Lucretius
On Rerumnat
On Rerumnat 3.382
Choose a text
More by Lucretius
—
Perseus Lat1
3.1
E tenebris tantis tam clarum extollere lumen
3.2
qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,
3.3
te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc
3.4
ficta pedum pono pressis vestigia signis,
3.5
non ita certandi cupidus quam propter amorem
3.6
quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo
3.7
cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi
3.8
consimile in cursu possint et fortis equi vis?
3.9
tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis
3.10
suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,
3.11
floriferis ut apes in saltibus omnia libant,
3.12
omnia nos itidem depascimur aurea dicta,
3.13
aurea, perpetua semper dignissima vita.
3.14
nam simul ac ratio tua coepit vociferari
3.15
naturam rerum divina mente coorta
3.16
diffugiunt animi terrores, moenia mundi
3.17
discedunt. totum video per inane geri res.
3.18
apparet divum numen sedesque quietae,
3.19
quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis
3.20
aspergunt neque nix acri concreta pruina
3.21
cana cadens violat semperque innubilus aether
3.22
integit et large diffuso lumine ridet:
3.23
omnia suppeditat porro natura neque ulla
3.24
res animi pacem delibat tempore in ullo.
3.25
at contra nusquam apparent Acherusia templa,
3.26
nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,
3.27
sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.
3.28
his ibi me rebus quaedam divina voluptas
3.29
percipit atque horror, quod sic natura tua vi
3.30
tam manifesta patens ex omni parte retecta est.
3.31
Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum
3.32
qualia sint et quam variis distantia formis
3.33
sponte sua volitent aeterno percita motu,
3.34
quove modo possint res ex his quaeque creari,
3.35
hasce secundum res animi natura videtur
3.36
atque animae claranda meis iam versibus esse
3.37
et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,
3.38
funditus humanam qui vitam turbat ab imo
3.39
omnia suffundens mortis nigrore neque ullam
3.40
esse voluptatem liquidam puramque relinquit.
3.41
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos
3.42
infamemque ferunt vitam quam Tartara leti
3.43
et se scire animi naturam sanguinis esse,
3.44
aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,
3.45
nec prosum quicquam nostrae rationis egere,
3.46
hinc licet advertas animum magis omnia laudis
3.47
iactari causa quam quod res ipsa probetur.
3.48
extorres idem patria longeque fugati
3.49
conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,
3.50
omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,
3.51
et quo cumque tamen miseri venere parentant
3.52
et nigras mactant pecudes et manibus divis
3.53
inferias mittunt multoque in rebus acerbis
3.54
acrius advertunt animos ad religionem.
3.55
quo magis in dubiis hominem spectare periclis
3.56
convenit adversisque in rebus noscere qui sit;
3.57
nam verae voces tum demum pectore ab imo
3.58
eliciuntur et eripitur persona amanare.
3.59
denique avarities et honorum caeca cupido,
3.60
quae miseros homines cogunt transcendere fines
3.61
iuris et inter dum socios scelerum atque ministros
3.62
noctes atque dies niti praestante labore
3.63
ad summas emergere opes, haec vulnera vitae
3.64
non minimam partem mortis formidine aluntur.
3.65
turpis enim ferme contemptus et acris egestas
3.66
semota ab dulci vita stabilique videtur
3.67
et quasi iam leti portas cunctarier ante;
3.68
unde homines dum se falso terrore coacti
3.69
effugisse volunt longe longeque remosse,
3.70
sanguine civili rem conflant divitiasque
3.71
conduplicant avidi, caedem caede accumulantes,
3.72
crudeles gaudent in tristi funere fratris
3.73
et consanguineum mensas odere timentque.
3.74
consimili ratione ab eodem saepe timore
3.75
macerat invidia ante oculos illum esse potentem,
3.76
illum aspectari, claro qui incedit honore,
3.77
ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.
3.78
intereunt partim statuarum et nominis ergo.
3.79
et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae
3.80
percipit humanos odium lucisque videndae,
3.81
ut sibi consciscant maerenti pectore letum
3.82
obliti fontem curarum hunc esse timorem:
3.83
hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai
3.84
rumpere et in summa pietate evertere suadet:
3.85
nam iam saepe homines patriam carosque parentis
3.86
prodiderunt vitare Acherusia templa petentes.
3.87
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis
3.88
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
3.89
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
3.90
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
3.91
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
3.92
non radii solis neque lucida tela diei
3.93
discutiant, sed naturae species ratioque.
3.94
Primum animum dico, mentem quem saepe vocamus,
3.95
in quo consilium vitae regimenque locatum est,
3.96
esse hominis partem nihilo minus ac manus et pes
3.97
atque oculei partes animantis totius extant.
3.98
sensum animi certa non esse in parte locatum,
3.99
verum habitum quendam vitalem corporis esse,
3.100
harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos
3.101
vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens;
3.102
ut bona saepe valetudo cum dicitur esse
3.103
corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis,
3.104
sic animi sensum non certa parte reponunt;
3.105
magno opere in quo mi diversi errare videntur.
3.106
Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,
3.107
cum tamen ex alia laetamur parte latenti;
3.108
et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,
3.109
cum miser ex animo laetatur corpore toto;
3.110
non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,
3.111
in nullo caput interea sit forte dolore.
3.112
Praeterea molli cum somno dedita membra
3.113
effusumque iacet sine sensu corpus honustum,
3.114
est aliud tamen in nobis quod tempore in illo
3.115
multimodis agitatur et omnis accipit in se
3.116
laetitiae motus et curas cordis inanis.
3.117
Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis
3.118
esse neque harmonia corpus sentire solere,
3.119
principio fit uti detracto corpore multo
3.120
saepe tamen nobis in membris vita moretur.
3.121
Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris
3.122
diffugere forasque per os est editus aegaër,
3.123
deserit extemplo venas atque ossa relinquit;
3.124
noscere ut hinc possis non aequas omnia partis
3.125
corpora habere neque ex aequo fulcire salutem,
3.126
sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis
3.127
semina, curare in membris ut vita moretur.
3.128
est igitur calor ac ventus vitalis in ipso
3.129
corpore, qui nobis moribundos deserit artus.
3.130
quapropter quoniam est animi natura reperta
3.131
atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai
3.132
nomen, ad organicos alto delatum Heliconi,
3.133
sive aliunde ipsi porro traxere et in illam
3.134
transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.
3.135
quidquid id est, habeant: tu cetera percipe dicta.
3.136
Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri
3.137
inter se atque unam naturam conficere ex se,
3.138
sed caput esse quasi et dominari in corpore toto
3.139
consilium, quod nos animum mentemque vocamus.
3.140
idque situm media regione in pectoris haeret.
3.141
hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum
3.142
laetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.
3.143
cetera pars animae per totum dissita corpus
3.144
paret et ad numen mentis momenque movetur.
3.145
idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,
3.146
cum neque res animam neque corpus commovet una.
3.147
et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore
3.148
laeditur in nobis, non omni concruciamur
3.149
corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse
3.150
laetitiaque viget, cum cetera pars animai
3.151
per membra atque artus nulla novitate cietur;
3.152
verum ubi vementi magis est commota metu mens,
3.153
consentire animam totam per membra videmus
3.154
sudoresque ita palloremque existere toto
3.155
corpore et infringi linguam vocemque aboriri,
3.156
caligare oculos, sonere auris, succidere artus,
3.157
denique concidere ex animi terrore videmus
3.158
saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit
3.159
esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi vi
3.160
percussa est, exim corpus propellit et icit.
3.161
Haec eadem ratio naturam animi atque animai
3.162
corpoream docet esse; ubi enim propellere membra,
3.163
corripere ex somno corpus mutareque vultum
3.164
atque hominem totum regere ac versare videtur,
3.165
quorum nil fieri sine tactu posse videmus
3.166
nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst
3.167
corporea natura animum constare animamque?
3.168
praeterea pariter fungi cum corpore et una
3.169
consentire animum nobis in corpore cernis.
3.170
si minus offendit vitam vis horrida teli
3.171
ossibus ac nervis disclusis intus adacta,
3.172
at tamen insequitur languor terraeque petitus
3.173
suavis et in terra mentis qui gignitur aestus
3.174
inter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.
3.175
ergo corpoream naturam animi esse necessest,
3.176
corporeis quoniam telis ictuque laborat.
3.177
Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde
3.178
constiterit pergam rationem reddere dictis.
3.179
principio esse aio persuptilem atque minutis
3.180
perquam corporibus factum constare. id ita esse
3.181
hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis.
3.182
Nil adeo fieri celeri ratione videtur,
3.183
quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa;
3.184
ocius ergo animus quam res se perciet ulla,
3.185
ante oculos quorum in promptu natura videtur.
3.186
at quod mobile tanto operest, constare rutundis
3.187
perquam seminibus debet perquamque minutis,
3.188
momine uti parvo possint inpulsa moveri.
3.189
namque movetur aqua et tantillo momine flutat,
3.190
quippe volubilibus parvisque creata figuris.
3.191
at contra mellis constantior est natura
3.192
et pigri latices magis et cunctantior actus:
3.193
haeret enim inter se magis omnis materiai
3.194
copia, ni mirum quia non tam levibus extat
3.195
corporibus neque tam suptilibus atque rutundis.
3.196
namque papaveris aura potest suspensa levisque
3.197
cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,
3.198
at contra lapidum coniectum spicarumque
3.199
noenu potest. igitur parvissima corpora pro quam
3.200
et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;
3.201
at contra quae cumque magis cum pondere magno
3.202
asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.
3.203
nunc igitur quoniamst animi natura reperta
3.204
mobilis egregie, perquam constare necessest
3.205
corporibus parvis et levibus atque rutundis.
3.206
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
3.207
utilis invenietur et opportuna cluebit.
3.208
Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
3.209
quam tenui constet textura quamque loco se
3.210
contineat parvo, si possit conglomerari,
3.211
quod simul atque hominem leti secura quies est
3.212
indepta atque animi natura animaeque recessit,
3.213
nil ibi libatum de toto corpore cernas
3.214
ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,
3.215
vitalem praeter sensum calidumque vaporem.
3.216
ergo animam totam perparvis esse necessest
3.217
seminibus nexam per venas viscera nervos,
3.218
qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
3.219
extima membrorum circumcaesura tamen se
3.220
incolumem praestat nec defit ponderis hilum.
3.221
quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cum
3.222
spiritus unguenti suavis diffugit in auras
3.223
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;
3.224
nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur
3.225
propterea neque detractum de pondere quicquam,
3.226
ni mirum quia multa minutaque semina sucos
3.227
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
3.228
quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
3.229
scire licet perquam pauxillis esse creatam
3.230
seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.
3.231
Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
3.232
tenvis enim quaedam moribundos deserit aura
3.233
mixta vapore, vapor porro trahit aeraaëra secum;
3.234
nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aeraër;
3.235
rara quod eius enim constat natura, necessest
3.236
aerisaëris inter eum primordia multa moveri.
3.237
iam triplex animi est igitur natura reperta;
3.238
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
3.239
nil horum quoniam recipit mens posse creare
3.240
sensiferos motus, quae denique mente volutat.
3.241
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
3.242
adtribuatur; east omnino nominis expers;
3.243
qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat
3.244
nec magis e parvis et levibus ex elementis;
3.245
sensiferos motus quae didit prima per artus.
3.246
prima cietur enim, parvis perfecta figuris,
3.247
inde calor motus et venti caeca potestas
3.248
accipit, inde aeraër, inde omnia mobilitantur:
3.249
concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt
3.250
omnia, postremis datur ossibus atque medullis
3.251
sive voluptas est sive est contrarius ardor.
3.252
nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
3.253
permanare malum, quin omnia perturbentur
3.254
usque adeo ut vitae desit locus atque animai
3.255
diffugiant partes per caulas corporis omnis.
3.256
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
3.257
motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.
3.258
Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
3.259
compta modis vigeant rationem reddere aventem
3.260
abstrahit invitum patrii sermonis egestas;
3.261
sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
3.262
inter enim cursant primordia principiorum
3.263
motibus inter se, nihil ut secernier unum
3.264
possit nec spatio fieri divisa potestas,
3.265
sed quasi multae vis unius corporis extant.
3.266
quod genus in quovis animantum viscere volgo
3.267
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
3.268
omnibus est unum perfectum corporis augmen,
3.269
sic calor atque aeraër et venti caeca potestas
3.270
mixta creant unam naturam et mobilis illa
3.271
vis, initum motus ab se quae dividit ollis,
3.272
sensifer unde oritur primum per viscera motus.
3.273
nam penitus prorsum latet haec natura subestque
3.274
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro
3.275
atque anima est animae proporro totius ipsa.
3.276
quod genus in nostris membris et corpore toto
3.277
mixta latens animi vis est animaeque potestas,
3.278
corporibus quia de parvis paucisque creatast,
3.279
sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis
3.280
corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
3.281
proporrost anima et dominatur corpore toto.
3.282
consimili ratione necessest ventus et aeraër
3.283
et calor inter se vigeant commixta per artus
3.284
atque aliis aliud subsit magis emineatque,
3.285
ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,
3.286
ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas
3.287
aerisaëris interemant sensum diductaque solvant.
3.288
est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
3.289
cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;
3.290
est et frigida multa, comes formidinis, aura,
3.291
quae ciet horrorem membris et concitat artus;
3.292
est etiam quoque pacati status aerisaëris ille,
3.293
pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.
3.294
sed calidi plus est illis quibus acria corda
3.295
iracundaque mens facile effervescit in ira,
3.296
quo genere in primis vis est violenta leonum,
3.297
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
3.298
nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
3.299
at ventosa magis cervorum frigida mens est
3.300
et gelidas citius per viscera concitat auras,
3.301
quae tremulum faciunt membris existere motum.
3.302
at natura boum placido magis aereaëre vivit
3.303
nec nimis irai fax umquam subdita percit
3.304
fumida, suffundens caecae caliginis umbra,
3.305
nec gelidis torpet telis perfixa pavoris;
3.306
interutrasque sitast cervos saevosque leones.
3.307
sic hominum genus est: quamvis doctrina politos
3.308
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
3.309
naturae cuiusque animi vestigia prima.
3.310
nec radicitus evelli mala posse putandumst,
3.311
quin proclivius hic iras decurrat ad acris,
3.312
ille metu citius paulo temptetur, at ille
3.313
tertius accipiat quaedam clementius aequo.
3.314
inque aliis rebus multis differre necessest
3.315
naturas hominum varias moresque sequacis;
3.316
quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas
3.317
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
3.318
principiis, unde haec oritur variantia rerum.
3.319
illud in his rebus video firmare potesse,
3.320
usque adeo naturarum vestigia linqui
3.321
parvola, quae nequeat ratio depellere nobis,
3.322
ut nihil inpediat dignam dis degere vitam.
3.323
Haec igitur natura tenetur corpore ab omni
3.324
ipsaque corporis est custos et causa salutis;
3.325
nam communibus inter se radicibus haerent
3.326
nec sine pernicie divelli posse videntur.
3.327
quod genus e thuris glaebis evellere odorem
3.328
haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
3.329
sic animi atque animae naturam corpore toto
3.330
extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.
3.331
inplexis ita principiis ab origine prima
3.332
inter se fiunt consorti praedita vita,
3.333
nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur
3.334
corporis atque animi seorsum sentire potestas,
3.335
sed communibus inter eas conflatur utrimque
3.336
motibus accensus nobis per viscera sensus.
3.337
Praeterea corpus per se nec gignitur umquam
3.338
nec crescit neque post mortem durare videtur.
3.339
non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem,
3.340
qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,
3.341
sed manet incolumis, non, inquam, sic animai
3.342
discidium possunt artus perferre relicti,
3.343
sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.
3.344
ex ineunte aevo sic corporis atque animai
3.345
mutua vitalis discunt contagia motus,
3.346
maternis etiam membris alvoque reposta,
3.347
discidium ut nequeat fieri sine peste maloque;
3.348
ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,
3.349
coniunctam quoque naturam consistere eorum.
3.350
Quod super est, siquis corpus sentire refutat
3.351
atque animam credit permixtam corpore toto
3.352
suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,
3.353
vel manifestas res contra verasque repugnat.
3.354
quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
3.355
si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?
3.356
'at dimissa anima corpus caret undique sensu.'
3.357
perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo
3.358
multaque praeterea perdit quom expellitur aevo.
3.359
Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
3.360
sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,
3.361
difficilest, contra cum sensus ducat eorum;
3.362
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas,
3.363
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
3.364
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
3.365
quod foribus non fit; neque enim, qua cernimus ipsi,
3.366
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
3.367
praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
3.368
iam magis exemptis oculis debere videtur
3.369
cernere res animus sublatis postibus ipsis.
3.370
Illud in his rebus nequaquam sumere possis,
3.371
Democriti quod sancta viri sententia ponit,
3.372
corporis atque animi primordia singula primis
3.373
adposita alternis, variare ac nectere membra.
3.374
nam cum multo sunt animae elementa minora
3.375
quam quibus e corpus nobis et viscera constant,
3.376
tum numero quoque concedunt et rara per artus
3.377
dissita sunt, dum taxat ut hoc promittere possis,
3.378
quantula prima queant nobis iniecta ciere
3.379
corpora sensiferos motus in corpore, tanta
3.380
intervalla tenere exordia prima animai.
3.381
nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum
3.382
corpore nec membris incussam sidere cretam,
3.383
nec nebulam noctu neque arani tenvia fila
3.384
obvia sentimus, quando obretimur euntes,
3.385
nec supera caput eiusdem cecidisse vietam
3.386
vestem nec plumas avium papposque volantis,
3.387
qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,
3.388
nec repentis itum cuiusvis cumque animantis
3.389
sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,
3.390
corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
3.391
usque adeo prius est in nobis multa ciendum
3.392
quam primordia sentiscant concussa animai,
3.393
semina corporibus nostris inmixta per artus,
3.394
et quam in his intervallis tuditantia possint
3.395
concursare coire et dissultare vicissim.
3.396
Et magis est animus vitai claustra coercenscoërcens
3.397
et dominantior ad vitam quam vis animai.
3.398
nam sine mente animoque nequit residere per artus
3.399
temporis exiguam partem pars ulla animai,
3.400
sed comes insequitur facile et discedit in auras
3.401
et gelidos artus in leti frigore linquit.
3.402
at manet in vita cui mens animusque remansit,
3.403
quamvis est circum caesis lacer undique membris;
3.404
truncus adempta anima circum membrisque remota
3.405
vivit et aetherias vitalis suscipit auras;
3.406
si non omnimodis, at magna parte animai
3.407
privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;
3.408
ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
3.409
incolumis, stat cernundi vivata potestas,
3.410
dum modo ne totum corrumpas luminis orbem
3.411
et circum caedas aciem solamque relinquas;
3.412
id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
3.413
at si tantula pars oculi media illa peresa est,
3.414
occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
3.415
incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.
3.416
hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.
3.417
Nunc age, nativos animantibus et mortalis
3.418
esse animos animasque levis ut noscere possis,
3.419
conquisita diu dulcique reperta labore
3.420
digna tua pergam disponere carmina vita.
3.421
tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum
3.422
atque animam verbi causa cum dicere pergam,
3.423
mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,
3.424
qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.
3.425
Principio quoniam tenuem constare minutis
3.426
corporibus docui multoque minoribus esse
3.427
principiis factam quam liquidus umor aquai
3.428
aut nebula aut fumus —; nam longe mobilitate
3.429
praestat et a tenui causa magis icta movetur,
3.430
quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;
3.431
quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
3.432
exhalare vaporem altaria ferreque fumum;
3.433
nam procul haec dubio nobis simulacra gerunturaegerunturæ
3.434
nunc igitur quoniam quassatis undique vasis
3.435
diffluere umorem et laticem discedere cernis,
3.436
et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
3.437
crede animam quoque diffundi multoque perire
3.438
ocius et citius dissolvi in corpora prima,
3.439
cum semel ex hominis membris ablata recessit;
3.440
quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,
3.441
cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
3.442
ac rarefactum detracto sanguine venis,
3.443
aereaëre qui credas posse hanc cohiberier ullo,
3.444
corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?
3.445
Praeterea gigni pariter cum corpore et una
3.446
crescere sentimus pariterque senescere mentem.
3.447
nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur
3.448
corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.
3.449
inde ubi robustis adolevit viribus aetas,
3.450
consilium quoque maius et auctior est animi vis.
3.451
post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
3.452
corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
3.453
claudicat ingenium, delirat lingua labat mens,
3.454
omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
3.455
ergo dissolui quoque convenit omnem animai
3.456
naturam, ceu fumus, in altas aerisaëris auras;
3.457
quando quidem gigni pariter pariterque videmus
3.458
crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
3.459
Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
3.460
suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
3.461
sic animum curas acris luctumque metumque;
3.462
quare participem leti quoque convenit esse.
3.463
quin etiam morbis in corporis avius errat
3.464
saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
3.465
inter dumque gravi lethargo fertur in altum
3.466
aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
3.467
unde neque exaudit voces nec noscere voltus
3.468
illorum potis est, ad vitam qui revocantes
3.469
circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
3.470
quare animum quoque dissolui fateare necessest,
3.471
quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
3.472
nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
3.473
multorum exitio perdocti quod sumus ante.
3.474
et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
3.475
et pariter mentem sanari corpus inani
3.476
denique cor, hominem cum vini vis penetravit
3.477
acris et in venas discessit diditus ardor,
3.478
consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
3.479
crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
3.480
nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
3.481
et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
3.482
cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
3.483
conturbare animam consuevit corpore in ipso?
3.484
at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
3.485
significant, paulo si durior insinuarit
3.486
causa, fore ut pereant aevo privata futuro.
3.487
Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
3.488
ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
3.489
concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
3.490
desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat
3.491
inconstanter, et in iactando membra fatigat,
3.492
ni mirum quia vis morbi distracta per artus
3.493
turbat agens animam, spumans ut in aequore salso
3.494
ventorum validis fervescunt viribus undae.
3.495
exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
3.496
adficiuntur et omnino quod semina vocis
3.497
eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
3.498
qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
3.499
desipientia fit, quia vis animi atque animai
3.500
conturbatur et, ut docui, divisa seorsum
3.501
disiectatur eodem illo distracta veneno.
3.502
inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
3.503
in latebras acer corrupti corporis umor,
3.504
tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
3.505
paulatim redit in sensus animamque receptat.
3.506
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
3.507
iactentur miserisque modis distracta laborent,
3.508
cur eadem credis sine corpore in aereaëre aperto
3.509
cum validis ventis aetatem degere posse?
3.510
Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
3.511
cernimus et flecti medicina posse videmus,
3.512
id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
3.513
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
3.514
aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
3.515
commutare animum qui cumque adoritur et infit
3.516
aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
3.517
at neque transferri sibi partis nec tribui vult
3.518
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
3.519
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
3.520
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
3.521
ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
3.522
mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
3.523
usque adeo falsae rationi vera videtur
3.524
res occurrere et effugium praecludere eunti
3.525
ancipitique refutatu convincere falsum.
3.526
Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
3.527
et membratim vitalem deperdere sensum;
3.528
in pedibus primum digitos livescere et unguis,
3.529
inde pedes et crura mori, post inde per artus
3.530
ire alios tractim gelidi vestigia leti.
3.531
scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
3.532
tempore sincera existit, mortalis habendast.
3.533
quod si forte putas ipsam se posse per artus
3.534
introsum trahere et partis conducere in unum
3.535
atque ideo cunctis sensum diducere membris,
3.536
at locus ille tamen, quo copia tanta animai
3.537
cogitur, in sensu debet maiore videri;
3.538
qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus ante,
3.539
dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
3.540
quin etiam si iam libeat concedere falsum
3.541
et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
3.542
lumina qui lincunt moribundi particulatim,
3.543
mortalem tamen esse animam fateare necesse
3.544
nec refert utrum pereat dispersa per auras
3.545
an contracta suis e partibus obbrutescat,
3.546
quando hominem totum magis ac magis undique sensus
3.547
deficit et vitae minus et minus undique restat.
3.548
Et quoniam mens est hominis pars una locoque
3.549
fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
3.550
atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,
3.551
et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
3.552
secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
3.553
sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
3.554
sic animus per se non quit sine corpore et ipso
3.555
esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,
3.556
sive aliud quid vis potius coniunctius ei
3.557
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
3.558
Denique corporis atque animi vivata potestas
3.559
inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
3.560
nec sine corpore enim vitalis edere motus
3.561
sola potest animi per se natura nec autem
3.562
cassum anima corpus durare et sensibus uti.
3.563
scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
3.564
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
3.565
sic anima atque animus per se nil posse videtur.
3.566
ni mirum quia per venas et viscera mixtim,
3.567
per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
3.568
nec magnis intervallis primordia possunt
3.569
libera dissultare, ideo conclusa moventur
3.570
sensiferos motus, quos extra corpus in auras
3.571
aerisaëris haut possunt post mortem eiecta moveri
3.572
propterea quia non simili ratione tenentur;
3.573
corpus enim atque animans erit aeraër, si cohibere
3.574
sese anima atque in eos poterit concludere motus,
3.575
quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.
3.576
quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
3.577
tegmine et eiectis extra vitalibus auris
3.578
dissolui sensus animi fateare necessest
3.579
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
3.580
Denique cum corpus nequeat perferre animai
3.581
discidium, quin in taetro tabescat odore,
3.582
quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
3.583
emanarit uti fumus diffusa animae vis,
3.584
atque ideo tanta mutatum putre ruina
3.585
conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
3.586
fundamenta foras manant animaeque per artus
3.587
perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
3.588
atque foramina? multimodis ut noscere possis
3.589
dispertitam animae naturam exisse per artus
3.590
et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
3.591
quam prolapsa foras enaret in aerisaëris auras.
3.592
Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
3.593
saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
3.594
ire anima ac toto solui de corpore tota
3.595
et quasi supremo languescere tempore voltus
3.596
molliaque exsangui cadere omnia corpore membra.
3.597
quod genus est, animo male factum cum perhibetur
3.598
aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
3.599
extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
3.600
conquassatur enim tum mens animaeque potestas
3.601
omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
3.602
ut gravior paulo possit dissolvere causa.
3.603
Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
3.604
inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
3.605
non modo non omnem possit durare per aevom,
3.606
sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
3.607
nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
3.608
ire foras animam incolumem de corpore toto,
3.609
nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
3.610
verum deficere in certa regione locatam;
3.611
ut sensus alios in parti quemque sua scit
3.612
dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
3.613
non tam se moriens dissolvi conquereretur,
3.614
sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.
3.615
Denique cur animi numquam mens consiliumque
3.616
gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
3.617
sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
3.618
si non certa loca ad nascendum reddita cuique
3.619
sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
3.620
atque ita multimodis partitis artubus esse,
3.621
membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
3.622
usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
3.623
fluminibus solitast neque in igni gignier algor.
3.624
Praeterea si inmortalis natura animaist
3.625
et sentire potest secreta a corpore nostro,
3.626
quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.
3.627
nec ratione alia nosmet proponere nobis
3.628
possumus infernas animas Acherunte vagare.
3.629
pictores itaque et scriptorum saecla priora
3.630
sic animas intro duxerunt sensibus auctas.
3.631
at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa
3.632
esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;
3.633
haud igitur per se possunt sentire neque esse.
3.634
Et quoniam toto sentimus corpore inesse
3.635
vitalem sensum et totum esse animale videmus,
3.636
si subito medium celeri praeciderit ictu
3.637
vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,
3.638
dispertita procul dubio quoque vis animai
3.639
et discissa simul cum corpore dissicietur.
3.640
at quod scinditur et partis discedit in ullas,
3.641
scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.
3.642
falciferos memorant currus abscidere membra
3.643
saepe ita de subito permixta caede calentis,
3.644
ut tremere in terra videatur ab artubus id quod
3.645
decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis
3.646
mobilitate mali non quit sentire dolorem;
3.647
et simul in pugnae studio quod dedita mens est,
3.648
corpore relicuo pugnam caedesque petessit,
3.649
nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe
3.650
inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,
3.651
nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.
3.652
inde alius conatur adempto surgere crure,
3.653
cum digitos agitat propter moribundus humi pes.
3.654
et caput abscisum calido viventeque trunco
3.655
servat humi voltum vitalem oculosque patentis,
3.656
donec reliquias animai reddidit omnes.
3.657
quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti
3.658
serpentis cauda, procero corpore, utrumque
3.659
sit libitum in multas partis discidere ferro,
3.660
omnia iam sorsum cernes ancisa recenti
3.661
volnere tortari et terram conspargere tabo,
3.662
ipsam seque retro partem petere ore priorem,
3.663
volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.
3.664
omnibus esse igitur totas dicemus in illis
3.665
particulis animas? at ea ratione sequetur
3.666
unam animantem animas habuisse in corpore multas.
3.667
ergo divisast ea quae fuit una simul cum
3.668
corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,
3.669
in multas quoniam partis disciditur aeque.
3.670
Praeterea si inmortalis natura animai
3.671
constat et in corpus nascentibus insinuatur,
3.672
cur super ante actam aetatem meminisse nequimus
3.673
nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?
3.674
nam si tanto operest animi mutata potestas,
3.675
omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,
3.676
non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;
3.677
qua propter fateare necessest quae fuit ante
3.678
interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.
3.679
Praeterea si iam perfecto corpore nobis
3.680
inferri solitast animi vivata potestas
3.681
tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,
3.682
haud ita conveniebat uti cum corpore et una
3.683
cum membris videatur in ipso sanguine cresse,
3.684
sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam
3.685
convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.
3.686
quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst
3.687
expertis animas nec leti lege solutas;
3.688
nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst
3.689
corporibus nostris extrinsecus insinuatas,
3.690
quod fieri totum contra manifesta docet res
3.691
aenamqueænamque ita conexa est per venas viscera nervos
3.692
ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;
3.693
morbus ut indicat et gelidai stringor aquai
3.694
et lapis oppressus subitis e frugibus asperaeasperæ
3.695
nec, tam contextae cum sint, exire videntur
3.696
incolumes posse et salvas exsolvere sese
3.697
omnibus e nervis atque ossibus articulisque,
3.698
quod si forte putas extrinsecus insinuatam
3.699
permanare animam nobis per membra solere,
3.700
tanto quique magis cum corpore fusa peribit;
3.701
quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;
3.702
dispertitur enim per caulas corporis omnis.
3.703
ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,
3.704
disperit atque aliam naturam sufficit ex se,
3.705
sic anima atque animus quamvis est integra recens in
3.706
corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,
3.707
dum quasi per caulas omnis diduntur in artus
3.708
particulae quibus haec animi natura creatur,
3.709
quae nunc in nostro dominatur corpore nata
3.710
ex illa quae tunc periit partita per artus.
3.711
quapropter neque natali privata videtur
3.712
esse die natura animae nec funeris expers.
3.713
Semina praeterea linquontur necne animai
3.714
corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,
3.715
haut erit ut merito inmortalis possit haberi,
3.716
partibus amissis quoniam libata recessit.
3.717
sin ita sinceris membris ablata profugit,
3.718
ut nullas partis in corpore liquerit ex se,
3.719
unde cadavera rancenti iam viscere vermes
3.720
expirant atque unde animantum copia tanta
3.721
exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?
3.722
quod si forte animas extrinsecus insinuari?
3.723
vermibus et privas in corpora posse venire
3.724
credis nec reputas cur milia multa animarum
3.725
conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut
3.726
quaerendum videatur et in discrimen agendum,
3.727
utrum tandem animae venentur semina quaeque
3.728
vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,
3.729
an quasi corporibus perfectis insinuentur.
3.730
at neque cur faciant ipsae quareve laborent
3.731
dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,
3.732
sollicitae volitant morbis alguque fameque;
3.733
corpus enim magis his vitiis adfine laborat,
3.734
et mala multa animus contage fungitur eius.
3.735
sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,
3.736
cum subeant; at qua possint via nulla videtur.
3.737
haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.
3.738
nec tamen est ut qui cum perfectis insinuentur
3.739
corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse
3.740
conexae neque consensu contagia fient.
3.741
Denique cur acris violentia triste leonum
3.742
seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?
3.743
a patribus datur et a patrius pavor incitat artus,
3.744
et iam cetera de genere hoc cur omnia membris
3.745
ex ineunte aevo generascunt ingenioque,
3.746
si non, certa suo quia semine seminioque
3.747
vis animi pariter crescit cum corpore quoque?
3.748
quod si inmortalis foret et mutare soleret
3.749
corpora, permixtis animantes moribus essent,
3.750
effugeret canis Hyrcano de semine saepe
3.751
cornigeri incursum cervi tremeretque per auras
3.752
aerisaëris accipiter fugiens veniente columba,
3.753
desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
3.754
illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt
3.755
inmortalem animam mutato corpore flecti;
3.756
quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;
3.757
traiciuntur enim partes atque ordine migrant;
3.758
quare dissolui quoque debent posse per artus,
3.759
denique ut intereant una cum corpore cunctae.
3.760
sin animas hominum dicent in corpora semper
3.761
ire humana, tamen quaeram cur e sapienti
3.762
stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,
3.763
si non, certa suo quia semine seminioque
3.764
nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.
3.765
scilicet in tenero tenerascere corpore mentem
3.766
confugient. quod si iam fit, fateare necessest
3.767
mortalem esse animam, quoniam mutata per artus
3.768
tanto opere amittit vitam sensumque priorem.
3.769
quove modo poterit pariter cum corpore quoque
3.770
confirmata cupitum aetatis tangere florem
3.771
vis animi, nisi erit consors in origine prima?
3.772
quidve foras sibi vult membris exire senectis?
3.773
an metuit conclusa manere in corpore putri
3.774
et domus aetatis spatio ne fessa vetusto
3.775
obruat? at non sunt immortali ulla pericla.
3.776
Denique conubia ad Veneris partusque ferarum
3.777
esse animas praesto deridiculum esse videtur,
3.778
expectare immortalis mortalia membra
3.779
innumero numero certareque praeproperanter
3.780
inter se quae prima potissimaque insinuetur;
3.781
si non forte ita sunt animarum foedera pacta,
3.782
ut quae prima volans advenerit insinuetur
3.783
prima neque inter se contendant viribus hilum.
3.784
Denique in aethere non arbor, non aequore in alto
3.785
nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis
3.786
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.
3.787
certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.
3.788
sic animi natura nequit sine corpore oriri
3.789
sola neque a nervis et sanguine longius esse.
3.790
quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
3.791
in capite aut umeris aut imis calcibus esse
3.792
posset et innasci quavis in parte soleret,
3.793
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
3.794
quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
3.795
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
3.796
sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
3.797
totum posse extra corpus durare genique.
3.798
quare, corpus ubi interiit, periisse necessest
3.799
confiteare animam distractam in corpore toto.
3.800
quippe etenim mortale aeterno iungere et una
3.801
consentire putare et fungi mutua posse
3.802
desiperest; quid enim diversius esse putandumst
3.803
aut magis inter se disiunctum discrepitansque,
3.804
quam mortale quod est inmortali atque perenni
3.805
iunctum in concilio saevas tolerare procellas?
3.806
praeterea quaecumque manent aeterna necessest
3.807
aut quia sunt solido cum corpore respuere ictus
3.808
nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
3.809
dissociare intus partis, ut materiai
3.810
corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
3.811
aut ideo durare aetatem posse per omnem,
3.812
plagarum quia sunt expertia sicut inanest,
3.813
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
3.814
aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
3.815
quo quasi res possint discedere dissoluique,
3.816
sicut summarum summast aeterna, neque extra
3.817
quis locus est quo diffugiant neque corpora sunt quae
3.818
possint incidere et valida dissolvere plaga.
3.819
Quod si forte ideo magis inmortalis habendast,
3.820
quod vitalibus ab rebus munita tenetur,
3.821
aut quia non veniunt omnino aliena salutis,
3.822
aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt
3.823
pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,
3.824
praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,
3.825
advenit id quod eam de rebus saepe futuris
3.826
macerat inque metu male habet curisque fatigat,
3.827
praeteritisque male admissis peccata remordent.
3.828
adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,
3.829
adde quod in nigras lethargi mergitur undas.
3.830
Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,
3.831
quandoquidem natura animi mortalis habetur.
3.832
et vel ut ante acto nihil tempore sensimus aegri,
3.833
ad confligendum venientibus undique Poenis,
3.834
omnia cum belli trepido concussa tumultu
3.835
horrida contremuere sub altis aetheris auris,
3.836
in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum
3.837
omnibus humanis esset terraque marique,
3.838
sic, ubi non erimus, cum corporis atque animai
3.839
discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti,
3.840
scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,
3.841
accidere omnino poterit sensumque movere,
3.842
non si terra mari miscebitur et mare caelo.
3.843
et si iam nostro sentit de corpore postquam
3.844
distractast animi natura animaeque potestas,
3.845
nil tamen est ad nos, qui comptu coniugioque
3.846
corporis atque animae consistimus uniter apti.
3.847
nec, si materiem nostram collegerit aetas
3.848
post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est,
3.849
atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,
3.850
pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,
3.851
interrupta semel cum sit repetentia nostri.
3.852
et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante
3.853
qui fuimus, neque iam de illis nos adficit angor.
3.854
nam cum respicias inmensi temporis omne
3.855
praeteritum spatium, tum motus materiai
3.856
multimodi quam sint, facile hoc adcredere possis,
3.857
semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta
3.858
haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.
3.859
nec memori tamen id quimus reprehendere mente;
3.860
inter enim iectast vitai pausa vageque
3.861
deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.
3.862
debet enim, misere si forte aegreque futurumst;
3.863
ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit
3.864
accidere. id quoniam mors eximit, esseque prohibet
3.865
illum cui possint incommoda conciliari,
3.866
scire licet nobis nihil esse in morte timendum
3.867
nec miserum fieri qui non est posse, neque hilum
3.868
differre an nullo fuerit iam tempore natus,
3.869
mortalem vitam mors cum inmortalis ademit.
3.870
Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,
3.871
post mortem fore ut aut putescat corpore posto
3.872
aut flammis interfiat malisve ferarum,
3.873
scire licet non sincerum sonere atque subesse
3.874
caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse
3.875
credere se quemquam sibi sensum in morte futurum;
3.876
non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde
3.877
nec radicitus e vita se tollit et eicit,
3.878
sed facit esse sui quiddam super inscius ipse.
3.879
vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,
3.880
corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,
3.881
ipse sui miseret; neque enim se dividit illim
3.882
nec removet satis a proiecto corpore et illum
3.883
se fingit sensuque suo contaminat astans.
3.884
hinc indignatur se mortalem esse creatum
3.885
nec videt in vera nullum fore morte alium se,
3.886
qui possit vivus sibi se lugere peremptum
3.887
stansque iacentem se lacerari urive dolere.
3.888
nam si in morte malumst malis morsuque ferarum
3.889
tractari, non invenio qui non sit acerbum
3.890
ignibus inpositum calidis torrescere flammis
3.891
aut in melle situm suffocari atque rigere
3.892
frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,
3.893
urgerive superne obrutum pondere terrae.
3.894
'Iam iam non domus accipiet te laeta neque uxor
3.895
optima, nec dulces occurrent oscula nati
3.896
praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.
3.897
non poteris factis florentibus esse tuisque
3.898
praesidium. misero misere' aiunt 'omnia ademit
3.899
una dies infesta tibi tot praemia vitae.'
3.900
illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum
3.901
iam desiderium rerum super insidet una.'
3.902
quod bene si videant animo dictisque sequantur,
3.903
dissoluant animi magno se angore metuque.
3.904
'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi
3.905
quod super est cunctis privatus doloribus aegris;
3.906
at nos horrifico cinefactum te prope busto
3.907
insatiabiliter deflevimus, aeternumque
3.908
nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'
3.909
illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari
3.910
tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,
3.911
cur quisquam aeterno possit tabescere luctu.
3.912
Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque
3.913
pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,
3.914
ex animo ut dicant: 'brevis hic est fructus homullis;
3.915
iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'
3.916
tam quam in morte mali cum primis hoc sit eorum,
3.917
quod sitis exurat miseros atque arida torrat,
3.918
aut aliae cuius desiderium insideat rei.
3.919
nec sibi enim quisquam tum se vitamque requiret,
3.920
cum pariter mens et corpus sopita quiescunt;
3.921
nam licet aeternum per nos sic esse soporem,
3.922
nec desiderium nostri nos adficit ullum,
3.923
et tamen haud quaquam nostros tunc illa per artus
3.924
longe ab sensiferis primordia motibus errant,
3.925
cum correptus homo ex somno se colligit ipse.
3.926
multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,
3.927
si minus esse potest quam quod nihil esse videmus;
3.928
maior enim turbae disiectus materiai
3.929
consequitur leto nec quisquam expergitus extat,
3.930
frigida quem semel est vitai pausa secuta.
3.931
Denique si vocem rerum natura repente.
3.932
mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa:
3.933
'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris
3.934
luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles?
3.935
nam si grata fuit tibi vita ante acta priorque
3.936
et non omnia pertusum congesta quasi in vas
3.937
commoda perfluxere atque ingrata interiere;
3.938
cur non ut plenus vitae conviva recedis
3.939
aequo animoque capis securam, stulte, quietem?
3.940
sin ea quae fructus cumque es periere profusa
3.941
vitaque in offensost, cur amplius addere quaeris,
3.942
rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,
3.943
non potius vitae finem facis atque laboris?
3.944
nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,
3.945
quod placeat, nihil est; eadem sunt omnia semper.
3.946
si tibi non annis corpus iam marcet et artus
3.947
confecti languent, eadem tamen omnia restant,
3.948
omnia si perges vivendo vincere saecla,
3.949
atque etiam potius, si numquam sis moriturus',
3.950
quid respondemus, nisi iustam intendere litem
3.951
naturam et veram verbis exponere causam?
3.952
grandior hic vero si iam seniorque queratur
3.953
atque obitum lamentetur miser amplius aequo,
3.954
non merito inclamet magis et voce increpet acri:
3.955
'aufer abhinc lacrimas, baratre, et compesce querellas.
3.956
omnia perfunctus vitai praemia marces;
3.957
sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis,
3.958
inperfecta tibi elapsast ingrataque vita,
3.959
et nec opinanti mors ad caput adstitit ante
3.960
quam satur ac plenus possis discedere rerum.
3.961
nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte
3.962
aequo animoque, age dum, magnis concede necessis?'
3.963
iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;
3.964
cedit enim rerum novitate extrusa vetustas
3.965
semper, et ex aliis aliud reparare necessest.
3.966
Nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra;
3.967
materies opus est, ut crescant postera saecla;
3.968
quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
3.969
nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.
3.970
sic alid ex alio numquam desistet oriri
3.971
vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
3.972
respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
3.973
temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
3.974
hoc igitur speculum nobis natura futuri
3.975
temporis exponit post mortem denique nostram.
3.976
numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
3.977
quicquam, non omni somno securius exstat?
3.978
Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo
3.979
prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.
3.980
nec miser inpendens magnum timet aereaëre saxum
3.981
Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;
3.982
sed magis in vita divom metus urget inanis
3.983
mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.
3.984
nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem
3.985
nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam
3.986
perpetuam aetatem possunt reperire profecto.
3.987
quam libet immani proiectu corporis exstet,
3.988
qui non sola novem dispessis iugera membris
3.989
optineat, sed qui terrai totius orbem,
3.990
non tamen aeternum poterit perferre dolorem
3.991
nec praebere cibum proprio de corpore semper.
3.992
sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem
3.993
quem volucres lacerant atque exest anxius angor
3.994
aut alia quavis scindunt cuppedine curae.
3.995
Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est,
3.996
qui petere a populo fasces saevasque secures
3.997
imbibit et semper victus tristisque recedit.
3.998
nam petere imperium, quod inanest nec datur umquam,
3.999
atque in eo semper durum sufferre laborem,
3.1000
hoc est adverso nixantem trudere monte
3.1001
saxum, quod tamen e summo iam vertice rusum
3.1002
volvitur et plani raptim petit aequora campi.
3.1003
deinde animi ingratam naturam pascere semper
3.1004
atque explere bonis rebus satiareque numquam,
3.1005
quod faciunt nobis annorum tempora, circum
3.1006
cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,
3.1007
nec tamen explemur vitai fructibus umquam,
3.1008
hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas
3.1009
quod memorant laticem pertusum congerere in vas,
3.1010
quod tamen expleri nulla ratione potestur.
3.1011
Cerberus et Furiae iam vero et lucis egestas,
3.1012
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus!
3.1013
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto;
3.1014
sed metus in vita poenarum pro male factis
3.1015
est insignibus insignis scelerisque luela,
3.1016
carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
3.1017
verbera carnifices robur pix lammina taedae;
3.1018
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
3.1019
praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
3.1020
nec videt interea qui terminus esse malorum
3.1021
possit nec quae sit poenarum denique finis,
3.1022
atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant.
3.1023
hic Acherusia fit stultorum denique vita.
3.1024
Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis.
3.1025
'lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
3.1026
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
3.1027
inde alii multi reges rerumque potentes
3.1028
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
3.1029
ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum
3.1030
stravit iterque dedit legionibus ire per altum
3.1031
ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
3.1032
et contempsit equis insultans murmura ponti,
3.1033
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
3.1034
Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
3.1035
ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
3.1036
adde repertores doctrinarum atque leporum,
3.1037
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
3.1038
sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
3.1039
denique Democritum post quam matura vetustas
3.1040
admonuit memores motus languescere mentis,
3.1041
sponte sua leto caput obvius optulit ipse.
3.1042
ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,
3.1043
qui genus humanum ingenio superavit et omnis
3.1044
restinxit stellas exortus ut aetherius sol.
3.1045
tu vero dubitabis et indignabere obire?
3.1046
mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,
3.1047
qui somno partem maiorem conteris aevi,
3.1048
et viligans stertis nec somnia cernere cessas
3.1049
sollicitamque geris cassa formidine mentem
3.1050
nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
3.1051
ebrius urgeris multis miser undique curis
3.1052
atque animo incerto fluitans errore vagaris.'
3.1053
Si possent homines, proinde ac sentire videntur
3.1054
pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget,
3.1055
e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
3.1056
tanta mali tam quam moles in pectore constet,
3.1057
haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus
3.1058
quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper,
3.1059
commutare locum, quasi onus deponere possit.
3.1060
exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
3.1061
esse domi quem pertaesumst, subitoque revertit,
3.1062
quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
3.1063
currit agens mannos ad villam praecipitanter
3.1064
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;
3.1065
oscitat extemplo, tetigit cum limina villae,
3.1066
aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,
3.1067
aut etiam properans urbem petit atque revisit.
3.1068
hoc se quisque modo fugit, at quem scilicet, ut fit,
3.1069
effugere haut potis est: ingratius haeret et odit
3.1070
propterea, morbi quia causam non tenet aeger;
3.1071
quam bene si videat, iam rebus quisque relictis
3.1072
naturam primum studeat cognoscere rerum,
3.1073
temporis aeterni quoniam, non unius horae,
3.1074
ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis
3.1075
aetas, post mortem quae restat cumque manendo.
3.1076
Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
3.1077
quae mala nos subigit vitai tanta cupido?
3.1078
certe equidem finis vitae mortalibus adstat
3.1079
nec devitari letum pote, quin obeamus.
3.1080
praeterea versamur ibidem atque insumus usque
3.1081
nec nova vivendo procuditur ulla voluptas;
3.1082
sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur
3.1083
cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus
3.1084
et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.
3.1085
posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,
3.1086
quidve ferat nobis casus quive exitus instet.
3.1087
nec prorsum vitam ducendo demimus hilum
3.1088
tempore de mortis nec delibare valemus,
3.1089
quo minus esse diu possimus forte perempti.
3.1090
proinde licet quod vis vivendo condere saecla,
3.1091
mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,
3.1092
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
3.1093
lumine qui finem vitai fecit, et ille,
3.1094
mensibus atque annis qui multis occidit ante.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).