Reader

MARII VICTORINI AFRI, VIRI CONSVLARIS, DE MACHABAEIS ERVDITISSIMVM CARMEN.[ PRIMVM EDIDIT IOANNES SICHARDVS] Rex fuit Antiochus Syriae ditissimus olim, in cuius regno mater natique fuisse septem, ut fama refert, de sancta gente creati: quos cura assiduo generis meminisse iubebat, et legi seruire datae: sic nanque uolentes de populo meliore dei sua iura tenebant. rex auidus mutare fidem, mutare timorem uoluit, et ut populo pariter misceret iniquo praemia promittit matri, promittit et illis, et quicquid posset totum perquirere regnum, si demutaret mentes, sensusque priores, cogeret et natos alios sibi fingere mores. illa. negat, tacitumque premit sub corde dolorem. hanc postquam nulla potuit compellere praeda, tentauit primum tormentis uincere saeuis. pertulit illa tamen gemitus, et tristia regis uerbera non timuit. uictum se uidit ut ille, heu quid agam, dixit: uincor, quid plura? dolendo, non tamen effugies, plus est quod plura dolebis, in natos saeuibo tuos, licet improba perstes, hac certe ratione meum sanabo dolorem. Sustulit illa manus, caelumque inspexit in altum emisit gemitus, et talia uerba loquuta est: tu licet et gazas tradas, et regna tyranne, non capimur regum donis, nec munera sanctis eripient promissa dei: spes certior illa est, quae uitam nobis promittit tempore longo: hanc sequor, hanc didici: non lubrica tangere regna. sumere diuitias facile est, et perdere uitam. sed licet et flammas post uerbera saeua mineris, nil mutare potes: primis accepimus annis uirtutem cum lege datam: mihi linquere certum est quicquid saeue iubes. natis quod nunc dominaris, hoc solum poteris, matrem turbare timore. est mihi nanque deus spes, est mihi certa meorum, per quem iam sperem te nullum uincere posse,* coelum faue, coelique parens, te iusta rogamus. rex furit Antiochus, turbataque corda tumebant, concutit et saeuos testatus lumine uultus. miraturque diu possit quod foemina tantum.* miles, ait, pare regi, quoque pare satelles, uos famuli parete mihi, date regna furenti foemineo tormenta malo, saeuire furentem foemina me cogit, quod plus est, foemina uincit regis iussa sui. sed non impune locuta est. membratim pereat: septem nam perfida natos intra regna tenet, quorum qui primus habetur, hic primus pereat: pereant sic ordine cuncti, cratibus impositos subiectis urere flammis cernat ut ipsa suos, sic cernat aspera natos poena aut quem maneat, celeres decet esse ministros. Interea foecunda parens iam crine soluta astitit hortanti similis. iam pectore nudo ubera protendens, natorum alimenta suorum: non confusa stetit. natumque ut uidit ad ignes inconstante gradu timidum procedere. dixit: tu mea progenies, tu prima, respice matrem, tu nunc certe meus. me iam tu nate memento, te primum peperi, tu nunc imitare parentem, sume meos mores. et regem uince tacendo tu poteris durare diu: sic tempora uinces perfida. ne superet sanctos uiolentia Regis. utere consilio, Regis ne damna timete, fortior est isto saxoque potentior ipso: ingredere ut iuuenis, patienter uince dolorem. Ille modo ad matrem uultus, modo tollit in altum, dumque tacet. tacitusque rogat quem debet, et orat, non sensit rapidos subiectos cratibus ignes, corpus inane fuit. mater gauisa dolore est, et dixit: Vici, uincam si saepius orem. duret natorum uirtus incognita Regi. sed iam nota deo, populi qui pectora nouit. Finierat primi partus foecunda dolorem, sed remanente metu pro pluribus anxia mater, dissimulatque tamen, ne Regem gaudia tangant. rex stupet Antiochus. nec credit posse sequentes poenae tale genus simile peruincere natos. coepta iubet peragi. mater non territa mansit. sed tamen ut uidit pallentem assistere natum, haec secum uoluens. aliqua iam parte leuata: ecce secunda mihi partus producitur aetas. quam similis fratri formoso pectore, dura si sequeris primi partus uestigia nostri esse meus poteris. et sic reparare salutem. quam iam frater habet. matris praecepta secutus. pone meus. Regisque minas contemne furentis. regnaque quaeque paruula habentia tempora dantur. non poterit post ista tibi Rex iste nocere. temporis ecce leuis accensus cogitur ignis uirtutis locus est. languentem pone timorem. sume mores nostri generis si sensus inhaeret. hic qui sceptra tenet. regno qui saeuit in isto. tempus inane cogit, regnum uitamque creauit. damnarique nocens aeternos sentiet ignes, tu securus eris. turba comitante piorum. accipe nate meos uultus. et respice coelum. autoremque deum per quem tibi uita paratur hac melior. fratrisque tui uestigia calca. non quod Rex iubet. sed quod deus imperat audi sicut erat. monitus matrem coelumque uideret. constitit, atque hilari uultu contemnere Regem coepit. et ut ridens ardentes irruit ignes. collapsusque iacens anima superante quieuit. mater ut hoc uidit rigido sic ore locuta est: felix parte aliqua. cum iam uis. nec potes omnes saeue tyranne meos trucidando uincere natos. te grauior nunc poena manet. crudelis. in igne quam patiere breui: deus hic nanque omnia cernit. iam duo securi contempto Rege manebant. spes melior iam matris erat. iam tertius instat ecce locus poenae. si poena est uincere Regem, et seruire deo. laus est non poena furentis. tertius attrahitur iuuenis iubente tyranno. qui nondum sanatus erat furor intus et ira saeuibat pariter. quod fortia pectora fratrum uiderat impauidi Regis superasse furorem. constitit ante pedes iuuenis florentibus annis egregius forma. dignus qui regna teneret dignior Antiocho. et sic meliora secutus regna uolente deo. Mater cui talia fatur: accipe nate tuae securus dicta parentis. accipe. ne segnis reddas uirtutis honorem. sunt tibi iam fratres pietatis sede manentes, iam locus est melior. quam regna labentia Regis, quorum si proprios attingis pectore sensus uictor apud populos Regem superasse fereris, sicut fama tuos iam misit in omnia fratres: huc accede precor. sunt haec. sunt apta dolenti contempsisse nefas. et iura relinquere Regis indomiti. quem nulla manet post ista uoluptas. At iuuenis tacito mittebat murmure uocem oranti similis, palmas tendebat in altum. subnixoque genu matris pingebat in ore qua licet aspectum corpus, qua turba tenebat. qui simul admonitus cratem conscendit in ignem intrepidus, certaque fide sua membra locauit. sanctaque quae superest anima inuiolata recessit. conciderant flammae tepida remanente fauilla illaesum corpus tellus adaperta recepit. At mater dubitans gemitus an gaudia sumat. haesitat, et querulo sic est sermone locuta: quid nunc dire paras? iussis paremus et omnes munera sed partus custos ne subtrahat ulla, sed licet ipse uelis non sum passura tyranne: omnes nam pariter pereant certamine tanto, temporis ipse tui mutes licet horride poenam, duraque quae sanctis eadem sententia natis sed grauiora paras, si sunt grauiora, minari, quodque meos cernis uultus horrore teneri, gauderes parte quoties decernis in isto. Ardet at ipse magis rapida rex concitus ira. cotemnique putat, nec sicut caetera fratrum turba ferat poenas. matrem hoc quaerere sentit dura in exitium quartum adducere natum pene manu uoluit, lassati nanque ministri nec regis furias. nec regem ferre uolebant. proh pudor, erubuit uultus ostendere matri natus, et attonita mente confundere coepit. hunc postquam stantem summisso lumine uidit, talibus aggreditur dictis, monitura timentem: a primo quartus partus mihi quartus ab imo, quae nunc uerba tibi. quae possum dicere nate? hoc nisi quod solum durata potentia tecum sit simul et uirtus, sanctaeque originis auctor illi debemus regi quodcunque rogamur. ille dedit nobis Abraham cum semine sancto. per quem nobilitas, per quem genus omne probatur, quod manet in dominum. sanctus qui nascitur Isac. tunc cum iam nullum natum sperare senectus sponte sua poterat, sterilis quia Sarra manebat. attamen haec peperit, generique propagine coepta ex insperato remanent tibi Sarra nepotes, Esau et patriam deductus Iacob in unam. quos precibus partu gemino peperisse Rebecca, hinc sumus. hinc orimur. genus hoc tibi, nate petendum. tu tibi pande uiam generis. qui arce priorum. quorum progenies totum dispersa per orbem, inuidiam patitur, dominum quia sola potentem mente colit, mixtae nec turbae accepit iniquae. quid tibi cum tristi uultu quid lumina terrae fixa tenes? coelum potius, coelique parentem conspice, ne dubita. mater tibi prospera monstrat. quicquid id est. patienter audi, consenti* turba nate meae numerumque hortare sequentum. Nec decreta parens luctus et gaudia mixta finierat claros monitus, tum luminis orbes ipse leuat, matremque oculis attendere coepit. nil iam triste gerens. Habitus. uultusque fatentur se timuisse nihil. nisi tristia uulnera matris per partus diuisa suos: sed et ipse citato elapsus manibus cursu conscendit in ignes, mira loquar, non flamma comas, non contigit ora. exanime ut corpus flammas superauerat ignis, ore patente tamen tacite qua spiritus iret unde acceptus erat pariter cum sanguine fugit. hoc ipso est gauisa parens, quod qui modo tristi constiterat uultu, fretus quod pectore tuto paruerit monitis, Regis contemptor et irae. sic exorta tamen cum Rex dubitaret in illos qui superant gemitusque daret, pia turba ministri Regem execrantur, tanto sermone querentes: protrahe, quid dubitas? nulli iam parcere debes. nec potes, ut cupias, decretum rumpere nulli: appello regem totum qui temperat orbem, qui mare, qui coelum, coeli cui sydera parent: quod nisi producis, timor est, iam segnius instat, iam sentis quem poena petat, iam gloria nobis parte in utraque manet, liceat producere nullis: nam quoscunque tuum iussisti excedere regnum, forsitan hoc mortem credas furiose tyranne. longa magis uita est. regnoque potentior isto quod regis, extrema huius iam parte moraris? hos quoque si metuis superant aetate minores.^ contemptuque simul uici tua regna superbe. sed perage imperium, nec partus diuide nostros, hos quoque da flammis, et uiribus utere regni, mortalis tamen es, nec in aeuum regna tenebis. Concipit Antiochus furias, saeuusque tyrannus exhibet. et gemitus intra sua pectora uoluit, consentit cum mente color. tristisque grauatos attollit uultus, et talia uerba profatur: haec tua libertas. et dira potentia linguae, atque hic quem tumida portas ceruice rigorem senties ira tibi Regis. quid tempora possint. si nondum es satiata malis. et fingere tentas laetitiam. luctusque tuos in gaudia uertis, non mutabo necem, gaude. laetare, triumpha, dummodo sic uincas. ut se suprema tuorum. sic furiosa nimis natorum funere gaudes? hoc quoque do flammis, hoc nec mutare potestas ulla potest decreta, tu laeta uiue superstes* natis orba tuis, et ne mea iussa morentur ordo suos peragat cursus. Producite natum, nec uano pereant ignis dubiusue uidere* Rex post ista reor timor est mihi foemina nullus praecipua de gente tua produceris iudex quam specie mirande puer. cui pectore uirtus firma manet, iam quae poterat uel uincere Regem. Ad quem sic placido mater sermone locuta est: si dare complexus matri tibi nate liceret. confiteor soli post uulnera nate dedissem. sed me dura uetat, et tristis potentia Regis denegat amplexus. dum sit uox libera nobis. et liceat meminisse dei. legemque tenere non a rege datam, sed quam deus arbiter orbis tradidit. et mundi rector, Mosesque petitam accepit, populoque dedit, cum maxima laus est nosse deum. merito cui nos tribuamus honorem. tu modo ne dubita monitis parere parentis: sed uigor et uirtus, penitusque in pectore toto mens maneat iam plena deo. Sic fortior aetas quam Regi sperare fuit. sperare iubentem. o quanta uirtus, quanta est fiducia forti? sed tamen quid dubitas medias euincere flammas? uictor eris, mihi crede puer, uictorque redibis. ossibus et ualidis miscebit corpora neruus, seruatasque animas iterum in noua uiscera reddit. sed ne forte tamen rapidus te terreat ignis, fratrum sume animos. aeternumque inuoca numen. Iussa facit, tacitusque deum testatus, et orat murmure quo poterat, puerum non impedit aetas. non iam timere necem. matrique uolenti paruit. et dicto citius superirruit ignes. cesserunt flammae, cessit dolor omnis, et una corpus et ignis erat, corpus superauerat ignem. spiritus ante tamen placidas superauerat auras. Laeta dolet tacite mater, pressoque dolore laetitia. luctusque suos in gaudia uertit. non de praeteritis sed de puerilibus annis qui superant, ne forte negent. ne forte timorem concipiant animis. regemque accendere malint. quo minor est aetas. maior metus. anxia secum diuidit et curas, et spes. et sic timor una luctantur. matrisque piae per uiscera cursant. spes tamen est melior natum ut producere uidit. et procul intrare uideo quid possit in isto spes conferre mihi. uultus agnoscere nostros debet, et hic fratrum numero parere suorum. forsitan hunc solum puerilia pectore tangent. indigneque feret, quod sic uelut hostia detur. alloquar, et paucis conabor dicere uerbis: sit memor ut potius generis, quam temporis huius: si te nobilitas generis, si tangit origo. respice nate tuos. et nos quoque respice nate. noli annos memorare tuos, puer incipe furtim pectore ferre deum, tradent hoc secula seclis quod tua sorte petis: det nunc exempla futuris temporibus. dona te precor quoque amplius hic est. cogita quae fugias, et quae meliora petantur. non te sollicitet inanis falacia Regis: et crescant ista nunc in contraria uictor: spiritus extinxit flammas, sic deinde recessit. quod dederat corpus tellus adaperta recepit. sanctaque quae superest anima inuiolata recessit. Quamuis lassa parens per tot sua uulnera Regem pertulit, at summo pariter manibusque supinis has habuit uoces, et talia uerba locuta est: qui tenes imperium coeli, terraeque, marisque. sydera qui coelis. qui das animalia terris, aequoribus pisces, et talia qui uerberas auras ad prima meae cupidae fiducia surgit, qui chaos implicitum caeca caligine misces. diuidis in partes. et das noctemque diemque. lunam cum uario sole, et qui tempora seruent. nocte dieque iubes lumen parere per orbem. et post haec hominem cuius de semine mundus completur, mortale genus et lingua liquescit dissona per gentes. sapor est tamen omnibus unus, sed qui mutauit meritis hominumque loquelas. longa referre mora est, coeptis insistere certum est: tu mare diuisum uirga uoluisti tenere, dum pede per siccum populus transcenderet aequor Aegypti effugiens mortem. regemque Pharaon qui sibi sanctorum numerum seruire iubebat. quem tua maiestas Mose duce transtulit amne. seruatumque tua totum uirtute redemit. terra dabat fructus, quos te cogente ferebat. occupat et totis quaesita lympha latebris, humor erat nullus, cuncti clamore querentes poscebant Mosen dare sitientibus undas. ad quos ille breui sic est sermone locutus: credite posse deum quicquid petieritis illum sed tamen hanc uirgam amnemque diffindere saxum. ut ueniant fontes tota regione morati, percussitque simul. dicto uelocius omnes emisit saxum fontes dulcedine prima. confiteor totus cum sit tibi debitor orbis, tu quicquid possunt gentes. potes omnia solus. tu mortale genus curas. onerasque, leuasque, te precor attonita mente confirma timentem: ne desit fratrum numero meus infimus infans. ignarusque sui. quem iam procul ecce teneri conspicio, turba circunueniente frequenti. hunc propter solum lachrymas, quas comouet aetas, unus enim superest. de quo mihi maxima cura est. ne tener ignoret qua sit de gente creatus. hunc ego si possim secreto apprehendere solum blandirer. patriumque genus, patriamque docerem. sed quacunque tamen potero solatia mittam: parue puer. tenerisque tuis mihi charior annis. charior es regno. uita quoque charior ipsa. tu potes in totum uictricem reddere matrem. tu finis partus. finisque future malorum. si te cura mei tangit. si matris odorem mente create tenes. quamuis et charus, et infans, hoc magis aure pia attende parentis. primum disce puer quid sis post ista futurus. si patiens fueris. tunc te mihi chare futurum facta docent. fratrum sanctorum in parte locatus. et requie securus eris. dum secula cursus saeua suos peragunt. finito tempore longo hanc lucem repetens. aeternaque regna uidebis non maculata malis, sed erit concordia sanctis. nec morti locus ullus erit, nec bella citatis exercentur equis, sed pax aeterna manebit. matris. crede. tuae quae cupit esse salutis haec mihi cur tristi uultu sic dicta repellis? quid refugis? miserere mei, miserere tuique. si liceat prior ire uelim. uetat ecce, sed ibo tunc cum uictorem uidero te nate malorum. quid sperare iubes? solus mea dicta moraris? solus adhuc aequum renouas mihi nate dolorem V annuis, an damnas sed me fratresque. genusque? quod ne forte uelis oro et deprecor. audi: hiis ego te paruum nutriui nate papillis. te precor per has, quas noui fudi meorum.* ut remanere uelis. remanebis solus et* non tibi iam fratres dederint solatia uitae: defecerunt, unum, unum quod superest, matrem* et genus et patriam si talia dicta recusas. heu quanto melius uitam seruabis. si facias tandem quicquid fecere priores: audenter depone metus. depone timorem. concipe mente deum. uires dabit ille uiriles. Haec dum mater agit. puer ad praecepta parentis respicit, et solum se uidit esse relictum. sustulit ad caelum uultus. palmasque supinas. et sic uoce petens aeternum numen adorat, sensu et sic pariter secum nutuque rogabat: uinceret ut regem, saeuos et uinceret ignes. atque ita non segnis. nec pro puerilibus annis prosilit intrepidus medios dilapsus in ignes.. et uicit quidquid erat. sic ut uitam iniret in altum* spiritus. et fratrum peteret secreta priorum. Dum puer ista gerit soluerunt gaudia matrem. iamque ut erat lassata malis, iam uoce negata. suspirans. interque manus collapsa suorum, concidit exanimis. resolutaque membra quierunt. sic ipsa et nati sanctorum in parte recepta est. FINIS.