pressa
3.473
Exanimat: totos cum sanguine dissipat artus.
3.474
Ut tamen hostiles densa testudine muros
3.475
Tecta subit virtus, armisque innexa priores
3.476
Arma ferunt, galeamque extentus protegit umbo,
3.477
Quae prius ex longo nocuerunt missa recessu,
3.478
Iam post terga cadunt: nec Graiis flectere iactum,
3.479
Aut facilis labor est longinqua ad tela parati
3.480
Tormenti mutare modum: sed pondere solo
3.481
Contenti, nudis evolvunt saxa lacertis.
3.482
Dum fuit armorum series, ut grandine tecta
3.483
Innocua percussa sonant, sic omnia tela
3.484
Respuit: at postquam virtus incensa virorum
3.485
Perpetuam rupit defesso milite cratem,
3.486
Singula continuis cesserunt ictibus arma.
3.487
Tunc adoperta levi procedit vinea terra,
3.488
Sub cuius pluteis et tecta fronte latentes
3.489
Moliri nunc ima parant, et vertere ferro
3.490
Moenia: nunc aries suspenso fortior ictu
3.491
Incussus densi compagem solvere muri
3.492
Tentat, et impositis unum subducere saxis.
3.493
Sed super et flammis, et magnae fragmine molis,
3.494
Et sudibus crebris, et adusti roboris ictu
3.495
Percussae cedunt crates, frustraque labore
3.496
Exhausto fessus repetit tentoria miles.
3.497
Summa fuit Grais, starent ut moenia, voti.
3.498
Ultro acies inferre parant: armisque coruscas
3.499
Nocturni texere faces: audaxque iuventus
3.500
Erupit: non hasta viris, non letifer arcus,
3.501
Telum flamma fuit, rapiensque incendia ventus
3.502
Per Romana tulit celeri munimina cursu.
3.503
Nec, quamvis viridi lactetur robore, lentas
3.504
Ignis agit vires: teda sed raptus ab omni
3.505
Consequitur nigri spatiosa volumina fumi:
3.506
Nec solum silvas, sed saxa iugentia solvit,
3.507
Et crudae putri fluxerunt pulvere cautes.
3.508
Procubuit, maiorque iacens adparuit agger.
3.509
Spes victis telluris abit, placuitque profundo
3.510
Fortunam tentare mari Non robore picto
3.511
Ornatas decuit fulgens tutela carinas,
3.512
Sed rudis, et qualis procumbit montibus arbor,
3.513
Conseritur stabilis navalibus area bellis.
3.514
Et iam turrigeram Bruti comitata carinam
3.515
Venerat in fluctus Rhodani cum gurgite classis,
3.516
Stoechados arva tenens. Nec non et Graia iuventua,
3.517
Omne suum fatis voluit committere robur,
3.518
Grandaevosque senes mixtis armavit ephebis.
3.519
Accepit non sola viros, quae stabat in undis
3.520
Classis; et emeritas repetunt navalibus alnos.
3.521
Ut matutinos spargens super aequora Phoebus
3.522
Fregit aquis radios, et liber nubibus aether,
3.523
Et posito Borea, pacemque tenentibus Austris,
3.524
Servatum bello iacuit mare, movit ab omni
3.525
Quisque suam statione ratem, paribusque lacertis
3.526
Caesaris hinc puppes, hinc Graio remige classis
3.527
Tollitur: impulsae tonsis tremuere carinae,
3.528
Crebraque sublimes convellunt verbera puppes.
3.529
Cornua Romanae classis validaeque triremes,
3.530
Quasque quater surgens exstructi remigis ordo
3.531
Commovet, et plures quae mergunt aequore pinus,
3.532
Multiplices cinxere rates. Hoc robur aperto
3.533
Oppositum pelago. Lunata fronte recedunt
3.534
Ordine contentae gemino crevisse Liburnae.
3.535
Celsior at cunctis Bruti praetoria puppis
3.536
Verberibus senis agitur, molemque profundo.
3.537
Invehit, et summis longe petit aequora remis.
3.538
Ut tantum medii fuerat maris, utraque classis
3.539
Quod semel excussis posset transcurrere tonsis,
3.540
Innumerae vasto miscentur in aethere voces:
3.541
Remorumque sonus premitur clamore: nec ullae
3.542
Audiri potuere tubae. Tunc caerula verrunt,
3.543
Atque in transtra cadunt, et remis pectora pulsant.
3.544
Ut primum rostris crepuerunt obvia rostra,
3.545
In puppim rediere rates, emissaque tela
3.546
Aera texerunt vacuumque cadentia pontum.
3.547
Et iam diductis extendunt cornua proris,
3.548
Diversaeque rates laxata classe receptae.
3.549
Ut, quoties aestus Zephyris Eurisque repugnat,
3.550
Huc abeunt fluctus, illuc mare: sic, ubi puppes
3.551
Sulcato varios duxerunt gurgite tractus,
3.552
Quod tulit illa ratis remis, haec repulit aequor.
3.553
Sed Graiis habiles pugnamque lacessere pinus
3.554
Et tentare fugam, nec longo frangere gyro
3.555
Cursum, nec tarde flectenti cedere clavo.
3.556
At Romana ratis stabilem praebere carinam
3.557
Certior, et terrae similem bellantibus usum.
3.558
Tunc in signifera residenti puppe magistro
3.559
Brutus ait: Paterisne acies errare profundo,
3.560
Artibus et certas pelagi? Iam consere bellum:
3.561
Phocaicis medias rostris oppone carinas.
3.562
Paruit, obliquas et praebuit hostibus alnos.
3.563
Tunc, quaecumque ratis tentavit robora Bruti,
3.564
Ictu victa suo percussae capta cohaesit.
3.565
Ast alias manicaeque ligant, teretesque catenae,
3.566
Seque tenent remis: tecto stetit aequore bellum.
3.567
Iam non excussis torquentur tela lacertis,
3.568
Nec longinqua cadunt iaculato vulnera ferro:
3.569
Miscenturque manus. Navali plurima bello
3.570
Ensis agit. Stat quisque suae de robore puppis
3.571
Pronus in adversos ictus: nullique perempti
3.572
In ratibus cecidere suis. Cruor altus in undis
3.573
Spumat, et obducti concreto sanguine fluctus.
3.574
Et quas immissi traxerunt vincula ferri,
3.575
Has prohibent iungi conserta cadavera puppes.
3.576
Semianimes alii vastum subiere profundum,
3.577
Hauseruntque suo permixtum sanguine pontum.
3.578
Hi, luctantem animam lenta cum morte trahentes,
3.579
Fractarum subita ratium periere ruina.
3.580
Irrita tela suas peragunt in gurgite caedes:
3.581
Et quodcumque cadit frustrato pondere ferrum,
3.582
Exceptum mediis invenit vulnus in undis.
3.583
Phocaicis Romana ratis vallata carinis,
3.584
Robore diducto dextrum laevumque tuetur
3.585
Aequo Marte latus: cuius dum pugnat ab alta
3.586
Puppe Tagus, Graiumque audax aplustre retentat,
3.587
Terga simul pariter missis et pectora telis
3.588
Transigitur: medio concurrit pectore ferrum,
3.589
Et stetit incertus, flueret quo vulnere, sanguis,
3.590
Donec utrasque simul largus cruor expulit hastas,
3.591
Divisitque animam, sparsitque in vulnera letum.
3.592
Dirigit huc puppim miseri quoque dextra Telonis,
3.593
Qua nullam melius, pelago turbante, carinae
3.594
Audivere manum: nec lux est notior ulli
3.595
Crastina, seu Phoebum videat, seu cornua lunae,
3.596
Semper venturis componere carbasa ventis.
3.597
Hic Latiae rostro compagem ruperat alni:
3.598
Pila sed in medium venere trementia pectus,
3.599
Avertitque ratem morientis dextra magistri.
3.600
Dum cupit in seciam Gyareus erepere puppim,
3.601
Excipit immissum suspensa per ilia ferrum,
3.602
Adfixusque rati, telo retinente, pependit.
3.603
Stant gemini fratres, fecundae gloria matris,
3.604
Quos eadem variis genuerunt viscera fatis.
3.605
Discrevit mors saeva viros: unumque relictum
3.606
Agnorunt miseri, sublato errore, parentes,
3.607
Aeternis caussam lacrimis. Tenet ille dolorem
3.608
Semper, et amissum fratrem lugentibus obfert.
3.609
Quorum alter, mixtis obliquo pectine remis,
3.610
Ausus Romanae Graia de puppe carinae
3.611
Iniectare manum: sed eam gravis insuper ictus
3.612
Amputat: ilia tamen nisu, quo prenderat, haesit,
3.613
Deriguitque tenens strictis immortua nervis.
3.614
Crevit in adversis virtus: plus nobilis irae
3.615
Truncus habet, fortique instaurat proelia laeva,
3.616
Rapturusque suam procumbit in aequora dextram.
3.617
Haec quoque cum toto manus est abscisa lacerto.
3.618
Iam clypeo telisque carens, non conditur ima
3.619
Puppe, sed expositus, fraternaque pectore nudo
3.620
Arma tegens, crebra confixus cuspide perstat:
3.621
Telaque multorum leto casura suorum
3.622
Emerita iam morte tenet. Tum vulnere multo
3.623
Effugientem animam lassos collegit in artus,
3.624
Membraque contendit toto, quicumque manebat,
3.625
Sanguine, et hostilem, defectis robore membris,
3.626
Insiluit, solo nociturus pondere, puppim.
3.627
Strage virum cumulata ratis, multoque cruore
3.628
Plena, per oblicum crebros latus accipit ictus.
3.629
At postquam ruptis pelagus compagibus hausit,
3.630
Ad summos repleta foros, descendit in undas,
3.631
Vicinum involvens contorto vertice pontum.
3.632
Aequora discedunt mersa diducta carina,
3.633
Inque locum puppis cecidit mare.- Multaque ponto
3.634
Praebuit illa dies varii miracula fati.
3.635
Ferrea dum puppi rapidos manus inserit uncos,
3.636
Adfixit Lycidam. Mersus foret ille profundo;
3.637
Sed prohibent socii, suspensaque crura retentant.
3.638
Scinditur avulsus: nec, sicut vulnere, sanguis
3.639
Emicuit lentus: ruptis cadit undique venis:
3.640
Discursusque animae diversa in membra meantis
3.641
Interceptus aquis. Nullius vita perempti
3.642
Est tanta dimissa via: pars ultima trunci
3.643
Tradidit in letum vacuos vitalibus artis;
3.644
At tumidus qua pulmo iacet, qua viscera fervent,
3.645
Haeserunt ibi fata diu: luctataque multum
3.646
Hac cum parte viri vix omnia membra tulerunt.
3.647
Dum nimium pugnax unius turba carinae
3.648
Incumbit prono lateri, vacuamque relinquit,
3.649
Qua caret hoste, ratem: congesto pondere puppis
3.650
Versa, cava texit pelagus nautasque carina;
3.651
Brachia nec licuit vasto iactare profundo,
3.652
Sed clauso periere mari.- tunc unica diri
3.653
Conspecta est leti facies, cum forte natantem
3.654
Diversae rostris iuvenem fixere carinae.
3.655
Discessit medium tam vastos pectus ad ictus:
3.656
Nec prohibere valent obtritis ossibus artus,
3.657
Quo minus aera sonent. Eliso ventre, per ora
3.658
Eiectat saniem permixtus viscere sanguis.
3.659
Postquam inhibent remis puppes, ac rostra recedunt,
3.660
Deiectum in pelagus perfosso pectore corpus
3.661
Vulneribus transmisit aquas.- Pars maxima turbae
3.662
Naufraga, iactatis morti obluctata lacertis,
3.663
Puppis ad auxilium sociae concurrit: at illi
3.664
Robora cum vetitis prensarent altius ulnis,
3.665
Nutaretque ratis populo peritura recepto,
3.666
Impia turba super medios ferit ense lacertos:
3.667
Brachia linquentes Graia pendentia puppi,
3.668
A manibus cecidere suis: non amplius undae
3.669
Sustinuere graves in summo gurgite truncos.
3.670
Iamque omni fusis nudato milite telis,
3.671
Invenit arma furor: remum contorsit in hostem
3.672
Alter: at hi tortum validis aplustre lacertis
3.673
Avulsasque rotant, excusso remige, sedes.
3.674
In pugnam fregere rates. Sidentia pessum
3.675
Corpora caesa tenent, spoliantque cadavera ferro.
3.676
Multi, inopes teli, iaculum letale revulsum
3.677
Visceribus traxere suis, et vulnera laeva
3.678
Oppressere manu, validos dum praebeat ictus
3.679
Sanguis et hostilem cum torserit exeat hastam.
3.680
Nulla tamen plures hoc edidit aequore clades,
3.681
Quam pelago diversa lues. Nam pinguibus ignis
3.682
Adfixus tedis, et tecto sulfure vivax
3.683
Spargitur: at faciles praebere alimenta carinae
3.684
Nunc pice, nunc liquida rapuere incendia cera.
3.685
Nec flammas superant undae: sparsisque per aequor
3.686
Iam ratibus, fragmenta ferus sibi vindicat ignis.
3.687
Hic recipit fluctus, extinguat ut aequore flammas:
3.688
Hi, ne mergantur, tabulis ardentibus haerent.
3.689
Mille modos inter leti, mors una timori est,
3.690
Qua coepere mori. Nec cessat naufraga virtus.
3.691
Tela legunt deiecta mari, ratibusque ministrant:
3.692
Incertasque manus ictu languente per undas
3.693
Exercent. Nunc, rara datur si copia ferri,
3.694
Utuntur pelago. Saevus complectitur hostem
3.695
Hostis, et implicitis gaudent subsidere membris,
3.696
Mergentesque mori.- Pugna fuit unus in illa
3.697
Eximius Phoceus animiam servare sub undis,
3.698
Scrutarique fretum si quid mersisset arenis,
3.699
Et nimis adfixos unci convellere morsus,
3.700
Adductum quoties non senserat ancora funem.
3.701
Hic ubi compressum penitus deduxerat hostem,
3.702
Victor et incolumis summas remeabat ad undas;
3.703
Sed, se per vacuos credit dum surgere fluctus,
3.704
Puppibus occurrit, tandemque sub aequore mansit.
3.705
Hi super hostiles iecerunt brachia remos,
3.706
Et ratium tenuere fugam. Non perdere letum
3.707
Maxima cura fuit; multus sua vulnera puppi
3.708
Adfixit moriens, et rostris abstulit ictus.
3.709
Stantem sublimi Tyrrhenum culmine prorae
3.710
Lygdamus excussa, Balearis tortor habenae,
3.711
Glande petens, solido fregit cava tempora plumbo.
3.712
Sedibus expulsi, postquam cruor omnia rupit
3.713
Vincula, procumbunt oculi: stat lumine rapto
3.714
Adtonitus, mortisque illas putat esse tenebras.
3.715
At postquam membris sensit constare vigorem,
3.716
Vos, ait, o socii, sicut tormenta soletis,
3.717
Me quoque mittendis rectum componite telis.
3.718
Egere quod superest animae, Tyrrhene, per omnes
3.719
Bellorum casus. Ingentem militis usum
3.720
Hoc habet ex magna defunctum parte cadaver:
3.721
Viventis feriere loco. Sic fatus in hostem
3.722
Caeca tela manu, sed non tamen irrita, mittit.
3.723
Excipit haec iuvenis generosi sanguinis Argus,
3.724
Qua iam non medius descendit in ilia venter,
3.725
Adiuvitque suo procumbens pondere ferrum.
3.726
Stabat diversa victae iam parte carinae
3.727
Infelix Argi genitor: non ille iuventae
3.728
Tempore Phocaicis ulli cessurus in armis:
3.729
Victum aevo robur cecidit, fessusque senecta
3.730
Exemplum, non miles erat. Qui, funere viso,
3.731
Saepe cadens longae senior per transtra carinae
3.732
Pervenit ad puppim, spirantesque invenit artus.
3.733
Non lacrimae cecidere genis, non pectora tundit,
3.734
Distentis toto riguit sed corpore palmis.
3.735
Nox subit, atque oculos vastae obduxere tenebrae,
3.736
Et miserum cernens agnoscere desinit Argum.
3.737
Ille caput labens et iam languentia colla,
3.738
Viso patre, levat: vox fauces nulla solutas
3.739
Prosequitur: tacito tantum petit oscula vultu,
3.740
Invitatque patris claudenda ad lumina dextram.
3.741
Ut torpore senex caruit, viresque cruentus
3.742
Coepit habere dolor, Non perdam tempora, dixit,
3.743
A saevis permissa deis, iugulumque senilem
3.744
Confodiam. Veniam misero concede parenti,
3.745
Arge, quod amplexus, extrema quod oscula fugi.
3.746
Nondum destituit calidus tua vulnera sanguis,
3.747
Semianimisque iaces, et adhuc potes esse superstes.
3.748
Sic fatus, quamvis capulum per viscera missi
3.749
Polluerat gladii, tamen alta sub aequora tendit
3.750
Praecipiti saltu. Letum praecedere nati
3.751
Festinantem animam morti non credidit uni.
3.752
Inclinant iam fata ducum, nec iam amplius anceps
3.753
Belli casus erat: Graiae pars maxima classis
3.754
Mergitur: ast aliae mutato remige puppes
3.755
Victores vexere suos: navalia paucae
3.756
Praecipiti tenuere fuga. Quis in urbe parentum
3.757
Fletus erat! quanti matrum per litora planctus!
3.758
Coniunx saepe sui, confusis vultibus unda,
3.759
Credidit ora viri, Romanum amplexa cadaver:
3.760
Accensisque rogis miseri de corpore trunco
3.761
Certavere patres.- At Brutus, in aequore victor,
3.762
Primus Caesareis pelagi decus addidit armis.