On Bellocivile
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/lucan" aria-label="More works by Lucan">
—
⋯
Original / primary: Vulgata
9.1
At non in Pharia manes iacuere favilla,
9.2
Nec cinis exiguus tantam compescuit umbram:
9.3
Prosiluit busto, semustaque membra relinquens
9.4
Degeneremque rogum, sequitur convexa Tonantis,
9.5
Qua niger astriferis connectitur axibus aer,
9.6
Quaque patet terras inter lunaeque meatus,
9.7
( Semidei manes habitant, quos ignea virtus
9.8
Innocuos vita patientes aetheris imi
9.9
Fecit) et aeternos animam collegit in orbes.
9.10
Non illuc auro positi, nec ture sepulti
9.11
Perveniunt. Illic postquam se lumine vero
9.12
Implevit, stellasque vagas miratur, et astra
9.13
Fixa polis, vidit quanta sub nocte iaceret
9.14
Nostra dies, risitque sui ludibria trunci.
9.15
Hinc super Emathiae campos, et signa cruenti
9.16
Caesaris, ac sparsas volitavit in aequore classes;
9.17
Et scelerum vindex in sancto pectore Bruti
9.18
Sedit, et invicti posuit se mente Catonis.
9.19
Ille, ubi pendebant casus, dubiumque manebat,
9.20
Quem mundi dominum facerent civilia bella,
9.21
Oderat et Magnum, quamvis comes isset in arma,
9.22
Auspiciis raptus patriae ductuque senatus:
9.23
At post Thessalicas clades iam pectore toto
9.24
Pompeianus erat. Patriam tutore carentem
9.25
Excepit, populi trepidantia membra refovit,
9.26
Ignavis manibus proiectos reddidit enses,
9.27
Nec regnum cupiens gessit civilia bella,
9.28
Nec servire timens. Nil caussa fecit in armis
9.29
Ipse sua: totae post Magni funera partes
9.30
Libertatis erant: quas ne per litora fusas
9.31
Colligeret rapido victoria Caesaris actu,
9.32
Corcyrae secreta petit, ac mille carinis
9.33
Abstulit Emathiae secum fragmenta ruinae.
9.34
Quis ratibus tantis fugientia crederet ire
9.35
Agmina? quis pelagus victas arctasse carinas?
9.36
Dorida tunc Malean, et apertam Taenaron umbris,
9.37
Inde Cythera petit: Boreaque urgente carinas
9.38
Creta fugit: Dictaea legit, cedentibus undis,
9.39
Litora. Tunc ausum classi praecludere portus
9.40
Impulit ac saevas meritum Phycunta rapinas
9.41
Sparsit: et hinc placidis alto delabitur auris
9.42
In litus, Palinure, tuum:( neque enim aequore tantum
9.43
Ausonio monumenta tenes, portusque quietos
9.44
Testatur Libye Phrygio placuisse magistro;)
9.45
Cum procul ex alto tendentes vela carinae
9.46
Ancipites tenuere animos, sociosne malorum,
9.47
An veherent hostes. Praeceps facit omne timendum
9.48
Victor, et in nulla non creditur esse carina.
9.49
Ast illae puppes luctus planctusque ferebant,
9.50
Et mala vel duri lacrimas motura Catonis.
9.51
Nam postquam frustra precibus Cornelia nautas
9.52
Privignique fugam tenuit, ne forte repulsus
9.53
Litoribus Phariis remearet in aequora truncus,
9.54
Ostenditque rogum non iusti flamma sepulchri:
9.55
Ergo indigna fui, dixit, Fortuna, marito
9.56
Accendisse rogum, gelidosque effusa per artus
9.57
Incubuisse viro? laceros exurere crines?
9.58
Membraque dispersi pelago componere Magni?
9.59
Vulneribus cunctis largos infundere fletus?
9.60
Ossibus et tepida vestes implere favilla,
9.61
Quidquid ab extincto licuisset tollere busto,
9.62
In templis sparsura deum? Sine funeris ullo
9.63
Ardet honore rogus: manis hoc Aegyptia forsan
9.64
Obtulit officium grave manibus. O bene nudi
9.65
Crassorum cineres! Pompeio contigit igni
9.66
Inidia maiore deum. Similisne malorum
9.67
Sors mihi semper erit? numquam dare busta licebit
9.68
Coniugibus? numquam plenas plangemus ad urnas?
9.69
Quid porro tumulis opus est, aut ulla requiris
9.70
Instrumenta, dolor? Non toto pectore portas
9.71
Impia Pompeium? non imis haeret imago
9.72
Visceribus? Quaerat cineres victura superstes.
9.73
Nunc tamen hinc longe qui fulget luce maligna
9.74
Ignis, adhuc aliquid. Phario de litore surgens,
9.75
Ostendit mihi, Magne, tui. Iam flamma resedit,
9.76
Pompeiumque ferens vanescit solis ad ortus
9.77
Fumus, et invisi tendunt mihi carbasa venti.
9.78
Non mihi nunc tellus Pompeio si qua triumphos
9.79
Victa dedit, non alta terens Capitolia currus
9.80
Gratior: elapsus felix de pectore Magnus;
9.81
Hunc volumus, quem Nilus habet, terraeque nocenti
9.82
Non haerere queror: crimen commendat arenas.
9.83
[ Linquere, si qua fides, Pelusia litora nolo.]
9.84
Tu pete bellorum casus, et signa per orbem,
9.85
Sexte, paterna move: namque haec mandata reliquit
9.86
Pompeius vobis in nostra condita cura:
9.87
Me cum fatalis leto damnaverit hora,< luc. 9. 88> Excipite, o nati, bellum civile, nec umquam,< luc. 9. 89> Dum tetris aliquis nostra de stirpe manebit,< luc. 9. 90> Caesaribus regnare vacet. Vel sceptra, vel urbes< luc. 9. 91> Libertate sua validas impellite fama< luc. 9. 92> Nominis: has vobis partes, haec arma relinquo.< luc. 9. 93> Inveniet classes, quisquis Pompeius in undas< luc. 9. 94> Venerit: et noster nullis non gentibus heres< luc. 9. 95> Bella dabit: tantum indomitos memoresque paterni< luc. 9. 96> Iuris habete animos. Uni parere decebit,< luc. 9. 97> Si faciet partes pro libertate, Catoni.
9.98
Exsolvi tibi, Magne, fidem; mandata peregi.
9.99
Insidiae valuere tuae, deceptaque vixi,
9.100
Ne mihi commissas auferrem perfida voces.
9.101
Iam nunc te per inane chaos, per Tartara, coniux,
9.102
Si sunt ulla, sequar: quam longo tradita leto,
9.103
Incertum est: poenas animae vivacis ab ipsa
9.104
Ante feram. Potuit cernens tua vulnera, Magne,
9.105
Non fugere in mortem: planctu concussa peribit,
9.106
Effluet in lacrimas; numquam veniemus ad enses,
9.107
Aut laqueos, aut praecipites per inania iactus.
9.108
Turpe, mori post te solo non posse dolore.
9.109
Sic ubi fata, caput ferali obduxit amictu,
9.110
Decrevitque pati tenebras, puppisque cavernis
9.111
Delituit: saevumque arcte complexa dolorem
9.112
Perfruitur lacrimis, et amat pro coniuge luctum.
9.113
Illam non fluctus stridensque rudentibus Eurus
9.114
Movit, et exsurgens ad summa pericula clamor:
9.115
Votaque sollicitis faciens contraria nautis,
9.116
Composita in mortem iacuit, favitque procellis.
9.117
Prima ratem Cypros spumantibus accipit undis:
9.118
Inde tenens pelagus, sed iam moderatior, Eurus
9.119
In Libycas egit sedes, et castra Catonis.
9.120
Tristis, ut in multo mens est praesaga timore,
9.121
Adspexit patrios comites e litore Magnus,
9.122
Et fratrem: medias praeceps tunc fertur ad undas:
9.123
Dic ubi sit, germane, parens: stat summa caputque
9.124
Orbis, an occidimus? Romanaque Magnus ad umbras
9.125
Abstulit? Haec fatur: quem contra talia frater:
9.126
O felix, quem Sors alias dispersit in oras,
9.127
Quique nefas audis: oculos, germane, nocentes
9.128
Spectato genitore fero. Non Caesaris armis
9.129
Occubuit, dignoque perit auctore ruinae:
9.130
Rege sub impuro Nilotica rura tenente,
9.131
Hospitii fretus superis et munere tanto
9.132
In proavos, cecidit donati victima regni.
9.133
Vidi ego magnanimi lacerantes pectora patris:
9.134
Nec credens Pharium tantum potuisse tyrannum,
9.135
Litore Niliaco socerum iam stare putavi.
9.136
Sed me nec sanguis, nec tantum vulnera nostri
9.137
Adfecere senis, quantum gestata per urbem
9.138
Ora ducis, quae transfixo sublimia pilo
9.139
Vidimus: haec, fama est, oculis victoria iniqui
9.140
Servari; scelerisque fidem quaesisse tyrannum.
9.141
Nam corpus Phariaene canes avidaeque volucres
9.142
Distulerint, an furtivus, quem vidimus, ignis
9.143
Solverit, ignoro. Quaecumque iniuria fati
9.144
Abstulit hos artus, superis haec crimina dono:
9.145
Servata de parte queror. Cum talia Magnus
9.146
Audisset, non in gemitus lacrimasque dolorem
9.147
Effudit; iustaque furens pietate profatur:
9.148
Praecipitate rates e sicco litore, nautae;
9.149
Classis in adversos erumpat remige ventos:
9.150
Ite, duces, mecum: numquam civilibus armis
9.151
Tanta fuit merces, inhumatos condere manes,
9.152
Sanguine semiviri Magnum satiare tyranni.
9.153
Non ego Pellaeas arces, adytisque retectum
9.154
Corpus Alexandri pigra Mareotide mergam?
9.155
Non mihi pyramidum tumulis evulsus Amasis
9.156
Atque alii reges Nilo torrente natabunt?
9.157
Omnia dent poenas nudo tibi, Magne, sepulchra:
9.158
Evolvam busto iam numen gentibus Isin,
9.159
Et sacer in Magni cineres mactabitur Apis,
9.160
Et tectum lino spargam per vulgus Osirin,
9.161
Suppositisque deis uram caput. Has mihi poenas
9.162
Terra dabit: linquam vacuos cultoribus agros,
9.163
Nec, Nilus cui crescat, erit: solusque tenebis
9.164
Aegyptum populis, genitor, superisque fugatis.
9.165
Dixerat, et classem saevas rapiebat in undas.
9.166
Sed Cato laudatam iuvenis compescuit iram.
9.167
Interea totis, audito funere Magni,
9.168
Litoribus sonuit percussus planctibus aether:
9.169
Exemploque carens et nulli cognitus aevo
9.170
Luctus erat, mortem populos deflere potentis.
9.171
Sed magis, ut visa est, lacrimis exhausta, solutas
9.172
In vultus effusa comas, Cornelia puppi
9.173
Egrediens, rursus geminato verbere plangunt.
9.174
Ut primum in sociae pervenit litora terrae,
9.175
Collegit vestes, miserique insignia Magni,
9.176
Armaque, et impressas auro, quas gesserat olim,
9.177
Exuvias, pictasque togas, velamina summo
9.178
Ter conspecta Iovi, funestoque intulit igni.
9.179
Ille fuit miserae Magni cinis. Accipit omnis
9.180
Exemplum pietas, et toto litore busta
9.181
Surgunt, Thessalicis reddentia manibus ignem.
9.182
Sic, ubi, depastis submittere gramina campis
9.183
Et renovare parans hibernas Apulus herbas,
9.184
Igne fovet terras, simul et Garganus et arva
9.185
Vulturis et calidi lucent buceta Matini.
9.186
Non tamen ad Magni pervenit gratius umbras
9.187
Omne quod in superos audet convicia vulgus,
9.188
Pompeiumque deis obicit, quam pauca Catonis
9.189
Verba, sed a pleno venientia pectore veri.
9.190
Civis obit, inquit, multo maioribus impar
9.191
Nosse modum iuris, sed in hoc tamen utilis aevo,
9.192
Cui non ulla fuit isti reverentia, salva
9.193
Libertate potens, et solus plebe parata
9.194
Privatus servire sibi, rectorque senatus,
9.195
Sed regnantis, erat. Nil belli iure poposcit:
9.196
Quaeque dari voluit, voluit sibi posse negari.
9.197
Immodicas possedit opes, sed plura retentis
9.198
Intulit: invasit ferrum, sed ponere norat.
9.199
Praetulit arma togae: sed pacem armatus amavit.
9.200
Iuvit sumta ducem, iuvit dimissa potestas.
9.201
Casta domus, luxuque carens, corruptaque numquam
9.202
Fortuna domini. Clarum et venerabile nomen
9.203
Gentibus, et multum nostrae quod proderat urbi.
9.204
Olim vera fides, Sulla Marioque receptis,
9.205
Libertatis obit: Pompeio rebus ademto
9.206
Nunc et ficta perit. Non iam regnare pudebit:
9.207
Nec color imperii, nec frons erit ulla senatus.
9.208
O felix, cui summa dies fuit obvia victo,
9.209
Et cui quaerendos Pharium scelus obtulit enses!
9.210
Forsitan in soceri potuisset vivere regno.
9.211
Scire mori, sors prima viris, sed proxima cogi.
9.212
Et mihi, si fatis aliena in iura vemimus,
9.213
Da talem, Fortuna, Iubam: non deprecor hosti
9.214
Servari, dum me servet cervice recisa.
9.215
Vocibus his maior, quam si Romana sonarent
9.216
Rostra ducis laudes, generosam venit ad umbram
9.217
Mortis honos. Fremit interea discordia vulgi
9.218
Castrorum, bellique piget post funera Magni,
9.219
Cum Tarchondimotus linquendi signa Catonis
9.220
Sustulit. Hunc rapta fugientem classe secutus
9.221
Litus in extremum, tali Cato voce notavit:
9.222
O numquam pacate Ciliae, iterumne rapinas
9.223
Vadis in aequoreas? Magnum Fortuna removit:
9.224
Iam pelago pirata redis. Tunc respicit omnes
9.225
In coetu motuque viros: quorum unus, aperta
9.226
Mente fugae, tali compellat voce regentem:
9.227
Nos, Cato, da veniam, Pompeii duxit in arma
9.228
Non belli civilis amor, partesque favore
9.229
Fecimus. Ille iacet, quem paci praetulit orbis,
9.230
Caussaque nostra perit: patrios permitte penates,
9.231
Desertamque domum, dulcesque revisere natos.
9.232
Nam quis erit finis, si nec Pharsalia, pugnas,
9.233
Nec Pompeius erit? Perierunt tempora vitae,
9.234
Mars eat in tutum: iustas sibi nostra senectus
9.235
Prospiciat flammas. Bellum civile sepulchra
9.236
Vix ducibus praestare potest. Non barbara victos
9.237
Regna manent: non Armenium mihi saeva minatur,
9.238
Aut Scythicum Fortuna iugum: sub iura togati
9.239
Civis eo. Quisquis Magno vivente secundus,
9.240
Hic mihi primus erit: sacris praestabitur umbris
9.241
Summus honor; dominum, quem clades cogit, habebo;
9.242
Nullum, Magne, ducem. Te solum in bella secutus,
9.243
Post te fata sequar: neque enim sperare secunda
9.244
Fas mihi, nec liceat. Fortuna cuncta tenentur
9.245
Caesaris: Emathium sparsit victoria ferrum.
9.246
Clausa fides miseris, et toto solus in orbe est,
9.247
Qui velit ac possit victis praestare salutem.
9.248
Pompeio scelus est bellum civile peremto,
9.249
Quo fuerat vivente fides. Si publica iura,
9.250
Si semper patriam sequeris, Cato, signa petamus,
9.251
Romanus quae consul habet. Sic ille profatus
9.252
Insiluit puppi, iuvenum comitante tumultu.
9.253
Actum Romanis fuerat de rebus, et omnis
9.254
Indiga servitii fervebat litore plebes.
9.255
Erupere ducis sacro de pectore voces:
9.256
Ergo pari voto gessisti bella, iuventus,
9.257
Tu quoque pro dominis, et Pompeiana fuisti,
9.258
Non Romana manus? Quod non in regna laboras,
9.259
Quod tibi, non ducibus, vivis morerisque, quod orbem
9.260
Adquiris nulli, quod iam tibi vincere tutum est,
9.261
Bella fugis, quaerisque iugum cervice vacante,
9.262
Et nescis sine rege pati? Nunc caussa pericli
9.263
Digna viris. Vestro potuit Pompeius abuti
9.264
Sanguine: nunc patriae iugulos ensesque negatis,
9.265
Cum prope libertas? Unum Fortuna reliquit
9.266
Iam tribus e dominis. Pudeat: plus regia Nili
9.267
Contulit in leges, et Parthi militis arcus.
9.268
Ite, o degeneres, Ptolemaei munus et arma
9.269
Spernite. Quis vestras ulla putet esse nocentes
9.270
Caede manus? Credet faciles sibi terga dedisse,
9.271
Credet ab Emathiis primos fugisse Philippis.
9.272
Vadite securi: meruistis indice vitam
9.273
Caesare, non armis, non obsidione subacti.
9.274
O famuli turpes, domini post fata prioris
9.275
Itis ad heredem. Cur non maiora mereri,
9.276
Quam vitam veniamque, libet? Rapiatur in undas
9.277
Infelix Magni coniux, prolesque Metelli:
9.278
Ducite Pompeios: Ptolemaei vincite munus.
9.279
Nostra quoque inviso quisquis feret ora tyranno,
9.280
Non parva mercede dabit. Sciet ista iuventus
9.281
Cervicis pretio bene se mea signa secutam.
9.282
Quin agite, et magna meritum cum caede parate:
9.283
Ignavum scelus est tantum fuga. Dixit: et omnes
9.284
Haud aliter medio revocavit ab aequore puppes,
9.285
Quam, simul effetas linquunt examina ceras,
9.286
Atque oblita favi non miscent nexibus alas,
9.287
Sed sibi quaeque volat, nec iam degustat amarum
9.288
Desidiosa thymum: Phrygii sonus increpat aeris,
9.289
Adtonitae posuere fugam, studiumque laboris
9.290
Floriferi repetunt, et sparsi mellis amorem:
9.291
Gaudet in Hyblaeo securus gramine pastor
9.292
Divitias servasse casae: sic voce Catonis
9.293
Inculcata viris iusti patientia Martis.
9.294
Iamque acta belli non doctas ferre quietem
9.295
Constituit mentes serieque agitare laborum.
9.296
Primum litoreis miles lassatur arenis:
9.297
Proximus in muros et moenia Cyrenarum
9.298
Est labor: exclusus nulla se vindicat ira:
9.299
Poenaque de victis sola est, vicisse, Catoni.
9.300
Inde peti placuit Libyci contermina Maris
9.301
Regna Iubae; sed iter mediis natura vetabat
9.302
Syrtibus: has audax sperat sibi cedere virtus.
9.303
Syrtes vel, primam mundo natura figuram
9.304
Cum daret, in dubio pelagi terraeque reliquit;
9.305
( Nam neque subsedit penitus, quo stagna profundi
9.306
Acciperet, nec se defendit ab aequore tellus;
9.307
Ambigua sed lege loci iacet invia sedes:
9.308
Aequora fracta vadis, abruptaque terra profundo,
9.309
Et post multa sonant proiecti litora fluctus.
9.310
Sic male deseruit, nullosque exegit in usus
9.311
Hanc partem natura sui.) vel plenior alto
9.312
Olim Syrtis erat pelago, penitusque natabat:
9.313
Sed rapidus Titan, ponto sua lumina pascens,
9.314
Aequora subduxit zonae vicina perustae:
9.315
Et nunc pontus adhuc Phoebo siccante repugnat.
9.316
Mox ubi damnosum radios admoverit aevum,
9.317
Tellus Syrtis erit: nam iam brevis unda superne
9.318
Innatat, et late periturum deficit aequor.
9.319
Ut primum remis actum mare propulit omne
9.320
Classis onus, densis fremuit niger imbribus Auster
9.321
In sua regna furens: tentatum classibus aequor
9.322
Turbine defendit, longeque a Syrtibus undas
9.323
Egit, et illato confregit litore pontum.
9.324
Tum quarum recto deprendit carbasa malo
9.325
Eripuit nautis; frustraque rudentibus ausis
9.326
Vela negare Noto, spatium vicere carinae,
9.327
Atque ultra proram tumuit sinus. Omnia si quis
9.328
Providus antennae suffixit lintea summae,
9.329
Vincitur, et nudis avertitur armamentis.
9.330
Sors melior classi, quae fluctibus incidit altis,
9.331
Et certo iactata mari. Quaecumque levatae
9.332
Arboribus caesis flatum effudere frementem,
9.333
Abstulit has ventis liber contraria volvens
9.334
Aestus, et obnixum victor detrudit in Austrum.
9.335
Has vada destituunt, atque interrupta profundo
9.336
Terra ferit puppes: dubioque obnoxia fato
9.337
Pars sedet una ratis, pars altera pendet in undis.
9.338
Tunc magis impactum brevibus mare, terraque saevit
9.339
Obvia consurgens: quamvis elisus ab Austro,
9.340
Saepe tamen cumulos fluctus non vincit arenae.
9.341
Eminet in tergo pelagi procul omnibus arvis,
9.342
Inviolatus aqua, sicci iam pulveris agger;
9.343
Stant miseri nautae, terraeque haerente carina
9.344
Litora nulla vident. Sic partem intercipit aequor:
9.345
Pars ratium maior regimen clavumque secuta est,
9.346
Tuta fuga, nautasque loci sortita peritos,
9.347
Torpentem Tritonos adit illaesa paludem.
9.348
Hanc, ut fama, deus, quem toto litore pontus
9.349
Audit ventosa perflantem murmura concha,
9.350
Hanc et Pallas amat, patrio quae vertice nata
9.351
Terrarum primam Libyen( nam proxima coelo est,
9.352
Ut probat ipse calor) tetigit, stagnique quieta
9.353
Vultus vidit aqua, posuitque in margine plantas,
9.354
Et se dilecta Tritonida dixit ab unda.
9.355
Quam iuxta Lethon tacitus praelabitur amnis,
9.356
Infernis, ut fama, trahens oblivia venis:
9.357
Atque insopiti quondam tutela draconis,
9.358
Hesperidum pauper spoliatus frondibus hortus.
9.359
Invidus, annoso qui famam derogat aevo,
9.360
Qui vates ad vera vocat. Fuit aurea silva,
9.361
Divitiisque graves et fulvo germine rami:
9.362
Virgineusque chorus nitidi custodia luci,
9.363
Et numquam somno damnatus lumina serpens,
9.364
Robora complexus rutilo curvata metallo.
9.365
Abstulit arboribus pretium, nemorique laborem
9.366
Alcides: passusque inopes sine pondere ramos,
9.367
Retulit Argolico fulgentia poma tyranno.
9.368
His igitur depulsa locis, effectaque classis
9.369
Syrtibus, haud ultra Garamantidas attigit undas:
9.370
Sed duce Pompeio Libyes melioris in oris
9.371
Mansit. At impatiens virtus haerere Catonis
9.372
Audet in ignotas agmen committere gentes,
9.373
Armorum fidens, et terra cingere Syrtim.
9.374
Haec eadem suadebat hiems, quae clauserat aequor;
9.375
Et spes imber erat, nimios metuentibus ignes:
9.376
Ut neque sole viam, nec duro frigore saevam,
9.377
Inde polo Libyes, hinc bruma temperet annus.
9.378
Atque ingressurus steriles sic fatur arenas:
9.379
O quibus una salus placuit mea castra secutis
9.380
Indomita cervice mori, componite mentes
9.381
Ad magnum virtutis opus summosque labores.
9.382
Vadimus in campos steriles, exustaque mundi,
9.383
Qua nimius Titan, et rarae in fontibus undae,
9.384
Siccaque letiferis squalent serpentibus arva,
9.385
Durum iter. Ad leges patriaeque ruentis amorem
9.386
Per mediam Libyen veniant, atque invia tentent,
9.387
Si quibus in nullo positum est evadere voto,
9.388
Si quibus ire sat est. Neque enim mihi fallere quemquam
9.389
Est animus, tectoque metu perducere vulgus.
9.390
Hi mihi sint comites, quos ipsa pericula ducent,
9.391
Qui, me teste, pati vel quae tristissima, pulchrum
9.392
Romanumque putant. At qui sponsore salutis
9.393
Miles eget, capiturque animae dulcedine, vadat
9.394
Ad dominum metiore via. Dum primus arenas
9.395
Ingrediar, primusque gradus in pulvere ponam,
9.396
Me calor aethereus feriat, mihi plena veneno
9.397
Occurrat serpens; fatoque pericula vestra
9.398
Praetentate meo: sitiat, quicumque bibentem
9.399
Viderit: aut umbras nemorum quicumque petentem,
9.400
Aestuet: aut equitem peditum praecedere turmas,
9.401
Deficiat; si quo fuerit discrimine notum,
9.402
Dux an miles eam. Serpens, sitis, ardor, arenae,
9.403
Dulcia virtuti: Gaudet patientia duris.
9.404
Laetius est, quoties magno sibi constat, honestum.
9.405
Sola potest Libye turbam praestare malorum,
9.406
Ut deceat fugisse viros. Sic ille paventes
9.407
Incendit virtute animos, et amore laborum,
9.408
Irreducemque viam deserto limite carpit:
9.409
Et, sacrum parvo nomen clausura sepulchro
9.410
Invasit Libye securi fata Catonis.
9.410
Tertia pars rerum Libye, si credere famae
9.411
Cuncta velis: at si ventos coelumque sequaris,
9.412
Pars erit Europae. Neque enim plus litora Nili,
9.413
Quam Scythicus Tanais primis a Gadibus absunt,
9.415
Unde Europa fugit Libyen, et litora flexu
9.416
Oceano fecere locum: sed maior in unam
9.417
Orbis abit Asiam. Nam cum communiter istae
9.418
Effundant Zephyrum, Boreae latus illa sinistrum
9.419
Contingens, dextrumque Noti, descendit in ortus,
9.420
Eurum sola tenens. Libycae quod fertile terrae est,
9.421
Vergit in occasus: sed et haec non fontibus ullis
9.422
Solvitur: Arctoos raris Aquilonibus imbres
9.423
Accipit, et nostris reficit sua rura serenis.
9.424
In nullas vitiatur opes; non aere neque auro
9.425
Excoquitur, nullo glebarum crimine, pura,
9.426
Et penitus terra est. Tantum Maurusia genti
9.427
Robora divitiae, quarum non noverat usum,
9.428
Sed citri contenta comis vivebat, et umbris.
9.429
In nemus ignotum nostrae venere secures,
9.430
Extremoque epulas mensasque petivimus orbe.
9.431
At quaecumque vagam Syrtim complectitur ora
9.432
Sub nimio porrecta die, vicina perusti
9.433
Aetheris, exurit messes, et pulvere Bacchum
9.434
Enecat, et nulls putris radice tenetur.
9.435
Temperies vitalis abest, et nulla sub illa
9.436
Cura Iovis terra est: Natura deside torpet
9.437
Orbis, et immotis annum non sentit arenis.
9.438
Hoc tam segne solum raras tamen exserit herbas,
9.439
Quas Nasamon gens dura legit, qui proxima ponto
9.440
Nudus rura tenet; quem mundi barbara damnis
9.441
Syrtis alit. Nam litoreis populator arenis
9.442
Imminet, et, nulla portus tangente carina,
9.443
Novit epes. Sic cum toto commercia mundo
9.444
Naufragiis Nasamones habent. Hac ire Catonem
9.445
Dura iubet virtus. Illic secura iuventus
9.446
Ventorum, nullasque timens tellure procellas,
9.447
Aequoreos est passa metus. Nam litore sicco,
9.448
Quam pelago, Syrtis violentius accipit Austrum.
9.449
Et terrae magis ille nocens. Non montibus illum
9.450
Adversis frangit Libye, scopulisque repulsum
9.451
Dissipat, et liquidas e turbine solvit in auras:
9.452
Nec ruit in silvas, annosaque robora torquens
9.453
Lassatur: patet omne solum, liberque meatu
9.454
Aeoliam rabiem totis exercet habenis:
9.455
Et non imbriferam contorto pulvere nubem
9.456
In flexum violentus agit: pars plurima terrae
9.457
Tollitur, et numquam resoluto vertice pendet.
9.458
Regna videt pauper Nasamon errantia vento,
9.459
Discussasque domos: volitantque a culmine raptae
9.460
Detecto Garamante casae. Non altius ignis
9.461
Rapta vehit: quantumque licet consurgere fumo,
9.462
Et violare diem, tantum tenet aera pulvis.
9.463
Tum quoque Romanum solito violentius agmen
9.464
Adgreditur, nullusque potest consistere miles,
9.465
Instabilis, raptis etiam, quas calcat, arenis.
9.466
Concuteret terras, orbemque a sede moveret,
9.467
Si solida Libye compage et pondere duro
9.468
Clauderet exesis Austrum scopulosa cavernis:
9.469
Sed quia mobilibus facilis turbatur arenis,
9.470
Nusquam luctando stabilis manet: imaque tellus
9.471
Stat, quia summa fugit. Galeas et scuta virorum
9.472
Pilaque contorsit violento spiritus actu,
9.473
Intentusque tulit magni per inania coeli.
9.474
Illud in externa forsan longeque remota
9.475
Prodigium tellure fuit: delapsaque coelo
9.476
Arma timent gentes, hominumque erepta lacertis
9.477
A superis demissa putant. Sic illa profecto
9.478
Sacrifico cecidere Numae, quae lecta iuventus
9.479
Patricia cervice movet: spoliaverat Auster
9.480
Aut Boreas populos ancilia nostra ferentes.
9.481
Sic orbem torquente Noto Romana iuventus
9.482
Procubuit, metuensque rapi, constrinxit amictus,
9.483
Inseruitque manus terrae: nec pondere solo,
9.484
Sed nisu iacuit, vix sic immobilis Austro:
9.485
Qui super ingentes cumulos involvit arenae,
9.486
Atque operit tellure viros. Vix tollere miles
9.487
Membra valet, multo congestu pulveris haereus.
9.488
Adligat et stantes adfusae magnus arenae
9.489
Agger, et immoti terra surgente tenentur.
9.490
Saxa tulit penitus discussis proruta muris.
9.491
Effuditque procul, miranda sorte malorum:
9.492
Qui nullas videre domos, videre ruinas.
9.493
Iamque iter omne latet: nec sunt discrimina terrae
9.494
Ulla, nisi aetheriae medio velut aequore flammae.
9.495
Sideribus novere vias: nec sidera nota
9.496
Ostendit Libycae finitor circulus orae,
9.497
Multaque devexo terrarum margine celat.
9.498
Utque calor solvit, quem torserat aera ventus
9.499
Incensusque dies, manant sudoribus artus,
9.500
Arent ora siti: conspecta est parva maligna
9.501
Unda procul vena: quam vix e pulvere miles
9.502
Corripiens, patulum galeae confudit in orbem,
9.503
Porrexitque duci. Squalebant pulvere fauces
9.504
Cunctorum: minimumque tenens dux ipse liquoris
9.505
Invidiosus erat. Mene, inquit, degener unum
9.506
Miles in hac turba vacuum virtute putasti?
9.507
Usque adeo mollis primisque caloribus impar
9.508
Sum visus? Quanto poena tu dignior ista es,
9.509
Qui, populo sitiente, bibas! Sic concitus ira
9.510
Excussit galeam, suffecitque omnibus unda.
9.511
Ventum erat ad templum, Libycis quod gentibus unum
9.512
Inculti Garamantes habent. Stat sortifer istic
9.513
Iupiter, ut memorant, sed non aut fulmina vibrans,
9.514
Aut similis nostro, sed tortis cornibus Ammon.
9.515
Non illic Libycae posuerunt ditia gentes
9.516
Templa, nec Eois splendent donaria gemmis.
9.517
Quamvis Aethiopum populis Arabumque beatis
9.518
Gentibus atque Indis unus sit Iupiter Ammon,
9.519
Pauper adhuc deus est, nullis violata per aevum
9.520
Divitiis delubra tenens: morumque priorum
9.521
Numen, Romano templum defendit ab auro.
9.522
Esse locis superos, testatur silva, per omnem
9.523
Sola virens Libyen. Nam quidquid pulvere sicco
9.524
Separat ardentem tepida Berenicida Lepti,
9.525
Ignorat frondes: solus nemus extulit Ammon.
9.526
Silvaram fons caussa loco, qui putria terrae
9.527
Adligat, et domitas unda connectit arenas.
9.528
Sic quoque nil obstat Phoebo, cum cardine summo
9.529
Stat librata dies: truncum vix protegit arbor:
9.530
Tam brevis in medium radiis compellitur umbra.
9.531
Deprensum est, hunc esse locum, qua circulum alti
9.532
Solstitii medium signorum percutit orbem.
9.533
Non obliqua meant, nec Tauro Scorpius exit
9.534
Rectior, aut Aries donat sua tempora Librae,
9.535
Aut Astraea iubet lentos descendere Pisces.
9.536
Par Geminis Chiron, et idem quod Carcinos ardens
9.537
Humidus Aegoceros: nec plus Leo tollitur Urna.
9.538
At tibi, quaecumque es Libyco gens igne diremta,
9.539
In Noton umbra cadit, quae nobis exit in Arcton:
9.540
Et segnis Cynosura subit: tu sicca profundo
9.541
Mergi plaustra putas, nullumque in vertice summo
9.542
Sidus habes immune mari; procul axis uterque est,
9.543
Et fuga signorum medio rapit omnia caelo.
9.544
Stabant ante fores populi, quos miserat Eos,
9.545
Cornigerique Iovis monitu nova fata petebant:
9.546
Sed Latio cessere duci: comitesque Catonem
9.547
Orant, exploret Libycum memorata per orbem
9.548
Numina, de fama tam longi iudicet aevi.
9.549
Maximus hortator scrutandi voce deorum
9.550
Eventus Labienus erat. Sors obtulit, inquit,
9.551
Et Fortuna viae tam magni numinis ora
9.552
Consiliumque dei: tanto duce possumus uti
9.553
Per Syrtes, bellique datos cognoscere casus.
9.554
Nam cui crediderim superos arcana daturos
9.555
Dicturosque magis, quam sancto vera Catoni?
9.556
Certe vita tibi semper directa supernas
9.557
Ad leges, sequerisque deum. Datur, ecce, loquendi
9.558
Cum Iove libertas: inquire in fata nefandi
9.559
Caesaris, et patriae venturos excute mores:
9.560
Iure suo populis uti legumque licebit,
9.561
An bellum civile perit. Tua pectora sacra
9.562
Voce reple: durae semper virtutis amator,
9.563
Quaere quid est virtus, et posce exemplar honesti.
9.564
Ille, deo plenus, tacita quem mente gerebat,
9.565
Effudit dignas adytis e pectore voces:
9.566
Quid quaeri, Labiene, iubes? an liber in armis
9.567
Occubuisse velim potius, quam regna videre?
9.568
An sit vita nihil, et longa? an differat aetas?
9.569
An noceat vis ulla bono? Fortunaque perdat
9.570
Opposita virtute minas? laudandaque velle
9.571
Sit satis, et numquam successu crescat honestum?
9.572
Scimus, et haec nobis non altius inseret Ammon.
9.573
Haeremus cuncti superis, temploque tacente,
9.574
Nil agimus nisi sponte dei: nec vocibus ullis
9.575
Numen eget: dixitque semel nascentibus auctor
9.576
Quidquid scire licet: steriles nec legit arenas,
9.577
Ut caneret paucis, mersitque hoc pulvere verum:
9.578
Estque dei sedes, ubi terra, et pontus, et aer,
9.579
Et coelum, et virtus. Superos quid quaerimus ultra?
9.580
Iuppiter est, quodcumque vides, quodcumque moveris.
9.581
Sortilegis egeant dubii, semperque futuris
9.582
Casibus ancipites: me non oracula certum,
9.583
Sed mors certa facit. Pavido fortique cadendum est:
9.584
Hoc satis est dixisse Iovem. Sic ille profatur:
9.585
Servataque fide templi, discedit ab aris,
9.586
Non exploratum populis Ammona relinquens.
9.587
Ipse manu sua pila gerens, praecedit anheli
9.588
Militis ora pedes: monstrat tolerare labores,
9.589
Non iubet: et nulla vehitur cervice supinus,
9.590
Carpentoque sedens. Somni parcissimus ipse est,
9.591
Ultimus haustor aquae. Cum tandem fonte reperto
9.592
Indiga conatur laticis potare iuventus,
9.593
Stat, dum lixa bibat. Si veris magna paratur
9.594
Fama bonis, et si successu nuda remoto
9.595
Inspicitur virtus, quidquid laudamus in ullo
9.596
Maiorum, Fortuna fuit. Quis Marte secundo,
9.597
Quis tantum meruit populorum sanguine nomen?
9.598
Hunc ego per Syrtes Libyaeque extrema triumphum
9.599
Ducere maluerim, quam ter Capitolia curru
9.600
Scandere Pompeii, quam frangere colla Iugurthae.
9.601
Ecce parens verus patriae, dignissimus aris,
9.602
Roma, tuis; per quem numquam iurare pudebit,
9.603
Et quem, si steteris umquam cervice soluta,
9.604
Tunc olim factura deum. Iam spissior ignis,
9.605
Et plaga, quam nullam superi mortalibus ultra
9.606
A medio fecere die, calcatur, et unda
9.607
Rarior: inventus mediis fons unus arenis
9.608
Largus aquae, sed quem serpentum turba tenebat
9.609
Vix capiente loco. Stabant in margine siccae
9.610
Aspides, in mediis sitiebant Dipsades undi.
9.611
Ductor, ut adspexit perituros fonte relicto,
9.612
Adloquitur: Vana specie conterrite leti,
9.613
Ne dubita, miles, tutos haurire liquores:
9.614
Noxia serpentum est admito sanguine pestis:
9.615
Morsu virus habent, et fatum dente minantur:
9.616
Pocula morte carent. Dixit, dubiumque venenum
9.617
Hausit: et in tota Libyae fons unus arena
9.618
Ille fuit, de quo primus sibi posceret undam.
9.619
Cur Libycus tantis exundet pestibus aer
9.620
Fertilis in mortes, aut quid secreta nocenti
9.621
Miscuerit natura solo, non cura laborque
9.622
Noster scire valet: nisi quod vulgata per orbem
9.623
Fabula pro vera decepit saecula caussa.
9.624
Finibus extremis Libyes, ubi fervida tellus
9.625
Accipit Oceanum demisso sole calentem,
9.626
Squalebant late Phorcynidos arva Medusae,
9.627
Non nemorum protecta coma, non mollia sulco,
9.628
Sed dominas vultu conspectis aspera saxis,
9.629
Hoc primum natura nocens in corpore saevas
9.630
Eduxit pestes: illis e faucibus angues
9.631
Stridula fuderunt vibratis sibila linguis,
9.632
Femineae qui more comae per terga soluti,
9.633
Ipsa flagellabant gaudentis colla Medusae.
9.634
Surgunt adverse subrectae fronte colubrae,
9.635
Vipereumque fluit depexo crine venenum.
9.636
Hoc habet infelix, cunctis impune, Medusa,
9.637
Quod spectare licet Nam rictus oraque monstri
9.638
Quis timuit? quem, qui recto se lumine vidit,
9.639
Passa Medusa mori est. Rapuit dubitantia fata,
9.640
Praevenitque metus: anima periere retenta
9.641
Membra, nec emissae riguere sub ossibus umbrae.
9.642
Eumenidum crines solos movere furores:
9.643
Cerberus Orpheo lenivit sibila cantu:
9.644
Amphitryoniades vidit, cum vinceret, Hydram;
9.645
Hoc monstrum timuit genitor, numenque secundum
9.646
Phorcus aquis, Cetoque parens, ipsaeque sorores
9.647
Gorgones: hoc potuit coelo pelagoque minari
9.648
Torporem insolitum, mundoque abducere terram.
9.649
E coelo volucres subito cum pondere lapsae:
9.650
In scopulis haesere ferae: vicina colentes
9.651
Aethiopum totae riguerunt marmore gentes.
9.652
Nullum animal visus patiens, ipsique retrorsum
9.653
Effusi faciem vitabant Gorgonis angues.
9.654
Illa sub Hesperiis stantem Titana columnis
9.655
In cautes Atlanta dedit: coeloque timente
9.656
Olim Phlegraeo stantes serpente gigantes,
9.657
Erexit montes, bellumque immane deorum
9.658
Pallados in medio confecit pectore Gorgon.
9.659
Quo postquam partu Danaes et divite nimbo
9.660
Ortum Parrhasiae vexerunt Persea pennae
9.661
Arcados auctoris citharae liquidaeque palaestrae,
9.662
Et subitus praepes Cyllenida sustulit harpen,
9.663
Harpen alterius monstri iam caede rubentem,
9.664
[ A Iove dilectae fuso custode iuvencae:]
9.665
Auxilium volucri Pallas tulit innuba fratri,
9.666
Pacta caput monstri: terraeque in fine Libyssae
9.667
Persea Phoebeos converti iussit ad ortus,
9.668
Gorgonis averso sulcantem regna volatu:
9.669
Et clypeum laevae fulvo dedit aere nitentem,
9.670
In quo saxificam iussit spectare Medusam.
9.671
Quam sopor, aeternam tracturus morte quietem,
9.672
Obruit haud totam. Vigilat pars magna comarum,
9.673
Defenduntque caput praetenti crinibus hydri:
9.674
Pars iacet in medios vultus oculique tenebras.
9.675
Ipsa regit trepidum Pallas, dextraque tremente
9.676
Perseos aversi Cyllenida dirigit harpen,
9.677
Lata colubriferi rumpens confinia colli.
9.678
Quos habuit vultus hamati vulnere ferri
9.679
Caesa caput Gorgon! quanto spirasse veneno
9.680
Ora rear! quantumque oculos effundere mortis!
9.681
Nec Pallas spectare potest: vultusque gelassent
9.682
Perseos aversi, si non Tritonia densos
9.683
Sparsisset crines, texissetque ora colubri.
9.684
Aliger in coelum sic rapta Gorgone fugit.
9.685
Ille quidem pensabat iter, propiusque secabat
9.686
Aethera, si medias Europae scinderet urbes;
9.687
Pallas frugiferas iussit non laedere terras,
9.688
Et parci populis. Quis enim non praepete tanto
9.689
Aethera respiceret? Zephyro convertitur ales,
9.690
Itque super Libyen, quae, nullo consita cultu,
9.691
Sideribus Phoeboque vacat: premit orbita solis,
9.692
Exuritque solum; nec terra celsior ulla
9.693
Nox cadit in coelum, lunaeque meatibus obstat,
9.694
Si flexus oblita vagi per recta cucurrit
9.695
Signa, nec in Borean aut in Noton effugit umbram.
9.696
Illa tamen sterilis tellus, fecundaque nulli
9.697
Arva bono, virus stillantis tabe Medusae
9.698
Concipiunt, dirosque fero de sanguine rores,
9.699
Quos calor adiuvit, putrique incoxit arenae.
9.700
Hic, quae prima caput movit de pulvere tabes,
9.701
Aspida somniferam tumida cervice levavit.
9.702
Plenior huic sanguis et crassi gutta veneni
9.703
Decidit: in nulla plus est serpente coactum.
9.704
Ipsa caloris egens gelidum non transit in orbem
9.705
Sponte sua, Niloque tenus metitur arenas.
9.706
Sed quis erit nobis lucri pudor? inde petuntur
9.707
Huc Libycae mortes, et fecimus Aspida mercem.
9.708
At non stare suum miseris passura cruorem,
9.709
Squamiferos ingens Haemorrhois explicat orbes:
9.710
Natus et, ambiguae coleret qui Syrtidos arva,
9.711
Chersydros, tractique via fumante Chelydri:
9.712
Et semper recto lapsurus limite Cenchris:
9.713
Pluribus ille notis variatam pingitur alvum,
9.714
Quam parvis tinctus maculis Thebanus Ophites.
9.715
Concolor exustis atque indiscretus arenis
9.716
Ammodytes: spinaque vagi torquente Cerastae:
9.717
Et Scytale, sparsis etiam nunc sola pruinis
9.718
Exuvias positura suas: et torrida Dipsas:
9.719
Et gravis in geminum vergens caput Amphisbaena:
9.720
Et Natrix violator aquae, Iaculique volucres,
9.721
Et contentus iter cauda sulcare Pareas:
9.722
Oraque distendens avidus spumantia Prester:
9.723
Ossaque dissolvens cum corpore tabificus Seps.
9.724
Sibilaque effundens cunctas terrentia pestes,
9.725
Ante venena nocens, late sibi submovet omne
9.726
Vulgus, et in vacua regnat Basiliscus arena.
9.727
Vos quoque, qui cunctis innoxia numina terris
9.728
Serpitis, aurato nitidi fulgore dracones,
9.729
Pestiferos ardens facit Africa. Ducitis altum
9.730
Aera cum pennis, armentaque tota secuti
9.731
Rumpitis ingentes amplexi verbere tauros:
9.732
Nec tutus spatio est elephas: datis omnia leto:
9.733
Nec vobis opus est ad noxia fata veneno.
9.734
Has inter pestes duro Cato milite siccum
9.735
Emetitur iter, tot tristia fata suorum
9.736
Insolitasque videns parvo cum vulnere mortes.
9.737
Signiferum iuvenem Tyrrheni sanguinis Aulum
9.738
Torta caput retro Dipsas calcata momordit.
9.739
Frons dolor aut sensus dentis fuit: ipsaque leti
9.740
Frons caret invidia, nec quidquam plaga minatur.
9.741
Ecce subit virus tacitum, carpitque medullas
9.742
Ignis edax, calidaque incendit viscera tabe.
9.743
Ebibit humorem circum vitalia fusum
9.744
Pestis, et in sicco linguam torrere palato
9.745
Coepit; defessos iret qui sudor in artus
9.746
Non fuit, atque oculos lacrimarum vena refugit.
9.747
Non decus imperii, non moesti iura Catonis
9.748
Ardentem tenuere virum, quin spargere signa
9.749
Auderet, totisque furens exquireret agris,
9.750
Quas poscebat aquas sitiens in corde venenum.
9.751
Ille vel in Tanain missus Rhodanumque Padumque
9.752
Arderet, Nilumque bibens per rura vagantem.
9.753
Accessit morti Libye, fatisque minorem
9.754
Famam Dipsas habet, terris adiuta perustis.
9.755
Scrutatur venas penitus squalentis arenae:
9.756
Nunc redit ad Syrtes, et fluctus accipit ore
9.757
Aequoreusque placet, sed non sibi sufficit, humor.
9.758
Nec sentit fatique genus mortemque veneni,
9.759
Sed putat esse sitim, ferroque aperite tumentes
9.760
Sustinuit venas, atque os implere cruore.
9.761
Iussit signa rapi propere Cato: discere nulli
9.762
Permissum est, hoc posse sitim. Sed tristior illa
9.763
Mors erat ante oculos: miserique in crure Sabelli
9.764
Seps stetit exiguus, quem flexo dente tenacem
9.765
Avulsitque manu, piloque adfixit arenis:
9.766
Parva modo serpens; sed qua non ulla cruentae
9.767
Tantum mortis habet. Nam plagae proxima circum
9.768
Fugit rapta cutis, pallentiaque ossa retexit.
9.769
Iamque sinu laxo nudum est sine corpore vulnus;
9.770
Membra natant sanie: surae fluxere: sine ullo
9.771
Tegmine poples erat: femorum quoque musculus omni
9.772
Liquitur, et nigra distillant inguina tabe.
9.773
Dissiluit stringens uterum membrana, fluuntque
9.774
Viscera: nec, quantum toto de corpore debet,
9.775
Effluit in terras: saevum sed membra venenum
9.776
Decoquit; in minimum mox contrahit omnia virus
9.777
Vincula nervorum, et laterum contexta, cavumque
9.778
Pectus, et abstrusum fibris vitalibus, omne
9.779
Quidquid homo est, aperit pestis. Natura profana
9.780
Morte patet: manant humeri fortesque lacerti:
9.781
Colla caputque fluunt. Calido non ocius Austro
9.782
Nix resoluta cadit, nec solem cera sequetur.
9.783
Parva loquor, corpus sanie stillasse perustum:
9.784
Hoc et flamma potet. Sed quis rogus abstulit ossa
9.785
Haec quoque discedunt, putresque secuta medullas
9.786
Nulla manere sinunt rapidi vestigia fati.
9.787
Cyniphias inter pestes tibi palma nocendi est;
9.788
Eripiunt omnes animam, tu sola cadaver.
9.789
Ecce subit fades leto diversa fluenti
9.790
Nasidium Marsi cultorem torridus agri
9.791
Percussit Prester. Illi rubor igneus ora
9.792
Succendit, tenditque cutem, pereunte figura,
9.793
Miscens cuncta tumor, toto iam corpore maior:
9.794
Humanumque egressa modum, super omnia membra
9.795
Efflatur sanies: late pollente veneno,
9.796
Ipse latet penitus congesto corpore mersus:
9.797
Nec lorica tenet distenti corporis auctum.
9.798
Spumeus accenso non sic exundat aheno
9.799
Undarum cumulis: nec tantos carbasa Coro
9.800
Curvavere sinus. Tumidos iam non capit artus
9.801
Informis globus, et confuso pondere truncus.
9.802
Intactum, volucrum rostris epulasque daturum
9.803
Haud impune feris, non ausi tradere busto,
9.804
Nondum stante modo, crescens fugere cadaver.
9.805
Sed maiora parant Libycae spectacula pestes.
9.806
Impressit dentes Haemorrhois aspera Tullo
9.807
Magnanimo iuveni, miratorique Catonis.
9.808
Utque solet pariter totis se effundere signis
9.809
Corycii pressura croci: sic omnia membra
9.810
Emisere simul rutilum pro sanguine virus.
9.811
Sanguis erant lacrimae: quaecumque foramina novit
9.812
Humor, ab his largus manat cruor: ore redundant,
9.813
Et patulae nares: sudor rubet: omnia plenis
9.814
Membra fluunt venis: totum est pro vulnere corpus,
9.815
At tibi, Leve miser, fixus praecordia pressit
9.816
Nilaca serpente cruor: nulloque dolore
9.817
Testatus morsus, subita caligine mortem
9.818
Accipis, et Stygias somno descendis ad umbras.
9.819
Non tam veloci corrumpunt pocula leto,
9.820
Stipite quae diro[ virgas mentita Sabinas
9.821
Toxica fatilegi] carpunt matura Sabaei.
9.822
Ecce procul saevus sterilis se robore trunci
9.823
Torsit et immisit( iaculum vocat Africa) serpens:
9.824
Perque caput Paulli transactaque tempora fugit.
9.825
Nil ibi virus agit: rapuit cum vulnere fatum.
9.826
Deprensum est, quae funda rotat, quam lenta volarent.
9.827
Quam segnis Scythicae strideret arundinis aer.
9.828
Quid prodest miseri Basiliscus cuspide Murri
9.829
Transactuas? Velox currit per tela venenum,
9.830
Invaditque manum: quam protinus ille retecto
9.831
Ense ferit, totoque simul demittit ab armo;
9.832
Exemplarque sui spectans miserabile leti
9.833
Stat tutus, pereunte manu. Quis fata putaret
9.834
Scorpion aut vires maturae mortis habere.
9.835
Ille minax nodis, et recto verbere saevus,
9.836
Teste tulit coelo victi decus Orionis.
9.837
Quis calcare tuas metuat, Solpuga, latebras?
9.838
Et tibi dant Stygiae ius in sua fila sorores.
9.839
Sic nec clara dies nec nox dabat atra quietem
9.840
Suspecta est miseris in qua tellure iacebant.
9.841
Nam neque congestae struxere cubilia frondes
9.842
Nec culmis crevere tori: sed corpora fatis
9.843
Expositi volvuntur humo, calidoque vapore
9.844
Adliciunt gelidas nocturno frigore pestes:
9.845
Innocuosque diu rictus torpente veneno
9.846
Inter membra fovent. Nec, quae mensura viarum,
9.847
Quisve modus, norant, coelo duce. Saepe querentes,
9.848
Reddite, di, clamant, miseris, quae fugimus, arma:
9.849
Reddite Thessaliam. Patimur cur segnia fata
9.850
In gladios iurata manus? Pro Caesare pugnant
9.851
Dipsades, et peragunt civilia bella cerastae.
9.852
Ire libet, qua zona rubens atque axis inustus
9.853
Solis equis: iuvat aetheriis adscribere caussis,
9.854
Quod peream, coeloque mori. Nil, Africa, de te,
9.855
Nec de te, natura, queror: tot monstra ferentem,
9.856
Gentibus ablatum, dederas serpentibus orbem:
9.857
Impatienseque solum Cereris, cultore negato,
9.858
Damnasti, atque homines voluisti deesse venenis.
9.859
In loca serpentum nos venimus: accipe poenas,
9.860
Tu, quisquis superum, commercia nostra perosus,
9.861
Hinc torrente plaga, dubiis hinc Syrtibus orbem
9.862
Abrumpens, medio posuisti limite mortes.
9.863
Per secreta tui bellum civile recessus
9.864
Vadit; et arcani miles tibi conscius orbis
9.865
Claustra petit mundi. Forsan maiora supersunt
9.866
Ingressis. Coeunt ignes stridentibus undis,
9.867
Et premitur natura poli. Sed longius ista
9.868
Nulla iacet tellus, quam fama cognita nobis
9.869
Tristia regna Iubae. Quaeremus forsitan istas
9.870
Serpentum terras; habet et solatia coelum:
9.871
Vivit adhuc aliquid. Patriae non arva requiro,
9.872
Europamque, alios soles, Asiamque, videntem:
9.873
Qua te parte poli, qua te tellure reliqui,
9.874
Africa? Cyrenis etiam nunc bruma rigebat.
9.875
Exiguane via legem convertimus anni?
9.876
Imus in adversos axes: evolvimur orbe:
9.877
Terga damus ferienda Noto. Nunc forsitan ipsa est
9.878
Sub pedibus iam Roma meis. Solatia fati
9.879
Haec petimus: veniant hostes, Caesarque sequatur,
9.880
Qua fugimus. Sic dura suos patienia questus
9.881
Exonerat: cogit tantos tolerare labores
9.882
Summa ducis virtus, qui nuda fusus arena
9.883
Excubat, atque omni Fortunam provocat hora.
9.884
Omnibus unus adest fatis; quocumque vocatur,
9.885
Advolat, atque ingens meritum maiusque salute
9.886
Contulit, in letum vires: puduitque gementem
9.887
Illo teste mori. Quod ius habuisset in ipsum
9.888
Ulla lues? Casus alieno pectore vincit
9.889
Spectatorque docet, magnos nil posse dolores.
9.890
Vix miseris serum tanto lassata periclo
9.891
Auxilium Fortuna dedit. Gens unica terras
9.892
Incolit a saevo serpentum innoxia morsu,
9.893
Marmaridae Psyili: par lingua potentibus herbis:
9.894
Ipse cruor tutus, nullumque admittere virus,
9.895
Vel cantu cessante, potest. Natura locorum
9.896
Iussit, ut immunes mixti serpentibus essent
9.897
Profuit in mediis sedem posuisse venenis
9.898
Pax illis cum morte data est. Fiducia tanta est
9.899
Sanguinis: in terras parvus cum decidit infans,
9.900
Ne qua sit externae Veneris mixtura timentes,
9.901
Letifera dubios explorant aspide partus.
9.902
Utque Iovis volucer, calido cum protulit ovo
9.903
Implumes natos, solis convertit ad ortus:
9.904
Qui potuere pati radios, et lumine recto
9.905
Sustinuere diem coeli, servantur in usus;
9.906
Qui Phoebo cessere, iacent: sic pignora gentis
9.907
Psyllus habet, si quis tactos non horruit angues,
9.908
Si quis donatis lusit serpentibus infans.
9.909
Nec solum gens illa sua contenta salute:
9.910
Excubat hospitibus, contraque nocentia monstra
9.911
Psyllus adest populis. Qui, tunc Romana secutus
9.912
Signa, simul iussit statui tentoria ductor,
9.913
Primum, quas valli spatium comprendit, arenas
9.914
Expurgat cantu, verbisque fugantibus angues.
9.915
Ultima castrorum medicatus circuit ignis.
9.916
Hic ebulum stridet, peregrinaque galbana sudant,
9.917
Et tamarix non laeta comis, Eoaque costus,
9.918
Et panacea potens, et Thessala centaurea:
9.919
Peucedanumque sonat flammis, Erycinaque thapsos;
9.920
Et larices fumoque gravem serpentibus urunt
9.921
Abrotanum, et longe nascentis cornua cervi.
9.922
Sic nox tuta viris. At si quis peste diurna
9.923
Fata trahit, tunc sunt magicae miracula gentis,
9.924
Psyllorumque ingens et rapti pugna veneni.
9.925
Nam primum tacta designat membra saliva,
9.926
Quae cohibet virus, retinetque in vulnere pestem.
9.927
Plurima tum volvit spumanti carmina lingua
9.928
Murmure continuo, nec dant suspiria cursus
9.929
Vulneris, aut minimum patiuntur fata tacere.
9.930
Saepe quidem pestis nigris inserta medullis
9.931
Excantata fugit: sed si quod tardius audit
9.932
Virus, et elicitum iussumque exire repugnat,
9.933
tunc superincumbens pallentia vulnera lambit,
9.934
Ore venena trahens, et siccat dentibus artus,
9.935
Extractamque tenens gelido de corpore mortem
9.936
Exspuit: et cuius morsus superaverit anguis,
9.937
Iam promtum Psyllis vel gustu nosse veneni.
9.938
Hoc igitur melior tandem Romana iuventus
9.939
Auxilio, late squalentibus errat in arvis.
9.940
Bis positis Phoebe flammis, bis luce recepta
9.941
Vidit arenivagum surgens fugiensque Catonem.
9.942
Iamque illis magis atque magis durescere pulvis
9.943
Coepit, et in terram Libye spissata reverti.
9.944
Iamque procul rarae nemorum se tollere frondes:
9.945
Surgere congesto non culta mapalia culmo.
9.946
Quanta dedit miseris melioris gaudia terrae,
9.947
Cum primum saevos contra videre leones!
9.948
Proxima Leptis erat, cuius statione quietam
9.949
Exegere hiemem, nimbis flammisque carentem.
9.950
Caesar ut Emathia satiatus clade recessit,
9.951
Caetera curarum proiecit pondera, soli
9.952
Intentus genero: cuius vestigia frustra
9.953
Terris sparsa legens, fama duce tendit in undas,
9.954
Threiciasque legit fauces, et amore notatum
9.955
Aequor, et Heroas lacrimoso litore turres,
9.956
Qua pelago nomen Nepheleias abstulit Helle.
9.957
Non Asiam brevioris aquae disterminat usquam
9.958
Fluctus ab Europa, quamvis Byzantion arcto
9.959
Pontus et ostriferam dirimat Chalcedona cursu,
9.960
Euxinumque ferens parvo ruat ore Propontis.
9.961
Sigeasque petit famae mirator arenas,
9.962
Et Simoentis aquas, et Graio nobile busto
9.963
Rhoetion, et multum debentes vatibus umbras.
9.964
Circuit exustae nomen memorabile Troiae,
9.965
Magnaque Phoebei quaerit vestigia muri.
9.966
Iam silvae steriles et putres robore trunci
9.967
Assaraci pressere domos, et templa deorum
9.968
Iam lassa radice tenent: ac tota teguntur
9.969
Pergama dumetis: etiam periere ruinae.
9.970
Adspicit Hesiones scopulos, silvasque latentes,
9.971
Anchisae thalamos; quo iudex sederit antro:
9.972
Unde puer raptus coelo: quo vertice Nais
9.973
Luserit Oenone: nullum est sine nomine saxum.
9.974
Insicus in sicco serpentem pulvere rivum
9.975
Transierat, qui Xanthus erat. Securus in alto
9.976
Gramine ponebat gressus; Phryx incola manes
9.977
Hectoreos calcare vetat. Discussa iacebant
9.978
Saxa, nec ullius faciem servantia sacri;
9.979
Herceas, monstrator ait, non respicis aras?
9.980
O sacer et magnus vatum labor, omnia fato
9.981
Eripis, et populis donas mortalibus aevum.
9.982
Invidia sacrae, Caesar, ne tangere famae:
9.983
Nam, si quid Latiis fas est promittere Musis,
9.984
Quantum Smyrnaei durabunt vatis honore,
9.985
Venturi me teque legent: Pharsalia nostra
9.986
Vivet, et a nullo tenebris damnabimur aevo.
9.987
Ut ducis implevit visus veneranda vetustas,
9.988
Erexit subitas congestu cespitis aras,
9.989
Votaque thuricremos non irrita fudit in ignes.
9.990
Di cinerum, Phrygias colitis quicumque ruinas,
9.991
Aeneaeque mei, quos nunc Lavinia sedes
9.992
Servat et Alba, lares, et quorum lucet in aris
9.993
Ignis adhuc Phrygius, nullique adspecta virorum
9.994
Pallas, in abstruso pignus memorabile templo,
9.995
Gentis Iuleae vestris clarissimus aris
9.996
Dat pia tura nepos, et vos in sede priori
9.997
Rite vocat: date felices in cetera cursus.
9.998
Restituam populos: grata vice moenia reddent
9.999
Ausonidae Phrygibus, Romanaque Pergama surgent.
9.1000
Sic fatus, repetit classes, et tota secundis
9.1001
Vela dedit Coris; avidusque urgente procella
9.1002
Iliacas pensare moras, Asiamque potentem
9.1003
Praevehitur, pelagoque Rhodon spumante reliquit.
9.1004
Septima nox, Zephyro numquam laxante rudentes,
9.1005
Ostendit Phariis Aegyptia litora flammis.
9.1006
Sed prius orta dies nocturnam lampada texit,
9.1007
Quam tutas intraret aquas. Ibi plena tumultu
9.1008
Litora, et incerto turbatas murmure voces
9.1009
Accipit: ac, dubiis veritus se credere regnis,
9.1010
Abstinuit tellure rates. Sed dira satelles
9.1011
Regis dona ferens, medium provectus in aequor,
9.1012
Colla gerit Magni, Phario velamine tecta,
9.1013
Ac prius infanda commendat crimina voce:
9.1014
Terrarum domitor, Romanae maxime gentis,
9.1015
Et, quod adhuc nescis, genero secure perempto;
9.1016
Rex tibi Pellaeus terrae pelagique labores
9.1017
Donat et, Emathiis quod solum defuit armis,
9.1018
Exhibet: absenti bellum civile peractum est.
9.1019
Thessalicas Magnus quarens reparare ruinas,
9.1020
Ense iacet nostro: tanto te pignore, Caesar,
9.1021
Emimus: hoc tecum percussum est sanguine foedus.
9.1022
Accipe regna Phari, nullo quaesita cruore:
9.1023
Accipe Niliaci ius gurgitis: accipe, quidquid
9.1024
Pro Magni cervice dares; dignumque clientem
9.1025
Castris crede tuis, cui tantum fata licere
9.1026
In generum voluere tuum. Nec vile putaris
9.1027
Hoc meritum, nobis facili quod caede peractum est.
9.1028
Hospes avitus erat: depulso sceptra parenti
9.1029
Reddiderat. Quid plura feram? tu nomina tanto
9.1030
Invenies operi, vel famam consule mundi.
9.1031
Si scelus est, plus te nobis debere fateris,
9.1032
Quod scelus hoc non ipse facis. Sic fatus, opertum
9.1033
Detexit tenuitque caput. Iam languida morte
9.1034
Effigies habitum noti mutaverat oris.
9.1035
Non primo Caesar damnavit munera vis,
9.1036
Avertitque oculos: vultus, dum crederet, haesit.
9.1037
Utque fidem vidit sceleris, tutumque putavit
9.1038
Iam bonus esse socer; lacrimas non sponte cadentes
9.1039
Effudit, gemitusque expressit pectore laeto,
9.1040
Non aliter manifesta putans abscondere mentis
9.1041
Gaudia, quam lacrimis: meritumque immane tyranni
9.1042
Destruit, et generi mavult lugere revulsum,
9.1043
Quam debere, caput. Qui duro membra senatus
9.1044
Calcarat vultu, qui sicco lumine campos
9.1045
Viderat Emathios, uni tibi, Magne, negare
9.1046
Non audet gemitus. O sors durissima fati!
9.1047
Hunccine tu, Caesar, scelerato Marte petisti,
9.1048
Qui tibi flendus erat? Non mixti foedera tangunt
9.1049
Te generis, nec nata iubet moerere neposque?
9.1050
Credis apud populos Pompeii nomen amantes
9.1051
Hoc castris prodesse tuis? Fortasse tyranni
9.1052
Tangeris invidia, captique in viscera Magni
9.1053
Hoc aliis licuisse doles, quererisque perisse
9.1054
Vindictam belli, raptumque e iure superbi
9.1055
Victoris generum. Quisquis te flere coegit
9.1056
Impetus, a vera longe pietate recessit.
9.1057
Scilicet hoc animo terras atque aequora lustras,
9.1058
Necubi suppressus pereat gener? O bene rapta
9.1059
Arbitrio mors ista tuo! Quam magna remisit
9.1060
Crimina Romano tristis Fortuna pudori,
9.1061
Quod te non passa est misereri, perfide, Magni
9.1062
Viventis! Nec non his fallere vocibus audet,
9.1063
Adquiritque fidem simulati fronte doloris:
9.1064
Aufer ab adspectu nostro funesta, satelles,
9.1065
Regis dona tui: peius de Caesare vestrum,
9.1066
Quam de Pompeio, meruit scelus. Unica belli
9.1067
Praemia civilis, victis donare salutem,
9.1068
Perdidimus. Quodsi Phario germana tyranno
9.1069
Non invisa foret, potuissem reddere regi,
9.1070
Quod meruit, fratrique tuum pro munere tali
9.1071
Misissem, Cleopatra, caput. Secreta quid arma
9.1072
Movit, et inseruit nostro sua tela labori?
9.1073
Ergo in Thessalicis Pellaeo fecimus arvis
9.1074
Ius gladio? vestris quaesita licentia regnis?
9.1075
Non tuleram Magnum mecum Romana regentem:
9.1076
Te, Ptolemaee, feram? Frustra civilibus armis
9.1077
Miscuimus gentes, si qua est hoc orbe potestas
9.1078
Altera, quam Caesar: si tellus ulla duorum est.
9.1079
Vertissem Latias a vestro litore proras:
9.1080
Famae cura vetat, ne non damnasse ruentam,
9.1081
Sed videar timuisse, Pharon. Nec fallere vos me
9.1082
Credite victorem. Nobis quoque tale paratum
9.1083
Litoris hospitium. Ne sic mea colla gerantur,
9.1084
Thessaliae Fortuna facit. Maiore profecto,
9.1085
Quam metui poterat, discrimine gessimus arma;
9.1086
Exsilium generique minas Romamque timebam:
9.1087
Poena fugae Ptolemaeus erat. Sed parcimus annis,
9.1088
Donamusque nefas. Sciat hac pro caede tyrannus
9.1089
Nil venia plus posse dari. Vos condite busto
9.1090
Tanti colla ducis: sed non, ut crimina solum
9.1091
Vestra tegat tellus; iusto date thura sepulchro
9.1092
Et placate caput, cineresque in litore fusos
9.1093
Colligite, atque unam sparsis date manibus urnam.
9.1094
Sentiat adventum soceri, vocesque querentis
9.1095
Audiat umbra pias. Dum nobis omnia praefert,
9.1096
Dum vitam Phario mavult debere clienti,
9.1097
Laeta dies rapta est populis: concordia mundo
9.1098
Nostra perit. Caruere deis mea vota secundis,
9.1099
Ut te complexus, positis felicibus armis,
9.1100
Adfectus abs te veteres vitamque rogarem,
9.1101
Magne, tuam: dignaque satis mercede laborum
9.1102
Contentus, par esse tibi, tunc pace fideli
9.1103
Fecissem, ut victus posses ignoscere divis
9.1104
Fecisses, ut Roma mihi. Nec, talia fatus,
9.1105
Invenit fletus comitem, nec turba querenti
9.1106
Credidit: abscondunt gemitus, et pectora laeta
9.1107
Fronte tegunt, hilaresque nefas spectare cruentum
9.1108
( O bona libertas!) cum Caesar lugeat, audeat.