On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
4.1
At procul extremis terrarum Caesar in oris
4.2
Martem saevus agit, non multa caede nocentem,
4.3
Maxima sed fati ducibus momenta daturum.
4.4
Iure pari rector castris Afranius illis
4.5
Ac Petreius erat: concordia duxit in aequas
4.6
Imperium commune vices, tutelaque valli
4.7
Pervigil alterno paret custodia signo.
4.8
His praeter Latias acies erat impiger Astur,
4.9
Vettonesque leves, profugique a gente vetusta
4.10
Gallorum Celtae, miscentes nomen Iberis.
4.11
Colle tumet modico, lenique excrevit in altum
4.12
Pingue solum tumulo: super hunc fundata vetusta
4.13
Surgit Ilerda manu: placidis praelabitur undis
4.14
Hesperios inter Sicoris non ultimus amnes;
4.15
Saxeus ingenti quem pons amplectitur arcu,
4.16
Hibernas passurus aquas. At proxima rupes
4.17
Signa tenet Magni: nec Caesar colle minore
4.18
Castra levat: medius dirimit tentoria gurges.
4.19
Explicat hinc tellus campos effusa patentes,
4.20
Vix oculo prendente modum, camposque coerces,
4.21
Cinga rapax, vetitus fluctus et litora cursu
4.22
Oceani pepulisse tuo: nam gurgite mixto,
4.23
Qui praestat terris, aufert tibi nomen Iberus.
4.24
Prima dies belli cessavit Marte cruento,
4.25
Spectandasque ducum vires numerosaque signa
4.26
Exposuit. Piguit sceleris; pudor arma furentum
4.27
Continuit; patriaeque et ruptis legibus unum
4.28
Donavere diem. Prono tunc Caesar Olympo
4.29
In noctem subita circumdedit agmina fossa,
4.30
Dum primae perstant acies, hostemque fefellit,
4.31
Et prope consertis obduxit castra maniplis.
4.32
Luce nova collem subito conscendere cursu,
4.33
Qui medius tutam castris dirimebat Ilerdam,
4.34
Imperat. Huc hostem pariter terrorque pudorque
4.35
Impulit; et rapto tumulum prior agmine cepit.
4.36
His virtus ferrumque locum promittit: at illis
4.37
Ipse locus. Miles rupes oneratus in altas
4.38
Nititur: adversoque acies in monte supina
4.39
Haeret, et in tergum casura, umbone sequentis
4.40
Erigitur. Nulli telum vibrare vacabat,
4.41
Dum labat et fixo firmat vestigia pilo,
4.42
Dum scopulos stirpesque tenent, atque, hoste relicto,
4.43
Caedunt ense viam. Vidit lapsura ruina
4.44
Agmina dux, equitemque iubet succedere bello,
4.45
Munitumque latus laevo praeducere gyro.
4.46
Sic pedes ex facili, nulloque urgente, receptus,
4.47
Irritus et victor, subducto Marte, pependit.
4.48
Hactenus armorum discrimina: cetera bello
4.49
Fata dedit variis incertus motibus aer.
4.50
Pigro bruma gelu, siccis Aquilonibus haerens,
4.51
Aethere constricto pluvias in nube tenebat.
4.52
Urebant montana nives, camposque iacentes
4.53
Non duraturae conspecto sole pruinae:
4.54
Atque omnis propior mergenti sidera coelo
4.55
Aruerat tellus hiberno dura sereno.
4.56
Sed postquam vernus calidum Titana recepit
4.57
Sidera respiciens delapsae portitor Helles,
4.58
Atque iterum, aequatis ad iustae pondera Librae
4.59
Temporibus, vicere dies: tunc, sole relicto,
4.60
Cynthia quo primum cornu dubitanda refulsit,
4.61
Exclusit Boream, flammasque accepit ab Euro.
4.62
Ille suo nubes quascumque invenit in axe,
4.63
Torsit in occiduum Nabataeis flatibus orbem:
4.64
Et quas sentit Arabs, et quas Gangetica tellus
4.65
Exhalat nebulas, quidquid concrescere primus
4.66
Sol patitur, quidquid coeli fuscator Eoi
4.67
Intulerat Corus, quidquid defenderat Indos,
4.68
Incendere diem nubes, oriente remotae;
4.69
Nec medio potuere graves incumbere mundo,
4.70
Sed nimbos rapuere fuga. Vacat imbribus Arctos
4.71
Et Notus; in solam Calpen fluit humidus aer.
4.72
Hic, ubi iam Zephyri fines et summus Olympi
4.73
Cardo tenet Tethyn, vetitae transcurrere, densos
4.74
Involvere globos; congestumque aeris atri
4.75
Vix recipit spatium, quod separat aethere terram.
4.76
Iamque polo pressae largos densentur in imbres,
4.77
Spissataeque fluunt: nec servant fulmina flammas,
4.78
Quamvis crebra micent: moriuntur fulgura nimbis
4.79
Hinc imperfecto complectitur aera gyro
4.80
Arcus, vix ulla variatus luce colorem,
4.81
Oceanumque bibit, raptosque ad nubila fluctus
4.82
Pertulit, et coelo diffusum reddidit aequor.
4.83
Iamque Pyrenaeae, quas numquam solvere Titan
4.84
Evaluit, fluxere nives, fractoque madescunt
4.85
Saxa gelu. Tunc, quae solitis e fontibus exit,
4.86
Non habet unda vias: tam largas alveus omnis
4.87
A ripis accepit aquas. Iam naufraga campo
4.88
Caesaris arma natant, impulsaque gurgite multo
4.89
Castra labant: alto restagnant flumina vallo.
4.90
Non pecorum raptus faciles, non pabula mersi
4.91
Ulla ferunt sulci: tectarum errore viarum
4.92
Fallitur occultis sparsus populator in agris.
4.93
Iamque, comes semper magnorum prima malorum.
4.94
Saeva fames aderat: nulloque obsesses ab hoste
4.95
Miles eget; toto censu non prodigus emit
4.96
Exiguam Cererem. Pro lucri pallida tabes!
4.97
Non deest prolato ieiunus venditor auro.
4.98
Iam tumuli collesque latent: iam flumina cuncta
4.99
Condidit una palus, vastaque voragine mersit:
4.100
Absorpsit penitus rupes, ac tecta ferarum
4.101
Detulit, atque ipsas hausit, subitisque frementes
4.102
Vorticibus contorsit aquas et repulit aestus
4.103
Fortior Oceani. Nec Phoebum surgere sentit
4.104
Nox subiecta polo; rerum discrimina miscet
4.105
Deformis coeli facies iunctaeque tenebrae.
4.106
Sic mundi pars ima iacet, quam zona nivalis
4.107
Perpetuaeque premunt hiemes; non sidera coelo
4.108
Ulla videt, sterili non quidquam frigore gignit,
4.109
Sed glacie medios signorum temperat ignes.
4.110
Sic, o summe parens mundi, sic sorte secunda
4.111
Aequorei rector facias, Neptune, tridentis:
4.112
Et tu perpetuis impendas aera nimbis;
4.113
Tu remeare vetes quoscumque emiseris aestus.
4.114
Non habeant amnes declivem ad litora cursum,
4.115
Sed pelagi referantur aquis: concussaque tellus
4.116
Laxet iter fluviis. Hos campos Rhenus inundet,.
4.117
Hos Rhodanus: vastos obliquent flumina fontes.
4.118
Rhipaeas huc solve nives, huc stagna lacusque
4.119
Et pigras, ubicumque iacent, effunde paludes:
4.120
Et miseras bellis civilibus eripe terras.
4.121
Sed parvo Fortuna viri contenta pavore,
4.122
Plena redit, solitoque magis favere secundi
4.123
Et veniam meruere dei. Iam rarior aer,
4.124
Et par Phoebus aquis, densas in vellera nubes
4.125
Sparserat, et noctes ventura luce rubebant:
4.126
Servatoque loco rerum, discessit ab astris
4.127
Humor, et ima petit, quidquid pendebat aquarum.
4.128
Tollere silva comas, stagnis emergere colles
4.129
Incipiunt, visoque die durescere valles.
4.130
Utque habuit ripas Sicoris, camposque reliquit,
4.131
Primum cana salix madefacto vimine parvam
4.132
Texitur in puppim, caesoque inducta iuvenco
4.133
Vectoris patiens tumidum superenatat amnem.
4.134
Sic Venetus stagnante Pado, fusoque Britannus
4.135
Navigat Oceano: sic, cum tenet omnis Nilus,
4.136
Conseritur bibula Memphitis cymba papyro.
4.137
His ratibus transiecta manus festinat utrinque
4.138
Succisum curvare nemus; fluviique ferocis
4.139
Incrementa timens, non primis robora ripis
4.140
Imposuit: medios pontem distendit in agros.
4.141
Ac ne quid Sicoris repetitis audeat undis,
4.142
Spargitur in sulcos, et scisso gurgite rivis
4.143
Dat poenas maioris aquae. Postquam omnia fatis
4.144
Caesaris ire videt, celsam Petreius Ilerdam
4.145
Deserit, et noti diffisus viribus orbis,
4.146
Indomitos quaerit populos et semper in arma
4.147
Mortis amore feros, et tendit in ultima mundi.
4.148
Nudatos Caesar colles desertaque castra
4.149
Conspiciens, capere arma iubet, nec quaerere pontem
4.150
Nec vada, sed duris fluvium superare lacertis.
4.151
Paretur, rapuitque ruens in proelia miles,
4.152
Quod fugiens timuisset, iter. Mox uda receptis
4.153
Membra fovent armis, gelidosque a gurgite cursu
4.154
Restituunt artus, donec decresceret umbra,
4.155
In medium surgente die. Iamque agmina summa
4.156
Carpit eques, dubiique fugae pugnaeque tenentur.
4.157
Adtollunt campo geminae iuga saxea rupes,
4.158
Valle cava media. Tellus hinc ardua celsos
4.159
Continuat colles: tutae quos inter opaco
4.160
Anfractu latuere viae. Quibus hoste potito
4.161
Faucibus, emitti terrarum in devia Martem
4.162
Inque feras gentes, Caesar videt. Ite sine ullo
4.163
Ordine, ait, raptumque fuga convertite bellum,
4.164
Et faciem pugnae vultusque inferte minaces:
4.165
Nec liceat pavidis ignava occumbere morte:
4.166
Excipiant recto fugientes pectore ferrum.
4.167
Dixit, et ad montes tendentem praevenit hostem.
4.168
Illic exiguo paullum distantia vallo
4.169
Castra locant. Postquam spatio languentia nullo
4.170
Mutua conspicuos habuerunt lumina vultus,
4.171
Et fratres natosque suos videre patresque,
4.172
Deprensum est civile nefas! Tenuere parumper
4.173
Ora metu: tantum nutu motoque salutant
4.174
Ense suos. Mox ut stimulis maioribus ardens
4.175
Rupit amor leges, audet transcendere vallum
4.176
Miles, in amplexus effusas tendere palmas.
4.177
Hospitis ille ciet nomen; vocat ille propinquum:
4.178
Admonet hunc studiis consors puerilibus aetas:
4.179
Nec Romanus erat, qui non agnoverat hostem.
4.180
Arma rigant lacrimis, singultibus oscula rumpunt:
4.181
Et, quamvis nullo maculatus sanguine, miles,
4.182
Quae potuit, fecisse timet. Quid pectora pulses?
4.183
Quid, vesane, gemis? fletus quid fundis inanes,
4.184
Nec te sponte tua sceleri parere fateris?
4.185
Usque adeone times, quem tu facis ipse timendum?
4.186
Classica dent bellum; saevos tu neglige cantus:
4.187
Signa ferant; cessa: iamiam civilis Erinnys
4.188
Concidet, et Caesar generum privatus amabit.
4.189
Nunc ades, aeterno complectens omnia nexu,
4.190
O rerum mixtique salus, Concordia, mundi,
4.191
Et sacer orbis amor: magnum nunc saecula nostra
4.192
Venturi discrimen habent. Periere latebrae
4.193
Tot scelerum: populo venia est erepta nocenti:
4.194
Agnovere suos. Pro numine fata sinistro,
4.195
Exigua requie tantas augentia clades!
4.196
Pax erat, et miles, castris permixtus utrisque,
4.197
Errabat: duro concordes cespite mensas
4.198
Institnunt, et permixto libamina Baccho
4.199
Gramineis fluxere focis: iunctoque cubili
4.200
Extrahit insomnes bellorum fabula noctes:
4.201
Quo primum steterint campo, qua lancea dextra
4.202
Exierit. Dum, quae gesserunt fortia, iactant,
4.203
Et dum multa negant, quod solum fata petebant,
4.204
Est miseris renovata fides, atque omne futurum
4.205
Crevit amore nefas. Nam postquam foedera pacis
4.206
Cognita Petreio, seque et sua tradita venum
4.207
Castra videt, famulas scelerata ad proelia dextras
4.208
Excitat, atque hostes turba stipatus inermes
4.209
Praecipitat castris, iunctosque amplexibus ense
4.210
Separat, et multo disturbat sanguine pacem.
4.211
Addidit ira ferox moturas proelia voces:
4.212
Immemor o patriae, signorum oblite tuorum,
4.213
Non potes hoc caussae, miles, praestare senatus,
4.214
Adsertor victo redeas ut Caesare; certe
4.215
Ut vincare, potes. Dum ferrum, incertaque fata,
4.216
Quique fluat multo non deerit vulnere sanguis,
4.217
Ibitis ad dominum, damnataque signa feretis?
4.218
Utque habeat famulos nullo discrimine, Caesar
4.219
Exorandus erit? ducibus quoque vita petenda est?
4.220
Numquam nostra salus pretium mercesque nefandae
4.221
Proditionis erit: non hoc civilia bella,
4.222
Ut vivamus, agunt. Trahimur sub nomine pacis.
4.223
Non chalybem gentes penitus fugiente metallo
4.224
Eruerent, nulli vallarent oppida muri,
4.225
Non sonipes in bella ferox, non iret in aequor
4.226
Turrigeras classis pelago sparsura carinas,
4.227
Si bene libertas umquam pro pace daretur.
4.228
Hostes nempe meos sceleri iurata nefando
4.229
Sacramenta tenent: at vobis vilior hoc est
4.230
Vestra fides, quod pro caussa pugnantibus aequa
4.231
Et veniam sperare licet. Pro dira pudoris
4.232
Foedera! Nunc toto fatorum ignarus in orbe,
4.233
Magne, paras acies, mundique extrema tenentes
4.234
Sollicitas reges, cum forsan foedere nostro
4.235
Iam tibi sit promissa salus. Sic fatur, et omnes
4.236
Concussit mentes, scelerumque reduxit amorem.
4.237
Sic, ubi desuetae silvis in carcere clauso
4.238
Mansuevere ferae, et vultus posuere minaces,
4.239
Atque hominem didicere pati: si torrida parvus
4.240
Venit in ora cruor, redeunt rabiesque furorque,
4.241
Admonitaeque tument gustato sanguine fauces;
4.242
Fervet, et a trepido vix abstinet ira magistro.
4.243
Itur in omne nefas: et quae Fortuna deorum.
4.244
Invidia caeca bellorum in nocte tulisset,
4.245
Fecit monstra fides: inter mensasque torosque,
4.246
Quae modo complexu foverunt, pectora caedunt.
4.247
Et quamvis primo ferrum strinxere gementes,
4.248
Ut dextrae iusti gladius dissuasor adhaesit,
4.249
Dum feriant, odere suos, animosque labantes
4.250
Confirmant ictu. Fervent iam castra tumultu,
4.251
[ Et scelerum turba: rapiuntur colla parentum.]
4.252
Ac velut occultum pereat scelus, omnia monstra
4.253
In faciem posuere ducum: iuvat esse nocentes.
4.254
Tu, Caesar, quamvis spoliatus milite multo,
4.255
Agnoscis superos. Neque enim tibi maior in arvis
4.256
Emathiis fortuna fuit, nec Phocidos undis
4.257
Massiliae, Phario nec tantum est aequore gestum.
4.258
Hoc siquidem solo civilis crimine belli
4.259
Dux caussae melioris eris. Polluta nefanda
4.260
Agmina caede duces iunctis committere castris
4.261
Non audent, altaeque ad moenia rursus Ilerdae
4.262
Intendere fugam. Campos eques obvius omnes
4.263
Abstulit, et siccis inclusit collibus hostem.
4.264
Tunc inopes undae praerupta cingere fossa
4.265
Caesar avet, nec castra pati contingere ripas,
4.266
Aut circum largos curvari brachia fontes.
4.267
Ut leti videre viam, conversus in iram
4.268
Praecipitem timor est. Miles, non utile clausis
4.269
Auxilium, mactavit equos: tandemque coactus
4.270
Spe posita damnare fugam, casurus in hostes
4.271
Fertur. Ut effuso Caesar decurrere passu
4.272
Vidit, et ad certam devotos tendere mortem:
4.273
Tela tene iam, miles, ait, ferrumque ruenti
4.274
Subtrahe: non ullo constet mihi sanguine bellum:
4.275
Vincitur haud gratis, iugulo qui provocat hostem.
4.276
En sibi vilis adest invisa luce iuventus,
4.277
Iam damno peritura meo. Non sentiet ictus,
4.278
Incumbet gladiis, gaudebit sanguine fuso.
4.279
Deserat hic fervor mentes, cadat impetus amens.
4.280
Perdant velle mori. Sic deflagrare minaces
4.281
Incassum et vetito passus languescere bello,
4.282
Substituit merso dum nox sua lumina Phoebo.
4.283
Inde ubi nulla data est miscendi copia Martis,
4.284
Paullatim cadit ira ferox, mentesque tepescunt;
4.285
Saucia maiores animos ut pectora gestant,
4.286
Dum dolor est ictusque recens, et mobile nervis
4.287
Conamen calidus praebet cruor, ossaque nondum
4.288
Adduxere cutem: si conscius ensis adacti
4.289
Stat victor, tenuitque manus, tunc frigidus artus
4.290
Adligat atque animum subducto robore torpor,
4.291
Postquam sicca rigens adstrinxit vulnera sanguis.
4.292
Iamque inopes undae, primum tellure refossa,
4.293
Occultos latices abstrusaque flumina quaerunt:
4.294
Nec solum rastris durisque ligonibus arva,
4.295
Sed gladiis fodere suis: puteusque cavati
4.296
Montis ad irrigui premitur fastigia campi.
4.297
Non se tam penitus, tam longe luce relicta
4.298
Merserit Asturii scrutator pallidus auri.
4.299
Non tamen aut tectis sonuerunt cursibus amnes,
4.300
Aut micuere novi, percusso pumice, fontes:
4.301
Atra nec exiguo stillant sudantia rore,
4.302
Aut impulsa levi turbatur glarea vena.
4.303
Tunc exhausta super multo sudore iuventus
4.304
Extrahitur, duris silicum lassata metallis.
4.305
Quoque minus possent siccos tolerare vapores,
4.306
Quaesitae fecistis aquae. Nec languida fessi
4.307
Corpora sustentant epulis, mensasque perosi
4.308
Auxilium fecere famem. Si mollius arvum
4.309
Prodidit humorem, pingues manus utraque glebas
4.310
Exprimit ora super. Nigro si turbida limo
4.311
Colluvies immota iacet, cadit omnis in haustus
4.312
Certatim obscoenos miles: moriensque recepit,
4.313
Quas nollet victurus, aquas: rituque ferarum
4.314
Distentas siccant pecudes, et lacte negato,
4.315
Sordidus exhausto sorbetur ab ubere sanguis.
4.316
tunc herbas frondesque terunt, et rore madentes
4.317
Destringunt ramos: ac si quos palmite crudo
4.318
Arboris aut tenera succos pressere medulla.
4.319
O fortunati, fugiens quos barbarus hostis
4.320
Fontibus immixto stravit per rura veneno.
4.321
Hos licet in fluvios saniem tabemque ferarum,
4.322
Pallida Dictaeis, Caesar, nascentia saxis
4.323
Infundas aconita palam, Romana iuventus
4.324
Non decepta bibet. Torrentur viscera flamma,
4.325
Oraque sicca rigent squamosis aspera linguis.
4.326
Iam marcent venae, nulloque humore rigatus
4.327
Aeris alternos angustat pulmo meatus,
4.328
Rescissoque nocent suspiria dura palato.
4.329
Pandunt ora tamen, nocturnumque aera captant.
4.330
Exspectant imbres, quorum modo cuncta natabant
4.331
Impulsu, et siccis vultus in nubibus haerent.
4.332
Quoque magis miseros undae ieiunia solvant,
4.333
Non super arentem Meroen Cancrique sub axe,
4.334
Qua nudi Garamantes arant, sedere: sed inter
4.335
Stagnantem Sicorim et rapidum deprensus Iberum
4.336
Spectat vicinos sitiens exercitus amnes.
4.337
Iam domiti cessere duces, pacisque petendae
4.338
Auctor damnatis supplex Afranius armis,
4.339
Semianimes in castra trahens hostilia turmas,
4.340
Victoris stetit ante pedes. Servata precanti
4.341
Maiestas, non fracta malis, interque priorem
4.342
Fortunam casusque novos gerit omnia victi,
4.343
Sed ducis, et veniam securo pectore poscit:
4.344
Si me degeneri stravissent fata sub hoste
4.345
Non deerat fortis rapiendo dextera leto:
4.346
At nunc sola mihi est orandae caussa salutis,
4.347
Dignum donanda, Caesar, te credere vita.
4.348
Non partis studiis agimur, nec sumsimus arma
4.349
Consiliis inimica tuis. Nos denique bellum
4.350
Invenit civile duces; caussaeque priori,
4.351
Dum potuit, servata fides. Nil fata moramur:
4.352
Tradimus Hesperias gentes, aperimus Eoas,
4.353
Securumque orbis patimur post terga relicti.
4.354
Nec cruor effusus campis tibi bella peregit,
4.355
Nec ferrum lassaeque manus. Hoc hostibus unum,
4.356
Quod vincas, ignosce tuis. Nec magna petuntur.
4.357
Otia des fessis, vitam patiaris inermes
4.358
Degere, quam tribuis: campis prostrata iacere
4.359
Agmina nostra putes: neque enim felicibus armis
4.360
Misceri damnata decet, partemque triumphi
4.361
Captos ferre tui: turba haec sua fata peregit.
4.362
Hoc petimus, victos ne tecum vincere cogas.
4.363
Dixerat: at facilis Caesar vultuque serenus
4.364
Flectitur, atque usum belli poenamque remittit.
4.365
Ut primum iustae placuerunt foedera pacis,
4.366
Incustoditos decurrit miles ad amnes;
4.367
Incumbit ripis, permissaque flumina turbat.
4.368
Continuus multis subitarum tractus aquarum,
4.369
Aera non passus vacuis discurrere venis,
4.370
Arctavit clausitque animam: nec fervida pestis
4.371
Cedit adhuc: sed morbus egens iam gurgite plenis
4.372
Visceribus sibi poscit aquas. Mox robora nervis
4.373
Et vires rediere viris. O prodiga rerum
4.374
Luxuries, numquam parvo contenta parato,
4.375
Et quaesitorum terra pelagoque ciborum
4.376
Ambitiosa fames, et lautae gloria mensae,
4.377
Discite, quam parvo liceat producere vitam,
4.378
Et quantum natura petat. Non erigit aegros
4.379
Nobilis ignoto diffusus consule Bacchus:
4.380
Non auro murrhaque bibunt; sed gurgite puro
4.381
Vita redit. Satis est populis fluviusque Ceresque.
4.382
Heu miseri, qui bella gerunt! Tunc, arma relinquens
4.383
Victori, miles spoliato pectore tutus
4.384
Innocuusque suas, curarum liber, in urbes
4.385
Spargitur. O quantum donata pace potitos
4.386
Excussis umquam ferrum librasse lacertis
4.387
Poenituit, tolerasse sitim, frustraque rogasse
4.388
Prospera bella deos. Nempe usis Marte secundo
4.389
Tot dubiae restant acies, tot in orbe labores:
4.390
Ut numquam fortuna labet successibus anceps,
4.391
Vincendum toties, terras fundendus in omnes
4.392
Est cruor, et Caesar per tot sua fata sequendus.
4.393
Felix, qui potuit, mundi nutante ruina,
4.394
Quo iaceat iam scire loco. Non proelia fessos
4.395
Ulla vocant, certos non rumpunt classica somnos.
4.396
Iam coniux natique rudes et sordida tecta
4.397
Et non deductos recipit sua terra colonos.
4.398
Hoc quoque securis oneris fortuna remisit,
4.399
Sollicitus menti quod abest favor. Ille salutis
4.400
Est auctor, dux ille fuit. Sic proelia soli
4.401
Felices nullo spectant civilia voto.
4.402
Non eadem belli totum fortuna per orbem
4.403
Constitit: in partes aliquid sed Caesaris ausa eat,
4.404
Qua maria Hadriaci longas ferit unda Salonas,
4.405
Et tepidum in molles Zephyros excurrit Iader.
4.406
Illic, bellaci confisus gente Curictum,
4.407
Quos alit Hadriaco tellus circumflua ponto,
4.408
Clauditur extrema residens Antonius ora,
4.409
Cautus ab incursu belli, si sola recedat,
4.410
Expugnat quae tuta, fames. Non pabula tellus
4.411
Pascendis submittit equis, non proserit ullam
4.412
Flava Ceres segetem: spoliabat gramine campum
4.413
Miles, et adtonso miseris iam dentibus arvo
4.414
Castrorum siccas de cespite vulserat herbas,
4.415
Ut primum adversae socios in litore terrae
4.416
Et Basilum videre ducem: nova furta per aequor
4.417
Exquisita fugae. Neque enim de more carinas
4.418
Extendunt, puppesque levant, sed firma gerendis
4.419
Molibus insolito contexunt robora ductu.
4.420
Namque ratem vacuae sustentant undique cuppae,
4.421
Quarum porrectis series constricta catenis
4.422
Ordinibus geminis obliquas excipit alnos.
4.423
Nec gerit expositum telis in fronte patenti
4.424
Remigium: sed, quod trabibus circumdedit aequor,
4.425
Hoc ferit, et taciti praebet miracula cursus,
4.426
Quod nec vela ferat, nec apertas verberet undas.
4.427
Tunc freta servantur, dum se declivibus undis
4.428
Aestus agat, refluoque mari nudentur arenae.
4.429
Iamque relabenti crescebant litora ponto;
4.430
Missa ratis prono defertur lapsa profundo,
4.431
Et geminae comites. Cunctas super ardua turris
4.432
Eminet, et tremulis tabulata minantia pinnis.
4.433
Noluit Illyricae custos Octavius undae
4.434
Confestim tentare ratem, celeresque carinas
4.435
Continuit, cursu crescat dum praeda secundo:
4.436
Et temere ingressos repetendum invitat ad aequor
4.437
Pace maris. Sic dum pavidos formidine cervos
4.438
Claudat odoratae metuentes aera pennae,
4.439
Aut dum dispositis adtollat retia varis
4.440
Venator, tenet ora levis clamosa Molossi,
4.441
Spartanos Cretasque ligat: nec creditur ulli
4.442
Silva cani, nisi qui presso vestigia rostro
4.443
Colligit, et praeda nescit latrare reperta,
4.444
Contentus tremulo monstrasse cubilia loro.
4.445
Nec mora: complentur moles, avideque petitis
4.446
Insula deseritur ratibus, quo tempore primas
4.447
Impedit ad noctem iam lux extrema tenebras.
4.448
At Pompeianus fraudes innectere ponto
4.449
Antiqua parat arte Cilix, passusque vacare
4.450
Summa freti, medio suspendit vincula ponto,
4.451
Et laxas fluitare sinit religatque catenas
4.452
Rupis ab Illyricae scopulis. Nec prima, nec illa,
4.453
Quae sequitur, tardata ratis: sed tertia moles
4.454
Haesit, et ad cautes adducto fune secuta est.
4.455
Impendent cava saxa mari, ruituraque semper
4.456
Stat( mirum) moles, et silvis aequor inumbrat.
4.457
Huc fractas Aquilone rates submersaque pontus
4.458
Corpora saepe tulit, caecisque abscondit in antris:
4.459
Restituit raptus tectum mare: quumque cavernae
4.460
Evomuere fretum, contorti verticis undae
4.461
Tauromenitanam vincunt fervore Charybdin.
4.462
Hic Opiterginis moles onerata colonis
4.463
Constitit: hanc omni puppes statione solutae
4.464
Circumeunt: alii rupes ac litora complent.
4.465
Vulteius tacitas sensit sub gurgite fraudes;
4.466
( Dux erat ille ratis,) frustra qui vincula ferro
4.467
Rumpere conatus, poscit spe proelia nulla,
4.468
Incertus qua terga daret, qua pectora bello.
4.469
Hoc tamen in casu, quantum deprensa valebat,
4.470
Effecit virtus: inter tot millia captae
4.471
Circumfusa rati et plenam vix inde cohortem
4.472
Pugna fuit; non longa quidem: nam condidit atra
4.473
Nox lucem dubiam, pacemque habuere tenebrae.
4.474
Tunc sic adtonitam venturaque fata paventem
4.475
Rexit magnanima Vulteius voce cohortem:
4.476
Libera non ultra, parva quam nocte, iuventus,
4.477
Consulite extremis angusto tempore rebus.
4.478
Vita brevis nulli super est, qui tempus in illa
4.479
Quaerendae sibi mortis habet: nec gloria leti
4.480
Inferior, iuvenes, admoto occurrere fato.
4.481
Omnibus incerto venturae tempore vitae,
4.482
Par animi laus est, et quos speraveris annos
4.483
Perdere, et extremae momentum abrumpere lucis,
4.484
Accersas dum fata manu. Non cogitur ullus
4.485
Velle mori. Fuga nulla patet: stant undique nostris
4.486
Intenti cives iugulis. Decernite letum,
4.487
Et metus omnis abest: cupias quodcumque necesse est.
4.488
Non tamen in caeca bellorum nube cadendum est,
4.489
Aut cum permixtis acies sua tela tenebris
4.490
Involvunt, conserta iacent cum corpora campo,
4.491
In medium mors omnis abit, perit obruta virtus.
4.492
Nos in conspicua sociis hostique carina
4.493
Constituere dei. Praebebunt aequora testes,
4.494
Praebebunt terrae, summis dabit insula saxis:
4.495
Spectabunt geminae diverso e litore partes.
4.496
Nescio quod nostris magnum et memorabile fatis
4.497
Exemplum, Fortuna, paras. Quaecumque per aevum
4.498
Exhibuit monumenta fides, servataque ferro
4.499
Militiae pietas, transibit nostra iuventus.
4.500
Namque suis pro te gladiis incumbere, Caesar,
4.501
Esse parum scimus: sed non maiora supersunt
4.502
Obsessis, tanti quae pignora demus amoris.
4.503
Abscidit nostrae multum sors invida laudi,
4.504
Quod non cum senibus capti natisque tenemur.
4.505
Indomitos sciat esse viros, timeatque furentes
4.506
Et morti faciles animos, et gaudeat hostis
4.507
Non plures haesisse rates. Tentare parabunt
4.508
Foederibus, turpique volent corrumpere vita.
4.509
O utinam, quo plus habeat mors unica famae,
4.510
Promittant veniam, iubeant sperare salutem:
4.511
Ne nos, cum calido fodiemus viscera ferro,
4.512
Desperasse putent. Magna virtute merendum est,
4.513
Caesar ut, amissis inter tot millia paucis,
4.514
Hoc damnum clademque vocet. Dent fata recessum
4.515
Emittantque licet, vitare instantia nolim.
4.516
Proieci vitam, comites, totusque futurae
4.517
Mortis agor stimulis: furor est. Agnoscere solis
4.518
Permissum est, quos iam tangit vicinia fati,
4.519
Victurosque dei celant, ut vivere durent,
4.520
Felix esse mori. Sic cunctas sustulit ardor
4.521
Nobilium mentes iuvenum: cum sidera coeli
4.522
Ante ducis voces oculis humentibus omnes
4.523
Adspicerent, flexoque Ursae temone paverent,
4.524
Iidem, cum fortes animos praecepta subissent,
4.525
Optavere diem. Nec segnis mergere ponto
4.526
Tunc erat astra polus: nam sol Ledaea tenebat
4.527
Sidera, vicino cum lux altissima Cancro est:
4.528
Nox tum Thessalicas urgebat parva sagittas.
4.529
Detegit orta dies stantes in rupibus Istros,
4.530
Pugnacesque mari Graia cum classe Liburnos.
4.531
Tentavere prius suspenso vincere bello
4.532
Foederibus, fieret captis si dulcior ipsa
4.533
Mortis vita mora. Stabat devota inventus,
4.534
Damnata iam luce ferox, securaque pugnae
4.535
Promisso sibi fine manu: nullique tumultus
4.536
Excussere viris mentes ad summa paratas:
4.537
Innumerasque simul pauci terraque marique
4.538
Sustinuere manus: tanta est fiducia mortis.
4.539
Utque satis bello visum est fluxisse cruoris,
4.540
Versus ab hoste furor. Primus dux ipse carinae
4.541
Vulteius, iugulo poscens iam fata retecto,
4.542
Ecquis, ait, iuvenum est, cuius sit dextra cruore
4.543
Digna meo, certaque fide per vulnera nostra
4.544
Testetur se velle mori? Nec plura locuto
4.545
Viscera non unus iamdudum transigit ensis.
4.546
Collaudat cunctos: sed eum, cui vulnera prima
4.547
Debebat, grato moriens interficit ictu.
4.548
Concurrent alii, totamque in partibus unis
4.549
Bellorum fecere nefas. Sic semine Cadmi
4.550
Emicuit Dircaea cohors, ceciditque suorum
4.551
Vulneribus, dirum Thebanis fratribus omen:
4.552
Phasidos et campis insomni dente creati
4.553
Terrigenae, missa magicis e cantibus ira,
4.554
Cognato tantos complerunt sanguine sulcos:
4.555
Ipsaque, inexpertis quod primum fecerat herbis,
4.556
Expavit Medea nefas. Sic mutua pacti
4.557
Fata cadunt iuvenes: nimiumque in morte virorum
4.558
Mors virtutis habet: pariter sternuntque caduntque
4.559
Vulnere letali: nec quemquam dextra fefellit,
4.560
Cum feriat moriente manu. Nec vulnus adactis
4.561
Debetur gladiis: percussum est pectore ferrum,
4.562
Et iugulis pressere manum. Cum sorte cruenta
4.563
Fratribus incurrant fratres, natusque parenti,
4.564
Haud trepidante tamen toto cum pondere dextra
4.565
Exegere enses. Pietas ferientibus una,
4.566
Non repetisse, fuit. Iam latis viscera lapsa
4.567
Semianimes traxere foris, multumque cruoris
4.568
Infudere mari. Despectam cernere lucem,
4.569
Victoresque suos vultu spectare superbo,
4.570
Et mortem sentire iuvat. Iam strage cruenta
4.571
Conspicitur cumulata ratis: bustisque remittunt
4.572
Corpora victores, ducibus mirantibus, ulli
4.573
Esse ducem tanti. Nullam maiore locuta est
4.574
Ore ratem totum discurrens fama per orbem.
4.575
Non tamen ignavae post haec exempla virorum
4.576
Percipient gentes, quam sit non ardua virtus
4.577
Servitium fugisse manu. Sed regna timentur
4.578
Ob ferrum, et saevis libertas uritur armis:
4.579
Ignoratque datos, ne quisquam serviat, enses.
4.580
Mors, utinam pavidos vitae subducere nolles,
4.581
Sed virtus te sola daret! Non segnior illo
4.582
Marte fuit, qui tunc Libycis exarsit in arvis.
4.583
Namque rates audax Lilybaeo litore solvit
4.584
Curio: nec forti velis Aquilone recepto
4.585
Inter semirutas magnae Carthaginis arces
4.586
Et Clupeam tenuit stationis litora notae:
4.587
Primaque castra locat cano procul aequore, qua se
4.588
Bagrada lentus agit, siccae sulcator arenae.
4.589
Inde petit tumulos exesasque undique rupes,
4.590
Antaei quae regna vocat non vana vetustas.
4.591
Nominis antiqui cupientem noscere caussas
4.592
Cognita per multos docuit rudis incola patres,
4.593
Nondum post genitos Tellus effeta gigantes,
4.594
Terribilem Libyeis partum concepit in antris.
4.595
Nec tam iusta fuit terrarum gloria Typhon,
4.596
Aut Tityos Briareusque ferox: coeloque pepercit,
4.597
Quod non Phlegraeis Antaeum sustulit arvis.
4.598
Hoc quoque tam vastas cumulavit munere vires
4.599
Terra sui foetus, quod, cum tetigere parentem,
4.600
Iam defecta vigent renovato robore membra.
4.601
Haec illi spelunca domus: latuisse sub alta
4.602
Rupe ferunt, epulas raptos habuisse leones.
4.603
Ad somnos non terga ferae praebere cubile
4.604
Adsuerunt, non silva torum: viresque resumit
4.605
In nuda tellure iacens. Periere coloni
4.606
Arvorum Libyes: pereunt, quos adpulit aequor,
4.607
Auxilioque diu virtus non usa cadendi,
4.608
Terrae spernit opes: invictus robore cunctis,
4.609
Quamvis staret, erat. Tandem vulgata cruenti
4.610
Fama mali, terras monstris aequorque levantem
4.611
Magnanimum Alciden Libycas excivit in oras.
4.612
Ille Cleonaei proiecit terga leonis,
4.613
Antaeus Libyci. Perfudit membra liquore
4.614
Hospes, Olympiacae servato more palaestrae:
4.615
Ille, parum fidens pedibus contingere matrem,
4.616
Auxilium membris calidas infundit arenas.
4.617
Conseruere manus et multo brachia nexu.
4.618
Colla diu gravibus frustra tentata lacertis:
4.619
Immotumque caput fixa cum fronte tenetur:
4.620
Miranturque habuisse parem. Nec viribus uti
4.621
Alcides primo voluit certamine totis,
4.622
Exhausitque virum: quod creber anhelitus illi
4.623
Prodidit, et gelidus fesso de corpore sudor.
4.624
Tunc cervix lassata quati: tunc pectore pectus
4.625
Urgeri: tunc obliqua percussa labare
4.626
Crura manu. Iam terga viri cedentia victor
4.627
Adligat, et medium, compressis ilibus, arctat:
4.628
Inguinaque insertis pedibus distendit, et omnem
4.629
Explicuit per membra virum. Rapit arida tellus
4.630
Sudorem: calido complentur sanguine venae.
4.631
Intumuere tori, totosque induruit artus,
4.632
Herculeosque novo laxavit corpore nodos.
4.633
Constitit Alcides stupefactus robore tanto:
4.634
Nec sic Inachiis, quamvis rudis esset, in undis
4.635
Desectam timuit, reparatis anguibus, hydram.
4.636
Conflixere pares, telluris viribus ille,
4.637
Ille suis. Numquam saevae sperare novercae
4.638
Plus licuit. Videt exhaustos sudoribus artus
4.639
Cervicemque viri siccam, qua ferret Olympum.
4.640
Utque iterum fessis iniecit brachia membris,
4.641
Non exspectatis Antaeus viribus hostis
4.642
Sponte cadit, maiorque, accepto robore, surgit.
4.643
Quisquis inest terris, in fessos spiritus artus
4.644
Egeritur; tellusque viro luctante laborat.
4.645
Ut tandem auxilium tactae prodesse parentis
4.646
Alcides sensit: standum est tibi, dixit, et ultra
4.647
Non credere solo, sternique vetabere terra.
4.648
Haerebis pressis intra mea pectora membris:
4.649
Huc, Antaee, cades. Sic fatus, sustulit alte
4.650
Nitentem in terras iuvenem. Morientis in artus
4.651
Non potuit nati tellus submittere vires.
4.652
Alcides medium tenuit: iam pectora pigro
4.653
Stricta gelu: terrisque diu non credidit hostem.
4.654
Hinc, aevi veteris custos, famosa vetustas
4.655
Miratrixque sui signavit nomine terras.
4.656
Sed maiora dedit cognomina collibus istis,
4.657
Poenum qui Latiis revocavit ab arcibus hostem,
4.658
Scipio. Iam sedes Libyca tellure potito
4.659
Haec fuit. En, veteris cernis vestigia valli.
4.660
Romana hos primum tenuit victoria campos.
4.661
Curio laetatus, tamquam fortuna locorum
4.662
Bella gerat, servetque ducum sibi fata priorum,
4.663
Felici non fausta loco tentoria ponens,
4.664
Indulsit castris, et collibus abstulit omen,
4.665
Sollicitatque feros non aequis viribus hostes.
4.666
Omnis Romanis quae cesserat Africa signis,
4.667
Tunc Vari sub iure fuit: qui, robore quamquam
4.668
Confisus Latio, regis tamen undique vires
4.669
Excivit Libycae gentis, extremaque mundi
4.670
Signa, suum comitata Iubam. Non fusior ulli
4.671
Terra fuit domino: qua sunt longissima regna,
4.672
Cardine ab occiduo vicinus Gadibus Atlas
4.673
Terminat: a medio confinis Syrtibus Hammon:
4.674
At qua lata iacet vasti plaga fervida regni,
4.675
Distinet Oceanum, zonaeque exusta calentis
4.676
Sufficiunt spatio. Populi tot castra sequuntur:
4.677
Autololes, Numidaeque vagi, semperque paratus
4.678
Inculto Gaetulus equo: tunc concolor Indo
4.679
Maurus, inops Nasamon, mixti Garamante perusto
4.680
Marmaridae volucres, aequaturusque sagittas
4.681
Medorum, tremulum cum torsit missile, Mazax:
4.682
Et gens quae nudo residens Massylia dorso
4.683
Ora levi flectit frenorum nescia virga:
4.684
Et solitus vacuis errare mapalibus Afer
4.685
Venator, ferrique simul fiducia non est,
4.686
Vestibus iratos laxis operire leones.
4.687
Nec solum studiis civilibus arma parabat,
4.688
Privatae sed bella dabat Iuba concitus irae.
4.689
Hunc quoque, quo superos humanaque polluit anno,
4.690
Lege tribunicia solio depellere avorum
4.691
Curio tentarat, Libyamque auferre tyranno,
4.692
Dum regnum te, Roma, facit. Memor ille doloris
4.693
Hoc bellum sceptri fructum putat esse retenti.
4.694
Hac igitur regis trepidat iam Curio fama,
4.695
Et quod Caesareis numquam devota iuventus
4.696
Illa nimis castris, nec Rheni miles in undis
4.697
Exploratus erat, Corfini captus in arce,
4.698
Infidusque novis ducibus, dubiusque priori,
4.699
Fas utrumque putat. Sed postquam languida segni
4.700
Cernit cuncta metu, nocturnaque munia valli
4.701
Desolata fuga, trepida sic mente profatur:
4.702
Audendo magnus tegitur timor: arma capessam
4.703
Ipse prior: campum miles descendat in aequum,
4.704
Dum meus est: variam semper dant otia mentem.
4.705
Eripe consilium pugna. Cum dira voluntas
4.706
Ense subit presso, et galeae texere pudorem,
4.707
Quis conferre duces meminit? quis pendere caussas?
4.708
Qua stetit, inde favet: veluti fatalis arenae
4.709
Muneribus non ira vetus concurrere cogit
4.710
Productos: odere pares. Sic fatus, apertis
4.711
Instruxit campis acies: quem blanda futuris
4.712
Deceptura malis belli fortuna recepit.
4.713
Nam pepulit Varum campo, nudataque foeda
4.714
Terga fuga, donec vetuerunt castra, cecidit.
4.715
Tristia sed postquam superati proelia Vari
4.716
Sunt audita Iubae: laetus, quod gloria belli
4.717
Sit rebus servata suis, rapit agmina furtim,
4.718
Obscuratque suam per iussa silentia famam,
4.719
Hoc solum metuens, incautus ab hoste timeri.
4.720
Mittitur, exigua qui proelia prima lacessat
4.721
Eliciatque manu, Numidis a rege secundus,
4.722
Ut sibi commissi simulator Sabura belli.
4.723
Ipse cava regni vires in valle retentat:
4.724
Aspidas ut Pharias cauda sollertior hostis
4.725
Ludit, et iratas incerta provocat umbra:
4.726
Obliquusque caput vanas serpentis in auras
4.727
Effusae tuto comprendit guttura morsu
4.728
Letiferam citra saniem: tunc irrita pestis
4.729
Exprimitur, faucesque fluunt pereunte veneno.
4.730
Fraudibus eventum dederat fortuna: feroxque,
4.731
Non exploratis occulti viribus hostis,
4.732
Curio nocturnum castris erumpere cogit
4.733
Ignotisque equitem late discurrere campis.
4.734
Ipse sub aurorae primos excedere motus
4.735
Signa iubet castris, multum frustraque rogatus
4.736
Ut Libycas metuat fraudes, infectaque semper
4.737
Punica bella dolis. Leti fortuna propinqui
4.738
Tradiderat fatis iuvenem: bellumque trahebat
4.739
Auctorem civile suum. Super ardua ducit
4.740
Saxa, super cautes, abrupto limite, signa:
4.741
Cum procul e summis conspecti collibus hostes
4.742
Fraude sua cessere parum, dum colle relicto
4.743
Effusam patulis aciem committeret arvis.
4.744
Ille, fugam credens, simulatae nescius artis,
4.745
Ut victor, medios aciem proiecit in agros.
4.746
tunc primum patuere doli, Numidaeque fugaces
4.747
Undique completis clauserunt montibus agmen.
4.748
Obstupuit dux ipse simul, perituraque turba.
4.749
Non timidi petiere fugam, non proelia fortes:
4.750
Quippe ubi non sonipes motus clangore tubarum
4.751
Saxa quatit pulsu, rigidos vexantia frenos
4.752
Ora terens, spargitque iubas, et subrigit aures,
4.753
Incertoque pedum pugnat non stare tumultu.
4.754
Fessa iacet cervix. Fumant sudoribus artus,
4.755
Oraque proiecta squalent arentia lingua:
4.756
Pectora rauca gemunt, quae creber anhelitus urguet:
4.757
Et defecta gravis longe trahit ilia pulsus:
4.758
Siccaque sanguineis durescit spuma lupatis.
4.759
Iamque gradum neque verberibus stimulisque coacti,
4.760
Nec quamvis crebris iussi calcaribus addunt.
4.761
Vulneribus coguntur equi. Nec profuit ulli
4.762
Cornipedis rupisse moras: neque enim impetus illis
4.763
Incursusque fuit: tantum profertur ad hostes,
4.764
Et spatium iaculis oblato vulnere donat.
4.765
At vagus Afer equos ut primum emisit in agmen,
4.766
Tunc campi tremuere sono: terraque soluta,
4.767
Quantus Bistonio torquetur turbine, pulvis
4.768
Aera nube sua texit, traxitque tenebras.
4.769
Ut vero in pedites fatum miserabile belli
4.770
Incubuit, nullo dubii discrimine Martis
4.771
Ancipites steterunt casus, sed tempora pugnae
4.772
Mors tenuit. Neque enim licuit procurrere contra,
4.773
Et miscere manus. Sic undique septa iuventus
4.774
Cominus obliquis et rectis eminus hastis
4.775
Obruitur: non vulneribus nec sanguine, solum
4.776
Telorum nimbo peritura, ac pondere ferri.
4.777
Ergo acies tantae parum spissantur in orbem:
4.778
Ac, si quis metuens medium correpsit in agmen,
4.779
Vix impune suos inter convertitur enses:
4.780
Densaturque globus, quantum pede prima relato
4.781
Constrinxit gyros acies. Non arma movendi
4.782
Iam locus est pressis: stipataque membra teruntur:
4.783
Frangitur armatum colliso pectore pectus.
4.784
Non tam laeta tulit victor spectacula Maurus,
4.785
Quam fortuna dabat: fluvios non ille cruoris,
4.786
Membrorumque videt lapsum, et ferientia terram
4.787
Corpora: compressum turba stetit omne cadaver.
4.788
Excitet invisas dirae Carthaginis umbras
4.789
Inferiis fortuna novis: ferat ista cruentus
4.790
Hannibal et Poeni tam dira piacula manes.
4.791
Romanam, superi, Libyca tellure ruinam
4.792
Pompeio prodesse nefas, votisque senatus.
4.793
Africa nos potius vincat sibi. Curio fusas
4.794
Ut vidit campis acies, et cernere tantas
4.795
Permisit clades compressus sanguine pulvis,
4.796
Non tulit adflictis animam producere rebus,
4.797
Aut sperare fugam: ceciditque in strage suorum,
4.798
Impiger ad letum, et fortis virtute coacta.
4.799
Quid nunc rostra tibi prosunt turbata, forumque,
4.800
Unde tribunicia plebeius signifer arte
4.801
Arma dabas populis? quid prodita iura senatus.
4.802
Et gener atque socer bello concurrere iussi?
4.803
Ante iaces, quam dira duces Pharsalia confert,
4.804
Spectandumque tibi bellum civile negatum est.
4.805
Has urbi miserae vestro de sanguine poenas
4.806
Nempe datis? luitis iugulo sic arma, potentes?
4.807
Felix Roma quidem, civesque habitura beatos,
4.808
Si libertatis superis tam cura placeret,
4.809
Quam vindicta placet. Libycas, en, nobile corpus,
4.810
Pascit aves nullo contectus Curio busto.
4.811
At tibi nos( quando non proderit ista silere,
4.812
A quibus omne aevi senium sua fama repellit,)
4.813
Digna damus, iuvenis, meritae praeconia vitae.
4.814
Haud alium tanta civem tulit indole Roma,
4.815
Aut cui plus leges deberent recta sequenti.
4.816
Perdita tunc urbi nocuerunt saecula, postquam
4.817
Ambitus, et luxus, et opum metuenda facultas
4.818
Transverso mentem dubiam torrente tulerunt:
4.819
Momentumque fuit mutatus Curio rerum,
4.820
Gallorum captus spoliis, et Caesaris auro.
4.821
Ius licet in iugulos nostros sibi fecerit ense
4.822
Sulla potens, Mariusque ferox, et Cinna cruentus,
4.823
Caesareaeque domus series: cui tanta potestas
4.824
Concessa est? Emere omnes, hic vendidit urbem.