On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
7.1
Segnior Oceano, quam lex aeterna vocabat,
7.2
Luctificus Titan numquam magis aethera contra
7.3
Egit equos, currumque, polo rapiente, retorsit:
7.4
Defectusque pati voluit, raptaeque labores
7.5
Lucis: et adtraxit nubes, non pabula flammis,
7.6
Sed ne Thessalico purus luceret in orbe.
7.7
At nox, felicis Magno pars ultima vitae,
7.8
Sollicitos vana decepit imagine somnos
7.9
Nam Pompeiani visus sibi sede theatri
7.10
Innumeram effigiem Romanae cernere plebis,
7.11
Adtollique suum laetis ad sidera nomen
7.12
Vocibus, et plausu cuneos certare sonantes.
7.13
Qualis erat populi facies clamorque faventis,
7.14
Olim cum iuvenis primique aetate triumphi
7.15
Post domitas gentes, quas torrens ambit Iberus,
7.16
Et quaecumque fugax Sertorius impulit arma,
7.17
Vespere pacato, pura venerabilis aeque
7.18
Quam currus ornante toga, plaudente senatu,
7.19
Sedit adhuc Romanus eques. Seu fine bonorum
7.20
Anxia venturis ad tempora laeta refugit,
7.21
Sive per ambages solitas contraria visis
7.22
Vaticinata quies, magni tulit omina planctus.
7.23
Seu vetito patrias ultra tibi cernere sedes,
7.24
Sic Romam Fortuna dedit. Ne rumpite somnos,
7.25
Castrorum vigiles; nullas tuba verberet aura
7.26
Crastina dira quies, et imagine moesta diurna
7.27
Undique funestas acies feret, undique bellum.
7.28
Unde pares somnos populi, noctemque beatam?
7.29
O felix, si te vel sic tua Roma videret.
7.30
Donassent utinam superi patriaeque tibique
7.31
Unum, Magne, diem, quo fati certus uterque
7.32
Extremum tanti fructum caperetis amoris.
7.33
Tu velut Ausonia vadis moriturus in urbe;
7.34
Illa, rati semper de te sibi conscia voti,
7.35
Hoc scelus haud umquam fatis haerere putavit,
7.36
Sic se dilecti tumulum quoque perdere Magni.
7.37
Te mixto flesset luctu iuvenisque senexque,
7.38
Iniussusque puer: lacerasset, crine soluto,
7.39
Pectora femineum, ceu Bruti funere, vulgus.
7.40
Nunc quoque, tela licet paveant victoris iniqui,
7.41
Nuntiet ipse licet Caesar tua funera, flebunt:
7.42
Sed dum tura ferunt, dum laurea serta Tonanti
7.43
O miseri, quorum gemitus edere dolorem,
7.44
Qui te non pleno pariter planxere theatro!
7.45
Vicerat astra iubar, cum mixto murmure turba
7.46
Castrorum fremuit, fatisque trahentibus orbem,
7.47
Signa petit pugnae. Miseri pars maxima vulgi,
7.48
Non totum visura diem, tentoria circum
7.49
Ipsa ducis queritur, magnoque accensa tumultu
7.50
Mortis vicinae properantes admovet horas.
7.51
Dira subit rabies: sua quisque ac publica fata
7.52
Praecipitare cupit: segnis pavidusque vocatur,
7.53
Ac nimium patiens soceri Pompeius, et orbis
7.54
Indulgens regno, qui tot simul undique gentes
7.55
Iuris habere sui vellet, pacemque timeret.
7.56
Nec non et reges populique queruntur Eoi
7.57
Bella trahi, patriaque procul tellure teneri
7.58
Hoc placet, o superi, cum vobis vertere cuncta
7.59
Propositum, nostris erroribus addere crimen?
7.60
Cladibus irruimus, nocituraque poscimus arma:
7.61
In Pompeianis votum est Pharsalia castris.
7.62
Cunctorum voces Romani maximus auctor
7.63
Tullius eloquii, cuius sub iure togaque
7.64
Pacificas saevus tremuit Catilina secures,
7.65
Pertulit, iratus bellis, cum rostra forumque
7.66
Optaret, passus tam longa silentia miles.
7.67
Addidit invalidae robur facundia caussae:
7.68
Hoc pro tot meritis solum te, Magne, precatur,
7.69
Uti se Fortuna velis: proceresque tuorum
7.70
Castrorum, regesque tui cum supplice mundo
7.71
Adfusi, vinci socerum patiare, rogamus.
7.72
Humano generi tam longo tempore bellum
7.73
Caesar erit? Merito, Pompeium vincere lente,
7.74
Gentibus indignum est a transcurrente subactis.
7.75
Quo tibi fervor abit? aut quo fiducia fati?
7.76
De superis, ingrate, times? caussamque senatus
7.77
Credere dis dubitas? Ipsae tua signa revellent,
7.78
Prosilientque acies. Pudeat vicisse coactum.
7.79
Si duce te iusso, si nobis bella geruntur,
7.80
Sit iuris, quocumque velint concurrere campo.
7.81
Quid mundi gladios a sanguine Caesaris arces?
7.82
Vibrant tela manus: vix signa morantia quisquam
7.83
Exspectat: propera, ne te tua classica linquant.
7.84
Scire senatus avet, miles te, Magne, sequatur,
7.85
An comes. Ingemuit rector, sensitque deorum
7.86
Esse dolos, et fata suae contraria menti.
7.87
Si placet hoc, inquit, cunctis, si milite Magno,
7.88
Non duce, tempus eget, nil ultra fata morabor.
7.89
Involvat populos una Fortuna ruina,
7.90
Sitque hominum magnae lux ista novissima parti.
7.91
Testor, Roma, tamen: Magnum, quo cuncta perirent,
7.92
Accepisse diem. Potuit tibi vulnere nullo
7.93
Stare labor belli: potuit sine caede subactum,
7.94
Captivumque ducem violatae tradere paci.
7.95
Quis furor, o caeci, scelerum? Civilia bella
7.96
Gesturi metuunt, ne non cum sanguine vincant?
7.97
Abstulimus terras, exclusimus aequore toto,
7.98
Ad praematuras segetum ieiuna rapinas
7.99
Agmina compulimus, votumque effecimus hosti,
7.100
Ut mallet sterni gladiis, mortesque suorum
7.101
Permiscere meis. Belli pars magna peracta est
7.102
His, quibus effectum est, ne pugnam tiro paveret:
7.103
Si modo virtutis stimulis iraeque calore
7.104
Signa petunt. Multos in summa pericula misit
7.105
Venturi timor ipse mali. Fortissimus ille est,
7.106
Qui, promptus metuenda pati, si cominus instent,
7.107
Et differre potest. Placet haec tam prospera rerum
7.108
Tradere Fortunae? gladio permittere mundi
7.109
Discrimen? Pugnare ducem quam vincere, malunt.
7.110
Res mihi Romanas dederas, Fortuna, regendas:
7.111
Accipe maiores, et caeco in Marte tuere.
7.112
Pompeii nec crimen erit nec gloria bellum.
7.113
Vincis apud superos votis me, Caesar, iniquis:
7.114
Pugnatur. Quantum scelerum, quantumque malorum
7.115
In populos lux ista feret! quot regna iacebunt!
7.116
Sanguine Romano quam turbidus ibit Enipeus!
7.117
Prima velim caput hoc funesti lancea belli,
7.118
Si sine momento rerum partisque ruina
7.119
Casurum est, feriat: neque enim victoria Magno
7.120
Laetior. Aut populis invisum, hac clade peracta,
7.121
Aut hodie Pompeius erit miserabile nomen.
7.122
Omne malum victi, quod sors feret ultima rerum,
7.123
Omne nefas victoris erit. Sic fatur, et arma
7.124
Permittit populis, frenosque furentibus ira
7.125
Laxat: et ut victus violento navita Coro
7.126
Dat regimen ventis, ignavumque arte relicta
7.127
Puppis onus trahitur. Trepido confusa tumultu
7.128
Castra fremunt, animique truces sua pectora pulsant
7.129
Ictibus incertis. Multorum pallor in ore
7.130
Mortis venturae est, faciesque simillima fato.
7.131
Advenisse diem, qui fatum rebus in aevum
7.132
Conderet humanis, et quaeri, Roma quid esset,
7.133
Illo Marte, palam est. Sua quisque pericula nescit,
7.134
Adtonitus maiore metu. Quis litora ponto
7.135
Obruta, quis summis cernens in montibus aequor,
7.136
Aetheraque in terras, deiecto sole, cadentem,
7.137
Tot rerum finem, timeat sibi? Non vacat ullos
7.138
Pro se ferre metus: urbi Magnoque timetur.
7.139
Nec gladiis habuere fidem, nisi cautibus asper
7.140
Exarsit mucro. Tunc omnis lancea saxo
7.141
Erigitur: tendant nervis melioribus arcus:
7.142
Cura fuit lectis pharetras implere sagittis.
7.143
Auget eques stimulos, frenorumque aptat habenas.
7.144
Si liceat superis hominum conferre labores,
7.145
Non aliter, Phlegra rabidos tollente Gigantas,
7.146
Martius incaluit Siculis incudibus ensis:
7.147
Et rubuit flammis iterum Neptunia cuspis,
7.148
Spiculaque extenso Paean Pythone recoxit,
7.149
Pallas Gorgoneos diffudit in aegida crines,
7.150
Pallenaea Iovi mutavit fulmina Cyclops.
7.151
Non tamen abstinuit venturos prodere casus
7.152
Per varias Fortuna notas. Nam Thessala rura
7.153
Cum peterent, totus venientibus obstitit aether:
7.154
[ Inque oculis hominum fregerunt fulmina nubes:]
7.155
Adversasque faces, immensoque igne columnas,
7.156
Et trabibus mixtis avidos Pythonas aquarum
7.157
Detulit, atque oculos, ingesto fulgure, clausit.
7.158
Excussit cristas galeis capulosque solutis
7.159
Perfudit gladiis, ereptaque pila liquavit,
7.160
Aethereoque nocens fumavit sulfure ferrum.
7.161
Nec non innumero cooperta examine signa,
7.162
Vixque revulsa solo, maiori pondere pressum
7.163
Signiferi mersere caput, rorantia fletu,
7.164
Usque ad Thessaliam Romana et publica, signa-
7.165
Admotus superis discussa fugit ab ara
7.166
Taurus, et Emathios praeceps se iecit in agros;
7.167
Nullaque funestis inventa est victima sacris.
7.168
At tu, quos scelerum superos, quas rite vocasti
7.169
Eumenidas, Caesar? Stygii quae numina regni,
7.170
Infernumque nefas, et mersos nocte furores?
7.171
Impia tam saeve gesturus bella litasti.
7.172
Iam( dubium, monstrisne deum, nimione pavori
7.173
Crediderint) multis concurrere visus Olympo
7.174
Pindus, et abruptis mergi convallibus Aemus,
7.175
Edere nocturnas belli Pharsalia voces,
7.176
Ire per Ossaeam rapidus Boebeida sanguis:
7.177
Inque vicem vultus tenebris mirantur opertos,
7.178
Et pallere diem, galeisque incumbere noctem,
7.179
Defunctosque patres et cunctas sanguinis umbras
7.180
Ante oculos volitare suos. Sed mentibus unum
7.181
Hoc solamen erat, quod voti turba nefandi
7.182
Conscia, quae patrum iugulos, quae pectora fratrum
7.183
Sperabat, gaudet monstris mentisque tumultu,
7.184
Atque omen scelerum subitos putat esse furores.
7.185
Quid mirum, populos, quos lux extrema manebat,
7.186
Lymphato trepidasse metu, praesaga malorum
7.187
Si data mens homini est? Tyriis qui Gadibus hospes
7.188
Adiacet, Armeniumque bibit Romanus Araxen:
7.189
Sub quocumque die, quocumque est sidere mundi,
7.190
Moeret, et ignorat caussas, animumque dolentem
7.191
Corripit; Emathiis quid perdat nescit in arvis.
7.192
Euganeo, si vera fides memorantibus, augur
7.193
Colle sedens, Aponus terris ubi fumifer exit,
7.194
Atque Antenorei dispergitur unda Timavi,
7.195
Venit summa dies, geritur res maxima, dixit:
7.196
Impia concurrunt Pompeii et Caesaris arma;
7.197
Seu tonitrus ac tela Iovis praesaga notavit,
7.198
Aethera seu totum discordi obsistere coelo
7.199
Prospexitque polos: seu lumen in aethere moestum
7.200
Solis in obscuro pugnam pallore notavit.
7.201
Dissimilem certe cunctis, quos explicat, egit
7.202
Thessalicum natura diem: si cuncta perito
7.203
Augure mens hominum coeli nova signa notasset,
7.204
Spectari e toto potuit Pharsalia mundo.
7.205
O summos hominum, quorum Fortuna per orbem
7.206
Signa dedit, quorum fatis coelum omne vacavit!
7.207
Haec et apud seras gentes populosque nepotum,
7.208
Sive sua tantum venient in saecula fama,
7.209
Sive aliquid magnis nostri quoque cura laboris
7.210
Nominibus prodesse potest, cum bella legentur,
7.211
Spesque metusque simul, perituraque vota movebunt:
7.212
Adtonitique omnes veluti venientia fata,
7.213
Non transmissa, legent, et adhuc tibi, Magne, favebunt.
7.214
Miles ut adverso Phoebi radiatus ab ictu
7.215
Descendens totos perfudit lumine colles,
7.216
Non temere immissus campis; stetit ordine certo
7.217
Infelix acies. Cornus tibi cura sinistri,
7.218
Lentule, cum prima, quae tum fuit optima bello,
7.219
Et quarta legione datur: tibi, numine pugnax
7.220
Adverso Domiti, dextri frons tradita Martis.
7.221
At medii robur belli fortissima densant
7.222
Agmina, quae Cilicum terris deducta tenebat
7.223
Scipio, miles in hoc, Libyco dux primus in orbe.
7.224
At iuxta fluvios et stagna undantis Enipei
7.225
Cappadocum montana cohors, et largus habenae
7.226
Ponticus ibat eques. Sicci sed plurima campi
7.227
Tetrarchae regesque tenent magnique tyranni,
7.228
Atque omnis Latio quae servit purpura ferro.
7.229
Illuc et Libye Numidas, et Creta Cydonas
7.230
Misit: Ituraeis cursus fuit inde sagittis:
7.231
Inde, truces Galli, solitum prodistis in hostem:
7.232
Illic pugnaces commovit Iberia cetras.
7.233
Eripe victori gentes, et sanguine mundi
7.234
Fuso, Magne, semel, totos consume triumphos.
7.235
Illo forte die Caesar, statione relicta,
7.236
Ad segetum raptus moturus signa, repente
7.237
Conspicit in planos hostem descendere campos,
7.238
Oblatumque videt votis sibi mille petitum
7.239
Tempus, in extremos quo mitteret omnia casus.
7.240
Aeger quippe morae, flagransque cupidine regni
7.241
Coeperat exiguo tractu civilia bella
7.242
Ut lentum damnare nefas. Discrimina postquam
7.243
Adventare ducum, supremaque proelia vidit,
7.244
Casuram et fati sensit nutare ruinam,
7.245
Illa quoque in ferrum rabies promptissima paullum
7.246
Languit, et casus audax spondere secundos
7.247
Mens stetit in dubio, quam nec sua fata timere,
7.248
Nec Magni sperare sinunt. Formidine mersa,
7.249
Prosilit hortando melior fiducia vulgo:
7.250
O domitor mundi, rerum fortuna mearum,
7.251
Miles, adest toties optatae copia pugnae.
7.252
Nil opus est votis: iam fatum accersite ferro.
7.253
In manibus vestris, quantus sit Caesar, habetis.
7.254
Haec est illa dies, mihi quam Rubiconis ad undas
7.255
Promissam memini, cuius spe movimus arma,
7.256
In quam distulimus vetitos remeare triumphos.
7.257
[ Haec eadem est, hodie quae pignora, quaeque penates
7.258
Reddat, et emerito faciat vos Marto colonos.]
7.259
Haec, fato quae teste probet, quis iustius arma
7.260
Sumserit: haec acies victum factura nocentem est.
7.261
Si pro me patriam ferro flammisque petistis,
7.262
Nunc pugnate truces, gladiosque exsolvite culpa.
7.263
Nulla manus, belli mutato iudice, pura est
7.264
Non mihi res agitur, sed vos ut libera sitis
7.265
Turba, precor, gentes ut ius habeatis in omnes.
7.266
Ipse ego, privatae cupidus me reddere vitae,
7.267
Plebeiaque toga modicum componere civem,
7.268
Omnia dum vobis liceant, nihil esse recuso.
7.269
Invidia regnate mea. Nec sanguine multo
7.270
Spem mundi petitis: Graiis delecta iuventus
7.271
Gymnasiis aderit, studioque ignava palaestrae,
7.272
Et vix arma ferens, et mixtae dissona turbae
7.273
Barbaries; non illa tubas, non agmine moto
7.274
Clamorem latura suam. Civilia paucae
7.275
Bella manus facient: pugnae pars magna levabit
7.276
His orbem populis, Romanumque obteret hostem.
7.277
Ite per ignavas gentes, famosaque regna,
7.278
Et primo ferri motu prosternite mundum:
7.279
Sitque palam, quas tot duxit Pompeius in urbem
7.280
Curribus, unius gentes non esse triumphi.
7.281
Armeniosne movet, Romana potentia cuius
7.282
Sit ducis? aut emptum minimo vult sanguine quisquam
7.283
Barbarus, Hesperiis Magnum praeponere rebus?
7.284
Romanos odere omnes, dominosque gravantur,
7.285
Quos novere, magis. Sed me Fortuna meorum
7.286
Commisit manibus, quorum me Gallia testem
7.287
Tot fecit bellis. Cuius non militis ensem
7.288
Agnoscam? coelumque tremens cum lancea transit,
7.289
Dicere non fallar, quo sit vibrata lacerto.
7.290
Quodsi signa ducem numquam fallentia vestrum
7.291
Conspicio, faciesque truces, oculosque minaces:
7.292
Vicistis. Videor fluvios spectare cruoris,
7.293
Calcatosque simul reges, sparsumque senatus
7.294
Corpus, et immensa populos in caede natantes
7.295
Sed mea fata moror, qui vos in tela ruentes
7.296
Vocibus his teneo. Veniam date bella trahenti:
7.297
Spe trepido: haud umquam vidi tam magna daturos,
7.298
Tam prope me superos: camporum limite parvo
7.299
Absumus a votis. Ego sum, cui Marte peracto,
7.300
Quae populi regesque tenent, donare licebit.
7.301
Quone poli motu, quo coeli sidere verso,
7.302
Thessalicae tantum, superi, permittitis orae?
7.303
Aut merces hodie bellorum, aut poena paratur.
7.304
Caesareas spectate cruces, spectate catenas,
7.305
Et caput hoc positum rostris, effusaque membra,
7.306
Septorumque nefas, et clausi proelia Campi.
7.307
Cum duce Sullano gerimus civilia bella.
7.308
Vestri cura movet. Nam me secura manebit
7.309
Sors quaesita manu: fodientem viscera cernet
7.310
Me mea, qui nondum victo respexerit hoste.
7.311
Di, quorum curas abduxit ab aethere tellus
7.312
Romanusque labor, vincat, quicumque necesse
7.313
Non putat in victos saevum destringere ferrum,
7.314
Quique suos cives, quod signa adversa tulerunt,
7.315
Non credit fecisse nefas. Pompeius in arcto
7.316
Agmina vestra loco, vetita virtute moveri,
7.317
Cum tenuit, quanto satiavit sanguine ferrum!
7.318
Vos tamen hoc oro, iuvenes, ne caedere quisquam
7.319
Hostis terga velit: civis, qui fugerit, esto.
7.320
Sed dum tela micant, non vos pietatis imago
7.321
Ulla, nec adversa conspecti fronte parentes
7.322
Commoveant: vultus gladio turbate verendos.
7.323
Sive quis infesto cognata in pectora ferro
7.324
Ibit, seu nullum violabit vulnere pignus,
7.325
Ignoti iugulum tamquam scelus impetat hostis.
7.326
Sternit iam vallum, fossasque implete ruina,
7.327
Exeat ut plenis acies non sparsa maniplis.
7.328
Parcite ne castris: vallo tendetis in illo,
7.329
Unde acies peritura venit. Vix cuncta locuto
7.330
Caesare, quemque suum munus trahit, armaque raptim
7.331
Sumpta viris. Celeres capiunt praesagia belli,
7.332
Calcatisque ruunt castris: stant ordine nullo,
7.333
Arte ducis nulla; permittunt omnia fatis.
7.334
Si totidem Magni soceros, totidemque petentes
7.335
Urbis regna suae funesto in Marte locasses,
7.336
Non tam praecipiti ruerent in proelia cursu.
7.337
Vidit ut hostiles in rectum exire catervas
7.338
Pompeius, nullasque moras permittere bello,
7.339
Sed superis placuisse diem: stat corde gelato
7.340
Adtonitus: tantoque duci sic arma timere
7.341
Omen erat. Premit inde metus, totumque per agmen
7.342
Sublimi provectus equo: Quem flagitat, inquit,
7.343
Vestra diem virtus, finis civilibus armis,
7.344
Quem quaesistis, adest. Totas effundite vires;
7.345
Extremum ferri superest opus, unaque gentes
7.346
Hora trahit. Quisquis patriam carosque penates,
7.347
Qui sobolem ac thalamos desertaque pignora quaerit,
7.348
Ense petat: medio posuit deus omnia campo.
7.349
Caussa iubet medior superos sperare secundos:
7.350
Ipsi tela regent per viscera Caesaris, ipsi
7.351
Romanas sancire volent hoc sanguine leges.
7.352
Si socero dare regna meo mandumque pararent,
7.353
Praecipitare meam fatis potuere senectam.
7.354
Non iratorum populis urbique deorum est,
7.355
Pompeium servare ducem. Quae vincere possent,
7.356
Omnia contulimus. Subiere pericula clari
7.357
Sponte viri, sacraque antiquus imagine miles.
7.358
Si Curios his fata darent reducesque Camillos
7.359
Temporibus, Deciosque caput fatale voventes,
7.360
Hinc starent. Primo gentes Oriente coactae
7.361
Innumeraeque urbes, quantas in proelia numquam
7.362
Excivere manus. Toto simul utimur orbe.
7.363
Quidquid signferi comprensum limite coeli
7.364
Sub Noton et Borean hominum sumus, arma movemus.
7.365
Nonne superfusis collectum cornibus hostem
7.366
In medium dabimus? Paucas victoria dextras
7.367
Exigit: at plures tantum clamore catervae
7.368
Bella gerent. Caesar nostris non sufficit armis.
7.369
Credite pendentes e summis moenibus urbis
7.370
Crinibus effusis hortari in proelia matres.
7.371
Credite, grandaevum, vetitumque aetate senatum
7.372
Arma sequi, sacros pedibus prosternere canos:
7.373
Atque ipsam domini metuentem occurrere Romam.
7.374
Credite, qui nunc est populus, populumque futurum
7.375
Permixtas adferre preces. Haec libera nasci,
7.376
Haec vult turba mori. Si quis post pignora tanta
7.377
Pompeio locus est, cum prole et coniuge supplex.
7.378
Imperii salva si maiestate liceret,
7.379
Volverer ante pedes. Magnus, nisi vincitis, exsul,
7.380
Ludibrium soceri, vester pudor, ultima fata
7.381
Deprecor, ac turpes extremi cardinis annos,
7.382
Ne discam servire senex. Tam moesta locuti
7.383
Voce ducis flagrant animi, Romanaque virtus
7.384
Erigitur; placuitque mori, si vera timeret.
7.385
Ergo utrimque pari concurrunt agmina motu
7.386
Irarum: metus hos regni, spes excitat illos.
7.387
Hae facient dextrae, quidquid non expleat aetas
7.388
Ulla, nec humanum reparet genus omnibus annis,
7.389
Ut vacet a ferro. Gentes Mars iste futuras
7.390
Obruet, et populos aevi venientis in orbem
7.391
Erepto natale feret. Tunc omne Latinum
7.392
Fabula nomen erit: Gabios Veiosque Coramque
7.393
Pulvere vix tectae poterunt monstrare ruinae,
7.394
Albanosque lares Laurentinosque penates
7.395
Rus vacuum, quod non habitet, nisi nocte coacta,
7.396
Invitus, questusque Numam iussisse, senator.
7.397
Non aetas haec carpsit edax, monimentaque rerum
7.398
Putria destituit: crimen civile videmus,
7.399
Tot vacuas urbes Generis quo turba redacta est
7.400
Humani? Toto populi qui nascimur orbe,
7.401
Nec muros implore viris, nec possumus agros.
7.402
Urbs nos una capit: vincto fossore coluntur
7.403
Hesperiae segetes: stat tectis putris avitis
7.404
In nullos ruitura domus: nulloque frequentem
7.405
Cive suo Romam, sed mundi faece repletam,
7.406
Cladis eo dedimus, ne tanto in tempore bellum
7.407
Iam posset civile geri. Pharsalia tanti
7.408
Caussa mali. Cedant feralia nomina Cannae,
7.409
Et damnata diu Romanis Allia fastis.
7.410
Tempora signavit leviorum Roma malorum;
7.411
Hunc voluit nescire diem. Pro tristia fata!
7.412
Aera pestiferum tractu, morbosque fluentes,
7.413
Insanamque famem, permissasque ignibus urbes,
7.414
Moeniaque in praeceps laturos plena tremores
7.415
Hi possent explere viri, quos undique traxit
7.416
In miseram Fortuna necem, dum munera longi
7.417
Explicat eripiens aevi, populosque ducesque
7.418
Constituit campis: per quos tibi, Roma, ruenti
7.419
Ostendat, quam magna cadas. Quo latius orbem
7.420
Possedit, citius per prospera fata cucurrit.
7.421
Omne tibi bellum gentes dedit omnibus annis:
7.422
Te geminum Titan procedere vidit in axem.
7.423
Haud multum terrae spatium restabat Eoae,
7.424
Ut tibi nox, tibi tota dies, tibi curreret aether,
7.425
Omniaque errantes stellae Romana viderent.
7.426
Sed retro tua fata tulit, par omnibus annis,
7.427
Emathiae funesta dies. Hac luce cruenta
7.428
Effectum, ut Latios non horreat India fasces,
7.429
Nec vetitos errare Dahas in moenia ducat,
7.430
Sarmaticumque premat succinctus consul aratrum.
7.431
Quod semper saevas debet tibi Parthia poenas,
7.432
Quod, fugiens civile nefas redituraque numquam,
7.433
Libertas ultra Tigrim Rhenumque recessit,
7.434
Ac, toties nobis iugulo quaesita, vagatur,
7.435
Germanum Scythicumque bonum, nec respicit ultra
7.436
Ausoniam: vellem, populis incognita nostris,
7.437
Vulturis ut primum laevo fundata volatu
7.438
Romulus infami complevit moenia luco,
7.439
Usque ad Thessalicas servisses, Roma, ruinas.
7.440
De Brutis, Fortuna, queror. Quid tempora legum
7.441
Egimus, aut annos a consule nomen habentes?
7.442
Felices Arabes, Medique, Eoaque tellus,
7.443
Quam sub perpetuis tenuerunt fata tyrannis.
7.444
Ex populis, qui regna ferunt, sors ultima nostra est,
7.445
Quos servire pudet. Sunt nobis nulla profecto
7.446
Numina: cum caeco rapiantur secula casu,
7.447
Mentimur regnare Iovem. Spectabit ab alto
7.448
Aethere Thessalicas, teneat cum fulmina, caedes?
7.449
Scilicet ipse petet Pholoen, petet ignibus Oeten,
7.450
Immeritaeque nemus Rhodopes, pinusque Mimantis:
7.451
Cassius hoc potius feriet caput? Astra Thyestae
7.452
Impulit, et subitis damnavit noctibus Argos:
7.453
Tot similes fratrum gladios patrumque gerenti
7.454
Thessaliae dabit ille diem? Mortalia nulli
7.455
Sunt curata deo. Cladis tamen huius habemus
7.456
Vindictam, quantam terris dare numina fas est.
7.457
Bella pares superis facient civilia divos:
7.458
Fulminibus manes, radiisque ornabit, et astris,
7.459
Inque deum templis iurabit Roma per umbras.
7.460
Ut rapido cursu fati suprema morantem
7.461
Consumsere locum: parva tellure diremti,
7.462
Inde manus spectant, vultusque agnoscere quaerunt,
7.463
Quo sua pila cadant, aut quae sibi fata minentur,
7.464
Facturi quae monstra forent. Videre parentes
7.465
Frontibus adversis, fraternaque cominus arma,
7.466
Nec libuit mutare locum. Tamen omnia torpor
7.467
Pectora constrinxit: gelidusque in viscera sanguis
7.468
Perculsa pietate coit: totaeque cohortes
7.469
Pila parata diu tensis tenuere lacertis.
7.470
Di tibi non mortem, quae cunctis poena paratur,
7.471
Sed sensum post fata tuae dent, Crastine, morti,
7.472
Cuius torta manu commisit lancea bellum,
7.473
Primaque Thessaliam Romano sanguine tinxit.
7.474
O praeceps rabies, cum Caesar tela teneret,
7.475
Inventa est prior ulla manus! Tunc stridulus aer
7.476
Elisus lituis, conceptaque classica cornu:
7.477
Tunc ausae dare signa tubae: tunc aethera tendit,
7.478
Extremique fragor convexa irrupit Olympi,
7.479
Unde procul nubes, quo nulla tonitrua durant.
7.480
Excepit resonis clamorem vallibus Aemus,
7.481
Peliacisque dedit rursus geminare cavernis:
7.482
Pindus agit fremitus, Pangaeaque saxa resultant,
7.483
Oetaeaeque gemunt rupes: vocesque furoris
7.484
Expavere sui tota tellure relatas.
7.485
Spargitur innumerum diversis missile votis.
7.486
Vulnera pars optat, pars terrae figere tela,
7.487
Ac puras servare manus. Rapit omnia casus,
7.488
Atque incerta facit, quos vult, Fortuna nocentes.
7.489
Sed quota pars cladis iaculis ferroque volanti
7.490
Exacta est? Odiis solus civilibus ensis
7.491
Sufficit, et dextras Romana in viscera ducit.
7.492
Pompeii densis acies stipata catervis,
7.493
Iunxerat in seriem nexis umbonibus arma:
7.494
Vixque habitura locum dextras ac tela movendi,
7.495
Constiterat, gladiosque suos compressa tenebat.
7.496
Praecipiti cursu vesanum Caesaris agmen
7.497
In densos agitur cuneos: perque arma, per hostem
7.498
Quaerit iter. Qua torta graves lorica catenas
7.499
Opponit, tutoque latet sub tegmine pectus,
7.500
Hac quoque perventum est ad viscera: totque per arma
7.501
Extremum est, quod quisque ferit. Civilia bella
7.502
Una acies patitur, gerit altera: frigidus inde
7.503
Stat gladius; calet omne nocens a Caesare ferrum.
7.504
Nec Fortuna diu, rerum tot pondera vertens,
7.505
Abstulit ingentes, fato torrente, ruinas.
7.506
Ut primum toto diduxit cornua campo
7.507
Pompeianus eques, bellique per ultima fudit:
7.508
Sparsa per extremos levis armatura maniplos
7.509
Insequitur, saevasque manus immittit in hostem.
7.510
Illic, quaeque suo miscet gens proelia telo,
7.511
Romanus cunctis petitur cruor. Inde sagittae,
7.512
Inde faces et saxa volant, spatioque solutae
7.513
Aeris et calido liquefactae pondere glandes.
7.514
Tunc et Ituraei, Medique Arabesque, soluto
7.515
Arcu turba minax, nusquam rexere sagittas,
7.516
Sed petitur solus, qui campis imminet, aer:
7.517
Inde cadunt mortes. Sceleris sed crimine nullo
7.518
Externum maculant chalybem; stetit omne coactum
7.519
Circa pila nefas. Ferro subtexitur aether,
7.520
Noxque super campos telis conserta pependit.
7.521
Tum Caesar, metuens, ne frons sibi prima labaret
7.522
Incursu, tenet obliquas post signa cohortes:
7.523
Inque latus belli, qua se vagus hostis agebat,
7.524
Immittit subitum non motis cornibus agmen.
7.525
Immemores pugnae, nulloque pudore timendi
7.526
Praecipites fecere palam, civilia bella
7.527
Non bene barbaricis umquam commissa catervis.
7.528
Ut primum sonipes transfixus pectora ferro
7.529
In caput effusi calcavit membra regentis;
7.530
Omnis eques cessit campis, glomerataque pubes
7.531
In sua conversis praeceps ruit agmina frenis.
7.532
Perdidit inde modum caedes, ac nulla secuta est
7.533
Pugna, sed hinc iugulis, hinc ferro bella geruntur:
7.534
Nec valet haec acies tantum prosternere, quantum
7.535
Inde perire potest. Utinam, Pharsalia, campis
7.536
Sufficiat cruor iste tuis, quem barbara fundunt
7.537
Pectora; non alio mutentur sanguine fontes;
7.538
Hic numerus totos tibi vestiat ossibus agros:
7.539
Aut si Romano compleri sanguine mavis,
7.540
Istis parce precor: vivant Galataeque Syrique,
7.541
Cappadoces, Gallique, extremique orbis Iberi,
7.542
Armenii, Cilices: nam post civilia bella
7.543
Hic populus Romanus erit. Semel ortus in omnes
7.544
It timor, et fatis datus est pro Caesare cursus.
7.545
Ventum erat ad robur Magni, mediasque catervas.
7.546
Quod totos errore vago perfuderat agros,
7.547
Constitit hic bellum, fortunaque Caesaris haesit.
7.548
Illic non regum auxiliis collecta iuventus
7.549
Bella gerit, ferrumque manus movere rogatae:
7.550
Ille locus fratres habuit, locus ille parentes.
7.551
Hic furor, hic rabies, hic sunt tua crimina, Caesar.
7.552
Hanc fuge, mens, belli partem, tenebrisque relinque,
7.553
Nullaque tantorum discat me vate malorum,
7.554
Quam multum bellis liceat civilibus, aetas.
7.555
Hae potius pereant lacrimae, pereantque querelae.
7.556
Quidquid in hac acie gessisti, Roma, tacebo.
7.557
Hic Caesar, rabies populis, stimulusque furorum,
7.558
Ne qua parte sui pereat scelus, agmina circum
7.559
It vagus, atque animis ignes flagrantibus addit:
7.560
Inspicit et gladios, qui toti sanguine manent,
7.561
Qui niteant primo tantum mucrone cruenti,
7.562
Quae presso tremat ense manus, quis languida tela,
7.563
Quis contenta ferat, quis praestet bella iubenti,
7.564
Quem pugnare iuvet, quis vultum cive peremto
7.565
Mutet: obit latis proiecta cadavera campis:
7.566
Vulnera multorum, totum fusura cruorem,
7.567
Opposita premit ipse manu. Quacumque vagatur,
7.568
Sanguineum veluti quatiens Bellone flagellum,
7.569
Bistonas aut Mavors agitans, si verbere saevo
7.570
Palladia stimulet turbatos aegide currus,
7.571
Nox ingens scelerum, et caedes oriuntur, et instar
7.572
Immensae vocis gemitus, et pondere lapsi
7.573
Pectoris arma sonant, confractique ensibus enses.
7.574
Ipse manu subicit gladios, ac tela ministrat,
7.575
Adversosque iubet ferro confundere vultus.
7.576
Promovet ipse acies: impellit terga suorum:
7.577
Verbere conversae cessantes excitat hastae.
7.578
In plebem vetat ire manus, monstratque senatum.
7.579
Scit, cruor imperii qui sit, quae viscera rerum:
7.580
Unde petat Romam, libertas ultima mundi
7.581
Quo steterit ferienda loco. Permixta secundo
7.582
Ordine nobilitas, venerandaque corpora ferro
7.583
Urgentur: caedunt Lepidos, caeduntque Metellos,
7.584
Corvinosque simul, Torquataque nomina, regum
7.585
Saepe duces, summosque hominum, te, Magne, remoto.
7.586
Illic, plebeia contectus casside vultus,
7.587
Ignotusque hosti, quod ferrum, Brute, tenebas!
7.588
O decus imperii, spes o suprema senatus,
7.589
Extremum tanti generis per saecula nomen.
7.590
Ne rue per medios nimium temerarius hostes,
7.591
Nec tibi fatales admoveris ante Philippos,
7.592
Thessalia periture tua. Nil proficis istic
7.593
Caesaris intentus iugulo: nondum attigit arcem
7.594
Iuris, et, humanum culmen, quo cuncta premuntur,
7.595
Egressus, meruit fatis tam nobile letum.
7.596
Vivat, et, ut Bruti procumbat victima, regnet.
7.597
Hic patriae perit omne decus: iacet aggere magno
7.598
Patricium campis non mixta plebe cadaver.
7.599
Mors tamen eminuit clarorum in strage virorum
7.600
Pugnacis Domiti, quem clades fata per omnes
7.601
Ducebant. Nusquam Magni Fortuna sine illo
7.602
Succubuit: victus toties a Caesare, salva
7.603
Libertate perit. Tunc mille in vulnera laetus
7.604
Labitur, ac venia gaudet caruisse secunda.
7.605
Viderat in crasso volventem sanguine membra
7.606
Caesar, et increpitans; Iam Magni deseris arma,
7.607
Successor Domiti; sine te iam bella geruntur.
7.608
Dixerat: ast illi suffecit pectora pulsans
7.609
Spiritus in vocem, morientiaque ora resolvit:
7.610
Non te funesta scelerum mercede potitum,
7.611
Sed dubium fati, Caesar, generoque minorem
7.612
Adspicens, Stygias Magno duce liber ad umbras
7.613
Et securus eo: te saevo Marte subactum,
7.614
Pompeioque graves poenas nobisque daturum,
7.615
Cum morior, sperare licet. Non plura locutum
7.616
Vita fugit, densaeque oculos pressere tenebrae.
7.617
Impendisse pudet lacrimas in funere mundi
7.618
Mortibus innumeris, ac singula fata sequentem
7.619
Quaerere, letiferum per cuius viscera vulnus
7.620
Exierit; quis fusa solo vitalia calcet;
7.621
Ore quis adverso demisso faucibus ense
7.622
Expulerit moriens animam; quis corruat ictu,
7.623
Quis steterit, dum membra cadunt: quis pectore tela
7.624
Transmittat, vel quos campis adfixerit hasta:
7.625
Quis cruor emissis perruperit aera venis,
7.626
Inque hostis cadat arma sui: quis pectora fratris
7.627
Caedat, et, ut notum possit spoliare cadaver,
7.628
Abscisum longe mittat caput: ora parentis
7.629
Quis laceret, nimiaque probet spectantibus ira,
7.630
Quem iugulat, non esse patrem. Mors nulla querela
7.631
Digna sua est, nullosque hominum lugere vacamus.
7.632
Non istas habuit pugnae Pharsalia partes,
7.633
Quas aliae clades: illic per fata virorum,
7.634
Per populos hic Roma perit: quae militia illic,
7.635
Mors hic gentis erat: sanguis ibi fluxit Achaeus,
7.636
Ponticus, Assyrius: cunctos haerere cruores
7.637
Romanus campisque vetat consistere torrens.
7.638
Maius ab hac acie, quam quod sua saecula ferrent,
7.639
Vulnus habent populi: plus est quam vita salusque,
7.640
Quod perit: in totum mundi prosternimur aevum:
7.641
Vincitur his gladiis omnis, quae serviet, aetas.
7.642
Proxima quid suboles, aut quid meruere nepotes
7.643
In regnum nasci? Pavidi num gessimus arma?
7.644
Teximus aut iugulos? Alieni poena timoris
7.645
In nostra cervice sedet. Post proelia natis
7.646
Si dominum, Fortuna, dabas, et bella dedisses.
7.647
Iam Magnus transisse deos Romanaque fata
7.648
Senserat infelix; tota vix clade coactus
7.649
Fortunam damnare suam. Stetit aggere campi
7.650
Eminus, unde omnes sparsas per Thessala rura
7.651
Adspiceret clades, quae bello obstante latebant.
7.652
Tot telis sua fata peti, tot corpora fusa,
7.653
Ac se tam multo pereuntem sanguine vidit.
7.654
Nec, sicut mos est miseris, trahere omnia secum
7.655
Mersa iuvat, gentesque suae miscere ruinae:
7.656
Ut Latiae post se vivat pars maxima turbae,
7.657
Sustinuit dignos etiam nunc credere votis
7.658
Coelicolas, volvitque sui solatia casus:
7.659
Parcite; ait, superi, cunctas prosternere gentes:
7.660
Stante potest mundo, Romaque superstite, Magnus
7.661
Esse miser. Si plura iuvant mea vulnera, coniux
7.662
Est mihi, sunt nati; dedimus tot pignora fatis.
7.663
Civiline parum est bello si meque meosque
7.664
Obruis? exiguae clades sumus, orbe remoto?
7.665
Omnia quid laceras, quid perdere cuncta laboras?
7.666
Iam nihil est, Fortuna, meum. Sic fatur: et arma
7.667
Signaque et adflictas omni iam parte catervas
7.668
Circuit, et revocat matura in fata ruentes,
7.669
Seque negat tanti. Nec deerat robur in enses
7.670
Ire duci, iuguloque pati vel pectore letum:
7.671
Sed timuit, strato miles ne corpore Magni
7.672
Non fugeret, supraque ducem procumberet orbis:
7.673
Caesaris aut oculis voluit subducere mortem.
7.674
Nequidquam. Infelix, socero spectare volenti
7.675
Praestandum est ubicumque capit. Sed tu quoque, coniux
7.676
Caussa fugae, vultusque tui: fatisque probatum est
7.677
Te praesente mori. Tunc Magnum concitus aufert
7.678
A bello sonipes, non tergo tela paventem,
7.679
Ingentesque animos extrema in fata ferentem.
7.680
Non gemitus, non fletus erat, salvaque verendus
7.681
Maiestate dolor, qualem te, Magne, decebat
7.682
Romanis praestare malis. Non impare vultu
7.683
Adspicis Emathiam: nec te videre superbum
7.684
Prospera bellorum, nec fractum adversa videbunt:
7.685
Quamque fuit laeto per tres infida triumphos,
7.686
Tam misero Fortuna minor. Iam pondere fati
7.687
Deposito securus abis: nunc tempora laeta
7.688
Respexisse vacat: spes numquam implenda recessit:
7.689
Quid fueris, nunc scire licet. Fuge proelia dire,
7.690
Ac testare deos, nullum, qui perstet in armis,
7.691
Iam tibi, Magne, mori: ceu flebilis Africa damni,
7.692
Et ceu Munda nocens, Pharioque a gurgite cladess,
7.693
Sic et Thessalicae post te pars maxima pugnae.
7.694
Non iam Pompeii nomen populare per orbem,
7.695
Nec studium belli: sed par, quod semper habemus,
7.696
Libertas et Caesar erunt: teque inde fugato
7.697
Ostendit moriens, sibi se pugnasse, senatus.
7.698
Nonne iuvat pulsum bellis cessisse, nec istud
7.699
Prospectasse nefas, spumantes caede catervas?
7.700
Respice turbatos incursu sanguinis amnes,
7.701
Et soceri miserere tui. Quo pectore Romam
7.702
Intrabit factus campis felicior istis?
7.703
Quidquid in ignotis solus regionibus exsul,
7.704
Quidquid sub Phario positus patiere tyranno;
7.705
Crede deis, longo fatorum crede favori,
7.706
Vincere peius erat. Prohibe lamenta sonare,
7.707
Flere veta populos: lacrimas luctusque remitte.
7.708
Tam mala Pompeii, quam prospera, mundus adoret.
7.709
Adspice securus vultu non supplice reges:
7.710
Adspice possessas urbes, donataque regna,
7.711
Aegyptum Libyamque: et terras elige morti.
7.712
Vidit prima tuae testis Larissa ruinae
7.713
Nobile, nec victum fatis caput. Omnibus illa
7.714
Civibus effudit totas per moenia vires:
7.715
Obvia, ceu laeto, praemittunt munera flentes:
7.716
Pandunt templa, domos: socios se cladibus optant.
7.717
Scilicet immenso superest ex nomine multum:
7.718
Teque minor solo, cunctas impellere gentes
7.719
Rursus in arma potes, rursusque in fata redire.
7.720
Sed, quid opus victo populis aut urbibus? inquit:
7.721
Victori praestate fidem. Tu, Caesar, in alto
7.722
Caedis adhuc cumulo patriae per viscera vadis:
7.723
At tibi iam populos donat gener. Avehit inde
7.724
Pompeium sonipes: gemitus lacrimaeque sequuntur;
7.725
Plurimaque in saevos populi convicia divos.
7.726
Nunc tibi vera fides quaesiti, Magne, favoris
7.727
Contigit, ac fructus. Felix se nescit amari.
7.728
Caesar ut Hesperio vidit satis arva natare
7.729
Sanguine, parcendum ferro manibusque suorum
7.730
Iam ratus, ut viles animas perituraque frustra
7.731
Agmina permisit vitae. Sed castra fugatos
7.732
Ne revocent, pellatque quies nocturna pavorem,
7.733
Protinus hostili statuit succedere vallo,
7.734
Dum Fortuna calet, dum conficit omnia terror,
7.735
Non veritus, grave ne fessis ac Marte subactis
7.736
Hoc foret imperium. Non magno hortamine miles
7.737
In praedam ducendus erat: Victoria nobis
7.738
Plena, viri, dixit: superest pro sanguine merces,
7.739
Quam monstrare meum est: neque enim donare vocabo,
7.740
Quod sibi quisque dabit. Cunctis en plena metallis
7.741
Castra patent: raptum Hesperiis e gentibus aurum
7.742
Hic iacet, Eoasque premunt tentoria gazas.
7.743
Tot regum fortuna simul Magnique coacta
7.744
Exspectat dominos: propera praecedere, miles,
7.745
Quos sequeris: quascumque tuas Pharsalia fecit,
7.746
A victis rapiantur opes. Nec plura locutus,
7.747
Impulit amentes aurique cupidine caecos,
7.748
Ire super gladios supraque cadavera patrum,
7.749
Et caesos calcare duces. Quae fossa, quis agger
7.750
Sustineat pretium belli scelerumque petentes!
7.751
Scire volant, quanta fuerint mercede nocentes.
7.752
Invenere quidem spoliato plurima mundo
7.753
Bellorum in sumtus congestae pondera massae:
7.754
Sed non implevit cupientes omnia mentes.
7.755
Quidquid fodit Iber, quidquid Tagus extulit auri,
7.756
Quod legit dives summis Arimaspus arenis
7.757
Ut rapiant, parvo scelus hoc venisse putabunt.
7.758
Cum sibi Tarpeias victor desponderit arces,
7.759
Cum spe Romanae promiserit omnia praedae:
7.760
Decipitur, quod castra rapit. Capit impia plebes
7.761
Cespite patricio somnos: vacuumque cubile
7.762
Regibus infandus miles premit: inque parentum,
7.763
Inque toris fratrum posuerunt membra nocentes:
7.764
Quos agitat vesana quies, somnique furentes:
7.765
Thessalicam miseri versant in pectore pugnam.
7.766
Invigilat cunctis saevum scelus, armaque tota
7.767
Mente agitant, caputoque manus absente moventur,
7.768
Ingemuisse putes campos, terramque nocentem
7.769
Inspirasse animas, iniectumque aera totum
7.770
Manibus, et superam Stygia formidine noctem.
7.771
Exigit a miseris tristes victoria poenas,
7.772
Sibilaque et flammas infert sopor: umbra peremti
7.773
Civis adest: sua quemque premit terroris imago.
7.774
Ille senum vultus, iuvenum videt ille figuras:
7.775
Hunc agitant totis fraterna cadavera somnis:
7.776
Pectore in hoc pater est: omnes in Caesare manes.
7.777
Haud alios, nondum Scythica purgatus in ara,
7.778
Eumenidum vidit vultus Pelopeius Orestes:
7.779
Nec magis adtonitos animi sensere tumultus,
7.780
Cum fureret, Pentheus, aut cum desisset, Agave.
7.781
Hunc omnes gladii, quos aut Pharsalia vidit,
7.782
Aut ultrix visura dies, stringente senatu,
7.783
Illa nocte premunt: hunc infera monstra flagellant.
7.784
Heu quantum poenae misero mens conscia donat,
7.785
Quod Styga, quod manes, ingestaque Tartara somnis
7.786
Pompeio vivente videt! Tamen omnia passo
7.787
Postquam clara dies Pharsalica damna retexit,
7.788
Nulla loci facies revocat feralibus arvis
7.789
Haerentes oculos. Cernit propulsa cruore
7.790
Flumina, et excelsos cumulis aequantia colles
7.791
Corpora, depressos in tabem spectat acervos,
7.792
Et Magni numerat populos: epulisque paratur
7.793
Ille locus, vultus ex quo faciesque iacentum
7.794
Agnoscat. Iuvat Emathiam non cernere terram,
7.795
Et lustrare oculis campos sub clade latentes:
7.796
Fortunam superosque suos in sanguine cernit.
7.797
Ac ne laeta furens scelerum spectacula perdat,
7.798
Invidet igne rogi miseris, coeloque nocenti
7.799
Ingerit Emathiam. Non illum Poenus humator
7.800
Consulis, et Libyca succensae lampade Cannae
7.801
Compellunt, hominum ritus ut servet in hostes:
7.802
Sed meminit, nondum satiata caedibus ira,
7.803
Cives esse suos. Petimus non singula busta,
7.804
Discretosque rogos: unum da gentibus ignem:
7.805
Non interpositis urantur corpora flammis.
7.806
Aut, generi si poena iuvat, nemus exstrue Pindi:
7.807
Erige congestas Oetaeo robore silvas,
7.808
Thessalicam videat Pompeius ab aequore flammam.
7.809
Nil agis hac ira: tabesne cadavera solvat,
7.810
An rogus, haud refert: placido natura receptat
7.811
Cuncta sinu, finemque sui sibi corpora debent.
7.812
Hos, Caesar, populos si nunc non usserit ignis,
7.813
Uret cum terris, uret cum gurgite ponti.
7.814
Communis mundo superest rogus, ossibus astra
7.815
Mixturus. Quocumque tuam Fortuna vocabit,
7.816
Hae quoque eunt animae. Non altius ibis in auras,
7.817
Non meliore loco Stygia sub nocte iacebis.
7.818
Libera Fortunae mors est: capit omnia tellus
7.819
Quae genuit: coelo tegitur, qui non habet urnam.
7.820
Tu, cui dant poenas inhumato funere gentes,
7.821
Quid fugis hanc cladem? quid olentes deseris agros?
7.822
Has trahe, Caesar, aquas: hoc, si potes, utere coelo.
7.823
Sed tibi tabentes populi Pharsalica rura
7.824
Eripiunt, camposque tenent victore fugato.
7.825
Non solum Haemonii, funesta ad pabula belli
7.826
Bistonii venere lupi, tabemque cruentae
7.827
Caedis odorati Pholoen liquere leones.
7.828
Tunc ursi latebras, obscoeni tecta domosque
7.829
Deseruere canes, et quidquid nare sagaci
7.830
Aera non sanum motumque cadavere sensit.
7.831
Iamque diu volucres civilia castra secutae
7.832
Conveniunt. Vos, quae Nilo mutare soletis
7.833
Threicias hiemes, ad mollem serius austrum
7.834
Istis, aves. Numquam tanto se vulture coelum
7.835
Induit, aut plures presserunt aera pennae.
7.836
Omne nemus misit volucres, omnisque cruenta
7.837
Alite sanguineis stillavit roribus arbor.
7.838
Saepe super vultus victoris et impia signa
7.839
Aut cruor aut alto defluxit ab aethere tabes,
7.840
Membraque deiecit iam lassis unguibus ales.
7.841
Sic quoque non omnis populus pervenit ad ossa,
7.842
Inque feras discerptus abit: non intima curant
7.843
Viscera, nec totas avidae sorbere medullas:
7.844
Degustant artus. Latiae pars maxima turbae
7.845
Fastidita iacet; quam sol nimbique diesque
7.846
Longior Emathiis resolutam miscuit arvis.
7.847
Thessalia, infelix, quo tanto crimine, tellus,
7.848
Laesisti superos, ut te tot mortibus unam,
7.849
Tot scelerum fatis premerent? Quod sufficit aevum,
7.850
Immemor ut donet belli tibi damna vetustas?
7.851
Quae seges infecta surget non decolor herba?
7.852
Quo non Romanos violabis vomere manes?
7.853
Ante novae venient acies, scelerique secundo
7.854
Praestabis nondum siccos hoc sanguine campos.
7.865
Omnia maiorum vertamus busta licebit,
7.866
Et stantes tumulos, et qui radice vetusta
7.867
Effudere suas, victis compagibus, urnas:
7.868
Plus cinerum Haemoniae sulcis telluris aratur,
7.869
Pluraque ruricolis feriuntur dentibus ossa.
7.860
Nullus ab Emathio religasset litore funem
7.861
Navita, nec terram quisquam movisset arator,
7.862
Romani bustum populi: fugerentque coloni
7.863
Umbrarum campos: gregibus dumeta carerent:
7.864
Nullusque auderet pecori permittere pastor
7.865
Vellere surgentem de nostris ossibus herbam;
7.866
Ac, velut impatiens hominum vel solis iniqui
7.867
Limite vel glacie, nuda atque ignota iaceres,
7.868
Si non prima nefas belli, sed sola, tulisses.
7.869
O superi, liceat terras odisse nocentes.
7.870
Quid totum premitis, quid totum solvitis orbem?
7.871
Hesperiae clades, et flebilis unda Pachyni,
7.872
Et Mutina, et Leucas puros fecere Philippos.