Lucretius
On Rerumnat
On Rerumnat 6.556
Choose a text
More by Lucretius
—
Perseus Lat1
6.1
Primae frugiparos fetus mortalibus aegris
6.2
dididerunt quondam praeclaro nomine Athenae
6.3
et recreaverunt vitam legesque rogarunt
6.4
et primae dederunt solacia dulcia vitae,
6.5
cum genuere virum tali cum corde repertum,
6.6
omnia veridico qui quondam ex ore profudit;
6.7
cuius et extincti propter divina reperta
6.8
divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.
6.9
nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus
6.10
omnia iam ferme mortalibus esse parata
6.11
et, pro quam possent, vitam consistere tutam,
6.12
divitiis homines et honore et laude potentis
6.13
affluere atque bona gnatorum excellere fama,
6.14
nec minus esse domi cuiquam tamen anxia cordi,
6.15
atque animi ingratis vitam vexare sine ulla
6.16
pausa atque infestis cogi saevire querellis,
6.17
intellegit ibi vitium vas efficere ipsum
6.18
omniaque illius vitio corrumpier intus,
6.19
quae conlata foris et commoda cumque venirent;
6.20
partim quod fluxum pertusumque esse videbat,
6.21
ut nulla posset ratione explerier umquam,
6.22
partim quod taetro quasi conspurcare sapore
6.23
omnia cernebat, quae cumque receperat, intus.
6.24
veridicis igitur purgavit pectora dictis
6.25
et finem statuit cuppedinis atque timoris
6.26
exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes,
6.27
quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo
6.28
qua possemus ad id recto contendere cursu,
6.29
quidve mali foret in rebus mortalibus passim,
6.30
quod fieret naturali varieque volaret
6.31
seu casu seu vi, quod sic natura parasset,
6.32
et quibus e portis occurri cuique deceret,
6.33
et genus humanum frustra plerumque probavit
6.34
volvere curarum tristis in pectore fluctus.
6.35
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis
6.36
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
6.37
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
6.38
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
6.39
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
6.40
non radii solis nec lucida tela diei
6.41
discutiant, sed naturae species ratioque.
6.42
quo magis inceptum pergam pertexere dictis.
6.43
Et quoniam docui mundi mortalia templa
6.44
esse et nativo consistere corpore caelum,
6.45
et quae cumque in eo fiunt fierique necessest
6.46
pleraque dissolui, qui restant percipe porro,
6.47
quandoquidem semel insignem conscendere currum
6.48
tu mihi supremae praescripta ad candida callis
6.49
currenti spatium praemonstra, callida musa
6.50
Calliope, requies hominum divomque voluptas,
6.51
te duce ut insigni capiam cum laude coronam.
6.52
ventorum existant, placentur ut omnia rursum
6.53
quae fuerint, sint placato conversa furore.
6.54
cetera quae fieri in terris caeloque tuentur
6.55
mortales, pavidis cum pendent mentibus saepe
6.56
et faciunt animos humilis formidine divom
6.57
depressosque premunt ad terram propterea quod
6.58
ignorantia causarum conferre deorum
6.59
cogit ad imperium res et concedere regnum.
6.60
quorum operum causas nulla ratione videre
6.61
possunt ac fieri divino numine rentur.
6.62
nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
6.63
si tamen interea mirantur qua ratione
6.64
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
6.65
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,
6.66
rursus in antiquas referuntur religionis
6.67
et dominos acris adsciscunt, omnia posse
6.68
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
6.69
quid nequeat, finita potestas denique cuique
6.70
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens;
6.71
quo magis errantes caeca ratione feruntur.
6.72
quae nisi respuis ex animo longeque remittis
6.73
dis indigna putare alienaque pacis eorum,
6.74
delibata deum per te tibi numina sancta
6.75
saepe oberunt; non quo violari summa deum vis
6.76
possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,
6.77
sed quia tute tibi placida cum pace quietos
6.78
constitues magnos irarum volvere fluctus,
6.79
nec delubra deum placido cum pectore adibis,
6.80
nec de corpore quae sancto simulacra feruntur
6.81
in mentes hominum divinae nuntia formae,
6.82
suscipere haec animi tranquilla pace valebis.
6.83
inde videre licet qualis iam vita sequatur.
6.84
quam quidem ut a nobis ratio verissima longe
6.85
reiciat, quamquam sunt a me multa profecta,
6.86
multa tamen restant et sunt ornanda politis
6.87
versibus; est ratio caeliQUE ignisque tenenda,
6.88
sunt tempestates et fulmina clara canenda,
6.89
quid faciant et qua de causa cumque ferantur;
6.90
ne trepides caeli divisis partibus amens,
6.91
unde volans ignis pervenerit aut in utram se
6.92
verterit hinc partim, quo pacto per loca saepta
6.93
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se.
6.94
quorum operum causas nulla ratione videre
6.95
possunt ac fieri divino numine rentur.
6.96
Principio tonitru quatiuntur caerula caeli
6.97
propterea quia concurrunt sublime volantes
6.98
aetheriae nubes contra pugnantibus ventis.
6.99
nec fit enim sonitus caeli de parte serena,
6.100
verum ubi cumque magis denso sunt agmine nubes,
6.101
tam magis hinc magno fremitus fit murmure saepe.
6.102
praeterea neque tam condenso corpore nubes
6.103
esse queunt quam sunt lapides ac ligna, neque autem
6.104
tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes;
6.105
nam cadere aut bruto deberent pondere pressae
6.106
ut lapides, aut ut fumus constare nequirent
6.107
nec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.
6.108
Dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,
6.109
carbasus ut quondam magnis intenta theatris
6.110
dat crepitum malos inter iactata trabesque,
6.111
inter dum perscissa furit petulantibus auris
6.112
et fragilis sonitus chartarum commeditatur;
6.113
id quoque enim genus in tonitru cognoscere possis,
6.114
aut ubi suspensam vestem chartasque volantis
6.115
verberibus venti versant planguntque per auras.
6.116
fit quoque enim inter dum ut non tam concurrere nubes
6.117
frontibus adversis possint quam de latere ire
6.118
diverso motu radentes corpora tractim,
6.119
aridus unde auris terget sonus ille diuque
6.120
ducitur, exierunt donec regionibus artis.
6.121
Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur
6.122
omnia saepe gravi tremere et divolsa repente
6.123
maxima dissiluisse capacis moenia mundi,
6.124
cum subito validi venti conlecta procella
6.125
nubibus intorsit sese conclusaque ibidem
6.126
turbine versanti magis ac magis undique nubem
6.127
cogit uti fiat spisso cava corpore circum,
6.128
post ubi conminuit vis eius et impetus acer,
6.129
tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem.
6.130
nec mirum, cum plena animae vensicula parva
6.131
saepe haud dat parvum sonitum displosa repente.
6.132
Est etiam ratio, cum venti nubila perflant,
6.133
ut sonitus faciant; etenim ramosa videmus
6.134
nubila saepe modis multis atque aspera ferri;
6.135
scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri
6.136
perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem.
6.137
Fit quoque ut inter dum validi vis incita venti
6.138
perscindat nubem perfringens impete recto;
6.139
nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,
6.140
hic, ubi lenior est, in terra cum tamen alta
6.141
arbusta evolvens radicibus haurit ab imis.
6.142
sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur
6.143
dant in frangendo graviter; quod item fit in altis
6.144
fluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus.
6.145
Fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens
6.146
fulminis; haec multo si forte umore recepit
6.147
ignem, continuo magno clamore trucidat;
6.148
ut calidis candens ferrum e fornacibus olim
6.149
stridit, ubi in gelidum propter demersimus imbrem.
6.150
Aridior porro si nubes accipit ignem,
6.151
uritur ingenti sonitu succensa repente,
6.152
lauricomos ut si per montis flamma vagetur
6.153
turbine ventorum comburens impete magno;
6.154
nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus
6.155
terribili sonitu flamma crepitante crematur.
6.156
Denique saepe geli multus fragor atque ruina
6.157
grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte;
6.158
ventus enim cum confercit, franguntur in artum
6.159
concreti montes nimborum et grandine mixti.
6.160
Fulgit item, nubes ignis cum semina multa
6.161
excussere suo concursu, ceu lapidem si
6.162
percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen
6.163
exilit et claras scintillas dissipat ignis.
6.164
sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus,
6.165
fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris
6.166
tardius adveniunt quam visum quae moveant res.
6.167
id licet hinc etiam cognoscere: caedere si quem
6.168
ancipiti videas ferro procul arboris auctum,
6.169
ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris
6.170
det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante
6.171
quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni
6.172
e simili causa, concursu natus eodem.
6.173
Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt
6.174
nubes et tremulo tempestas impete fulgit.
6.175
ventus ubi invasit nubem et versatus ibidem
6.176
fecit ut ante cavam docui spissescere nubem,
6.177
mobilitate sua fervescit; ut omnia motu
6.178
percalefacta vides ardescere, plumbea vero
6.179
glans etiam longo cursu volvenda liquescit.
6.180
ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram,
6.181
dissipat ardoris quasi per vim expressa repente
6.182
semina, quae faciunt nictantia fulgura flammae;
6.183
inde sonus sequitur, qui tardius adlicit auris
6.184
quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra.
6.185
scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte
6.186
extructis aliis alias super impete miro.
6.187
ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus
6.188
quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.
6.189
contemplator enim, cum montibus adsimulata
6.190
nubila portabunt venti transversa per auras,
6.191
aut ubi per magnos montis cumulata videbis
6.192
insuper esse aliis alia atque urguere superna
6.193
in statione locata sepultis undique ventis;
6.194
tum poteris magnas moles cognoscere eorum
6.195
speluncasque vel ut saxis pendentibus structas
6.196
cernere, quas venti cum tempestate coorta
6.197
conplerunt, magno indignantur murmure clausi
6.198
nubibus in caveisque ferarum more minantur,
6.199
nunc hinc nunc illinc fremitus per nubila mittunt,
6.200
quaerentesque viam circum versantur et ignis
6.201
semina convolvunt e nubibus atque ita cogunt
6.202
multa rotantque cavis flammam fornacibus intus,
6.203
donec divolsa fulserunt nube corusci.
6.204
Hac etiam fit uti de causa mobilis ille
6.205
devolet in terram liquidi color aureus ignis,
6.206
semina quod nubes ipsas permulta necessust
6.207
ignis habere; etenim cum sunt umore sine ullo,
6.208
flammeus est plerumque colos et splendidus ollis.
6.209
quippe etenim solis de lumine multa necessest
6.210
concipere, ut merito rubeant ignesque profundant.
6.211
hasce igitur cum ventus agens contrusit in unum
6.212
compressitque locum cogens, expressa profundunt
6.213
semina, quae faciunt flammae fulgere colores.
6.214
Fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli;
6.215
nam cum ventus eas leviter diducit euntis
6.216
dissoluitque, cadant ingratius illa necessest
6.217
semina quae faciunt fulgorem. tum sine taetro
6.218
terrore atque sonis fulgit nulloque tumultu.
6.219
Quod superest, quali natura praedita constent
6.220
fulmina, declarant ictus et inusta vaporis
6.221
signa notaeque gravis halantis sulpuris auras;
6.222
ignis enim sunt haec non venti signa neque imbris.
6.223
praeterea saepe accendunt quoque tecta domorum
6.224
et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.
6.225
hunc tibi subtilem cum primis ignibus ignem
6.226
constituit natura minutis mobilibusque
6.227
corporibus, cui nil omnino obsistere possit.
6.228
transit enim validum fulmen per saepta domorum
6.229
clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera
6.230
et liquidum puncto facit aes in tempore et aurum.
6.231
curat item vasis integris vina repente
6.232
diffugiant, quia ni mirum facile omnia circum
6.233
conlaxat rareque facit lateramina vasis
6.234
adveniens calor eius et insinuatus in ipsum
6.235
mobiliter soluens differt primordia vini.
6.236
quod solis vapor aetatem non posse videtur
6.237
efficere usque adeo pollens fervore corusco.
6.238
tanto mobilior vis et dominantior haec est.
6.239
Nunc ea quo pacto gignantur et impete tanto
6.240
fiant ut possint ictu discludere turris,
6.241
disturbare domos, avellere tigna trabesque
6.242
et monimenta virum commoliri atque ciere,
6.243
exanimare homines, pecudes prosternere passim,
6.244
cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint,
6.245
expediam neque te in promissis plura morabor.
6.246
Fulmina gignier e crassis alteque putandumst
6.247
nubibus extructis; nam caelo nulla sereno
6.248
nec leviter densis mittuntur nubibus umquam.
6.249
nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res;
6.250
quod tunc per totum concrescunt aeeraaeëra nubes,
6.251
undique uti tenebras omnis Acherunta reamur
6.252
liquisse et magnas caeli complesse cavernas,
6.253
aeusqueæusque adeo tetra nimborum nocte coorta
6.254
inpendent atrae formidinis ora superne,aeæ
6.255
cum commoliri tempestas fulmina coeptat.
6.256
praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus,
6.257
ut picis e caelo demissum flumen, in undas
6.258
sic cadit effertus tenebris procul et trahit atram
6.259
fulminibus gravidam tempestatem atque procellis,
6.260
ignibus ac ventis cum primis ipse repletus,
6.261
in terra quoque ut horrescant ac tecta requirant.
6.262
sic igitur supera nostrum caput esse putandumst
6.263
tempestatem altam; neque enim caligine tanta
6.264
obruerent terras, nisi inaedificata superne
6.265
multa forent multis exempto nubila sole;
6.266
nec tanto possent venientes opprimere imbri,
6.267
flumina abundare ut facerent camposque natare,
6.268
si non extructis foret alte nubibus aether.
6.269
hic igitur ventis atque ignibus omnia plena
6.270
sunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt.
6.271
quippe etenim supra docui permulta vaporis
6.272
semina habere cavas nubes et multa necessest
6.273
concipere ex solis radiis ardoreque eorum.
6.274
hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum
6.275
forte locum quemvis, expressit multa vaporis
6.276
semina seque simul cum eo commiscuit igni,
6.277
insinuatus ibi vortex versatur in arto
6.278
et calidis acuit fulmen fornacibus intus;
6.279
nam duplici ratione accenditur: ipse sua cum
6.280
mobilitate calescit et e contagibus ignis.
6.281
inde ubi percaluit venti vis et gravis ignis
6.282
impetus incessit, maturum tum quasi fulmen
6.283
perscindit subito nubem ferturque coruscis
6.284
omnia luminibus lustrans loca percitus ardor.
6.285
quem gravis insequitur sonitus, displosa repente
6.286
opprimere ut caeli videantur templa superne.
6.287
inde tremor terras graviter pertemptat et altum
6.288
murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum
6.289
tempestas concussa tremit fremitusque moventur.
6.290
quo de concussu sequitur gravis imber et uber,
6.291
omnis uti videatur in imbrem vertier aether
6.292
atque ita praecipitans ad diluviem revocare;
6.293
tantus discidio nubis ventique procella
6.294
mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.
6.295
Est etiam cum vis extrinsecus incita venti
6.296
incidit in validam maturo culmine nubem;
6.297
quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille
6.298
vertex, quem patrio vocitamus nomine fulmen.
6.299
hoc fit idem in partis alias, quo cumque tulit vis.
6.300
Fit quoque ut inter dum venti vis missa sine igni
6.301
igniscat tamen in spatio longoque meatu,
6.302
dum venit amittens in cursu corpora quaedam
6.303
grandia, quae nequeunt pariter penetrare per auras,
6.304
atque alia ex ipso conradens aeereaeëre portat
6.305
parvola, quae faciunt ignem commixta volando;
6.306
non alia longe ratione ac plumbea saepe
6.307
fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris
6.308
corpora dimittens ignem concepit in auris.
6.309
Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,
6.310
frigida cum venti pepulit vis missa sine igni,
6.311
ni mirum quia, cum vehementi perculit ictu,
6.312
confluere ex ipso possunt elementa vaporis
6.313
et simul ex illa quae tum res excipit ictum;
6.314
ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,
6.315
nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi
6.316
semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.
6.317
sic igitur quoque res accendi fulmine debet,
6.318
opportuna fuit si forte et idonea flammis.
6.319
nec temere omnino plane vis frigida venti
6.320
esse potest, ea quae tanta vi missa supernest,
6.321
quin, prius in cursu si non accenditur igni,
6.322
at tepefacta tamen veniat commixta calore.
6.323
Mobilitas autem fit fulminis et gravis ictus
6.324
et celeri ferme percurrunt fulmina lapsu,
6.325
nubibus ipsa quod omnino prius incita se vis
6.326
colligit et magnum conamen sumit eundi,
6.327
inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,
6.328
exprimitur vis atque ideo volat impete miro,
6.329
ut validis quae de tormentis missa feruntur.
6.330
Adde quod e parvis et levibus est elementis,
6.331
nec facilest tali naturae obsistere quicquam;
6.332
inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,
6.333
non igitur multis offensibus in remorando
6.334
haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.
6.335
Deinde, quod omnino natura pondera deorsum
6.336
omnia nituntur, cum plagast addita vero,
6.337
mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,
6.338
ut vehementius et citius quae cumque morantur
6.339
obvia discutiat plagis itinerque sequatur.
6.340
Denique quod longo venit impete, sumere debet
6.341
mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo
6.342
et validas auget viris et roborat ictum;
6.343
nam facit ut quae sint illius semina cumque
6.344
e regione locum quasi in unum cuncta ferantur,
6.345
omnia coniciens in eum volventia cursum.
6.346
Forsitan ex ipso veniens trahat aeereaeëre quaedam
6.347
corpora, quae plagis incendunt mobilitatem.
6.348
incolumisque venit per res atque integra transit
6.349
multa, foraminibus liquidus quia transviat ignis.
6.350
multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa
6.351
corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.
6.352
dissoluit porro facile aes aurumque repente
6.353
conferve facit, e parvis quia facta minute
6.354
corporibus vis est et levibus ex elementis,
6.355
quae facile insinuantur et insinuata repente
6.356
dissoluont nodos omnis et vincla relaxant.
6.357
Autumnoque magis stellis fulgentibus alta
6.358
concutitur caeli domus undique totaque tellus,
6.359
et cum tempora se veris florentia pandunt.
6.360
frigore enim desunt ignes ventique calore
6.361
deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes.
6.362
interutrasque igitur cum caeli tempora constant,
6.363
tum variae causae concurrunt fulminis omnes.
6.364
nam fretus ipse anni permiscet frigus ad aestum.
6.365
quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi,
6.366
ut discordia sit rerum magnoque tumultu
6.367
ignibus et ventis furibundus fluctuet aeeraeër.
6.368
prima caloris enim pars est postrema rigoris;
6.369
tempus id est vernum; quare pugnare necessest
6.370
dissimilis res inter se turbareque mixtas.
6.371
et calor extremus primo cum frigore mixtus
6.372
volvitur, autumni quod fertur nomine tempus,
6.373
hic quoque confligunt hiemes aestatibus acres.
6.374
propterea freta sunt haec anni nominitanda,
6.375
nec mirumst, in eo si tempore plurima fiunt
6.376
fulmina tempestasque cietur turbida caelo,
6.377
ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,
6.378
hinc flammis, illinc ventis umoreque mixto.
6.379
Hoc est igniferi naturam fulminis ipsam
6.380
perspicere et qua vi faciat rem quamque videre,
6.381
non Tyrrhena retro volventem carmina frustra
6.382
indicia occultae divum perquirere mentis,
6.383
unde volans ignis pervenerit aut in utram se
6.384
verterit hinc partim, quo pacto per loca saepta
6.385
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se,
6.386
quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.
6.387
quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi
6.388
terrifico quatiunt sonitu caelestia templa
6.389
et iaciunt ignem quo cuiquest cumque voluntas,
6.390
cur quibus incautum scelus aversabile cumquest
6.391
non faciunt icti flammas ut fulguris halent
6.392
pectore perfixo, documen mortalibus acre,
6.393
et potius nulla sibi turpi conscius in re
6.394
volvitur in flammis innoxius inque peditur
6.395
turbine caelesti subito correptus et igni?
6.396
cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?
6.397
an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?
6.398
in terraque patris cur telum perpetiuntur
6.399
optundi? cur ipse sinit neque parcit in hostis?
6.400
denique cur numquam caelo iacit undique puro
6.401
Iuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?
6.402
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum
6.403
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?
6.404
in mare qua porro mittit ratione? quid undas
6.405
arguit et liquidam molem camposque natantis?
6.406
praeterea si vult caveamus fulminis ictum,
6.407
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?
6.408
si nec opinantis autem volt opprimere igni,
6.409
cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,
6.410
cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?
6.411
et simul in multas partis qui credere possis
6.412
mittere? an hoc ausis numquam contendere factum,
6.413
ut fierent ictus uno sub tempore plures?
6.414
at saepest numero factum fierique necessest,
6.415
ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,
6.416
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.
6.417
postremo cur sancta deum delubra suasque
6.418
discutit infesto praeclaras fulmine sedes
6.419
et bene facta deum frangit simulacra suisque
6.420
demit imaginibus violento volnere honorem?
6.421
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius
6.422
montibus in summis vestigia cernimus ignis?
6.423
Quod super est, facilest ex his cognoscere rebus,
6.424
presteras Graii quos ab re nominitarunt,
6.425
in mare qua missi veniant ratione superne.
6.426
nam fit ut inter dum tam quam demissa columna
6.427
in mare de caelo descendat, quam freta circum
6.428
fervescunt graviter spirantibus incita flabris,
6.429
et quae cumque in eo tum sint deprensa tumultu
6.430
navigia in summum veniant vexata periclum.
6.431
hoc fit ubi inter dum non quit vis incita venti
6.432
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit
6.433
in mare de caelo tam quam demissa columna,
6.434
paulatim, quasi quid pugno bracchique superne
6.435
coniectu trudatur et extendatur in undas;
6.436
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti
6.437
vis et fervorem mirum concinnat in undis;
6.438
versabundus enim turbo descendit et illam
6.439
deducit pariter lento cum corpore nubem;
6.440
quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti,
6.441
ille in aquam subito totum se inmittit et omne
6.442
excitat ingenti sonitu mare fervere cogens.
6.443
Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse
6.444
vertex conradens ex aeereaeëre semina nubis
6.445
et quasi demissum caelo prestera imitetur;
6.446
hic ubi se in terras demisit dissoluitque,
6.447
turbinis immanem vim provomit atque procellae.
6.448
sed quia fit raro omnino montisque necessest
6.449
officere in terris, apparet crebrius idem
6.450
prospectu maris in magno caeloque patenti.
6.451
Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando
6.452
hoc super in caeli spatio coiere repente
6.453
asperiora, modis quae possint indupedita
6.454
exiguis tamen inter se compressa teneri.
6.455
haec faciunt primum parvas consistere nubes;
6.456
inde ea comprendunt inter se conque gregantur
6.457
et coniungendo crescunt ventisque feruntur
6.458
usque adeo donec tempestas saeva coortast.
6.459
Fit quoque uti montis vicina cacumina caelo
6.460
quam sint quoque magis, tanto magis edita fument
6.461
adsidue fulvae nubis caligine crassa
6.462
propterea quia, cum consistunt nubila primum,
6.463
ante videre oculi quam possint tenvia, venti
6.464
portantes cogunt ad summa cacumina montis;
6.465
hic demum fit uti turba maiore coorta
6.466
et condensa queant apparere et simul ipso
6.467
vertice de montis videantur surgere in aethram.
6.468
nam loca declarat sursum ventosa patere
6.469
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.
6.470
Praeterea permulta mari quoque tollere toto
6.471
corpora naturam declarant litore vestis
6.472
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.
6.473
quo magis ad nubis augendas multa videntur
6.474
posse quoque e salso consurgere momine ponti;
6.475
nam ratio consanguineast umoribus omnis.
6.476
Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa
6.477
surgere de terra nebulas aestumque videmus,
6.478
quae vel ut halitus hinc ita sursum expressa feruntur
6.479
suffunduntque sua caelum caligine et altas
6.480
sufficiunt nubis paulatim conveniundo;
6.481
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus
6.482
et quasi densendo subtexit caerula nimbis.
6.483
Fit quoque ut hunc veniant in caelum extrinsecus illa
6.484
corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;
6.485
innumerabilem enim numerum summamque profundi
6.486
esse infinitam docui, quantaque volarent
6.487
corpora mobilitate ostendi quamque repente
6.488
immemorabile per spatium transire solerent.
6.489
haut igitur mirumst, si parvo tempore saepe
6.490
tam magnis ventis tempestas atque tenebrae
6.491
coperiant maria ac terras inpensa superne,
6.492
undique quandoquidem per caulas aetheris omnis
6.493
et quasi per magni circum spiracula mundi
6.494
exitus introitusque elementis redditus extat.
6.495
Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis
6.496
nubibus umor et in terras demissus ut imber
6.497
decidat, expediam. primum iam semina aquai
6.498
multa simul vincam consurgere nubibus ipsis
6.499
omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque
6.500
et nubis et aquam, quae cumque in nubibus extat,
6.501
ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,
6.502
sudor item atque umor qui cumque est denique membris.
6.503
concipiunt etiam multum quoque saepe marinum
6.504
umorem, vel uti pendentia vellera lanae,
6.505
cum supera magnum mare venti nubila portant.
6.506
consimili ratione ex omnibus amnibus umor
6.507
tollitur in nubis. quo cum bene semina aquarum
6.508
multa modis multis convenere undique adaucta,
6.509
confertae nubes umorem mittere certant
6.510
dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa
6.511
copia nimborum turba maiore coacta
6.512
urget et e supero premit ac facit effluere imbris.
6.513
praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis
6.514
aut dissolvuntur solis super icta calore,
6.515
mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni
6.516
cera super calido tabescens multa liquescat.
6.517
sed vehemens imber fit, ubi vehementer utraque
6.518
nubila vi cumulata premuntur et impete venti.
6.519
at retinere diu pluviae longumque morari
6.520
consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum
6.521
atque aliis aliae nubes nimbique rigantes
6.522
insuper atque omni vulgo de parte feruntur,
6.523
terraque cum fumans umorem tota redhalat.
6.524
hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam
6.525
adversa fulsit nimborum aspargine contra,
6.526
tum color in nigris existit nubibus arqui.
6.527
Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur,
6.528
et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum
6.529
omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae
6.530
et vis magna geli, magnum duramen aquarum,
6.531
et mora quae fluvios passim refrenat aventis,
6.532
perfacilest tamen haec reperire animoque videre,
6.533
omnia quo pacto fiant quareve creentur,
6.534
cum bene cognoris elementis reddita quae sint.
6.535
Nunc age, quae ratio terrai motibus extet
6.536
percipe. et in primis terram fac ut esse rearis
6.537
supter item ut supera ventosis undique plenam
6.538
speluncis multosque lacus multasque lucunas
6.539
in gremio gerere et rupes deruptaque saxa;
6.540
multaque sub tergo terrai flumina tecta
6.541
volvere vi fluctus summersos caeca putandumst;
6.542
undique enim similem esse sui res postulat ipsa.
6.543
his igitur rebus subiunctis suppositisque
6.544
terra superne tremit magnis concussa ruinis,
6.545
subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;
6.546
quippe cadunt toti montes magnoque repente
6.547
concussu late disserpunt inde tremores.
6.548
et merito, quoniam plaustris concussa tremescunt
6.549
tecta viam propter non magno pondere tota,
6.550
nec minus exultant, si quidvis cumque viai
6.551
ferratos utrimque rotarum succutit orbes.
6.552
Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas
6.553
gleba vetustate e terra provolvitur ingens,
6.554
ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;
6.555
ut vas inter aquas non quit constare, nisi umor
6.556
destitit in dubio fluctu iactarier intus.
6.557
Praeterea ventus cum per loca subcava terrae
6.558
collectus parte ex una procumbit et urget
6.559
obnixus magnis speluncas viribus altas,
6.560
incumbit tellus quo venti prona premit vis.
6.561
tum supera terram quae sunt extructa domorum
6.562
ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,
6.563
inclinata minent in eandem prodita partem
6.564
protractaeque trabes inpendent ire paratae.
6.565
et metuunt magni naturam credere mundi
6.566
exitiale aliquod tempus clademque manere,
6.567
cum videant tantam terrarum incumbere molem!
6.568
quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet
6.569
res neque ab exitio possit reprehendere euntis;
6.570
nunc quia respirant alternis inque gravescunt
6.571
et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,
6.572
saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas
6.573
quam facit; inclinatur enim retroque recellit
6.574
et recipit prolapsa suas in pondere sedes.
6.575
hac igitur ratione vacillant omnia tecta,
6.576
summa magis mediis, media imis, ima perhilum.
6.577
Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.
6.578
ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedam
6.579
aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta
6.580
in loca se cava terrai coniecit ibique
6.581
speluncas inter magnas fremit ante tumultu
6.582
versabundaQUE portatur, post incita cum vis
6.583
exagitata foras erumpitur et simul altam
6.584
diffindens terram magnum concinnat hiatum.
6.585
in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi
6.586
in Peloponneso, quas exitus hic animai
6.587
disturbat urbes et terrae motus obortus.
6.588
multaque praeterea ceciderunt moenia magnis
6.589
motibus in terris et multae per mare pessum
6.590
subsedere suis pariter cum civibus urbes.
6.591
quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai
6.592
et fera vis venti per crebra foramina terrae
6.593
dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;
6.594
frigus uti nostros penitus cum venit in artus,
6.595
concutit invitos cogens tremere atque movere.
6.596
ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,
6.597
tecta superne timent, metuunt inferne cavernas
6.598
terrai ne dissoluat natura repente,
6.599
neu distracta suum late dispandat hiatum
6.600
idque suis confusa velit complere ruinis.
6.601
proinde licet quamvis caelum terramque reantur
6.602
incorrupta fore aeternae mandata saluti:
6.603
et tamen inter dum praesens vis ipsa pericli
6.604
subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,
6.605
ne pedibus raptim tellus subtracta feratur
6.606
in barathrum rerumque sequatur prodita summa
6.607
funditus et fiat mundi confusa ruina.
6.608
Principio mare mirantur non reddere maius
6.609
naturam, quo sit tantus decursus aquarum,
6.610
omnia quo veniant ex omni flumina parte.
6.611
adde vagos imbris tempestatesque volantes,
6.612
omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;
6.613
adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam
6.614
guttai vix instar erunt unius adaugmen;
6.615
quo minus est mirum mare non augescere magnum.
6.616
Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.
6.617
quippe videmus enim vestis umore madentis
6.618
exsiccare suis radiis ardentibus solem;
6.619
at pelage multa et late substrata videmus.
6.620
proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol
6.621
umoris parvam delibet ab aequore partem,
6.622
largiter in tanto spatio tamen auferet undis.
6.623
Tum porro venti quoque magnam tollere partem
6.624
umoris possunt verrentes aequora, ventis
6.625
una nocte vias quoniam persaepe videmus
6.626
siccari mollisque luti concrescere crustas.
6.627
Praeterea docui multum quoque tollere nubes
6.628
umorem magno conceptum ex aequore ponti
6.629
et passim toto terrarum spargere in orbi,
6.630
cum pluit in terris et venti nubila portant.
6.631
Postremo quoniam raro cum corpore tellus
6.632
est et coniunctast oras maris undique cingens,
6.633
debet, ut in mare de terris venit umor aquai,
6.634
in terras itidem manare ex aequore salso;
6.635
percolatur enim virus retroque remanat
6.636
materies umoris et ad caput amnibus omnis
6.637
confluit, inde super terras redit agmine dulci
6.638
qua via secta semel liquido pede detulit undas.
6.639
Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae
6.640
expirent ignes inter dum turbine tanto,
6.641
expediam; neque enim mediocri clade coorta
6.642
flammae tempestas Siculum dominata per agros
6.643
finitimis ad se convertit gentibus ora,
6.644
fumida cum caeli scintillare omnia templa
6.645
cernentes pavida complebant pectora cura,
6.646
quid moliretur rerum natura novarum.
6.647
Hisce tibi in rebus latest alteque videndum
6.648
et longe cunctas in partis dispiciendum,
6.649
ut reminiscaris summam rerum esse profundam
6.650
et videas caelum summai totius unum
6.651
quam sit parvula pars et quam multesima constet
6.652
nec tota pars, homo terrai quota totius unus.
6.653
quod bene propositum si plane contueare
6.654
ac videas plane, mirari multa relinquas.
6.655
numquis enim nostrum miratur, siquis in artus
6.656
accepit calido febrim fervore coortam
6.657
aut alium quemvis morbi per membra dolorem?
6.658
opturgescit enim subito pes, arripit acer
6.659
saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,
6.660
existit sacer ignis et urit corpore serpens
6.661
quam cumque arripuit partem repitque per artus,
6.662
ni mirum quia sunt multarum semina rerum
6.663
et satis haec tellus morbi caelumque mali fert,
6.664
unde queat vis immensi procrescere morbi.
6.665
sic igitur toti caelo terraeque putandumst
6.666
ex infinito satis omnia suppeditare,
6.667
unde repente queat tellus concussa moveri
6.668
perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,
6.669
ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;
6.670
id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa
6.671
et tempestates pluviae graviore coortu
6.672
sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.
6.673
'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'
6.674
scilicet et fluvius qui visus maximus ei,
6.675
qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens
6.676
arbor homoque videtur et omnia de genere omni
6.677
maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,
6.678
cum tamen omnia cum caelo terraque marique
6.679
nil sint ad summam summai totius omnem.
6.680
Nunc tamen illa modis quibus inritata repente
6.681
flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,
6.682
expediam. primum totius subcava montis
6.683
est natura fere silicum suffulta cavernis.
6.684
omnibus est porro in speluncis ventus et aeeraeër.
6.685
ventus enim fit, ubi est agitando percitus aeeraeër.
6.686
hic ubi percaluit cale fecitque omnia circum
6.687
saxa furens, qua contingit, terramque et ab ollis
6.688
excussit calidum flammis velocibus ignem,
6.689
tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.
6.690
fert itaque ardorem longe longeque favillam
6.691
differt et crassa volvit caligine fumum
6.692
extruditque simul mirando pondere saxa;
6.693
ne dubites quin haec animai turbida sit vis.
6.694
praeterea magna ex parti mare montis ad eius
6.695
radices frangit fluctus aestumque resolvit.
6.696
ex hoc usque mari speluncae montis ad altas
6.697
perveniunt subter fauces. hac ire fatendumst
6.698
et penetrare mari penitus res cogit aperto
6.699
atque efflare foras ideoque extollere flammam
6.700
saxaque subiectare et arenae tollere nimbos.
6.701
in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi
6.702
nominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.
6.703
Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam
6.704
non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;
6.705
corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere
6.706
conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
6.707
conveniat leti, dicatur ut illius una;
6.708
nam neque eum ferro nec frigore vincere possis
6.709
interiisse neque a morbo neque forte veneno,
6.710
verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei
6.711
scimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.
6.712
Nilus in aestatem crescit campisque redundat
6.713
unicus in terris, Aegypti totius amnis.
6.714
is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,
6.715
aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,
6.716
anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,
6.717
et contra fluvium flantes remorantur et undas
6.718
cogentes sursus replent coguntque manere.
6.719
nam dubio procul haec adverso flabra feruntur
6.720
flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;
6.721
ille ex aestifera parti venit amnis ab austro
6.722
inter nigra virum percocto saecla colore
6.723
exoriens penitus media ab regione diei.
6.724
est quoque uti possit magnus congestus harenae
6.725
fluctibus adversis oppilare ostia contra,
6.726
cum mare permotum ventis ruit intus harenam;
6.727
quo fit uti pacto liber minus exitus amnis
6.728
et proclivis item fiat minus impetus undis.
6.729
fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei
6.730
tempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonum
6.731
nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.
6.732
scilicet, ad mediam regionem eiecta diei
6.733
cum convenerunt, ibi ad altos denique montis
6.734
contrusae nubes coguntur vique premuntur.
6.735
forsitan Aethiopum penitus de montibus altis
6.736
crescat, ubi in campos albas descendere ningues
6.737
tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.
6.738
Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,
6.739
expediam, quali natura praedita constent.
6.740
principio, quod Averna vocantur nomine, id ab re
6.741
inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,
6.742
e regione ea quod loca cum venere volantes,
6.743
remigii oblitae pennarum vela remittunt
6.744
praecipitesque cadunt molli cervice profusae
6.745
in terram, si forte ita fert natura locorum,
6.746
aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.
6.747
is locus est Cumas aput, acri sulpure montis
6.748
oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.
6.749
est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso
6.750
vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,
6.751
quo numquam pennis appellunt corpora raucae
6.752
cornices, non cum fumant altaria donis;
6.753
usque adeo fugitant non iras Palladis acris
6.754
pervigili causa, Graium ut cecinere poeetaepoeëtae,
6.755
sed natura loci opus efficit ipsa suapte.
6.756
in Syria quoque fertur item locus esse videri,
6.757
quadripedes quoque quo simul ac vestigia primum
6.758
intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,
6.759
manibus ut si sint divis mactata repente.
6.760
omnia quae naturali ratione geruntur,
6.761
et quibus e fiant causis apparet origo;
6.762
ianua ne pote eis Orci regionibus esse
6.763
credatur, post hinc animas Acheruntis in oras
6.764
ducere forte deos manis inferne reamur,
6.765
naribus alipedes ut cervi saepe putantur
6.766
ducere de latebris serpentia saecla ferarum.
6.767
quod procul a vera quam sit ratione repulsum
6.768
percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.
6.769
Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,
6.770
in terra cuiusque modi rerum esse figuras;
6.771
multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbos
6.772
incutere et mortem quae possint adcelerare.
6.773
et magis esse aliis alias animantibus aptas
6.774
res ad vitai rationem ostendimus ante
6.775
propter dissimilem naturam dissimilisque
6.776
texturas inter sese primasque figuras.
6.777
multa meant inimica per auris, multa per ipsas
6.778
insinuant naris infesta atque aspera tactu,
6.779
nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem
6.780
aspectu fugienda saporeque tristia quae sint.
6.781
Deinde videre licet quam multae sint homini res
6.782
acriter infesto sensu spurcaeque gravisque;
6.783
arboribus primum certis gravis umbra tributa
6.784
usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,
6.785
siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.
6.786
est etiam magnis Heliconis montibus arbos
6.787
floris odore hominem taetro consueta necare.
6.788
scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,
6.789
multa modis multis multarum semina rerum
6.790
quod permixta gerit tellus discretaque tradit.
6.791
nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri
6.792
nidore offendit nares, consopit ibidem,
6.793
concidere et spumas qui morbo mittere suevit.
6.794
castoreoque gravi mulier sopita recumbit,
6.795
et manibus nitidum teneris opus effluit ei,
6.796
tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.
6.797
multaque praeterea languentia membra per artus
6.798
solvunt atque animam labefactant sedibus intus.
6.799
denique si calidis etiam cunctere lavabris
6.800
plenior et lueris, solio ferventis aquai
6.801
quam facile in medio fit uti des saepe ruinas!
6.802
carbonumque gravis vis atque odor insinuatur
6.803
quam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!
6.804
at cum membra domans percepit fervida febris,
6.805
tum fit odor vini plagae mactabilis instar.
6.806
nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa
6.807
gignier et taetro concrescere odore bitumen,
6.808
denique ubi argenti venas aurique secuntur,
6.809
terrai penitus scrutantes abdita ferro,
6.810
qualis expiret Scaptensula subter odores?
6.811
quidve mali fit ut exalent aurata metalla!
6.812
quas hominum reddunt facies qualisque colores!
6.813
nonne vides audisve perire in tempore parvo
6.814
quam soleant et quam vitai copia desit,
6.815
quos opere in tali cohibet vis magna necessis?
6.816
hos igitur tellus omnis exaestuat aestus
6.817
expiratque foras in apertum promptaque caeli.
6.818
Sic et Averna loca alitibus summittere debent
6.819
mortiferam vim. de terra quae surgit in auras,
6.820
ut spatium caeli quadam de parte venenet;
6.821
quo simul ac primum pennis delata sit ales,
6.822
impediatur ibi caeco correpta veneno,
6.823
ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.
6.824
quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus
6.825
reliquias vitae membris ex omnibus aufert.
6.826
quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;
6.827
posterius fit uti. cum iam cecidere veneni
6.828
in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,
6.829
propterea quod magna mali fit copia circum.
6.830
Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averni
6.831
aeeraaeëra, qui inter avis cumquest terramque locatus.
6.832
discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.
6.833
cuius ubi e regione loci venere volantis,
6.834
claudicat extemplo pinnarum nisus inanis
6.835
et conamen utrimque alarum proditur omne.
6.836
hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,
6.837
scilicet in terram delabi pondere cogit
6.838
natura, et vacuum prope iam per inane iacentes
6.839
dispergunt animas per caulas corporis omnis.
6.840
frigidior porro in puteis aestate fit umor,
6.841
arescit quia terra calore et semina si qua
6.842
forte vaporis habet proprie, dimittit in auras.
6.843
quo magis est igitur tellus effeta calore,
6.844
fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.
6.845
frigore cum premitur porro omnis terra coitque
6.846
et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo
6.847
exprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.
6.848
Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna
6.849
frigidus et calidus nocturno tempore fertur.
6.850
hunc homines fontem nimis admirantur et acri
6.851
sole putant subter terras fervescere partim,
6.852
nox ubi terribili terras caligine texit.
6.853
quod nimis a verast longe ratione remotum.
6.854
quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai
6.855
non quierit calidum supera de reddere parte,
6.856
cum superum lumen tanto fervore fruatur,
6.857
qui queat hic supter tam crasso corpore terram
6.858
perquoquere umorem et calido focilare vapore?
6.859
praesertim cum vix possit per saepta domorum
6.860
insinuare suum radiis ardentibus aestum.
6.861
quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quod
6.862
rara tenet circum fontem quam cetera tellus
6.863
multaque sunt ignis prope semina corpus aquai.
6.864
hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,
6.865
extemplo penitus frigescit terra coitque.
6.866
hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,
6.867
exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,
6.868
quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem.
6.869
inde ubi sol radiis terram dimovit obortus
6.870
et rare fecit calido miscente vapore,
6.871
rursus in antiquas redeunt primordia sedes
6.872
ignis et in terram cedit calor omnis aquai.
6.873
frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.
6.874
praeterea solis radiis iactatur aquai
6.875
umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu;
6.876
propterea fit uti quae semina cumque habet ignis
6.877
dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,
6.878
mittit et exsolvit glaciem nodosque relaxat.
6.879
Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe
6.880
stuppa iacit flammam concepto protinus igni,
6.881
taedaque consimili ratione accensa per undas
6.882
conlucet, quo cumque natans impellitur auris.
6.883
ni mirum quia sunt in aqua permulta vaporis
6.884
semina de terraque necessest funditus ipsa
6.885
ignis corpora per totum consurgere fontem
6.886
et simul exspirare foras exireque in auras,
6.887
non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons;
6.888
praeterea dispersa foras erumpere cogit
6.889
vis per aquam subito sursumque ea conciliari.
6.890
quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai
6.891
qui scatit et salsas circum se dimovet undas;
6.892
et multis aliis praebet regionibus aequor
6.893
utilitatem opportunam sitientibus nautis,
6.894
quod dulcis inter salsas intervomit undas.
6.895
sic igitur per eum possunt erumpere fontem
6.896
et scatere illa foras; in stuppam semina quae cum
6.897
conveniunt aut in taedai corpore adhaerent,
6.898
ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se
6.899
semina habent ignis stuppae taedaeque tenentes.
6.900
nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum
6.901
nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante
6.902
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?
6.903
multaque praeterea prius ipso tacta vapore
6.904
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.
6.905
hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst.
6.906
Quod super est, agere incipiam quo foedere fiat
6.907
naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,
6.908
quem Magneta vocant patrio de nomine Grai,
6.909
Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.
6.910
hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam
6.911
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se.
6.912
quinque etenim licet inter dum pluresque videre
6.913
ordine demisso levibus iactarier auris,
6.914
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens
6.915
ex alioque alius lapidis vim vinclaque noscit;
6.916
usque adeo permananter vis pervalet eius.
6.917
Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quam
6.918
ipsius rei rationem reddere possis,
6.919
et nimium longis ambagibus est adeundum;
6.920
quo magis attentas auris animumque reposco.
6.921
Principio omnibus ab rebus, quas cumque videmus,
6.922
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest
6.923
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
6.924
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;
6.925
frigus ut a fluviis, calor a sole, aestus ab undis
6.926
aequoris, exesor moerorum, litora propter;
6.927
nec varii cessant sonitus manare per auras;
6.928
denique in os salsi venit umor saepe saporis,
6.929
cum mare versamur propter, dilutaque contra
6.930
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
6.931
usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
6.932
fertur et in cunctas dimittitur undique partis
6.933
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
6.934
perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
6.935
cernere odorari licet et sentire sonare.
6.936
Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res
6.937
commemorare; quod in primo quoque carmine claret.
6.938
quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res
6.939
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,
6.940
qua de disserere adgredior, firmare necessest
6.941
nil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.
6.942
principio fit ut in speluncis saxa superna
6.943
sudent umore et guttis manantibus stillent.
6.944
manat item nobis e toto corpore sudor,
6.945
crescit barba pilique per omnia membra, per artus.
6.946
diditur in venas cibus omnis, auget alitque
6.947
corporis extremas quoque partis unguiculosque.
6.948
frigus item transire per aes calidumque vaporem
6.949
sentimus, sentimus item transire per aurum
6.950
atque per argentum, cum pocula plena tenemus.
6.951
denique per dissaepta domorum saxea voces
6.952
pervolitant, permanat odor frigusque vaposque
6.953
ignis, qui ferri quoque vim penetrare sueevitsueëvit,
6.954
denique qua circum caeli lorica coeercetcoeërcet,
6.955
morbida visque simul, cum extrinsecus insinuatur;
6.956
et tempestate in terra caeloque coorta
6.957
in caelum terrasque remotae iure facessunt;
6.958
quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.
6.959
Huc accedit uti non omnia, quae iaciuntur
6.960
corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu
6.961
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.
6.962
principio terram sol excoquit et facit are,
6.963
at glaciem dissolvit et altis montibus altas
6.964
extructasque nives radiis tabescere cogit;
6.965
denique cera lique fit in eius posta vapore.
6.966
ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,
6.967
at coria et carnem trahit et conducit in unum.
6.968
umor aquae porro ferrum condurat ab igni,
6.969
at coria et carnem mollit durata calore.
6.970
barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas,
6.971
effluat ambrosias quasi vero et nectare tinctus;
6.972
qua nihil est homini quod amarius fronde acida extet.
6.973
denique amaracinum fugitat sus et timet omne
6.974
unguentum; nam saetigeris subus acre venenumst;
6.975
quod nos inter dum tam quam recreare videtur.
6.976
at contra nobis caenum taeterrima cum sit
6.977
spurcities, eadem subus haec iucunda videtur,
6.978
insatiabiliter toti ut volvantur ibidem.
6.979
Hoc etiam super est, ipsa quam dicere de re
6.980
adgredior, quod dicendum prius esse videtur.
6.981
multa foramina cum variis sint reddita rebus,
6.982
dissimili inter se natura praedita debent
6.983
esse et habere suam naturam quaeque viasque.
6.984
quippe etenim varii sensus animantibus insunt,
6.985
quorum quisque suam proprie rem percipit in se;
6.986
nam penetrare alio sonitus alioque saporem
6.987
cernimus e sucis, alio nidoris odores.
6.988
scilicet id fieri cogit natura viarum
6.989
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante.
6.990
praeterea manare aliud per saxa videtur,
6.991
atque aliud lignis, aliud transire per aurum,
6.992
argentoque foras aliud vitroque meare;
6.993
nam fluere hac species, illac calor ire videtur,
6.994
atque aliis aliud citius transmittere eadem.
6.995
scilicet id fieri cogit natura viarum
6.996
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante,
6.997
propter dissimilem naturam textaque rerum.
6.998
Qua propter, bene ubi haec confirmata atque locata
6.999
omnia constiterint nobis praeposta parata,
6.1000
quod super est, facile hinc ratio reddetur et omnis
6.1001
causa pate fiet, quae ferri pelliciat vim.
6.1002
Principio fluere e lapide hoc permulta necessest
6.1003
semina sive aestum, qui discutit aeeraaeëra plagis,
6.1004
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.
6.1005
hoc ubi inanitur spatium multusque vace fit
6.1006
in medio locus, extemplo primordia ferri
6.1007
in vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque
6.1008
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.
6.1009
nec res ulla magis primoribus ex elementis
6.1010
indupedita suis arte conexa cohaeret
6.1011
quam validi ferri natura et frigidus horror.
6.1012
quo minus est mirum, quod dicitur esse alienum,
6.1013
corpora si nequeunt e ferro plura coorta
6.1014
in vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur;
6.1015
quod facit et sequitur, donec pervenit ad ipsum
6.1016
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.
6.1017
hoc fit idem cunctas in partis; unde vace fit
6.1018
cumque locus, sive e transverso sive superne,
6.1019
corpora continuo in vacuum vicina feruntur;
6.1020
quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa
6.1021
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.
6.1022
huc accedit item, quare queat id magis esse,
6.1023
haec quoque res adiumento motuque iuvatur,
6.1024
quod, simul a fronte est anelli rarior aeeraeër
6.1025
factus inanitusque locus magis ac vacuatus,
6.1026
continuo fit uti qui post est cumque locatus
6.1027
aeeraeër a tergo quasi provehat atque propellat.
6.1028
semper enim circum positus res verberat aeeraeër;
6.1029
sed tali fit uti propellat tempore ferrum,
6.1030
parte quod ex una spatium vacat et capit in se.
6.1031
hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri
6.1032
parvas ad partis subtiliter insinuatus
6.1033
trudit et inpellit, quasi navem velaque ventus.
6.1034
denique res omnes debent in corpore habere
6.1035
aeeraaeëra, quandoquidem raro sunt corpore et aeeraeër
6.1036
omnibus est rebus circum datus adpositusque.
6.1037
hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aeeraeër,
6.1038
sollicito motu semper iactatur eoque
6.1039
verberat anellum dubio procul et ciet intus,
6.1040
scilicet illo eodem fertur, quo praecipitavit
6.1041
iam semel et partem in vacuam conamina sumpsit.
6.1042
Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat
6.1043
inter dum, fugere atque sequi consueta vicissim.
6.1044
exultare etiam Samothracia ferrea vidi
6.1045
et ramenta simul ferri furere intus ahenis
6.1046
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset;
6.1047
usque adeo fugere a saxo gestire videtur.
6.1048
aere interposito discordia tanta creatur
6.1049
propterea quia ni mirum prius aestus ubi aeris
6.1050
praecepit ferrique vias possedit apertas,
6.1051
posterior lapidis venit aestus et omnia plena
6.1052
invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante;
6.1053
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu
6.1054
ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se
6.1055
atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet.
6.1056
Illud in his rebus mirari mitte, quod aestus
6.1057
non valet e lapide hoc alias impellere item res.
6.1058
pondere enim fretae partim stant, quod genus aurum;
6.1059
at partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus
6.1060
pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam,
6.1061
lignea materies in quo genere esse videtur.
6.1062
interutrasque igitur ferri natura locata
6.1063
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,
6.1064
inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.
6.1065
nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,
6.1066
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,
6.1067
quae memorare queam inter se singlariter apta.
6.1068
saxa vides primum sola colescere calce.
6.1069
glutine materies taurino iungitur una,
6.1070
ut vitio venae tabularum saepius hiscant
6.1071
quam laxare queant compages taurea vincla.
6.1072
vitigeni latices aquai fontibus audent
6.1073
misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.
6.1074
purpureusque colos conchyli iungitur uno
6.1075
corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam,
6.1076
non si Neptuni fluctu renovare operam des,
6.1077
non mare si totum velit eluere omnibus undis.
6.1078
denique res auro non aurum copulat una,
6.1079
aerique aes plumbo fit uti iungatur ab albo?
6.1080
cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?
6.1081
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam
6.1082
nec me tam multam hic operam consumere par est,
6.1083
sed breviter paucis praestat comprendere multa.
6.1084
quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,
6.1085
ut cava conveniant plenis haec illius illa
6.1086
huiusque inter se, iunctura haec optima constat.
6.1087
est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata
6.1088
inter se quaedam possint coplata teneri;
6.1089
quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.
6.1090
Nunc ratio quae sit morbis aut unde repente
6.1091
mortiferam possit cladem conflare coorta
6.1092
morbida vis hominum generi pecudumque catervis,
6.1093
expediam, primum multarum semina rerum
6.1094
esse supra docui quae sint vitalia nobis,
6.1095
et contra quae sint morbo mortique necessest
6.1096
multa volare; ea cum casu sunt forte coorta
6.1097
et perturbarunt caelum, fit morbidus aeeraeër.
6.1098
atque ea vis omnis morborum pestilitasque
6.1099
aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne
6.1100
per caelum veniunt aut ipsa saepe coorta
6.1101
de terra surgunt, ubi putorem umida nactast
6.1102
intempestivis pluviisque et solibus icta.
6.1103
nonne vides etiam caeli novitate et aquarum
6.1104
temptari procul a patria qui cumque domoque
6.1105
adveniunt ideo quia longe discrepitant res?
6.1106
nam quid Brittannis caelum differre putamus,
6.1107
et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,
6.1108
quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atque
6.1109
usque ad nigra virum percocto saecla colore?
6.1110
quae cum quattuor inter se diversa videmus
6.1111
quattuor a ventis et caeli partibus esse,
6.1112
tum color et facies hominum distare videntur
6.1113
largiter et morbi generatim saecla tenere.
6.1114
est elephas morbus qui propter flumina Nili
6.1115
gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam.
6.1116
Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis
6.1117
finibus. inde aliis alius locus est inimicus
6.1118
partibus ac membris; varius concinnat id aeeraeër.
6.1119
proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,
6.1120
commovet atque aeeraeër inimicus serpere coepit,
6.1121
ut nebula ac nubes paulatim repit et omne
6.1122
qua graditur conturbat et immutare coactat,
6.1123
fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,
6.1124
corrumpat reddatque sui simile atque alienum.
6.1125
haec igitur subito clades nova pestilitasque
6.1126
aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas
6.1127
aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,
6.1128
aut etiam suspensa manet vis aeereaeëre in ipso
6.1129
et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,
6.1130
illa quoque in corpus pariter sorbere necessest.
6.1131
consimili ratione venit bubus quoque saepe
6.1132
pestilitas et iam pigris balantibus aegror.
6.1133
nec refert utrum nos in loca deveniamus
6.1134
nobis adversa et caeli mutemus amictum,
6.1135
an caelum nobis ultro natura corumptum
6.1136
deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,
6.1137
quod nos adventu possit temptare recenti.
6.1138
Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus
6.1139
finibus in Cecropis funestos reddidit agros
6.1140
vastavitque vias, exhausit civibus urbem.
6.1141
nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,
6.1142
aeeraaeëra permensus multum camposque natantis,
6.1143
incubuit tandem populo Pandionis omni.
6.1144
inde catervatim morbo mortique dabantur.
6.1145
principio caput incensum fervore gerebant
6.1146
et duplicis oculos suffusa luce rubentes.
6.1147
sudabant etiam fauces intrinsecus atrae
6.1148
sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat
6.1149
atque animi interpres manabat lingua cruore
6.1150
debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.
6.1151
inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum
6.1152
morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,
6.1153
omnia tum vero vitai claustra lababant.
6.1154
spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,
6.1155
rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.
6.1156
atque animi prorsum tum vires totius, omne
6.1157
languebat corpus leti iam limine in ipso.
6.1158
intolerabilibusque malis erat anxius angor
6.1159
adsidue comes et gemitu commixta querella,
6.1160
singultusque frequens noctem per saepe diemque
6.1161
corripere adsidue nervos et membra coactans
6.1162
dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.
6.1163
nec nimio cuiquam posses ardore tueri
6.1164
corporis in summo summam fervescere partem,
6.1165
sed potius tepidum manibus proponere tactum
6.1166
et simul ulceribus quasi inustis omne rubere
6.1167
corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.
6.1168
intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,
6.1169
flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.
6.1170
nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris
6.1171
vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.
6.1172
in fluvios partim gelidos ardentia morbo
6.1173
membra dabant nudum iacientes corpus in undas.
6.1174
multi praecipites nymphis putealibus alte
6.1175
inciderunt ipso venientes ore patente:
6.1176
insedabiliter sitis arida corpora mersans
6.1177
aequabat multum parvis umoribus imbrem.
6.1178
nec requies erat ulla mali: defessa iacebant
6.1179
corpora. mussabat tacito medicina timore,
6.1180
quippe patentia cum totiens ardentia morbis
6.1181
lumina versarent oculorum expertia somno.
6.1182
multaque praeterea mortis tum signa dabantur:
6.1183
perturbata animi mens in maerore metuque,
6.1184
triste supercilium, furiosus voltus et acer,
6.1185
sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,
6.1186
creber spiritus aut ingens raroque coortus,
6.1187
sudorisque madens per collum splendidus umor,
6.1188
tenvia sputa minuta, croci contacta colore
6.1189
salsaque per fauces rauca vix edita tussi.
6.1190
in manibus vero nervi trahere et tremere artus
6.1191
a pedibusque minutatim succedere frigus
6.1192
non dubitabat. item ad supremum denique tempus
6.1193
conpressae nares, nasi primoris acumen
6.1194
tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis
6.1195
duraque in ore, iacens rictu, frons tenta manebat.
6.1196
nec nimio rigida post artus morte iacebant.
6.1197
octavoque fere candenti lumine solis
6.1198
aut etiam nona reddebant lampade vitam.
6.1199
quorum siquis, ut est, vitarat funera leti,
6.1200
ulceribus taetris et nigra proluvie alvi
6.1201
posterius tamen hunc tabes letumque manebat,
6.1202
aut etiam multus capitis cum saepe dolore
6.1203
corruptus sanguis expletis naribus ibat.
6.1204
huc hominis totae vires corpusque fluebat.
6.1205
profluvium porro qui taetri sanguinis acre
6.1206
exierat, tamen in nervos huic morbus et artus
6.1207
ibat et in partis genitalis corporis ipsas.
6.1208
et graviter partim metuentes limina leti
6.1209
vivebant ferro privati parte virili,
6.1210
et manibus sine non nulli pedibusque manebant
6.1211
in vita tamen et perdebant lumina partim.
6.1212
usque adeo mortis metus iis incesserat acer.
6.1213
atque etiam quosdam cepere oblivia rerum
6.1214
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.
6.1215
multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra
6.1216
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum
6.1217
aut procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,
6.1218
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.
6.1219
nec tamen omnino temere illis solibus ulla
6.1220
comparebat avis, nec tristia saecla ferarum
6.1221
exibant silvis. languebant pleraque morbo
6.1222
et moriebantur. cum primis fida canum vis
6.1223
strata viis animam ponebat in omnibus aegre;
6.1224
extorquebat enim vitam vis morbida membris.
6.1225
incomitata rapi certabant funera vasta
6.1226
nec ratio remedii communis certa dabatur;
6.1227
nam quod ali dederat vitalis aeerisaeëris auras
6.1228
volvere in ore licere et caeli templa tueri,
6.1229
hoc aliis erat exitio letumque parabat.
6.1230
Illud in his rebus miserandum magnopere unum
6.1231
aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat
6.1232
implicitum morbo, morti damnatus ut esset,
6.1233
deficiens animo maesto cum corde iacebat,
6.1234
funera respectans animam amittebat ibidem.
6.1235
quippe etenim nullo cessabant tempore apisci
6.1236
ex aliis alios avidi contagia morbi,
6.1237
lanigeras tam quam pecudes et bucera saecla,
6.1238
idque vel in primis cumulabat funere funus
6.1239
nam qui cumque suos fugitabant visere ad aegros,
6.1240
vitai nimium cupidos mortisque timentis
6.1241
poenibat paulo post turpi morte malaque,
6.1242
desertos, opis expertis, incuria mactans.
6.1243
qui fuerant autem praesto, contagibus ibant
6.1244
atque labore, pudor quem tum cogebat obire
6.1245
blandaque lassorum vox mixta voce querellae.
6.1246
optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.
6.1247
Praeterea iam pastor et armentarius omnis
6.1248
et robustus item curvi moderator aratri
6.1249
languebat, penitusque casa contrusa iacebant
6.1250
corpora paupertate et morbo dedita morti.
6.1251
exanimis pueris super exanimata parentum
6.1252
corpora non numquam posses retroque videre
6.1253
matribus et patribus natos super edere vitam.
6.1254
nec minimam partem ex agris maeror is in urbem
6.1255
confluxit, languens quem contulit agricolarum
6.1256
copia conveniens ex omni morbida parte.
6.1257
omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu,
6.1258
confertos ita acervatim mors accumulabat.
6.1259
multa siti prostrata viam per proque voluta
6.1260
corpora silanos ad aquarum strata iacebant
6.1261
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,
6.1262
multaque per populi passim loca prompta viasque
6.1263
languida semanimo cum corpore membra videres
6.1264
horrida paedore et pannis cooperta perire,
6.1265
corporis inluvie, pelli super ossibus una,
6.1266
ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.
6.1267
omnia denique sancta deum delubra replerat
6.1268
corporibus mors exanimis onerataque passim
6.1269
cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,
6.1270
hospitibus loca quae complerant aedituentes.
6.1271
nec iam religio divom nec numina magni
6.1272
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.
6.1273
nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,
6.1274
quo prius hic populus semper consuerat humari;
6.1275
perturbatus enim totus trepidabat et unus
6.1276
quisque suum pro re cognatum maestus humabat.
6.1277
multaque res subita et paupertas horrida suasit;
6.1278
namque suos consanguineos aliena rogorum
6.1279
insuper extructa ingenti clamore locabant
6.1280
subdebantque faces, multo cum sanguine saepe
6.1281
rixantes, potius quam corpora desererentur,
6.1282
inque aliis alium populum sepelire suorum
6.1283
certantes; lacrimis lassi luctuque redibant;
6.1284
inde bonam partem in lectum maerore dabantur;
6.1285
nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus
6.1286
nec mors nec luctus temptaret tempore tali.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).