Lucretius
On Rerumnat
On Rerumnat 2.904
Choose a text
More by Lucretius
—
Perseus Lat1
2.1
Suave, mari magno turbantibus aequora ventis
2.2
e terra magnum alterius spectare laborem;
2.3
non quia vexari quemquamst iucunda voluptas,
2.4
sed quibus ipse malis careas quia cernere suavest.
2.6
suave etiam belli certamina magna tueri
2.5
per campos instructa tua sine parte pericli;
2.7
sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere
2.8
edita doctrina sapientum templa serena,
2.9
despicere unde queas alios passimque videre
2.10
errare atque viam palantis quaerere vitae,
2.11
certare ingenio, contendere nobilitate,
2.12
noctes atque dies niti praestante labore
2.13
ad summas emergere opes rerumque potiri.
2.14
o miseras hominum mentes, o pectora caeca!
2.15
qualibus in tenebris vitae quantisque periclis
2.16
degitur hoc aevi quod cumquest! nonne videre
2.17
nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut qui
2.18
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur
2.19
iucundo sensu cura semota metuque?
2.20
ergo corpoream ad naturam pauca videmus
2.21
esse opus omnino: quae demant cumque dolorem,
2.22
delicias quoque uti multas substernere possint
2.23
gratius inter dum, neque natura ipsa requirit,
2.24
si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes
2.25
lampadas igniferas manibus retinentia dextris,
2.26
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
2.27
nec domus argento fulget auroque renidet
2.28
nec citharae reboant laqueata aurataque templa,
2.29
cum tamen inter se prostrati in gramine molli
2.30
propter aquae rivum sub ramis arboris altae
2.31
non magnis opibus iucunde corpora curant,
2.32
praesertim cum tempestas adridet et anni
2.33
tempora conspergunt viridantis floribus herbas.
2.34
nec calidae citius decedunt corpore febres,
2.35
textilibus si in picturis ostroque rubenti
2.36
iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est.
2.37
quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae
2.38
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,
2.39
quod super est, animo quoque nil prodesse putandum;
2.40
si non forte tuas legiones per loca campi
2.41
fervere cum videas belli simulacra cientis,
2.42
subsidiis magnis et opum vi constabilitas,
2.43
ornatas armis stlattas pariterque animatas,
2.44
his tibi tum rebus timefactae religiones
2.45
effugiunt animo pavidae mortisque timores
2.46
tum vacuum pectus lincunt curaque solutum.
2.47
quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus,
2.48
re veraque metus hominum curaeque sequaces
2.49
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela
2.50
audacterque inter reges rerumque potentis
2.51
versantur neque fulgorem reverentur ab auro
2.52
nec clarum vestis splendorem purpureai,
2.53
quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,
2.54
omnis cum in tenebris praesertim vita laboret?
2.55
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis
2.56
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
2.57
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
2.58
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
2.59
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
2.60
non radii solis neque lucida tela diei
2.61
discutiant, sed naturae species ratioque.
2.62
Nunc age, quo motu genitalia materiai
2.63
corpora res varias gignant genitasque resolvant
2.64
et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis
2.65
reddita mobilitas magnum per inane meandi,
2.66
expediam: tu te dictis praebere memento.
2.67
nam certe non inter se stipata cohaeret
2.68
materies, quoniam minui rem quamque videmus
2.69
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo
2.70
ex oculisque vetustatem subducere nostris,
2.71
cum tamen incolumis videatur summa manere
2.72
propterea quia, quae decedunt corpora cuique,
2.73
unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant.
2.74
illa senescere, at haec contra florescere cogunt,
2.75
nec remorantur ibi. sic rerum summa novatur
2.76
semper, et inter se mortales mutua vivunt.
2.77
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,
2.78
inque brevi spatio mutantur saecla animantum
2.79
et quasi cursores vitai lampada tradunt.
2.80
Si cessare putas rerum primordia posse
2.81
cessandoque novos rerum progignere motus,
2.82
avius a vera longe ratione vagaris.
2.83
nam quoniam per inane vagantur, cuncta necessest
2.84
aut gravitate sua ferri primordia rerum
2.85
aut ictu forte alterius. nam cum cita saepe
2.86
obvia conflixere, fit ut diversa repente
2.87
dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint
2.88
ponderibus solidis neque quicquam a tergibus obstet.
2.89
et quo iactari magis omnia materiai
2.90
corpora pervideas, reminiscere totius imum
2.91
nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima
2.92
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest
2.93
inmensumque patere in cunctas undique partis
2.94
pluribus ostendi et certa ratione probatumst.
2.95
quod quoniam constat, ni mirum nulla quies est
2.96
reddita corporibus primis per inane profundum,
2.97
sed magis adsiduo varioque exercita motu
2.98
partim intervallis magnis confulta resultant,
2.99
pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.
2.100
et quae cumque magis condenso conciliatu
2.101
exiguis intervallis convecta resultant,
2.102
indupedita suis perplexis ipsa figuris,
2.103
haec validas saxi radices et fera ferri
2.104
corpora constituunt et cetera de genere horum.
2.105
paucula quae porro magnum per inane vagantur,
2.106
cetera dissiliunt longe longeque recursant
2.107
in magnis intervallis; haec aera rarum
2.108
sufficiunt nobis et splendida lumina solis.
2.109
multaque praeterea magnum per inane vagantur,
2.110
conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam
2.111
consociare etiam motus potuere recepta.
2.112
Cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago
2.113
ante oculos semper nobis versatur et instat.
2.114
contemplator enim, cum solis lumina cumque
2.115
inserti fundunt radii per opaca domorum:
2.116
multa minuta modis multis per inane videbis
2.117
corpora misceri radiorum lumine in ipso
2.118
et vel ut aeterno certamine proelia pugnas
2.119
edere turmatim certantia nec dare pausam,
2.120
conciliis et discidiis exercita crebris;
2.121
conicere ut possis ex hoc, primordia rerum
2.122
quale sit in magno iactari semper inani.
2.123
dum taxat, rerum magnarum parva potest res
2.124
exemplare dare et vestigia notitiai.
2.125
Hoc etiam magis haec animum te advertere par est
2.126
corpora quae in solis radiis turbare videntur,
2.127
quod tales turbae motus quoque materiai
2.128
significant clandestinos caecosque subesse.
2.129
multa videbis enim plagis ibi percita caecis
2.130
commutare viam retroque repulsa reverti
2.131
nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.
2.132
scilicet hic a principiis est omnibus error.
2.133
prima moventur enim per se primordia rerum,
2.134
inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu
2.135
et quasi proxima sunt ad viris principiorum,
2.136
ictibus illorum caecis inpulsa cientur,
2.137
ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.
2.138
sic a principiis ascendit motus et exit
2.139
paulatim nostros ad sensus, ut moveantur
2.140
illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus
2.141
nec quibus id faciant plagis apparet aperte.
2.142
Nunc quae mobilitas sit reddita materiai
2.143
corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.
2.144
primum aurora novo cum spargit lumine terras
2.145
et variae volucres nemora avia pervolitantes
2.146
aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent,
2.147
quam subito soleat sol ortus tempore tali
2.148
convestire sua perfundens omnia luce,
2.149
omnibus in promptu manifestumque esse videmus.
2.150
at vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum
2.151
non per inane meat vacuum; quo tardius ire
2.152
cogitur, aerias quasi dum diverberat undas;
2.153
nec singillatim corpuscula quaeque vaporis
2.154
sed complexa meant inter se conque globata;
2.155
qua propter simul inter se retrahuntur et extra
2.156
officiuntur, uti cogantur tardius ire.
2.157
at quae sunt solida primordia simplicitate,
2.158
cum per inane meant vacuum nec res remoratur
2.159
ulla foris atque ipsa suis e partibus unum,
2.160
unum, in quem coepere, locum conixa feruntur,
2.161
debent ni mirum praecellere mobilitate
2.162
et multo citius ferri quam lumina solis
2.163
multiplexque loci spatium transcurrere eodem
2.164
tempore quo solis pervolgant fulgura caelum.
2.164a
* * *
2.165
nec persectari primordia singula quaeque,
2.166
ut videant qua quicque geratur cum ratione.
2.167
At quidam contra haec, ignari materiai,
2.168
naturam non posse deum sine numine reddunt
2.169
tanto opere humanis rationibus atmoderate
2.170
tempora mutare annorum frugesque creare
2.171
et iam cetera, mortalis quae suadet adire
2.172
ipsaque deducit dux vitae dia voluptas
2.173
et res per Veneris blanditur saecla propagent,
2.174
ne genus occidat humanum. quorum omnia causa
2.175
constituisse deos cum fingunt, omnibus rebus
2.176
magno opere a vera lapsi ratione videntur.
2.177
nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint,
2.178
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
2.179
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
2.180
nequaquam nobis divinitus esse creatam
2.181
naturam mundi: tanta stat praedita culpa.
2.182
quae tibi posterius, Memmi, faciemus aperta;
2.183
nunc id quod super est de motibus expediemus.
2.184
Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus
2.185
confirmare tibi, nullam rem posse sua vi
2.186
corpoream sursum ferri sursumque meare.
2.187
ne tibi dent in eo flammarum corpora frudem;
2.188
sursus enim versus gignuntur et augmina sumunt
2.189
et sursum nitidae fruges arbustaque crescunt,
2.190
pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.
2.191
nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum
2.192
et celeri flamma degustant tigna trabesque,
2.193
sponte sua facere id sine vi subiecta putandum est.
2.194
quod genus e nostro com missus corpore sanguis
2.195
emicat exultans alte spargitque cruorem.
2.196
nonne vides etiam quanta vi tigna trabesque
2.197
respuat umor aquae? nam quo magis ursimus altum
2.198
derecta et magna vi multi pressimus aegre,
2.199
tam cupide sursum removet magis atque remittit,
2.200
plus ut parte foras emergant exiliantque.
2.201
nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor,
2.202
quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.
2.203
sic igitur debent flammae quoque posse per auras
2.204
aeris expressae sursum succedere, quamquam
2.205
pondera, quantum in se est, deorsum deducere pugnent.
2.206
nocturnasque faces caeli sublime volantis
2.207
nonne vides longos flammarum ducere tractus
2.208
in quas cumque dedit partis natura meatum?
2.209
non cadere in terras stellas et sidera cernis?
2.210
sol etiam caeli de vertice dissipat omnis
2.211
ardorem in partis et lumine conserit arva;
2.212
in terras igitur quoque solis vergitur ardor.
2.213
transversosque volare per imbris fulmina cernis,
2.214
nunc hinc nunc illinc abrupti nubibus ignes
2.215
concursant; cadit in terras vis flammea volgo.
2.216
Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus,
2.217
corpora cum deorsum rectum per inane feruntur
2.218
ponderibus propriis, incerto tempore ferme
2.219
incertisque locis spatio depellere paulum,
2.220
tantum quod momen mutatum dicere possis.
2.221
quod nisi declinare solerent, omnia deorsum
2.222
imbris uti guttae caderent per inane profundum
2.223
nec foret offensus natus nec plaga creata
2.224
principiis; ita nihil umquam natura creasset.
2.225
Quod si forte aliquis credit graviora potesse
2.226
corpora, quo citius rectum per inane feruntur,
2.227
incidere ex supero levioribus atque ita plagas
2.228
gignere, quae possint genitalis reddere motus,
2.229
avius a vera longe ratione recedit.
2.230
nam per aquas quae cumque cadunt atque aera rarum,
2.231
haec pro ponderibus casus celerare necessest
2.232
propterea quia corpus aquae naturaque tenvis
2.233
aeris haud possunt aeque rem quamque morari,
2.234
sed citius cedunt gravioribus exsuperata;
2.235
at contra nulli de nulla parte neque ullo
2.236
tempore inane potest vacuum subsistere rei,
2.237
quin, sua quod natura petit, concedere pergat;
2.238
omnia qua propter debent per inane quietum
2.239
aeque ponderibus non aequis concita ferri.
2.240
haud igitur poterunt levioribus incidere umquam
2.241
ex supero graviora neque ictus gignere per se,
2.242
qui varient motus, per quos natura gerat res.
2.243
quare etiam atque etiam paulum inclinare necessest
2.244
corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus
2.245
obliquos videamur et id res vera refutet.
2.246
namque hoc in promptu manifestumque esse videmus,
2.247
pondera, quantum in se est, non posse obliqua meare,
2.248
ex supero cum praecipitant, quod cernere possis;
2.249
sed nihil omnino recta regione viai
2.250
declinare quis est qui possit cernere sese?
2.251
Denique si semper motu conectitur omnis
2.252
et vetere exoritur motus novus ordine certo
2.253
nec declinando faciunt primordia motus
2.254
principium quoddam, quod fati foedera rumpat,
2.255
ex infinito ne causam causa sequatur,
2.256
libera per terras unde haec animantibus exstat,
2.257
unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas,
2.258
per quam progredimur quo ducit quemque voluptas,
2.259
declinamus item motus nec tempore certo
2.260
nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens?
2.261
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas
2.262
principium dat et hinc motus per membra rigantur.
2.263
nonne vides etiam patefactis tempore puncto
2.264
carceribus non posse tamen prorumpere equorum
2.265
vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa?
2.266
omnis enim totum per corpus materiai
2.267
copia conciri debet, concita per artus
2.268
omnis ut studium mentis conixa sequatur;
2.269
ut videas initum motus a corde creari
2.270
ex animique voluntate id procedere primum,
2.271
inde dari porro per totum corpus et artus.
2.272
nec similest ut cum inpulsi procedimus ictu
2.273
viribus alterius magnis magnoque coactu;
2.274
nam tum materiem totius corporis omnem
2.275
perspicuumst nobis invitis ire rapique,
2.276
donec eam refrenavit per membra voluntas.
2.277
iamne vides igitur, quamquam vis extera multos
2.278
pellat et invitos cogat procedere saepe
2.279
praecipitesque rapi, tamen esse in pectore nostro
2.280
quiddam quod contra pugnare obstareque possit?
2.281
cuius ad arbitrium quoque copia materiai
2.282
cogitur inter dum flecti per membra per artus
2.283
et proiecta refrenatur retroque residit.
2.284
quare in seminibus quoque idem fateare necessest,
2.285
esse aliam praeter plagas et pondera causam
2.286
motibus, unde haec est nobis innata potestas,
2.287
de nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.
2.288
pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant
2.289
externa quasi vi; sed ne res ipsa necessum
2.290
intestinum habeat cunctis in rebus agendis
2.291
et devicta quasi cogatur ferre patique,
2.292
id facit exiguum clinamen principiorum
2.293
nec regione loci certa nec tempore certo.
2.294
Nec stipata magis fuit umquam materiai
2.295
copia nec porro maioribus intervallis;
2.296
nam neque adaugescit quicquam neque deperit inde.
2.297
qua propter quo nunc in motu principiorum
2.298
corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere
2.299
et post haec semper simili ratione ferentur,
2.300
et quae consuerint gigni gignentur eadem
2.301
condicione et erunt et crescent vique valebunt,
2.302
quantum cuique datum est per foedera naturai.
2.303
nec rerum summam commutare ulla potest vis;
2.304
nam neque quo possit genus ullum materiai
2.305
effugere ex omni quicquam est extra, neque in omne
2.306
unde coorta queat nova vis inrumpere et omnem
2.307
naturam rerum mutare et vertere motus.
2.308
Illud in his rebus non est mirabile, quare,
2.309
omnia cum rerum primordia sint in motu,
2.310
summa tamen summa videatur stare quiete,
2.311
praeter quam siquid proprio dat corpore motus.
2.312
omnis enim longe nostris ab sensibus infra
2.313
primorum natura iacet; qua propter, ubi ipsa
2.314
cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent;
2.315
praesertim cum, quae possimus cernere, celent
2.316
saepe tamen motus spatio diducta locorum.
2.317
nam saepe in colli tondentes pabula laeta
2.318
lanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantes
2.319
invitant herbae gemmantes rore recenti,
2.320
et satiati agni ludunt blandeque coruscant;
2.321
omnia quae nobis longe confusa videntur
2.322
et velut in viridi candor consistere colli.
2.323
praeterea magnae legiones cum loca cursu
2.324
camporum complent belli simulacra cientes,
2.325
fulgor ubi ad caelum se tollit totaque circum
2.326
aere renidescit tellus supterque virum vi
2.327
excitur pedibus sonitus clamoreque montes
2.328
icti reiectant voces ad sidera mundi
2.329
et circum volitant equites mediosque repente
2.330
tramittunt valido quatientes impete campos;
2.331
et tamen est quidam locus altis montibus, unde
2.332
stare videntur et in campis consistere fulgor.
2.333
Nunc age, iam deinceps cunctarum exordia rerum
2.334
qualia sint et quam longe distantia formis,
2.335
percipe, multigenis quam sint variata figuris;
2.336
non quo multa parum simili sint praedita forma,
2.337
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
2.338
nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta,
2.339
ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla,
2.340
debent ni mirum non omnibus omnia prorsum
2.341
esse pari filo similique adfecta figura.
2.342
Praeterea genus humanum mutaeque natantes
2.343
squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque
2.344
et variae volucres, laetantia quae loca aquarum
2.345
concelebrant circum ripas fontisque lacusque,
2.346
et quae pervolgant nemora avia pervolitantes,
2.347
quorum unum quidvis generatim sumere perge;
2.348
invenies tamen inter se differre figuris.
2.349
nec ratione alia proles cognoscere matrem
2.350
nec mater posset prolem; quod posse videmus
2.351
nec minus atque homines inter se nota cluere.
2.352
nam saepe ante deum vitulus delubra decora
2.353
turicremas propter mactatus concidit aras
2.354
sanguinis expirans calidum de pectore flumen;
2.355
at mater viridis saltus orbata peragrans
2.356
novit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,
2.357
omnia convisens oculis loca, si queat usquam
2.358
conspicere amissum fetum, completque querellis
2.359
frondiferum nemus adsistens et crebra revisit
2.360
ad stabulum desiderio perfixa iuvenci,
2.361
nec tenerae salices atque herbae rore vigentes
2.362
fluminaque ulla queunt summis labentia ripis
2.363
oblectare animum subitamque avertere curam,
2.364
nec vitulorum aliae species per pabula laeta
2.365
derivare queunt animum curaque levare;
2.366
usque adeo quiddam proprium notumque requirit.
2.367
praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi
2.368
cornigeras norunt matres agnique petulci
2.369
balantum pecudes; ita, quod natura resposcit,
2.370
ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis.
2.371
Postremo quodvis frumentum non tamen omne
2.372
quidque suo genere inter se simile esse videbis,
2.373
quin intercurrat quaedam distantia formis.
2.374
concharumque genus parili ratione videmus
2.375
pingere telluris gremium, qua mollibus undis
2.376
litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.
2.377
quare etiam atque etiam simili ratione necessest,
2.378
natura quoniam constant neque facta manu sunt
2.379
unius ad certam formam primordia rerum,
2.380
dissimili inter se quaedam volitare figura.
2.381
Perfacile est animi ratione exsolvere nobis
2.382
quare fulmineus multo penetralior ignis
2.383
quam noster fluat e taedis terrestribus ortus;
2.384
dicere enim possis caelestem fulminis ignem
2.385
subtilem magis e parvis constare figuris
2.386
atque ideo transire foramina quae nequit ignis
2.387
noster hic e lignis ortus taedaque creatus.
2.388
praeterea lumen per cornum transit, at imber
2.389
respuitur. quare, nisi luminis illa minora
2.390
corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum?
2.391
et quamvis subito per colum vina videmus
2.392
perfluere, at contra tardum cunctatur olivom,
2.393
aut quia ni mirum maioribus est elementis
2.394
aut magis hamatis inter se perque plicatis,
2.395
atque ideo fit uti non tam diducta repente
2.396
inter se possint primordia singula quaeque
2.397
singula per cuiusque foramina permanare.
2.398
Huc accedit uti mellis lactisque liquores
2.399
iucundo sensu linguae tractentur in ore;
2.400
at contra taetra absinthi natura ferique
2.401
centauri foedo pertorquent ora sapore;
2.402
ut facile agnoscas e levibus atque rutundis
2.403
esse ea quae sensus iucunde tangere possunt,
2.404
at contra quae amara atque aspera cumque videntur,
2.405
haec magis hamatis inter se nexa teneri
2.406
proptereaque solere vias rescindere nostris
2.407
sensibus introituque suo perrumpere corpus.
2.408
omnia postremo bona sensibus et mala tactu
2.409
dissimili inter se pugnant perfecta figura;
2.410
ne tu forte putes serrae stridentis acerbum
2.411
horrorem constare elementis levibus aeque
2.412
ac musaea mele, per chordas organici quae
2.413
mobilibus digitis expergefacta figurant;
2.414
neu simili penetrare putes primordia forma
2.415
in nares hominum, cum taetra cadavera torrent,
2.416
et cum scena croco Cilici perfusa recens est
2.417
araque Panchaeos exhalat propter odores;
2.418
neve bonos rerum simili constare colores
2.419
semine constituas, oculos qui pascere possunt,
2.420
et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt
2.421
aut foeda specie foedi turpesque videntur.
2.422
omnis enim, sensus quae mulcet cumque, tibi res
2.423
haut sine principiali aliquo levore creatast;
2.424
at contra quae cumque molesta atque aspera constat,
2.425
non aliquo sine materiae squalore repertast.
2.426
Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur
2.427
esse neque omnino flexis mucronibus unca,
2.428
sed magis angellis paulum prostantibus, ut quae
2.429
titillare magis sensus quam laedere possint,
2.430
fecula iam quo de genere est inulaeque sapores.
2.431
Denique iam calidos ignis gelidamque pruinam
2.432
dissimili dentata modo conpungere sensus
2.433
corporis, indicio nobis est tactus uterque.
2.434
tactus enim, tactus, pro divum numina sancta,
2.435
corporis est sensus, vel cum res extera sese
2.436
insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast
2.437
aut iuvat egrediens genitalis per Veneris res,
2.438
aut ex offensu cum turbant corpore in ipso,
2.439
semina confundunt inter se concita sensum;
2.440
ut si forte manu quamvis iam corporis ipse
2.441
tute tibi partem ferias atque experiare.
2.442
qua propter longe formas distare necessest
2.443
principiis, varios quae possint edere sensus.
2.444
Denique quae nobis durata ac spissa videntur,
2.445
haec magis hamatis inter sese esse necessest
2.446
et quasi ramosis alte compacta teneri.
2.447
in quo iam genere in primis adamantina saxa
2.448
prima acie constant ictus contemnere sueta
2.449
et validi silices ac duri robora ferri
2.450
aeraque quae claustris restantia vociferantur.
2.451
illa quidem debent e levibus atque rutundis
2.452
esse magis, fluvido quae corpore liquida constant.
2.453
namque papaveris haustus itemst facilis quod aquarum;
2.454
nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque
2.455
et perculsus item proclive volubilis exstat.
2.456
omnia postremo quae puncto tempore cernis
2.457
diffugere ut fumum nebulas flammasque, necessest,
2.458
si minus omnia sunt e levibus atque rotundis,
2.459
at non esse tamen perplexis indupedita,
2.460
pungere uti possint corpus penetrareque saxa,
2.461
nec tamen haerere inter se; quod cumque videmus
2.462
sensibus dentatum, facile ut cognoscere possis
2.463
non e perplexis, sed acutis esse elementis.
2.464
sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,
2.465
sudor uti maris est, minime mirabile debet
2.465a
* * *
2.466
nam quod fluvidus est, e levibus atque rotundis
2.467
est, sed levibus sunt hamata admixta doloris
2.468
corpora. nec tamen haec retineri hamata necessust:
2.469
scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,
2.470
provolvi simul ut possint et laedere sensus.
2.471
et quo mixta putes magis aspera levibus esse
2.472
principiis, unde est Neptuni corpus acerbum,
2.473
est ratio secernendi seorsumque videndi,
2.474
umor dulcis ubi per terras crebrius idem
2.475
percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat;
2.476
linquit enim supera taetri primordia viri,
2.477
aspera quo magis in terris haerescere possint.
2.478
Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
2.479
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum
2.480
finita variare figurarum ratione.
2.481
quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam
2.482
esse infinito debebunt corporis auctu.
2.483
namque in eadem una cuiusvis iam brevitate
2.484
corporis inter se multum variare figurae
2.485
non possunt. fac enim minimis e partibus esse
2.486
corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;
2.487
nempe ubi eas partis unius corporis omnis,
2.488
summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,
2.489
omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo
2.490
formai speciem totius corporis eius,
2.491
quod super est, si forte voles variare figuras,
2.492
addendum partis alias erit. inde sequetur,
2.493
adsimili ratione alias ut postulet ordo,
2.494
si tu forte voles etiam variare figuras.
2.495
ergo formarum novitatem corporis augmen
2.496
subsequitur. quare non est ut credere possis
2.497
esse infinitis distantia semina formis,
2.498
ne quaedam cogas inmani maximitate
2.499
esse, supra quod iam docui non posse probari.
2.500
iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgens
2.501
purpura Thessalico concharum tacta colore,
2.502
aurea pavonum ridenti imbuta lepore
2.503
saecla novo rerum superata colore iacerent
2.504
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores,
2.505
et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis
2.506
carmina consimili ratione oppressa silerent;
2.507
namque aliis aliud praestantius exoreretur.
2.508
cedere item retro possent in deteriores
2.509
omnia sic partis, ut diximus in melioris;
2.510
namque aliis aliud retro quoque taetrius esset
2.511
naribus auribus atque oculis orisque sapori.
2.512
quae quoniam non sunt, sed rebus reddita certa
2.513
finis utrimque tenet summam, fateare necessest
2.514
materiem quoque finitis differe figuris.
2.515
denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinas
2.516
finitumst retroque pari ratione remensumst.
2.517
omnis enim calor ac frigus mediique tepores
2.518
interutrasque iacent explentes ordine summam.
2.519
ergo finita distant ratione creata,
2.520
ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur,
2.521
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.
2.522
Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
2.523
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum,
2.524
inter se simili quae sunt perfecta figura,
2.525
infinita cluere. etenim distantia cum sit
2.526
formarum finita, necesse est quae similes sint
2.527
esse infinitas aut summam materiai
2.528
finitam constare, id quod non esse probavi.
2.528a
* * *
2.529
versibus ostendam corpuscula materiai
2.530
ex infinito summam rerum usque tenere
2.531
undique protelo plagarum continuato.
2.532
nam quod rara vides magis esse animalia quaedam
2.533
fecundamque magis naturam cernis in illis,
2.534
at regione locoque alio terrisque remotis
2.535
multa licet genere esse in eo numerumque repleri;
2.536
sicut quadripedum cum primis esse videmus
2.537
in genere anguimanus elephantos, India quorum
2.538
milibus e multis vallo munitur eburno,
2.539
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum
2.540
vis est, quarum nos perpauca exempla videmus.
2.541
sed tamen id quoque uti concedam, quam lubet esto
2.542
unica res quaedem nativo corpore sola,
2.543
cui similis toto terrarum non sit, in orbi;
2.544
infinita tamen nisi erit vis materiai,
2.545
unde ea progigni possit concepta, creari
2.546
non poterit neque, quod super est, procrescere alique.
2.547
quippe etenim sumant alii finita per omne
2.548
corpora iactari unius genitalia rei,
2.549
unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibunt
2.550
materiae tanto in pelago turbaque aliena?
2.551
non, ut opinor, habent rationem conciliandi:
2.552
sed quasi naufragiis magnis multisque coortis
2.553
disiactare solet magnum mare transtra cavernas
2.554
antemnas prorem malos tonsasque natantis,
2.555
per terrarum omnis oras fluitantia aplustra
2.556
ut videantur et indicium mortalibus edant,
2.557
infidi maris insidias virisque dolumque
2.558
ut vitare velint, neve ullo tempore credant,
2.559
subdola cum ridet placidi pellacia ponti,
2.560
sic tibi si finita semel primordia quaedam
2.561
constitues, aevom debebunt sparsa per omnem
2.562
disiectare aestus diversi materiai,
2.563
numquam in concilium ut possint compulsa coire
2.564
nec remorari in concilio nec crescere adaucta;
2.565
quorum utrumque palam fieri manifesta docet res,
2.566
et res progigni et genitas procrescere posse.
2.567
esse igitur genere in quovis primordia rerum
2.568
infinita palam est, unde omnia suppeditantur.
2.569
Nec superare queunt motus itaque exitiales
2.570
perpetuo neque in aeternum sepelire salutem,
2.571
nec porro rerum genitales auctificique
2.572
motus perpetuo possunt servare creata.
2.573
sic aequo geritur certamine principiorum
2.574
ex infinito contractum tempore bellum.
2.575
nunc hic nunc illic superant vitalia rerum
2.576
et superantur item. miscetur funere vagor,
2.577
quem pueri tollunt visentis luminis oras;
2.578
nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast,
2.579
quae non audierit mixtos vagitibus aegris
2.580
ploratus, mortis comites et funeris atri.
2.581
Illud in his obsignatum quoque rebus habere
2.582
convenit et memori mandatum mente tenere,
2.583
nil esse, in promptu quorum natura videtur,
2.584
quod genere ex uno consistat principiorum,
2.585
nec quicquam quod non permixto semine constet.
2.586
et quod cumque magis vis multas possidet in se
2.587
atque potestates, ita plurima principiorum
2.588
in sese genera ac varias docet esse figuras.
2.589
Principio tellus habet in se corpora prima,
2.590
unde mare inmensum volventes frigora fontes
2.591
adsidue renovent, habet ignes unde oriantur;
2.592
nam multis succensa locis ardent sola terrae,
2.593
ex imis vero furit ignibus impetus Aetnae.
2.594
tum porro nitidas fruges arbustaque laeta
2.595
gentibus humanis habet unde extollere possit,
2.596
unde etiam fluvios frondes et pabula laeta
2.597
montivago generi possit praebere ferarum.
2.598
quare magna deum mater materque ferarum
2.599
et nostri genetrix haec dicta est corporis una.
2.600
Hanc veteres Graium docti cecinere poetae
2.601
sedibus in curru biiugos agitare leones,
2.602
aeris in spatio magnam pendere docentes
2.603
tellurem neque posse in terra sistere terram.
2.604
adiunxere feras, quia quamvis effera proles
2.605
officiis debet molliri victa parentum.
2.606
muralique caput summum cinxere corona,
2.607
eximiis munita locis quia sustinet urbes.
2.608
quo nunc insigni per magnas praedita terras
2.609
horrifice fertur divinae matris imago.
2.610
hanc variae gentes antiquo more sacrorum
2.611
Idaeam vocitant matrem Phrygiasque catervas
2.612
dant comites, quia primum ex illis finibus edunt
2.613
per terrarum orbes fruges coepisse creari.
2.614
Gallos attribuunt, quia, numen qui violarint
2.615
Matris et ingrati genitoribus inventi sint,
2.616
significare volunt indignos esse putandos,
2.617
vivam progeniem qui in oras luminis edant.
2.618
tympana tenta tonant palmis et cymbala circum
2.619
concava, raucisonoque minantur cornua cantu,
2.620
et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis,
2.621
telaque praeportant, violenti signa furoris,
2.622
ingratos animos atque impia pectora volgi
2.623
conterrere metu quae possint numine divae.
2.624
ergo cum primum magnas invecta per urbis
2.625
munificat tacita mortalis muta salute,
2.626
aere atque argento sternunt iter omne viarum
2.627
largifica stipe ditantes ninguntque rosarum
2.628
floribus umbrantes matrem comitumque catervam.
2.629
hic armata manus, Curetas nomine Grai
2.630
quos memorant, Phrygias inter si forte catervas
2.631
ludunt in numerumque exultant sanguine laeti
2.632
terrificas capitum quatientes numine cristas,
2.633
Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illum
2.634
vagitum in Creta quondam occultasse feruntur,
2.635
cum pueri circum puerum pernice chorea
2.636
armat et in numerum pernice chorea
2.637
armati in numerum pulsarent aeribus aera,
2.638
ne Saturnus eum malis mandaret adeptus
2.639
aeternumque daret matri sub pectore volnus.
2.640
propterea magnam armati matrem comitantur,
2.641
aut quia significant divam praedicere ut armis
2.642
ac virtute velint patriam defendere terram
2.643
praesidioque parent decorique parentibus esse.
2.644
quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,
2.645
longe sunt tamen a vera ratione repulsa.
2.646
omnis enim per se divom natura necessest
2.647
inmortali aevo summa cum pace fruatur
2.648
semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
2.649
nam privata dolore omni, privata periclis,
2.650
ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
2.651
nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.
2.652
terra quidem vero caret omni tempore sensu,
2.653
et quia multarum potitur primordia rerum,
2.654
multa modis multis effert in lumina solis.
2.655
hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare
2.656
constituet fruges et Bacchi nomine abuti
2.657
mavolt quam laticis proprium proferre vocamen,
2.658
concedamus ut hic terrarum dictitet orbem
2.659
esse deum matrem, dum vera re tamen ipse
2.680
religione animum turpi contingere parcat.
2.660
Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo
2.661
lanigerae pecudes et equorum duellica proles
2.662
buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli
2.663
ex unoque sitim sedantes flumine aquai
2.664
dissimili vivont specie retinentque parentum
2.665
naturam et mores generatim quaeque imitantur.
2.666
tanta est in quovis genere herbae materiai
2.667
dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.
2.668
Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam
2.669
ossa cruor venae calor umor viscera nervi
2.670
constituunt, quae sunt porro distantia longe,
2.671
dissimili perfecta figura principiorum.
2.672
Tum porro quae cumque igni flammata cremantur.
2.673
si nil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,
2.674
unde ignem iacere et lumen submittere possint
2.675
scintillasque agere ac late differre favillam.
2.676
cetera consimili mentis ratione peragrans
2.677
invenies igitur multarum semina rerum
2.678
corpore celare et varias cohibere figuras.
2.679
Denique multa vides, quibus et color et sapor una
2.681
reddita sunt cum odore in primis pleraque poma.
2.682
haec igitur variis debent constare figuris;
2.683
nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,
2.684
fucus item sorsum, sorsum sapor insinuatur
2.685
sensibus; ut noscas primis differre figuris.
2.686
dissimiles igitur formae glomeramen in unum
2.687
conveniunt et res permixto semine constant.
2.688
Quin etiam passim nostris in versibus ipsis
2.689
multa elementa vides multis communia verbis,
2.690
cum tamen inter se versus ac verba necesse est
2.691
confiteare alia ex aliis constare elementis;
2.692
non quo multa parum communis littera currat
2.693
aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,
2.694
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
2.695
sic aliis in rebus item communia multa
2.696
multarum rerum cum sint, primordia rerum
2.697
dissimili tamen inter se consistere summa
2.698
possunt; ut merito ex aliis constare feratur
2.699
humanum genus et fruges arbustaque laeta.
2.700
Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est
2.701
omnia; nam volgo fieri portenta videres,
2.702
semiferas hominum species existere et altos
2.703
inter dum ramos egigni corpore vivo
2.704
multaque conecti terrestria membra marinis,
2.705
tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras
2.706
pascere naturam per terras omniparentis.
2.707
quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
2.708
seminibus certis certa genetrice creata
2.709
conservare genus crescentia posse videmus.
2.710
scilicet id certa fieri ratione necessust.
2.711
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus
2.712
corpora discedunt conexaque convenientis
2.713
efficiunt motus; at contra aliena videmus
2.714
reicere in terras naturam, multaque caecis
2.715
corporibus fugiunt e corpore percita plagis,
2.716
quae neque conecti quoquam potuere neque intus
2.717
vitalis motus consentire atque imitari.
2.718
sed ne forte putes animalia sola teneri
2.719
legibus his, quaedam ratio res terminat omnis
2.720
nam vel uti tota natura dissimiles sunt
2.721
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest
2.722
dissimili constare figura principiorum;
2.723
non quo multa parum simili sint praedita forma,
2.724
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
2.725
semina cum porro distent, differre necessust
2.726
intervalla vias conexus pondera plagas
2.727
concursus motus; quae non animalia solum
2.728
corpora seiungunt, sed terras ac mare totum
2.729
secernunt caelumque a terris omne retentant.
2.730
Nunc age dicta meo dulci quaesita labore
2.731
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis
2.732
principiis esse, ante oculos quae candida cernis,
2.733
aut ea quae nigrant nigro de semine nata;
2.734
nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,
2.735
propterea gerere hunc credas, quod materiai
2.736
corpora consimili sint eius tincta colore;
2.737
nullus enim color est omnino materiai
2.738
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.
2.739
in quae corpora si nullus tibi forte videtur
2.740
posse animi iniectus fieri, procul avius erras.
2.741
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam
2.742
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu
2.743
ex ineunte aevo nullo coniuncta colore,
2.744
scire licet nostrae quoque menti corpora posse
2.745
vorti in notitiam nullo circum lita fuco.
2.746
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris
2.747
tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.
2.748
Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo.
2.749
omnis enim color omnino mutatur in omnis;
2.750
quod facere haud ullo debent primordia pacto;
2.751
immutabile enim quiddam superare necessest,
2.752
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
2.753
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
2.754
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
2.755
proinde colore cave contingas semina rerum,
2.756
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
2.757
Praeterea si nulla coloris principiis est
2.758
reddita natura et variis sunt praedita formis,
2.759
e quibus omnigenus gignunt variantque colores,
2.760
propterea magni quod refert, semina quaeque
2.761
cum quibus et quali positura contineantur
2.762
et quos inter se dent motus accipiantque,
2.763
perfacile extemplo rationem reddere possis,
2.764
cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,
2.765
marmoreo fieri possint candore repente,
2.766
ut mare, cum magni commorunt aequora venti,
2.767
vertitur in canos candenti marmore fluctus;
2.768
dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,
2.769
materies ubi permixta est illius et ordo
2.770
principiis mutatus et addita demptaque quaedam,
2.771
continuo id fieri ut candens videatur et album.
2.772
quod si caeruleis constarent aequora ponti
2.773
seminibus, nullo possent albescere pacto;
2.774
nam quo cumque modo perturbes caerula quae sint,
2.775
numquam in marmoreum possunt migrare colorem.
2.776
sin alio atque alio sunt semina tincta colore,
2.777
quae maris efficiunt unum purumque nitorem,
2.778
ut saepe ex aliis formis variisque figuris
2.779
efficitur quiddam quadratum unaque figura,
2.780
conveniebat, ut in quadrato cernimus esse
2.781
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti
2.782
aut alio in quovis uno puroque nitore
2.783
dissimiles longe inter se variosque colores.
2.784
praeterea nihil officiunt obstantque figurae
2.785
dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra;
2.786
at varii rerum inpediunt prohibentque colores,
2.787
quo minus esse uno possit res tota nitore.
2.788
Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus
2.789
principiis rerum non numquam causa colores,
2.790
occidit, ex albis quoniam non alba creantur,
2.791
nec quae nigra cluent de nigris, sed variis ex.
2.792
quippe etenim multo proclivius exorientur
2.793
candida de nullo quam nigro nata colore
2.794
aut alio quovis, qui contra pugnet et obstet.
2.795
Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores
2.796
esse neque in lucem existunt primordia rerum,
2.797
scire licet quam sint nullo velata colore;
2.798
qualis enim caecis poterit color esse tenebris?
2.799
lumine quin ipso mutatur propterea quod
2.800
recta aut obliqua percussus luce refulget;
2.801
pluma columbarum quo pacto in sole videtur,
2.802
quae sita cervices circum collumque coronat;
2.803
namque alias fit uti claro sit rubra pyropo,
2.804
inter dum quodam sensu fit uti videatur
2.805
inter caeruleum viridis miscere zmaragdos.
2.806
caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,
2.807
consimili mutat ratione obversa colores;
2.808
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,
2.809
scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.
2.810
Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se
2.811
pupula, cum sentire colorem dicitur album,
2.812
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
2.813
nec refert ea quae tangas quo forte colore
2.814
praedita sint, verum quali magis apta figura,
2.815
scire licet nihil principiis opus esse colore,
2.816
sed variis formis variantes edere tactus.
2.817
Praeterea quoniam non certis certa figuris
2.818
est natura coloris et omnia principiorum
2.819
formamenta queunt in quovis esse nitore,
2.820
cur ea quae constant ex illis non pariter sunt
2.821
omnigenus perfusa coloribus in genere omni?
2.822
conveniebat enim corvos quoque saepe volantis
2.823
ex albis album pinnis iactare colorem
2.824
et nigros fieri nigro de semine cycnos
2.825
aut alio quovis uno varioque colore.
2.826
Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
2.827
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
2.828
evanescere paulatim stinguique colorem;
2.829
ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:
2.830
purpura poeniceusque color clarissimus multo,
2.831
filatim cum distractum est, disperditur omnis;
2.832
noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
2.833
particulas, quam discedant ad semina rerum.
2.834
Postremo quoniam non omnia corpora vocem
2.835
mittere concedis neque odorem, propterea fit
2.836
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores:
2.837
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
2.838
scire licet quaedam tam constare orba colore
2.839
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
2.840
nec minus haec animum cognoscere posse sagacem
2.841
quam quae sunt aliis rebus privata notare.
2.842
Sed ne forte putes solo spoliata colore
2.843
corpora prima manere, etiam secreta teporis
2.844
sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,
2.845
et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,
2.846
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
2.847
sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
2.848
et nardi florem, nectar qui naribus halat,
2.849
cum facere instituas, cum primis quaerere par est,
2.850
quod licet ac possis reperire, inolentis olivi
2.851
naturam, nullam quae mittat naribus auram,
2.852
quam minime ut possit mixtos in corpore odores
2.853
concoctosque suo contractans perdere viro,
2.854
propter eandem rem debent primordia rerum
2.855
non adhibere suum gignundis rebus odorem
2.856
nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
2.857
nec simili ratione saporem denique quemquam
2.858
nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,
2.859
cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,
2.860
molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,
2.861
omnia sint a principiis seiuncta necessest,
2.862
inmortalia si volumus subiungere rebus
2.863
fundamenta, quibus nitatur summa salutis;
2.864
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
2.865
Nunc ea quae sentire videmus cumque necessest
2.866
ex insensilibus tamen omnia confiteare
2.867
principiis constare. neque id manufesta refutant
2.868
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
2.869
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
2.870
ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.
2.871
quippe videre licet vivos existere vermes
2.872
stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
2.873
intempestivis ex imbribus umida tellus.
2.874
Praeterea cunctas itidem res vertere sese.
2.875
vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta
2.876
in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra
2.877
naturam, et nostro de corpore saepe ferarum
2.878
augescunt vires et corpora pennipotentum.
2.879
ergo omnes natura cibos in corpora viva
2.880
vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
2.881
non alia longe ratione atque arida ligna
2.882
explicat in flammas et in ignis omnia versat.
2.883
iamne vides igitur magni primordia rerum
2.884
referre in quali sint ordine quaeque locata
2.885
et commixta quibus dent motus accipiantque?
2.886
Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,
2.887
quod movet et varios sensus expromere cogit,
2.888
ex insensilibus ne credas sensile gigni?
2.889
ni mirum lapides et ligna et terra quod una
2.890
mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.
2.891
illud in his igitur rebus meminisse decebit,
2.892
non ex omnibus omnino, quaecumque creant res
2.893
sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
2.894
sed magni referre ea primum quantula constent,
2.895
sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
2.896
motibus ordinibus posituris denique quae sint.
2.897
quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;
2.898
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
2.899
vermiculos pariunt, quia corpora materiai
2.900
antiquis ex ordinibus permota nova re
2.901
conciliantur ita ut debent animalia gigni.
2.902
Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari
2.903
constituunt, porro ex aliis sentire sueti
2.903a
* * *
2.904
mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis
2.905
visceribus nervis venis, quae cumque videmus
2.906
mollia mortali consistere corpore creta.
2.907
sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;
2.908
nempe tamen debent aut sensum partis habere
2.909
aut similis totis animalibus esse putari.
2.910
at nequeant per se partes sentire necesse est:
2.911
namque animus sensus membrorum respuit omnis,
2.912
nec manus a nobis potis est secreta neque ulla
2.913
corporis omnino sensum pars sola tenere.
2.914
linquitur ut totis animantibus adsimulentur,
2.915
vitali ut possint consentire undique sensu.
2.916
qui poterunt igitur rerum primordia dici
2.917
et leti vitare vias, animalia cum sint,
2.918
atque animalia sint mortalibus una eademque?
2.919
quod tamen ut possint, at coetu concilioque
2.920
nil facient praeter volgum turbamque animantum,
2.921
scilicet ut nequeant homines armenta feraeque
2.922
inter sese ullam rem gignere conveniundo.
2.923
sic itidem quae sentimus sentire necessest.
2.924
quod si forte suum dimittunt corpore sensum
2.925
atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod
2.926
detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,
2.927
quatinus in pullos animalis vertier ova
2.928
cernimus alituum vermisque effervere terra,
2.929
intempestivos quam putor cepit ob imbris,
2.930
scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.
2.931
Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri
2.932
posse ex non sensu sensus mutabilitate,
2.933
aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,
2.934
huic satis illud erit planum facere atque probare,
2.935
non fieri partum nisi concilio ante coacto,
2.936
nec quicquam commutari sine conciliatu.
2.937
Principio nequeunt ullius corporis esse
2.938
sensus ante ipsam genitam naturam animantis,
2.939
ni mirum quia materies disiecta tenetur
2.940
aere fluminibus terris terraque creatis,
2.941
nec congressa modo vitalis convenientes
2.942
contulit inter se motus, quibus omnituentes
2.943
accensi sensus animantem quamque tuentur.
2.944
Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
2.945
quam patitur natura, repente adfligit et omnis
2.946
corporis atque animi pergit confundere sensus.
2.947
dissoluuntur enim positurae principiorum
2.948
et penitus motus vitales inpediuntur,
2.949
donec materies omnis concussa per artus
2.950
vitalis animae nodos a corpore solvit
2.951
dispersamque foras per caulas eiecit omnis;
2.952
nam quid praeterea facere ictum posse reamur
2.953
oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?
2.954
fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu
2.955
reliqui motus vitalis vincere saepe,
2.956
vincere et ingentis plagae sedare tumultus
2.957
inque suos quicquid rursus revocare meatus
2.958
et quasi iam leti dominantem in corpore motum
2.959
discutere ac paene amissos accendere sensus;
2.960
nam qua re potius leti iam limine ab ipso
2.961
ad vitam possint conlecta mente reverti,
2.962
quam quo decursum prope iam siet ire et abire?
2.963
Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai
2.964
corpora vi quadam per viscera viva per artus
2.965
sollicitata suis trepidant in sedibus intus,
2.966
inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,
2.967
scire licet nullo primordia posse dolore
2.968
temptari nullamque voluptatem capere ex se;
2.969
quandoquidem non sunt ex ullis principiorum
2.970
corporibus, quorum motus novitate laborent
2.971
aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.
2.972
haut igitur debent esse ullo praedita sensu.
2.973
Denique uti possint sentire animalia quaeque,
2.974
principiis si iam est sensus tribuendus eorum,
2.975
quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?
2.976
scilicet et risu tremulo concussa cachinnant
2.977
et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque
2.978
multaque de rerum mixtura dicere callent
2.979
et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;
2.980
quando quidem totis mortalibus adsimulata
2.981
ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,
2.982
inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;
2.983
quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices
2.984
et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.
2.985
quod si delira haec furiosaque cernimus esse
2.986
et ridere potest non ex ridentibus auctus,
2.987
et sapere et doctis rationem reddere dictis
2.988
non ex seminibus sapientibus atque disertis,
2.989
qui minus esse queant ea quae sentire videmus
2.990
seminibus permixta carentibus undique sensu?
2.991
Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;
2.992
omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis
2.993
umoris guttas mater cum terra recepit,
2.994
feta parit nitidas fruges arbustaque laeta
2.995
et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,
2.996
pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt
2.997
et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;
2.998
qua propter merito maternum nomen adepta est.
2.999
cedit item retro, de terra quod fuit ante,
2.1000
in terras, et quod missumst ex aetheris oris,
2.1001
id rursum caeli rellatum templa receptant.
2.1002
nec sic interemit mors res ut materiai
2.1003
corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;
2.1004
inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
2.1005
res ut convertant formas mutentque colores
2.1006
et capiant sensus et puncto tempore reddant;
2.1007
ut noscas referre earum primordia rerum
2.1008
cum quibus et quali positura contineantur
2.1009
et quos inter se dent motus accipiantque,
2.1010
neve putes aeterna penes residere potesse
2.1011
corpora prima quod in summis fluitare videmus
2.1012
rebus et interdum nasci subitoque perire.
2.1013
quin etiam refert nostris in versibus ipsis
2.1014
cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;
2.1015
namque eadem caelum mare terras flumina solem
2.1016
significant, eadem fruges arbusta animantis;
2.1017
si non omnia sunt, at multo maxima pars est
2.1018
consimilis; verum positura discrepitant res.
2.1019
sic ipsis in rebus item iam materiai
2.1020
intervalla vias conexus pondera plagas
2.1021
concursus motus ordo positura figurae
2.1022
cum permutantur, mutari res quoque debent.
2.1023
Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.
2.1024
nam tibi vehementer nova res molitur ad auris
2.1025
accedere et nova se species ostendere rerum.
2.1026
sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum
2.1027
difficilis magis ad credendum constet, itemque
2.1028
nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
2.1029
quod non paulatim minuant mirarier omnes,
2.1030
principio caeli clarum purumque colorem
2.1031
quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,
2.1032
lunamque et solis praeclara luce nitorem;
2.1033
omnia quae nunc si primum mortalibus essent
2.1034
ex improviso si sint obiecta repente,
2.1035
quid magis his rebus poterat mirabile dici,
2.1036
aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
2.1037
nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.
2.1038
quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,
2.1039
suspicere in caeli dignatur lucida templa.
2.1040
desine qua propter novitate exterritus ipsa
2.1041
expuere ex animo rationem, sed magis acri
2.1042
iudicio perpende, et si tibi vera videntur,
2.1043
dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.
2.1044
quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
2.1045
infinita foris haec extra moenia mundi,
2.1046
quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens
2.1047
atque animi iactus liber quo pervolet ipse.
2.1048
Principio nobis in cunctas undique partis
2.1049
et latere ex utroque supra supterque per omne
2.1050
nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se
2.1051
vociferatur, et elucet natura profundi.
2.1052
nullo iam pacto veri simile esse putandumst,
2.1053
undique cum vorsum spatium vacet infinitum
2.1054
seminaque innumero numero summaque profunda
2.1055
multimodis volitent aeterno percita motu,
2.1056
hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
2.1057
nil agere illa foris tot corpora materiai;
2.1058
cum praesertim hic sit natura factus et ipsa
2.1059
sponte sua forte offensando semina rerum
2.1060
multimodis temere in cassum frustraque coacta
2.1061
tandem coluerunt ea quae coniecta repente
2.1062
magnarum rerum fierent exordia semper,
2.1063
terrai maris et caeli generisque animantum.
2.1064
quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
2.1065
esse alios alibi congressus materiai,
2.1066
qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.
2.1067
Praeterea cum materies est multa parata,
2.1068
cum locus est praesto nec res nec causa moratur
2.1069
ulla, geri debent ni mirum et confieri res.
2.1070
nunc et seminibus si tanta est copia, quantam
2.1071
enumerare aetas animantum non queat omnis,
2.1072
quis eadem natura manet, quae semina rerum
2.1073
conicere in loca quaeque queat simili ratione
2.1074
atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
2.1075
esse alios aliis terrarum in partibus orbis
2.1076
et varias hominum gentis et saecla ferarum.
2.1077
Huc accedit ut in summa res nulla sit una,
2.1078
unica quae gignatur et unica solaque crescat,
2.1079
quin aliquoius siet saecli permultaque eodem
2.1080
sint genere. in primis animalibus indice mente
2.1081
invenies sic montivagum genus esse ferarum,
2.1082
sic hominum geminam prolem, sic denique mutas
2.1083
squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.
2.1084
qua propter caelum simili ratione fatendumst
2.1085
terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,
2.1086
non esse unica, sed numero magis innumerali;
2.1087
quando quidem vitae depactus terminus alte
2.1088
tam manet haec et tam nativo corpore constant
2.1089
quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.
2.1090
Quae bene cognita si teneas, natura videtur
2.1091
libera continuo, dominis privata superbis,
2.1092
ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
2.1093
nam pro sancta deum tranquilla pectora pace
2.1094
quae placidum degunt aevom vitamque serenam,
2.1095
quis regere immensi summam, quis habere profundi
2.1096
indu manu validas potis est moderanter habenas,
2.1097
quis pariter caelos omnis convertere et omnis
2.1098
ignibus aetheriis terras suffire feracis,
2.1099
omnibus inve locis esse omni tempore praesto,
2.1100
nubibus ut tenebras faciat caelique serena
2.1101
concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
2.1102
saepe suas disturbet et in deserta recedens
2.1103
saeviat exercens telum, quod saepe nocentes
2.1104
praeterit exanimatque indignos inque merentes?
2.1105
Multaque post mundi tempus genitale diemque
2.1106
primigenum maris et terrae solisque coortum
2.1107
addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
2.1108
semina, quae magnum iaculando contulit omne,
2.1109
unde mare et terrae possent augescere et unde
2.1110
appareret spatium caeli domus altaque tecta
2.1111
tolleret a terris procul et consurgeret aer.
2.1112
nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
2.1113
corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,
2.1114
umor ad umorem, terreno corpore terra
2.1115
crescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,
2.1116
donique ad extremum crescendi perfica finem
2.1117
omnia perduxit rerum natura creatrix;
2.1118
ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
2.1119
vitalis venas quam quod fluit atque recedit.
2.1120
omnibus hic aetas debet consistere rebus,
2.1121
hic natura suis refrenat viribus auctum.
2.1122
nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu
2.1123
paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
2.1124
plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
2.1125
dum facile in venas cibus omnis inditur et dum
2.1126
non ita sunt late dispessa, ut multa remittant
2.1127
et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.
2.1128
nam certe fluere atque recedere corpora rebus
2.1129
multa manus dandum est; sed plura accedere debent,
2.1130
donec alescendi summum tetigere cacumen.
2.1131
inde minutatim vires et robur adultum
2.1132
frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
2.1133
quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
2.1134
et quo latior est, in cunctas undique partis
2.1135
plura modo dispargit et a se corpora mittit,
2.1136
nec facile in venas cibus omnis diditur ei
2.1137
nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
2.1138
unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
2.1139
iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
2.1140
sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,
2.1141
quando quidem grandi cibus aevo denique defit,
2.1142
nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
2.1143
corpora conficere et plagis infesta domare.
2.1144
Sic igitur magni quoque circum moenia mundi
2.1145
expugnata dabunt labem putrisque ruinas;
2.1146
omnia debet enim cibus integrare novando
2.1147
et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,
2.1148
ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur
2.1149
quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.
2.1150
Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus
2.1151
vix animalia parva creat, quae cuncta creavit
2.1152
saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
2.1153
haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
2.1154
aurea de caelo demisit funis in arva
2.1155
nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,
2.1156
sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.
2.1157
praeterea nitidas fruges vinetaque laeta
2.1158
sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,
2.1159
ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;
2.1160
quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,
2.1161
conterimusque boves et viris agricolarum,
2.1162
conficimus ferrum vix arvis suppeditati:
2.1163
usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
2.1164
iamque caput quassans grandis suspirat arator
2.1165
crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,
2.1166
et cum tempora temporibus praesentia confert
2.1167
praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.
2.1168
tristis item vetulae vitis sator atque vietae
2.1169
temporis incusat momen saeclumque fatigat,
2.1170
et crepat, antiquum genus ut pietate repletum
2.1171
perfacile angustis tolerarit finibus aevom,
2.1172
cum minor esset agri multo modus ante viritim;
2.1173
nec tenet omnia paulatim tabescere et ire
2.1174
ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).