Lucretius
On Rerumnat
On Rerumnat 1.809
Choose a text
More by Lucretius
—
Perseus Lat1
1.1
Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,
1.2
alma Venus, caeli subter labentia signa
1.3
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis
1.4
concelebras, per te quoniam genus omne animantum
1.5
concipitur visitque exortum lumina solis:
1.6
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli
1.7
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus
1.8
summittit flores, tibi rident aequora ponti
1.9
placatumque nitet diffuso lumine caelum.
1.10
nam simul ac species patefactast verna diei
1.11
et reserata viget genitabilis aura favoni,
1.12
aeriae primum volucris te, diva, tuumque
1.13
significant initum perculsae corda tua vi.
1.15
inde ferae pecudes persultant pabula laeta
1.14
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore
1.16
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.
1.17
denique per maria ac montis fluviosque rapacis
1.18
frondiferasque domos avium camposque virentis
1.19
omnibus incutiens blandum per pectora amorem
1.20
efficis ut cupide generatim saecla propagent.
1.21
quae quoniam rerum naturam sola gubernas
1.22
nec sine te quicquam dias in luminis oras
1.23
exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam,
1.24
te sociam studeo scribendis versibus esse,
1.25
quos ego de rerum natura pangere conor
1.26
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni
1.27
omnibus ornatum voluisti excellere rebus.
1.28
quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.
1.29
effice ut interea fera moenera militiai
1.30
per maria ac terras omnis sopita quiescant;
1.31
nam tu sola potes tranquilla pace iuvare
1.32
mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors
1.33
armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se
1.34
reiicit aeterno devictus vulnere amoris,
1.35
atque ita suspiciens tereti cervice reposta
1.36
pascit amore avidos inhians in te, dea, visus
1.37
eque tuo pendet resupini spiritus ore.
1.38
hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto
1.39
circum fusa super, suavis ex ore loquellas
1.40
funde petens placidam Romanis, incluta, pacem;
1.41
nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo
1.42
possumus aequo animo nec Memmi clara propago
1.43
talibus in rebus communi desse saluti.
1.44
omnis enim per se divum natura necessest
1.45
immortali aevo summa cum pace fruatur
1.46
semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
1.47
nam privata dolore omni, privata periclis,
1.48
ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
1.49
nec bene promeritis capitur nec tangitur ira.
1.50
Quod super est, vacuas auris animumque sagacem
1.51
semotum a curis adhibe veram ad rationem,
1.52
ne mea dona tibi studio disposta fideli,
1.53
intellecta prius quam sint, contempta relinquas.
1.54
nam tibi de summa caeli ratione deumque
1.55
disserere incipiam et rerum primordia pandam,
1.56
unde omnis natura creet res, auctet alatque,
1.57
quove eadem rursum natura perempta resolvat,
1.58
quae nos materiem et genitalia corpora rebus
1.59
reddunda in ratione vocare et semina rerum
1.60
appellare suemus et haec eadem usurpare
1.61
corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.
1.62
Humana ante oculos foede cum vita iaceret
1.63
in terris oppressa gravi sub religione,
1.64
quae caput a caeli regionibus ostendebat
1.65
horribili super aspectu mortalibus instans,
1.66
primum Graius homo mortalis tollere contra
1.67
est oculos ausus primusque obsistere contra;
1.68
quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti
1.69
murmure compressit caelum, sed eo magis acrem
1.70
inritat animi virtutem, effringere ut arta
1.71
naturae primus portarum claustra cupiret.
1.72
ergo vivida vis animi pervicit et extra
1.73
processit longe flammantia moenia mundi
1.74
atque omne immensum peragravit mente animoque,
1.75
unde refert nobis victor quid possit oriri,
1.76
quid nequeat, finita potestas denique cuique
1.77
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
1.78
quare religio pedibus subiecta vicissim
1.79
opteritur, nos exaequat victoria caelo.
1.80
Illud in his rebus vereor, ne forte rearis
1.81
impia te rationis inire elementa viamque
1.82
indugredi sceleris. quod contra saepius illa
1.83
religio peperit scelerosa atque impia facta.
1.84
Aulide quo pacto Triviai virginis aram
1.85
Iphianassai turparunt sanguine foede
1.86
ductores Danaum delecti, prima virorum.
1.87
cui simul infula virgineos circum data comptus
1.88
ex utraque pari malarum parte profusast,
1.89
et maestum simul ante aras adstare parentem
1.90
sensit et hunc propter ferrum celare ministros
1.91
aspectuque suo lacrimas effundere civis,
1.92
muta metu terram genibus summissa petebat.
1.93
nec miserae prodesse in tali tempore quibat,
1.94
quod patrio princeps donarat nomine regem;
1.95
nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras
1.96
deductast, non ut sollemni more sacrorum
1.97
perfecto posset claro comitari Hymenaeo,
1.98
sed casta inceste nubendi tempore in ipso
1.99
hostia concideret mactatu maesta parentis,
1.100
exitus ut classi felix faustusque daretur.
1.101
tantum religio potuit suadere malorum.
1.102
Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum
1.103
terriloquis victus dictis desciscere quaeres.
1.104
quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt
1.105
somnia, quae vitae rationes vertere possint
1.106
fortunasque tuas omnis turbare timore!
1.107
et merito; nam si certam finem esse viderent
1.108
aerumnarum homines, aliqua ratione valerent
1.109
religionibus atque minis obsistere vatum.
1.110
nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas,
1.111
aeternas quoniam poenas in morte timendum.
1.112
ignoratur enim quae sit natura animai,
1.113
nata sit an contra nascentibus insinuetur
1.114
et simul intereat nobiscum morte dirempta
1.115
an tenebras Orci visat vastasque lacunas
1.116
an pecudes alias divinitus insinuet se,
1.117
Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno
1.118
detulit ex Helicone perenni fronde coronam,
1.119
per gentis Italas hominum quae clara clueret;
1.120
etsi praeterea tamen esse Acherusia templa
1.121
Ennius aeternis exponit versibus edens,
1.122
quo neque permaneant animae neque corpora nostra,
1.123
sed quaedam simulacra modis pallentia miris;
1.124
unde sibi exortam semper florentis Homeri
1.125
commemorat speciem lacrimas effundere salsas
1.126
coepisse et rerum naturam expandere dictis.
1.127
qua propter bene cum superis de rebus habenda
1.128
nobis est ratio, solis lunaeque meatus
1.129
qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur
1.130
in terris, tunc cum primis ratione sagaci
1.131
unde anima atque animi constet natura videndum,
1.132
et quae res nobis vigilantibus obvia mentes
1.133
terrificet morbo adfectis somnoque sepultis,
1.134
cernere uti videamur eos audireque coram,
1.135
morte obita quorum tellus amplectitur ossa.
1.136
Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta
1.137
difficile inlustrare Latinis versibus esse,
1.138
multa novis verbis praesertim cum sit agendum
1.139
propter egestatem linguae et rerum novitatem;
1.140
sed tua me virtus tamen et sperata voluptas
1.141
suavis amicitiae quemvis efferre laborem
1.142
suadet et inducit noctes vigilare serenas
1.143
quaerentem dictis quibus et quo carmine demum
1.144
clara tuae possim praepandere lumina menti,
1.145
res quibus occultas penitus convisere possis.
1.146
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
1.147
non radii solis neque lucida tela diei
1.148
discutiant, sed naturae species ratioque.
1.149
Principium cuius hinc nobis exordia sumet,
1.150
nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam.
1.151
quippe ita formido mortalis continet omnis,
1.152
quod multa in terris fieri caeloque tuentur,
1.153
quorum operum causas nulla ratione videre
1.154
possunt ac fieri divino numine rentur.
1.156
quas ob res ubi viderimus nil posse creari
1.157
de nihilo, tum quod sequimur iam rectius inde
1.158
perspiciemus, et unde queat res quaeque creari
1.155
et quo quaeque modo fiant opera sine divom.
1.159
Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus
1.160
omne genus nasci posset, nil semine egeret.
1.161
e mare primum homines, e terra posset oriri
1.162
squamigerum genus et volucres erumpere caelo;
1.163
armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,
1.164
incerto partu culta ac deserta tenerent.
1.165
nec fructus idem arboribus constare solerent,
1.166
sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.
1.167
quippe ubi non essent genitalia corpora cuique,
1.168
qui posset mater rebus consistere certa?
1.169
at nunc seminibus quia certis quaeque creantur,
1.170
inde enascitur atque oras in luminis exit,
1.171
materies ubi inest cuiusque et corpora prima;
1.172
atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,
1.173
quod certis in rebus inest secreta facultas.
1.174
Praeterea cur vere rosam, frumenta calore,
1.175
vites autumno fundi suadente videmus,
1.176
si non, certa suo quia tempore semina rerum
1.177
cum confluxerunt, patefit quod cumque creatur,
1.178
dum tempestates adsunt et vivida tellus
1.179
tuto res teneras effert in luminis oras?
1.180
quod si de nihilo fierent, subito exorerentur
1.181
incerto spatio atque alienis partibus anni,
1.182
quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali
1.183
concilio possent arceri tempore iniquo.
1.184
Nec porro augendis rebus spatio foret usus
1.185
seminis ad coitum, si e nilo crescere possent;
1.186
nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis
1.187
e terraque exorta repente arbusta salirent.
1.188
quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
1.189
paulatim crescunt, ut par est semine certo,
1.190
crescentesque genus servant; ut noscere possis
1.191
quicque sua de materia grandescere alique.
1.192
Huc accedit uti sine certis imbribus anni
1.193
laetificos nequeat fetus submittere tellus
1.194
nec porro secreta cibo natura animantum
1.195
propagare genus possit vitamque tueri;
1.196
ut potius multis communia corpora rebus
1.197
multa putes esse, ut verbis elementa videmus,
1.198
quam sine principiis ullam rem existere posse.
1.199
Denique cur homines tantos natura parare
1.200
non potuit, pedibus qui pontum per vada possent
1.201
transire et magnos manibus divellere montis
1.202
multaque vivendo vitalia vincere saecla,
1.203
si non, materies quia rebus reddita certast
1.204
gignundis, e qua constat quid possit oriri?
1.205
nil igitur fieri de nilo posse fatendumst,
1.206
semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae
1.207
aeris in teneras possint proferrier auras.
1.208
Postremo quoniam incultis praestare videmus
1.209
culta loca et manibus melioris reddere fetus,
1.210
esse videlicet in terris primordia rerum
1.211
quae nos fecundas vertentes vomere glebas
1.212
terraique solum subigentes cimus ad ortus;
1.213
quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore
1.214
sponte sua multo fieri meliora videres.
1.215
Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum
1.216
dissoluat natura neque ad nihilum interemat res.
1.217
nam siquid mortale e cunctis partibus esset,
1.218
ex oculis res quaeque repente erepta periret;
1.219
nulla vi foret usus enim, quae partibus eius
1.220
discidium parere et nexus exsolvere posset.
1.221
quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,
1.222
donec vis obiit, quae res diverberet ictu
1.223
aut intus penetret per inania dissoluatque,
1.224
nullius exitium patitur natura videri.
1.225
Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas,
1.226
si penitus peremit consumens materiem omnem,
1.227
unde animale genus generatim in lumina vitae
1.228
redducit Venus, aut redductum daedala tellus
1.229
unde alit atque auget generatim pabula praebens?
1.230
unde mare ingenuei fontes externaque longe
1.231
flumina suppeditant? unde aether sidera pascit?
1.232
omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,
1.233
infinita aetas consumpse ante acta diesque.
1.234
quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere
1.235
e quibus haec rerum consistit summa refecta,
1.236
inmortali sunt natura praedita certe.
1.237
haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti.
1.238
Denique res omnis eadem vis causaque volgo
1.239
conficeret, nisi materies aeterna teneret,
1.240
inter se nexus minus aut magis indupedita;
1.241
tactus enim leti satis esset causa profecto,
1.242
quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorum
1.243
contextum vis deberet dissolvere quaeque.
1.244
at nunc, inter se quia nexus principiorum
1.245
dissimiles constant aeternaque materies est,
1.246
incolumi remanent res corpore, dum satis acris
1.247
vis obeat pro textura cuiusque reperta.
1.248
haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes
1.249
discidio redeunt in corpora materiai.
1.250
postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether
1.251
in gremium matris terrai praecipitavit;
1.252
at nitidae surgunt fruges ramique virescunt
1.253
arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur.
1.254
hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum,
1.255
hinc laetas urbes pueris florere videmus
1.256
frondiferasque novis avibus canere undique silvas,
1.257
hinc fessae pecudes pinguis per pabula laeta
1.258
corpora deponunt et candens lacteus umor
1.259
uberibus manat distentis, hinc nova proles
1.260
artubus infirmis teneras lasciva per herbas
1.261
ludit lacte mero mentes perculsa novellas.
1.262
haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur,
1.263
quando alit ex alio reficit natura nec ullam
1.264
rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.
1.265
Nunc age, res quoniam docui non posse creari
1.266
de nihilo neque item genitas ad nil revocari,
1.267
ne qua forte tamen coeptes diffidere dictis,
1.268
quod nequeunt oculis rerum primordia cerni,
1.269
accipe praeterea quae corpora tute necessest
1.270
confiteare esse in rebus nec posse videri.
1.271
Principio venti vis verberat incita corpus
1.272
ingentisque ruit navis et nubila differt,
1.273
inter dum rapido percurrens turbine campos
1.274
arboribus magnis sternit montisque supremos
1.275
silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri
1.276
cum fremitu saevitque minaci murmure pontus.
1.277
sunt igitur venti ni mirum corpora caeca,
1.278
quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli
1.279
verrunt ac subito vexantia turbine raptant,
1.280
nec ratione fluunt alia stragemque propagant
1.281
et cum mollis aquae fertur natura repente
1.282
flumine abundanti, quam largis imbribus auget
1.283
montibus ex altis magnus decursus aquai
1.284
fragmina coniciens silvarum arbustaque tota,
1.285
nec validi possunt pontes venientis aquai
1.286
vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri
1.287
molibus incurrit validis cum viribus amnis,
1.288
dat sonitu magno stragem volvitque sub undis
1.289
grandia saxa, ruit qua quidquid fluctibus obstat.
1.290
sic igitur debent venti quoque flamina ferri,
1.291
quae vel uti validum cum flumen procubuere
1.292
quam libet in partem, trudunt res ante ruuntque
1.293
impetibus crebris, inter dum vertice torto
1.294
corripiunt rapidique rotanti turbine portant.
1.295
quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca,
1.296
quandoquidem factis et moribus aemula magnis
1.297
amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.
1.298
Tum porro varios rerum sentimus odores
1.299
nec tamen ad naris venientis cernimus umquam
1.300
nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus
1.301
usurpare oculis nec voces cernere suemus;
1.302
quae tamen omnia corporea constare necessest
1.303
natura, quoniam sensus inpellere possunt;
1.304
tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.
1.305
Denique fluctifrago suspensae in litore vestis
1.306
uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.
1.307
at neque quo pacto persederit umor aquai
1.308
visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.
1.309
in parvas igitur partis dispergitur umor,
1.310
quas oculi nulla possunt ratione videre.
1.311
quin etiam multis solis redeuntibus annis
1.312
anulus in digito subter tenuatur habendo,
1.313
stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri
1.314
ferreus occulte decrescit vomer in arvis,
1.315
strataque iam volgi pedibus detrita viarum
1.316
saxea conspicimus; tum portas propter aena
1.317
signa manus dextras ostendunt adtenuari
1.318
saepe salutantum tactu praeterque meantum.
1.319
haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.
1.320
sed quae corpora decedant in tempore quoque,
1.321
invida praeclusit speciem natura videndi.
1.322
Postremo quae cumque dies naturaque rebus
1.323
paulatim tribuit moderatim crescere cogens,
1.324
nulla potest oculorum acies contenta tueri,
1.325
nec porro quae cumque aevo macieque senescunt,
1.326
nec, mare quae impendent, vesco sale saxa peresa
1.327
quid quoque amittant in tempore cernere possis.
1.328
corporibus caecis igitur natura gerit res.
1.329
Nec tamen undique corporea stipata tenentur
1.330
omnia natura; namque est in rebus inane.
1.331
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus
1.332
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper
1.333
de summa rerum et nostris diffidere dictis.
1.334
qua propter locus est intactus inane vacansque.
1.335
quod si non esset, nulla ratione moveri
1.336
res possent; namque officium quod corporis exstat,
1.337
officere atque obstare, id in omni tempore adesset
1.338
omnibus; haud igitur quicquam procedere posset,
1.339
principium quoniam cedendi nulla daret res.
1.340
at nunc per maria ac terras sublimaque caeli
1.341
multa modis multis varia ratione moveri
1.342
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,
1.343
non tam sollicito motu privata carerent
1.344
quam genita omnino nulla ratione fuissent,
1.345
undique materies quoniam stipata quiesset.
1.346
Praeterea quamvis solidae res esse putentur,
1.347
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.
1.348
in saxis ac speluncis permanat aquarum
1.349
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.
1.350
dissipat in corpus sese cibus omne animantum;
1.351
crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,
1.352
quod cibus in totas usque ab radicibus imis
1.353
per truncos ac per ramos diffunditur omnis.
1.354
inter saepta meant voces et clausa domorum
1.355
transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa.
1.356
quod nisi inania sint, qua possent corpora quaeque
1.357
transire, haud ulla fieri ratione videres.
1.358
Denique cur alias aliis praestare videmus
1.359
pondere res rebus nihilo maiore figura?
1.360
nam si tantundemst in lanae glomere quantum
1.361
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,
1.362
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,
1.363
contra autem natura manet sine pondere inanis.
1.364
ergo quod magnumst aeque leviusque videtur,
1.365
ni mirum plus esse sibi declarat inanis;
1.366
at contra gravius plus in se corporis esse
1.367
dedicat et multo vacui minus intus habere.
1.368
est igitur ni mirum id quod ratione sagaci
1.369
quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus.
1.370
Illud in his rebus ne te deducere vero
1.371
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.
1.372
cedere squamigeris latices nitentibus aiunt
1.373
et liquidas aperire vias, quia post loca pisces
1.374
linquant, quo possint cedentes confluere undae;
1.375
sic alias quoque res inter se posse moveri
1.376
et mutare locum, quamvis sint omnia plena.
1.377
scilicet id falsa totum ratione receptumst.
1.378
nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,
1.379
ni spatium dederint latices? concedere porro
1.380
quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?
1.381
aut igitur motu privandumst corpora quaeque
1.382
aut esse admixtum dicundumst rebus inane,
1.383
unde initum primum capiat res quaeque movendi.
1.384
Postremo duo de concursu corpora lata
1.385
si cita dissiliant, nempe aer omne necessest,
1.386
inter corpora quod fiat, possidat inane.
1.387
is porro quamvis circum celerantibus auris
1.388
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum
1.389
compleri spatium; nam primum quemque necessest
1.390
occupet ille locum, deinde omnia possideantur.
1.391
quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
1.392
tum putat id fieri quia se condenseat aer,
1.393
errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante
1.394
et repletur item vacuum quod constitit ante,
1.395
nec tali ratione potest denserier aer
1.396
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
1.397
ipse in se trahere et partis conducere in unum.
1.398
Qua propter, quamvis causando multa moreris,
1.399
esse in rebus inane tamen fateare necessest.
1.400
multaque praeterea tibi possum commemorando
1.401
argumenta fidem dictis conradere nostris.
1.402
verum animo satis haec vestigia parva sagaci
1.403
sunt, per quae possis cognoscere cetera tute.
1.404
namque canes ut montivagae persaepe ferai
1.405
naribus inveniunt intectas fronde quietes,
1.406
cum semel institerunt vestigia certa viai,
1.407
sic alid ex alio per te tute ipse videre
1.408
talibus in rebus poteris caecasque latebras
1.409
insinuare omnis et verum protrahere inde.
1.410
quod si pigraris paulumve recesseris ab re,
1.411
hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:
1.412
usque adeo largos haustus e fontibus magnis
1.413
lingua meo suavis diti de pectore fundet,
1.414
ut verear ne tarda prius per membra senectus
1.415
serpat et in nobis vitai claustra resolvat,
1.416
quam tibi de quavis una re versibus omnis
1.417
argumentorum sit copia missa per auris.
1.418
Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,
1.419
omnis ut est igitur per se natura duabus
1.420
constitit in rebus; nam corpora sunt et inane,
1.421
haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.
1.422
corpus enim per se communis dedicat esse
1.423
sensus; cui nisi prima fides fundata valebit,
1.424
haut erit occultis de rebus quo referentes
1.425
confirmare animi quicquam ratione queamus.
1.426
tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,
1.427
si nullum foret, haut usquam sita corpora possent
1.428
esse neque omnino quoquam diversa meare;
1.429
id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.
1.430
praeterea nihil est quod possis dicere ab omni
1.431
corpore seiunctum secretumque esse ab inani,
1.432
quod quasi tertia sit numero natura reperta.
1.433
nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsum
1.434
augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit;
1.435
cui si tactus erit quamvis levis exiguusque,
1.436
corporis augebit numerum summamque sequetur;
1.437
sin intactile erit, nulla de parte quod ullam
1.438
rem prohibere queat per se transire meantem,
1.439
scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.
1.440
Praeterea per se quod cumque erit, aut faciet quid
1.441
aut aliis fungi debebit agentibus ipsum
1.442
aut erit ut possint in eo res esse gerique.
1.443
at facere et fungi sine corpore nulla potest res
1.444
nec praebere locum porro nisi inane vacansque.
1.445
ergo praeter inane et corpora tertia per se
1.446
nulla potest rerum in numero natura relinqui,
1.447
nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros
1.448
nec ratione animi quam quisquam possit apisci.
1.449
Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus
1.450
rebus ea invenies aut horum eventa videbis.
1.451
coniunctum est id quod nusquam sine permitiali
1.452
discidio potis est seiungi seque gregari,
1.453
pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,
1.454
tactus corporibus cunctis, intactus inani.
1.455
servitium contra paupertas divitiaeque,
1.456
libertas bellum concordia cetera quorum
1.457
adventu manet incolumis natura abituque,
1.458
haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.
1.459
tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis
1.460
consequitur sensus, transactum quid sit in aevo,
1.461
tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;
1.462
nec per se quemquam tempus sentire fatendumst
1.463
semotum ab rerum motu placidaque quiete.
1.464
denique Tyndaridem raptam belloque subactas
1.465
Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst
1.466
ne forte haec per se cogant nos esse fateri,
1.467
quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,
1.468
inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;
1.469
namque aliud terris, aliud regionibus ipsis
1.470
eventum dici poterit quod cumque erit actum.
1.471
denique materies si rerum nulla fuisset
1.472
nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,
1.473
numquam Tyndaridis forma conflatus amore
1.474
ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens
1.475
clara accendisset saevi certamina belli
1.476
nec clam durateus Troiianis Pergama partu
1.477
inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;
1.478
perspicere ut possis res gestas funditus omnis
1.479
non ita uti corpus per se constare neque esse
1.480
nec ratione cluere eadem qua constet inane,
1.481
sed magis ut merito possis eventa vocare
1.482
corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.
1.483
Corpora sunt porro partim primordia rerum,
1.484
partim concilio quae constant principiorum.
1.485
sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis
1.486
stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.
1.487
etsi difficile esse videtur credere quicquam
1.488
in rebus solido reperiri corpore posse.
1.489
transit enim fulmen caeli per saepta domorum
1.490
clamor ut ac voces, ferrum candescit in igni
1.491
dissiliuntque fero ferventi saxa vapore;
1.492
cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,
1.493
tum glacies aeris flamma devicta liquescit;
1.494
permanat calor argentum penetraleque frigus,
1.495
quando utrumque manu retinentes pocula rite
1.496
sensimus infuso lympharum rore superne.
1.497
usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.
1.498
sed quia vera tamen ratio naturaque rerum
1.499
cogit, ades, paucis dum versibus expediamus
1.500
esse ea quae solido atque aeterno corpore constent,
1.501
semina quae rerum primordiaque esse docemus,
1.502
unde omnis rerum nunc constet summa creata.
1.503
Principio quoniam duplex natura duarum
1.504
dissimilis rerum longe constare repertast,
1.505
corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,
1.506
esse utramque sibi per se puramque necessest.
1.507
nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,
1.508
corpus ea non est; qua porro cumque tenet se
1.509
corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.
1.510
sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
1.511
Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
1.512
materiem circum solidam constare necessest;
1.513
nec res ulla potest vera ratione probari
1.514
corpore inane suo celare atque intus habere,
1.515
si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
1.516
id porro nihil esse potest nisi materiai
1.517
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
1.518
materies igitur, solido quae corpore constat,
1.519
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
1.520
Tum porro si nil esset quod inane vocaret,
1.521
omne foret solidum; nisi contra corpora certa
1.522
essent quae loca complerent quae cumque tenerent
1.523
omne quod est spatium, vacuum constaret inane.
1.524
alternis igitur ni mirum corpus inani
1.525
distinctum, quoniam nec plenum naviter extat
1.526
nec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,
1.527
quae spatium pleno possint distinguere inane.
1.528
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
1.529
possunt nec porro penitus penetrata retexi
1.530
nec ratione queunt alia temptata labare;
1.531
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
1.532
nam neque conlidi sine inani posse videtur
1.533
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
1.534
nec capere umorem neque item manabile frigus
1.535
nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
1.536
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
1.537
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
1.538
ergo si solida ac sine inani corpora prima
1.539
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
1.540
Praeterea nisi materies aeterna fuisset,
1.541
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent
1.542
de nihiloque renata forent quae cumque videmus.
1.543
at quoniam supra docui nil posse creari
1.544
de nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,
1.545
esse inmortali primordia corpore debent,
1.546
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
1.547
materies ut subpeditet rebus reparandis.
1.548
sunt igitur solida primordia simplicitate
1.549
nec ratione queunt alia servata per aevom
1.550
ex infinito iam tempore res reparare.
1.551
denique si nullam finem natura parasset
1.552
frangendis rebus, iam corpora materiai
1.553
usque redacta forent aevo frangente priore,
1.554
ut nihil ex illis a certo tempore posset
1.555
conceptum summum aetatis pervadere finem.
1.556
nam quidvis citius dissolvi posse videmus
1.557
quam rursus refici; qua propter longa diei
1.558
infinita aetas ante acti temporis omnis
1.559
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
1.560
numquam relicuo reparari tempore posset.
1.561
at nunc ni mirum frangendi reddita finis
1.562
certa manet, quoniam refici rem quamque videmus
1.563
et finita simul generatim tempora rebus
1.564
stare, quibus possint aevi contingere florem.
1.565
Huc accedit uti, solidissima materiai
1.566
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi,
1.567
mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,
1.568
quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,
1.569
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
1.570
at contra si mollia sint primordia rerum,
1.571
unde queant validi silices ferrumque creari,
1.572
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
1.573
principio fundamenti natura carebit.
1.574
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
1.575
quorum condenso magis omnia conciliatu
1.576
artari possunt validasque ostendere viris.
1.577
porro si nullast frangendis reddita finis
1.578
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
1.579
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
1.580
quae non dum clueant ullo temptata periclo.
1.581
at quoniam fragili natura praedita constant,
1.582
discrepat aeternum tempus potuisse manere
1.583
innumerabilibus plagis vexata per aevom.
1.584
Denique iam quoniam generatim reddita finis
1.585
crescendi rebus constat vitamque tenendi,
1.586
et quid quaeque queant per foedera naturai,
1.587
quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
1.588
nec commutatur quicquam, quin omnia constant
1.589
usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
1.590
ostendant maculas generalis corpore inesse,
1.591
inmutabilis materiae quoque corpus habere
1.592
debent ni mirum; nam si primordia rerum
1.593
commutari aliqua possent ratione revicta,
1.594
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
1.595
quid nequeat, finita potestas denique cuique
1.596
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
1.597
nec totiens possent generatim saecla referre
1.598
naturam mores victum motusque parentum.
1.599
Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
1.600
corporis illius, quod nostri cernere sensus
1.601
iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
1.602
et minima constat natura nec fuit umquam
1.603
per se secretum neque post hac esse valebit,
1.604
alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
1.605
inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
1.606
agmine condenso naturam corporis explent;
1.607
quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
1.608
haerere unde queant nulla ratione revelli.
1.609
sunt igitur solida primordia simplicitate,
1.610
quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
1.611
non ex illorum conventu conciliata,
1.612
sed magis aeterna pollentia simplicitate,
1.613
unde neque avelli quicquam neque deminui iam
1.614
concedit natura reservans semina rebus.
1.615
Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
1.616
corpora constabunt ex partibus infinitis,
1.617
quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
1.618
dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
1.619
ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
1.620
nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
1.621
summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
1.622
ex infinitis constabunt partibus aeque.
1.623
quod quoniam ratio reclamat vera negatque
1.624
credere posse animum, victus fateare necessest
1.625
esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
1.626
et minima constent natura. quae quoniam sunt,
1.627
illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
1.628
Denique si minimas in partis cuncta resolvi
1.629
cogere consuesset rerum natura creatrix,
1.630
iam nihil ex illis eadem reparare valeret
1.631
propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
1.632
non possunt ea quae debet genitalis habere
1.633
materies, varios conexus pondera plagas
1.634
concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
1.635
Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
1.636
ignem atque ex igni summam consistere solo,
1.637
magno opere a vera lapsi ratione videntur.
1.638
Heraclitus init quorum dux proelia primus,
1.639
clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
1.640
quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
1.641
omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
1.642
inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
1.643
veraque constituunt quae belle tangere possunt
1.644
auris et lepido quae sunt fucata sonore.
1.645
Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
1.646
ex uno si sunt igni puroque creatae?
1.647
nil prodesset enim calidum denserier ignem
1.648
nec rare fieri, si partes ignis eandem
1.649
naturam quam totus habet super ignis haberent.
1.650
acrior ardor enim conductis partibus esset,
1.651
languidior porro disiectis disque supatis.
1.652
amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
1.653
talibus in causis, ne dum variantia rerum
1.654
tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
1.655
Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
1.656
denseri poterunt ignes rarique relinqui;
1.657
sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
1.658
et fugitant in rebus inane relinquere purum,
1.659
ardua dum metuunt, amittunt vera viai
1.660
nec rursum cernunt exempto rebus inane
1.661
omnia denseri fierique ex omnibus unum
1.662
corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
1.663
aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
1.664
ut videas non e stipatis partibus esse.
1.665
Quod si forte alia credunt ratione potesse
1.666
ignis in coetu stingui mutareque corpus,
1.667
scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
1.668
occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
1.669
omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
1.670
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
1.671
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
1.672
proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
1.673
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
1.674
de nihiloque renata vigescat copia rerum.
1.675
Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
1.676
sunt, quae conservant naturam semper eandem,
1.677
quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
1.678
naturam res et convertunt corpora sese,
1.679
scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
1.680
nil referret enim quaedam decedere, abire
1.681
atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
1.682
si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
1.683
ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
1.684
verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
1.685
concursus motus ordo positura figurae
1.686
efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
1.687
naturam neque sunt igni simulata neque ulli
1.688
praeterea rei quae corpora mittere possit
1.689
sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
1.690
dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
1.691
rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
1.692
quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
1.693
nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
1.694
et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
1.695
unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
1.696
credit enim sensus ignem cognoscere vere,
1.697
cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
1.698
quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
1.699
quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
1.700
sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
1.701
Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
1.702
et velit ardoris naturam linquere solam,
1.703
quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
1.704
aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
1.705
Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
1.706
ignem atque ex igni summam consistere posse,
1.707
et qui principium gignundis aera rebus
1.708
constituere aut umorem qui cumque putarunt
1.709
fingere res ipsum per se terramve creare
1.710
omnia et in rerum naturas vertier omnis,
1.711
magno opere a vero longe derrasse videntur.
1.712
adde etiam qui conduplicant primordia rerum
1.713
aera iungentes igni terramque liquori,
1.714
et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
1.715
ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
1.716
quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
1.717
insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
1.718
quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
1.719
Ionium glaucis aspargit virus ab undis
1.720
angustoque fretu rapidum mare dividit undis
1.721
Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
1.722
hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
1.723
murmura flammarum rursum se colligere iras,
1.724
faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
1.725
ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
1.726
quae cum magna modis multis miranda videtur
1.727
gentibus humanis regio visendaque fertur
1.728
rebus opima bonis, multa munita virum vi,
1.729
nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
1.730
nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
1.731
carmina quin etiam divini pectoris eius
1.732
vociferantur et exponunt praeclara reperta,
1.733
ut vix humana videatur stirpe creatus.
1.734
Hic tamen et supra quos diximus inferiores
1.735
partibus egregie multis multoque minores,
1.736
quamquam multa bene ac divinitus invenientes
1.737
ex adyto tam quam cordis responsa dedere
1.738
sanctius et multo certa ratione magis quam
1.739
Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
1.740
principiis tamen in rerum fecere ruinas
1.741
et graviter magni magno cecidere ibi casu.
1.742
Primum quod motus exempto rebus inani
1.743
constituunt et res mollis rarasque relinquunt
1.744
aera solem ignem terras animalia frugis
1.745
nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
1.746
deinde quod omnino finem non esse secandis
1.747
corporibus facient neque pausam stare fragori
1.748
nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
1.749
cum videamus id extremum cuiusque cacumen
1.750
esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
1.751
conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
1.752
extremum quod habent, minimum consistere rerum.
1.753
Huc accedit item, quoniam primordia rerum
1.754
mollia constituunt, quae nos nativa videmus
1.755
esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
1.756
debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
1.757
de nihiloque renata vigescere copia rerum;
1.758
quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
1.759
Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
1.760
ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
1.761
aut ita diffugient, ut tempestate coacta
1.762
fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
1.763
Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
1.764
atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
1.765
qui magis illa queunt rerum primordia dici
1.766
quam contra res illorum retroque putari?
1.767
alternis gignuntur enim mutantque colorem
1.768
et totam inter se naturam tempore ab omni.
1.769
fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
1.770
sin ita forte putas ignis terraeque coire
1.771
corpus et aerias auras roremque liquoris,
1.772
nil in concilio naturam ut mutet eorum,
1.773
nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
1.774
non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
1.775
quippe suam quicque in coetu variantis acervi
1.776
naturam ostendet mixtusque videbitur aer
1.777
cum terra simul et quodam cum rore manere.
1.778
at primordia gignundis in rebus oportet
1.779
naturam clandestinam caecamque adhibere,
1.780
emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet
1.781
quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
1.782
Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
1.783
et primum faciunt ignem se vertere in auras
1.784
aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
1.785
ex imbri retroque a terra cuncta reverti,
1.786
umorem primum, post aera, deinde calorem,
1.787
nec cessare haec inter se mutare, meare
1.788
a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
1.789
quod facere haud ullo debent primordia pacto.
1.790
immutabile enim quiddam superare necessest,
1.791
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
1.792
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
1.793
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
1.794
quapropter quoniam quae paulo diximus ante
1.795
in commutatum veniunt, constare necessest
1.796
ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
1.797
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
1.798
quin potius tali natura praedita quaedam
1.799
corpora constituas, ignem si forte crearint,
1.800
posse eadem demptis paucis paucisque tributis,
1.801
ordine mutato et motu, facere aeris auras,
1.802
sic alias aliis rebus mutarier omnis?
1.803
'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
1.804
aeris e terra res omnis crescere alique;
1.805
et nisi tempestas indulget tempore fausto
1.806
imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
1.807
solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
1.808
crescere non possint fruges arbusta animantis.'
1.809
scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
1.810
adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis
1.811
omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
1.812
adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
1.813
certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
1.814
ni mirum quia multa modis communia multis
1.815
multarum rerum in rebus primordia mixta
1.816
sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
1.817
atque eadem magni refert primordia saepe
1.818
cum quibus et quali positura contineantur
1.819
et quos inter se dent motus accipiantque;
1.820
namque eadem caelum mare terras flumina solem
1.821
constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
1.822
verum aliis alioque modo commixta moventur.
1.823
quin etiam passim nostris in versibus ipsis
1.824
multa elementa vides multis communia verbis,
1.825
cum tamen inter se versus ac verba necessest
1.826
confiteare et re et sonitu distare sonanti.
1.827
tantum elementa queunt permutato ordine solo;
1.828
at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
1.829
possunt unde queant variae res quaeque creari.
1.830
Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian
1.831
quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
1.832
concedit nobis patrii sermonis egestas,
1.833
sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.
1.834
principio, rerum quam dicit homoeomerian,
1.835
ossa videlicet e pauxillis atque minutis
1.836
ossibus hic et de pauxillis atque minutis
1.837
visceribus viscus gigni sanguenque creari
1.838
sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
1.839
ex aurique putat micis consistere posse
1.840
aurum et de terris terram concrescere parvis,
1.841
ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,
1.842
cetera consimili fingit ratione putatque.
1.843
nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
1.844
concedit neque corporibus finem esse secandis.
1.845
quare in utraque mihi pariter ratione videtur
1.846
errare atque illi, supra quos diximus ante.
1.847
Adde quod inbecilla nimis primordia fingit;
1.848
si primordia sunt, simili quae praedita constant
1.849
natura atque ipsae res sunt aequeque laborant
1.850
et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat.
1.851
nam quid in oppressu valido durabit eorum,
1.852
ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis?
1.853
ignis an umor an aura? quid horum? sanguen an ossa?
1.854
nil ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
1.855
tam mortalis erit quam quae manifesta videmus
1.856
ex oculis nostris aliqua vi victa perire.
1.857
at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
1.858
crescere de nihilo testor res ante probatas.
1.859
Praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
1.860
scire licet nobis venas et sanguen et ossa
1.860a
* * *
1.861
sive cibos omnis commixto corpore dicent
1.862
esse et habere in se nervorum corpora parva
1.863
ossaque et omnino venas partisque cruoris,
1.864
fiet uti cibus omnis et aridus et liquor ipse
1.865
ex alienigenis rebus constare putetur,
1.866
ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.
1.867
Praeterea quae cumque e terra corpora crescunt,
1.868
si sunt in terris, terram constare necessest
1.869
ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
1.870
transfer item, totidem verbis utare licebit:
1.871
in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
1.872
ex alienigenis consistant ligna necessest,
1.873
praeterea tellus quae corpora cumque alit auget
1.874
ex alienigenis, quae lignis exoriuntur.
1.875
Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis,
1.876
id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis
1.877
res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
1.878
apparere unum, cuius sint plurima mixta
1.879
et magis in promptu primaque in fronte locata.
1.880
quod tamen a vera longe ratione repulsumst;
1.881
conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci
1.882
robore cum in saxi franguntur, mittere signum
1.883
sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
1.884
cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem
1.885
consimili ratione herbis quoque saepe decebat,
1.886
et latices dulcis guttas similique sapore
1.887
mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,
1.888
scilicet et glebis terrarum saepe friatis
1.889
herbarum genera et fruges frondesque videri
1.890
dispertita inter terram latitare minute,
1.891
postremo in lignis cinerem fumumque videri,
1.892
cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
1.893
quorum nil fieri quoniam manifesta docet res,
1.894
scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
1.895
verum semina multimodis inmixta latere
1.896
multarum rerum in rebus communia debent.
1.897
'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis
1.898
arboribus vicina cacumina summa terantur
1.899
inter se validis facere id cogentibus austris,
1.900
donec flammai fulserunt flore coorto.'
1.901
scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,
1.902
verum semina sunt ardoris multa, terendo
1.903
quae cum confluxere, creant incendia silvis.
1.904
quod si facta foret silvis abscondita flamma,
1.905
non possent ullum tempus celarier ignes,
1.906
conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.
1.907
iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,
1.908
permagni referre eadem primordia saepe
1.909
cum quibus et quali positura contineantur
1.910
et quos inter se dent motus accipiantque,
1.911
atque eadem paulo inter se mutata creare
1.912
ignes et lignum? quo pacto verba quoque ipsa
1.913
inter se paulo mutatis sunt elementis,
1.914
cum ligna atque ignes distincta voce notemus.
1.915
Denique iam quae cumque in rebus cernis apertis
1.916
si fieri non posse putas, quin materiai
1.917
corpora consimili natura praedita fingas,
1.918
hac ratione tibi pereunt primordia rerum:
1.919
fiet uti risu tremulo concussa cachinnent
1.920
et lacrimis salsis umectent ora genasque.
1.921
Nunc age, quod super est, cognosce et clarius audi.
1.922
nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri
1.923
percussit thyrso laudis spes magna meum cor
1.924
et simul incussit suavem mi in pectus amorem
1.925
Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti
1.926
avia Pieridum peragro loca nullius ante
1.927
trita solo. iuvat integros accedere fontis
1.928
atque haurire iuvatque novos decerpere flores
1.929
insignemque meo capiti petere inde coronam,
1.930
unde prius nulli velarint tempora Musae;
1.931
primum quod magnis doceo de rebus et artis
1.932
religionum animum nodis exsolvere pergo,
1.933
deinde quod obscura de re tam lucida pango
1.934
carmina musaeo contingens cuncta lepore.
1.935
id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
1.936
sed vel uti pueris absinthia taetra medentes
1.937
cum dare conantur, prius oras pocula circum
1.938
contingunt mellis dulci flavoque liquore,
1.939
ut puerorum aetas inprovida ludificetur
1.940
labrorum tenus, interea perpotet amarum
1.941
absinthi laticem deceptaque non capiatur,
1.942
sed potius tali facto recreata valescat,
1.943
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
1.944
tristior esse quibus non est tractata, retroque
1.945
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
1.946
carmine Pierio rationem exponere nostram
1.947
et quasi musaeo dulci contingere melle,
1.948
si tibi forte animum tali ratione tenere
1.949
versibus in nostris possem, dum perspicis omnem
1.950
naturam rerum, qua constet compta figura.
1.951
Sed quoniam docui solidissima materiai
1.952
corpora perpetuo volitare invicta per aevom,
1.953
nunc age, summai quaedam sit finis eorum
1.954
necne sit, evolvamus; item quod inane repertumst
1.955
seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur,
1.956
pervideamus utrum finitum funditus omne
1.957
constet an immensum pateat vasteque profundum.
1.958
Omne quod est igitur nulla regione viarum
1.959
finitumst; namque extremum debebat habere.
1.960
extremum porro nullius posse videtur
1.961
esse, nisi ultra sit quod finiat, ut videatur
1.962
quo non longius haec sensus natura sequatur.
1.963
nunc extra summam quoniam nihil esse fatendum,
1.964
non habet extremum, caret ergo fine modoque.
1.965
nec refert quibus adsistas regionibus eius;
1.966
usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis
1.967
tantundem partis infinitum omne relinquit.
1.968
Praeterea si iam finitum constituatur
1.969
omne quod est spatium, si quis procurrat ad oras
1.970
ultimus extremas iaciatque volatile telum,
1.971
id validis utrum contortum viribus ire
1.972
quo fuerit missum mavis longeque volare,
1.973
an prohibere aliquid censes obstareque posse?
1.974
alterutrum fatearis enim sumasque necessest.
1.975
quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne
1.976
cogit ut exempta concedas fine patere.
1.977
nam sive est aliquid quod probeat efficiatque
1.978
quo minus quo missum est veniat finique locet se,
1.979
sive foras fertur, non est a fine profectum.
1.980
hoc pacto sequar atque, oras ubi cumque locaris
1.981
extremas, quaeram: quid telo denique fiet?
1.982
fiet uti nusquam possit consistere finis
1.983
effugiumque fugae prolatet copia semper.
1.984
Praeterea spatium summai totius omne
1.985
undique si inclusum certis consisteret oris
1.986
finitumque foret, iam copia materiai
1.987
undique ponderibus solidis confluxet ad imum
1.988
nec res ulla geri sub caeli tegmine posset
1.989
nec foret omnino caelum neque lumina solis,
1.990
quippe ubi materies omnis cumulata iaceret
1.991
ex infinito iam tempore subsidendo.
1.992
at nunc ni mirum requies data principiorum
1.993
corporibus nullast, quia nil est funditus imum,
1.994
quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.
1.995
semper in adsiduo motu res quaeque geruntur
1.996
partibus in cunctis, infernaque suppeditantur
1.997
ex infinito cita corpora materiai.
1.998
Postremo ante oculos res rem finire videtur;
1.999
aer dissaepit collis atque aera montes,
1.1000
terra mare et contra mare terras terminat omnis;
1.1001
omne quidem vero nihil est quod finiat extra.
1.1002
est igitur natura loci spatiumque profundi,
1.1003
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu
1.1004
perpetuo possint aevi labentia tractu
1.1005
nec prorsum facere ut restet minus ire meando;
1.1006
usque adeo passim patet ingens copia rebus
1.1007
finibus exemptis in cunctas undique partis.
1.1008
Ipsa modum porro sibi rerum summa parare
1.1009
ne possit, natura tenet, quae corpus inane
1.1010
et quod inane autem est finiri corpore cogit,
1.1011
ut sic alternis infinita omnia reddat,
1.1012
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,
1.1013
simplice natura pateat tamen inmoderatum,
1.1014
nec mare nec tellus neque caeli lucida templa
1.1015
nec mortale genus nec divum corpora sancta
1.1016
exiguum possent horai sistere tempus;
1.1017
nam dispulsa suo de coetu materiai
1.1018
copia ferretur magnum per inane soluta,
1.1019
sive adeo potius numquam concreta creasset
1.1020
ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset.
1.1021
nam certe neque consilio primordia rerum
1.1022
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
1.1023
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto
1.1024
sed quia multa modis multis mutata per omne
1.1025
ex infinito vexantur percita plagis,
1.1026
omne genus motus et coetus experiundo
1.1027
tandem deveniunt in talis disposituras,
1.1028
qualibus haec rerum consistit summa creata,
1.1029
et multos etiam magnos servata per annos
1.1030
ut semel in motus coniectast convenientis,
1.1031
efficit ut largis avidum mare fluminis undis
1.1032
integrent amnes et solis terra vapore
1.1033
fota novet fetus summissaque gens animantum
1.1034
floreat et vivant labentis aetheris ignes.
1.1035
quod nullo facerent pacto, nisi materiai
1.1036
ex infinito suboriri copia posset,
1.1037
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.
1.1038
nam vel uti privata cibo natura animantum
1.1039
diffluit amittens corpus, sic omnia debent
1.1040
dissolui simul ac defecit suppeditare
1.1041
materies aliqua ratione aversa viai.
1.1042
nec plagae possunt extrinsecus undique summam
1.1043
conservare omnem, quae cumque est conciliata.
1.1044
cudere enim crebro possunt partemque morari,
1.1045
dum veniant aliae ac suppleri summa queatur;
1.1046
inter dum resilire tamen coguntur et una
1.1047
principiis rerum spatium tempusque fugai
1.1048
largiri, ut possint a coetu libera ferri.
1.1049
quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,
1.1050
et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,
1.1051
infinita opus est vis undique materiai.
1.1052
Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,
1.1053
in medium summae quod dicunt omnia niti
1.1054
atque ideo mundi naturam stare sine ullis
1.1055
ictibus externis neque quoquam posse resolvi
1.1056
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa,
1.1057
ipsum si quicquam posse in se sistere credis,
1.1058
et quae pondera sunt sub terris omnia sursum
1.1059
nitier in terraque retro requiescere posta,
1.1060
ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus;
1.1061
et simili ratione animalia suppa vagari
1.1062
contendunt neque posse e terris in loca caeli
1.1063
reccidere inferiora magis quam corpora nostra
1.1064
sponte sua possint in caeli templa volare;
1.1065
illi cum videant solem, nos sidera noctis
1.1066
cernere et alternis nobiscum tempora caeli
1.1067
dividere et noctes parilis agitare diebus.
1.1068
sed vanus stolidis haec * * *
1.1069
amplexi quod habent perv * * *
1.1070
nam medium nihil esse potest * * *
1.1071
infinita; neque omnino, si iam medium sit,
1.1072
possit ibi quicquam consistere * * *
1.1073
quam quavis alia longe ratione * * *
1.1074
omnis enim locus ac spatium, quod inane vocamus,
1.1075
per medium, per non medium, concedere debet
1.1076
aeque ponderibus, motus qua cumque feruntur.
1.1077
nec quisquam locus est, quo corpora cum venerunt,
1.1078
ponderis amissa vi possint stare in inani;
1.1079
nec quod inane autem est ulli subsistere debet,
1.1080
quin, sua quod natura petit, concedere pergat.
1.1081
haud igitur possunt tali ratione teneri
1.1082
res in concilium medii cuppedine victae.
1.1083
Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt
1.1084
in medium niti, sed terrarum atque liquoris
1.1086
umorem ponti magnasque e montibus undas,
1.1085
et quasi terreno quae corpore contineantur,
1.1087
at contra tenuis exponunt aeris auras
1.1088
et calidos simul a medio differrier ignis,
1.1089
atque ideo totum circum tremere aethera signis
1.1090
et solis flammam per caeli caerula pasci,
1.1091
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,
1.1092
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos
1.1093
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum
1.1102
ne volucri ritu flammarum moenia mundi
1.1103
diffugiant subito magnum per inane soluta
1.1104
et ne cetera consimili ratione sequantur
1.1105
neve ruant caeli tonitralia templa superne
1.1106
terraque se pedibus raptim subducat et omnis
1.1107
inter permixtas rerum caelique ruinas
1.1108
corpora solventes abeat per inane profundum,
1.1109
temporis ut puncto nihil extet reliquiarum
1.1110
desertum praeter spatium et primordia caeca.
1.1111
nam qua cumque prius de parti corpora desse
1.1112
constitues, haec rebus erit pars ianua leti,
1.1113
hac se turba foras dabit omnis materiai.
1.1114
Haec sic pernosces parva perductus opella;
1.1115
namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca
1.1116
nox iter eripiet, quin ultima naturai
1.1117
pervideas: ita res accendent lumina rebus.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).