Reader

INCIPIT TEXTUS LIBELLI.

Post apostolorum et evangelistarum sacrosancta, divina et salutaria documenta, ac victoriosissima et invictissima beatorum martyrum gloriosa certamina, tertio, ut ita dicam, loco, praestitit divina dignatio Ecclesiae suae nova solatia, luminaria videlicet amore ardentia, sermone lucentia. Apostolicos dico sacerdotes et illustrissimos viros, humana scientia non vane, sed salubriter praeditos, divina sapientia refertos, per quorum spiritalem intelligentiam et in divinis litteris perspicacissimam indagationem legis umbra lucesceret, sermo propheticus, sui profunditate altissimus suique altitudine profundissimus, spiritaliter intellectus ad lucem procederet, Evangelici quoque luminis gloria, virtus ac majestas totius mundi densissimas effugaret tenebras. Per horum etenim sincerissimam industriam apostolici actus exponuntur et commendantur fidelibus. Per horum devotissimum studium, beatorum martyrum triumphus Ecclesiae sanctae commendatur et meritum. Istorum namque fide, sapientia et praedicationis instantia susurrantium et oblatrantium contra fidem catholicam murmur compescitur et opprimitur, schismaticorum strepitus sedatur et os vana loquentium obstruitur, idolorum potestas destruitur, gentilium crudelitas superatur, philosophorum insania contemnitur, conspuitur et annullatur; omnium haereticorum falsitas, perfidia, infidelitas, error et rabies veluti fetor fumosus, et fumus fetidissimus, ut nunquam et nusquam possit apparere, exsufflatur, et in nihilum resolvitur et exhalatur. Postquam tales et tantos viros, utpote cives suos, et Regis sui domesticos aula coelestis laetabunda suscepit, ex ipsa suprema coelestique republica, divina censura quarto loco ordine congruo parvulis Ecclesiae consulere voluit, ita ut gratiam, quam praestare dignabatur per sublimes et fortes, postmodum praestaret per humiles et innocentes et simplices. Deinde coepit monasticus ordo pullulare, et, ut verius dicamus, reviviscere; quem a beato Helia et Joanne Baptista novimus processisse, et ita per apostolicam et conversationem et vitam, et incrementa virtutum, et exercitia sanctorum spiritualium Patrum ad nos usque gaudemus pervenisse. Per ipsos etenim et ab ipsis perfectissime adimpleta est perfectio illius unius ac specialis evangelici, imo Dominici praecepti: quod deerat illi adolescenti, de possessione vitae aeternae apud Salvatorem conquirenti, respondente sibi eodem Domino Christo ac dicente: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni sequere me.

Inter hujus vero salutiferi praecepti intentissimos auditores et strenuissimos exsecutores, beatissimus pater, merito Benedictus et nomine, quasi quoddam sidus coeleste praeclarus enituit. Qui tantus ac talis, vita, moribus et miraculis exstitit, ut ejus ortum, vitam et obitum describendo sanctissimus papa Gregorius, per omnia vir apostolicus et apostolicae sedis episcopus, testimonium ei praeberet, qui inter principales primates Ecclesiae insigne quoddam et principale privilegium et vitae et doctrina dignoscitur obtinere. Processu vero temporis, post transitum videlicet supradicti piissimi patris, per beatum Maurum ejus discipulum omnis pene Gallia ejus institutionis et religionis suscepit exordium. Deinde per eum et eos quos ipse ad justitiam erudivit, per plurima temporum spatia, eadem religio ad cumulum perfectionis excrevit, eis ab hac vita decedentibus, justitia rarescente, nequitia crebrescente, et matre omnium bonarum virtutum disciplina tepescente, coeperunt studia Patrum piorum deficere, et sicut per religiosos et fervore sancti Spiritus plenos sanctae institutionis norma gradatim perfectionis accepit augmentum, ita per negligentes et desidiosos paulatim decidit in defectum. Salutaris igitur propositi perniciosa defectio usque ad tempus illud irrepserat latitando, quo favente Willelmo Christianissimo Aquitanorum principe, beatae memoriae abbas, Berno nomine, in partibus Burgundiae, cespite Matiscensi, pago qui vocatur Cluniacus, monasterium coepit construere et, in quantum potuit, in eadem constructione elaborare studuit et piae devotionis affectum laborioso certamine ad laudabilem perduxit effectum. Hujus enim merito et exemplo, plures tranquillum portum monasterii requirentes convertuntur de saeculo. Ex quibus omnibus unum excipiendo recolimus et recolendo excipimus, quem ad salutem multorum provenisse comperimus.

Fuit vir ille, Odo nomine, vir per cuncta laudabilis, beatissimi Martini Ecclesiae Turonensis pontificis fidelis devotissimus, et ejusdem Ecclesiae clericus et canonicus. Hic etenim vir honestus et humilis, admodum in regulari exercitatione edoctus, postquam supradictus pater ab hac luce discessit, ad regimen abbatiae multorum fidelium electione successit. Deinde qualiter ad culmen virtutum pervenit, studiis ejus narrantibus, Romanus orbis edidicit. Huic successit felicis memoriae, Heymardus nomine, beatae simplicitatis et innocentiae filius. Hic in augmentatione praediorum et acquisitione temporalis commodi adeo studiosus fuit et in observatione satis devotus. Hic et amissionem temporalis luminis et quidquid sibi adversitatis accidere potuit absque omni murmuratione et indignatione patientissime tulit. Hic etenim vir ob meritum patientiae simplicis et innocentis vitae tanto talique a Christo ditatus est munere ut, ejus tempore, ad amorem monastici ordinis auctorem nostrae salutis beatum Maiolum dignatus sit accersere. In hujus vero conversionis obsequio, multum valuit venerabilis viri Hildebranni dulcis collocutio et spiritalis suggestio. Hic cum esset ex prioribus Cluniensibus monachis, et ejusdem monasterii praepositus, bis invitatus ut officium abbatiae susciperet, sed noluit, quia semper plus obedire quam praecipere et magis subesse quam praeesse voluit. Putat me aliquis forsitan desipuisse idcirco quia, cum de beato Maiolo disponerem scribere, de superioribus me tanta contigit edixisse. Non enim quis credat fortuitu accidisse, sed de industria provide factum esse. Quidquid enim in superioribus de justis et sanctis hominibus diximus, totum in isto de quo loqui volumus, vel pleniter, vel ex magna parte redolere cognovimus.

Fuit vir iste, beatissimus pater noster Maiolus, praeclaro stemmate ortus ac nobilibus parentibus pervigili cura ad ipsa infantia nobiliter enutritus. Procedente pueritiae tempore, addictus est ecclesiasticis studiis, ut imbueretur litteris spiritalibus. Superno igitur nutu et divina providentia actum est ut tam bonae spei puer tunc in divinis actibus arctius intentus esset, ut totum adolescentiae tempus sine periculo castitatis transigeret, et ita factum est ut, per totum vitae suae spatium decus in corpore suo retineret virgineum. Juvenili jam imminente aetate, altiora et potiora in divinis, acriora in humanis studiis et graviora non distulit attentare, et ideo per utramque exercitatus doctrinam non timuit accedere Lugdunensem ad aram. Deinde apud hanc urbem philosophiae nutricem et matrem, et quae totius Galliae, ex antiquo more et ecclesiastico jure, non immerito retineret arcem, Antonium, virum eruditum et prudentem, in liberalibus studiis habere voluit praeceptorem. Postea vero multo magis exempla secutus Antonii illius magni et solius Christi discipuli, quam studia istius Antonii saeculari professione philosophi. Postea vero a supradicta urbe ad civitatem Matiscensem a proceribus patriae et civibus suis, videlicet cognatis et amicis invitatus veniens, ut erat vir religiosus, religiose aliquantulum apud illos manens, cujus vita laudabilis et admirabile studium non potuit latere supradictae civitatis episcopum. A quo humiliter invitatus, consultu clericorum et civium, ut in eadem Ecclesia non dedignaretur administrare archidiaconatus officium. Vir quippe, ut erat humilitatis gratia praeditus, parere non distulit quo sibi divinitus per ministerium pontificis imperari cognovit. Et, ut res postmodum late patuit, totum illud negotium ad majoris utilitatis dirigebatur cumulum.

Suscepto denique tantae dignitatis officio, talem se exhibuit ut Deo placeret et mundo; non mundo in maligno posito, sed mundo per sanguinem Christi reconciliato Deo Patri. Habet enim praedicta civitas vicinum monasterium, quod multis videtur spiritalibus studiis decentissime adornatum, ad quod jam dictus senior, a patre monasterii et fratribus frequenter accersitus, cum quibus et frequens habebat colloquium et spiritale contubernium. Inter ipsa denique dulcissima colloquia et mutua sincerissimae charitatis obsequia, videntes fratres supradicti coenobii mentis intuitu ejus angelicam faciem, audientes cordis auditu mellifluam facundiam, desiderabant ut eum possent sibi acquirere fratrem, quem postmodum habere merentur et patrem. Erat ad hoc intentus grex omnis Dominicus, sed ille senior Eldebrannus[ Hildebrannus], de quo supra diximus, ut evenire posset elaborabat ardentius. Generabat jam in eo gratia Domini contemptum saeculi, secundum et votum fratrum supradicti coenobii. Quid plura? Deposito ecclesiasticae dignitatis officio, spreto mundanae nobilitatis supercilio, relicto saeculari et amicorum et parentum consortio, ut libere posset servire vero Regi Christo, totum se subdidit coelesti magisterio. Nec multo post condicto tempore, certo die ad monasterium veniens officiosissime suscipitur, regulariter introducitur et, ut moris est, honorabiliter et charitative tractatur. Quam grande fuit gaudium inter fratres de ejus adventu, quam ingens laetitia, quam celebris exsultatio, non potest ad plenum noster edicere sermo. Deinceps adfuit ei ad contemptum mundi prompta voluntas, ad amorem Dei firmissima charitas, ad dilectionem proximi chara fraternitas, ad perdiscendum regularis observantiae ordinem nulla difficultas, et ad exhibendum non solum abbati, sed etiam fratribus obedientiae bonum celebris alacritas, et ad dandum omnibus exemplum regnabat in eo pura simplicitas. Qualis fuit ejus conversatio inter fratres in initio suae conversationis, apparuit ex affectu eorumdem fratrum, tempore celeberrimae suae electionis. Non erat jam necesse ut aliquis eum ad observantiam regularem instrueret, quem, ut sanctus evangelista dicit, unctio gratiae coelestis de omnibus erudiebat.

Coepit interea vita et doctrina tam perfecte clarescere ut in domo Dei laude fidelium omnium primum et praecipuum locum meruerit obtinere. Sic enim placuit Divinitati ut per diversos gradus humilitatis ascenderet ad culmen monasticae perfectionis, ut non jam ex aliis unus, sed inter caeteros et super omnes videretur praecipuus. Sexto namque anno, ut fertur, conversionis suae a saeculo, supra nominatus abbas felicis memoriae, domnus videlicet et pius pater, Haymardus nomine, cujus monachus beatus erat Maiolus cujusque monitis et jussionibus tota mentis intentione et corporis possibilitate parebat semperque parere decreverat, coepit destitui in terra[ interea] tota valetudine corporis et, quod sibi gravius erat, licet patienter ferret, amissione temporalis luminis. Et cum jam se ad occasum vergere praesciret et cognosceret se non posse diu tanti coenobii tantarumque spiritualium ovium curam gerere, de ordinatione coepit monasterii suique successoris electione cum spiritalibus et religiosis fratribus spiritaliter tractare, et cum tranquillitate animi patienter disponere. Facta est autem ab omnibus inquisitio, et ad quem omnium fratrum tendebat, ad domnum scilicet Maiolum, pervenit electio. De cujus etenim electionis negotio, secundum granditatem sui dicere non sufficio, sed ut eloquio utar brevissimo, nec ibi nec alibi ad illud officium beato Maiolo nec potuit nec poterit praestantior inveniri. Quid plura? Electus advocatur, invitatus restitit, rogatus contradicit, adjuratus tremiscit, interdictus quiescit. Proinde laudes Deo referimus quoniam superavit contradictionis decretum obedientiae praedicabile documentum. Postremo a fratribus eligitur, a populo acclamatur, a pontificibus benedicitur, et a supradicto patre monasterii in loco sublimi celeberrime collocatur, et a fratribus officiosissime salutatur, et ab omnibus domnus et abba honoratur et colitur. Et non solum a suis, sed etiam ab omnibus qui eum videre et cognoscere potuerunt, ultra omnes sui temporis homines omni honore et veneratione est habitus. De cujus ortu et vita, moribus, miraculis et obitu, majorum nostrorum dicta praeclaro famine prolata sufficiant. Illi vero qui de magnis maxima dicere potuerunt, clarissimos ejus actus et merita a Domino sibi collata magnifice descripserunt. Ego vero ultimus servorum illius servulus, non alia, sed ea quae ipsi praefati sunt, stylo paupere ac brevissimis distinctionibus capitulatim quoquomodo ausus sum adnotare, secutus Alcuinum, majoris Caroli imperatoris magistrum, sic et impar eo quantum peccator justo, illiteratus perito, fari nesciens facundissimo. Ille summi et incomparabilis viri et sanctissimi sacer otis Martini Vitam, a Severo Sulpitio altissimo stylo descriptam, dictis plenioribus elucidatam, ad nostram nostrorumque similium destinavit notitiam. Sicut nemo post apostolos beatissimo aequatur Martino, ita et ego multum me imparem profiteor Alcuino. Dixit ille, utpote magnus, magna de magno; dicam ego parvus parva de magno. Dixit ille de suo Martino sicut de summo sacerdote et incomparabili viro; dicam ego de Maiolo, sicut de piissimo patre et abbate sanctissimo, praestantissimo viro et vere catholico.

Fuit igitur ille clarissimis natalibus ortus, et ex utroque parente gemina nobilitate coruscus. Hic, ad illuminationem multorum, ab ipso aeterno Lumine luminum, velut astrum persplendidum, humanae conditionis destinatur ad ortum. Fuit enim ipse, nobilis ut erat, et nobiliter nutritus, et solerter eruditus. Et ut ab inferioribus ad altiora conscendere valeamus, erat vir jam dictus, saepe dicendus saepeque recolendus, ingressu gravis, voce sublimis, ore facundus, visu jucundus, vultu angelicus, aspectu serenus, in omni motu, gestu vel actu corporis honestatem praesentans. Omnium membrorum convenienti positione decentissime comptus, omnium mortalium mihi videbatur pulcherrimus. Erat enim fide firmus, spe certus, gemina charitate refertus, sapientia clarus, intellectu mirabilis, consilio providus, robustus fortitudine, spiritalis scientiae assiduus cultor et charitativae pietatis verus amator. Replevit eum spiritus timoris Domini: qui, ut David propheta testatur, initium sapientiae esse dignoscitur, illius videlicet sapientiae, cujus claritate beatus Maiolus perfusus, coelestium beatitudinum meruit percipere munus. Hujus muneris lumine noster Maiolus accensus, cum pauperibus spiritu pauper voluit fieri, ut a rege coelorum regno coelesti mereretur ditari. Cum beatis mitibus studuit mitescere, ut cum ipsis posset terram viventium possidere. Cum beatis lugentibus desiderabat filiorum suorum negligentias et totius mundi discrimina plangere, ut ad aeternam consolationem cum suis omnibus posset pervenire. Esurientibus et sitientibus justitiam, eamdem justitiam esuriendo et sitiendo studuit sociare, et cum ipsis in coelesti convivio epulari, semper et spiritalibus deliciis satiari. Studuit ut miseris misericors esset, ut cum beatis misericordibus misericordiam a Domino consequi posset. In quantum homo intentus assidue coelesti desiderio, divinam contemplationem justis meritis et jugi deprecatione meruit obtinere, ut cum beatis cor mundum habentibus dignus mereretur Domini visione. Et, ut verissime mereretur Dei filius vocari et esse, perfecte didicit esse pacificus, ut non tantum modo ad possidendam animam suam haberet patientiam, sed ut omnes discordantes, ut potuit, ad concordiam revocaret et pacem. Propter justitiam persecutiones et passiones ab antiquo hoste et malis hominibus patienter didicit sustinere, ut beatus propter justitiam patientibus et spiritu pauperibus ad percipiendum et possidendum regnum coelorum posset fieri sociatus.

Tribus supradictis adornatus virtutibus, beatissimus pater Maiolus, et octo ex Evangelio benedictionibus circumfultus undique, etiam quatuor cardinales disciplinas ferventi desiderio studuit acquirere et acquisitas operibus justis incolere, ut per prudentiam suam suorumque in antea provideret salutem; per temperantiam, quae alio nomine vocatur modestia, temperamento justae discretionis modeste disponeret spiritalia injuncta sibi negotia; per fortitudinem diabolo vitiisque ejus valeret resistere, et resistendo, ipsum auctorem malitiae, decertando legitime, viriliter superare; per justitiam vero, quae per omnia genera virtutum diffunditur et earumdem virtutum condimentum esse videtur, sobrie, et pie et juste vivendo, bonum certamen certando, cursum consummando, fidem servando, repositam sibi coronam justitiae ab ipso mereretur percipere, qui est omnium virtutum largitor et auctor, et ante omnia et super omnia Deus benedictus in saecula, cujus benedictionis largitas et clemens benignitas contulit nobis in munere quo tali tantoque frueremur pastore. In quo habemus exemplum quod sequamur, et in quo nobis apposita est forma cui imprimamur, sicut B. Gregorius de capite nostro Jesu Christo, Domino nostro, dicit, in cujus corporis propagatione beatus Maiolus, veluti sanissimum membrum, optimum locum meruit obtinere. De cujus vita et virtutibus animae cum quis audierit praescripta praedicamenta retexere, curabit forsitan de miraculis visibilibus et corporalibus signis inquirere, quibus astipulatur et corroboratur fides illorum qui solent dubitare de meritis et praemiis electorum; quibus B. Gregorii verbis respondendum est:« Fides non habet meritum, ubi humana ratio probat experimentum.» Et ne quis dubitet de sanctitate ejus et gloria, discat ab eis qui eum visu et auditu noverunt qualiter vixit, qualiter docuit et qualiter plenus dierum, adornatus virtutibus ab hac luce discessit, et cum cognoverit eum fidelium attestatione sancte vixisse, recte docuisse, credat eum procul dubio ad sanctorum omnium gloriam Christo duce pervenisse. Quanta per eum Dominus et ante et post transitum ejus ostendere dignatus est miracula, testantur volumina a doctissimis viris ordinata sensu catholico, calamo conscripta rhetorico et in quibusdam locis metro variata dactylico. Et quia Deus omnipotens nullum tempus patitur transire sine testimonio suae benignitatis, ad corrigendas negligentias nostrae fragilitatis frequenter renovat exempla sanctitatis. Sed et isto tempore frequentius solito contigit evenisse.

Inter omnes titulum sanctitatis praeferentes qui nostris temporibus effulserunt, beatus Maiolus praecipuus apparuit. De cujus honestis moribus et vitae honestae virtutibus, a nobis pro tempore pauca dicenda sunt. Ut vere fatear, fuit ad omnia utilis et per cuncta laudabilis. Erat enim honestas in actione, sobrietas in consuetudine, humilitas in prosperitate, patientia in adversitate. Mansuetis erat affabilis, superbis terribilis, parcus cum debuit, diffusus ut decuit. Non diversus in habitu, non confusus in actu. Quantum ad hominem unus semper et idem. Devotus imitator sanctorum, et eorum maxime intentus auditor esse studuit, quorum servituti et disciplinis ad obediendum et serviendum se subdidit. Illam septenariam copulam ab apostolo Petro in ternario et quaternario numero ordine mirifico luculenter dispositam, non aure surda audiens audiendo addidicit, et, ut alii discerent, lingua ac manu perdocuit, ministrans in fide virtutem, in virtute autem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis, in amore autem fraternitatis charitatem. Praeferebat etiam dialecticis syllogismis, et rhetoricis argumentis et omnibus ingeniis philosophorum omnium apostolicae simplicitatis praedicabile documentum, dicens cum Paulo: Ego enim didici, in quibus sum sufficiens; scio et humiliari, scio et abundare. Ubique et in omnibus institutus sum, et satiari et esurire, et abundare et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Tantorum doctorum et divinorum philosophorum sapientia perdoctus, et totius ecclesiasticae disciplinae eruditionibus et virtutibus illustratus, ut de Moyse Ecclesiasticus sermo loquitur: Factus est Deo dilectus et hominibus, et ideo memoria ejus in benedictione est. Vere dilectus Deo et hominibus exstitit Pater Maiolus, quia, per dilectionem Dei et proximi quam firmiter tenuit, Deo placuit et hominibus; ita studuit placere hominibus ut Deo non displiceret, ita Deo ut hominibus prodesset. Placuit Deo, bene vivendo et recte docendo. Placuit hominibus, pro posse spiritalia et temporalia eis beneficia exhibendo. Vere enim memoriam ejus in benedictione cognoscimus existere, dum recolimus et adhuc perspicue cernimus per eum et eos quos in Christo genuit aedificia fabricae coelestis excrevisse, crevisse et crescere. Et ut pace spiritualium artificum in eadem fabrica laborantium dicam, unus praecipue refulsit, qui nuper rebus humanis excessit, et qui plus omnibus nobis, laboravit, domnus videlicet et abba Willelmus, de cujus clarissimis actibus et vita laudabili et mirabili conversatione parvitas nostra non sufficit quod sentit ad plenum referre.

Quam perspicue beatissimi Maioli ejusque discipulorum in benedictione existat memoria, respondeant monasteria ab ipsis alia a fundamentis constructa, alia de corruptione cum incremento virtutum ad meliorem statum reducta. Quantum vir iste, de quo loquimur, Deo placuit, per signa et miracula quae per meritum ejus Dominus operatus est, hominibus manifeste dignatus est demonstrare, dum multorum fidelium, ut fidelissima testatur relatio, multis diversis infirmitatibus constricti, etiam de de vita desperantes, ab eo visitati per gratiam Domini pristinae sanitati sunt redditi. Plures, oculorum detersa caligine, per meritum ejus clarius coeperunt videre. Multi diversi generis febribus afflicti, praestante Domini gratia, ejus orationibus sunt liberati. Multi, ut ferunt, a veneno serpentium, morsibus luporum et canum, incursione et illusione daemonum per Dominicae crucis signaculum dextera ejus expressum meruerunt recipere salutare remedium. Multi, in periculis fluminum, ab ictibus fulgurum et caeteris incommoditatibus ejus sunt liberati intercessionibus. Aliquando candelae, vel negligentia cubicularii vel occasione alicujus eventus in noctibus ante lectum ejus exstinctae, ut testati sunt qui adfuerunt, divinitus sunt lumini restitutae.

Cum esset aliquando in monasterio sanctissimi martyris Dionysii, et nocturno tempore legeret, ut sui moris erat, ejusdem martyris et admirabilis utraque lingua, utraque conditione philosophi, librum De principatu coelesti, gravi somno superveniente candela de manu ejus super libri paginam defluit. Accidit tunc quiddam mirabile et insolitum. Ignis, naturae suae officium prosequens, lignum[ linum] consumpsit et ceram, paginam dimisit illaesam. Si non ressuscitavit mortuorum corpora, sunt alia potiora et clariora quae per eum Dominus patravit miracula. Si anima plus est quam corpus, multo major et excellentior est animarum ad vitam aeternam reparatio quam resuscitatio corporum ad vitae hujus aerumnas et pericula redeuntium. Quantos de morte animae et vitiorum voragine suscitavit et in vias vitae suo exemplo introduxit, eorum numerositas, soli Deo cognita, dinumerare non sinit. His et ejuscemodi virtutibus clarus Deo et hominibus exstitit charus. Multi catholici et honorabiles clerici, religiosi monachi et reverendi abbates venerabantur illum ut sanctissimum Patrem. Sancti et sapientes episcopi tractabant illum ut charissimum fratrem. Ab imperatoribus et imperatricibus, regibus et mundi principibus senior appellabatur et dominus. Honorabatur a pontificibus apostolicae sedis, et vere erat eo tempore princeps religionis monasticae. Ille D. Caesar et Maximus Otto eum diligebat pectore toto. Diligebat eum ejusdem Caesaris conjux, diva Adaleida imperatrix Augusta, charitate sincerissima et devotione charissima. Diligebat eum eorum filius humili devotione, imperator Otto, affectu et non dissimili voto; Chuonradus, supradictae imperatricis frater nobilis et pacificus, ejusque Mathildis nobilissima conjux. Quanto frequentius faciem ejus cernebant, tanto amplius in ejus amore crescebant. Quid dicam de nobilissimo Henrico Burgundionum duce? Quid de Lamberto, illustrissimo viro et nobilissimo comite? Quid de Willelmo? quid de Ricardo Aquitanorum et Normanorum fortissimis ducibus? Quid de Italicis principibus et marchionibus? Quantum illum Willelmus rector Provinciae coluit, vita illius et finis ostendit. Per ejus quoque meritum et fidele obsequium beati Benedicti percipere meruit habitum.

Archeanbaldus etiam Silviniacensis loci provisor fidelissimus, inter suos clarissimus, et adjacentis patriae pater et pauperum tutor fortissimus, quantum et qualiter exstitit beato Maiolo devotus, supradictus multimode praedicat locus, ab eo et ante et post transitum semper dicendi patris aedificiis, et divitiis et diversorum ornamentorum speciebus ornatus et nobilitatus, ita ut deceret si tale quid fecisset aliquis ex regibus. Iste vero, qui nunc superest, honoris ejus haeres et nominis, bene tractat locum illum, nullum etiam infert habitatoribus damnum. Adeo magnificatus et glorificatus est beatus Maiolus, Domini praeveniente gratia, in conspectu regum et principum, coram omni populo, ut possimus dicere de eo sine dubio, quod de Moysis Dei famulo Ecclesiasticus replicat sermo: Glorificavit illum in conspectu regum, et ostendit illi gloriam suam. Hugo, rex Francorum, quoties illum vidit, humili devotione suscepit et cum magno honore tractavit. Tempore vero suae vocationis, ad se venire rogavit ea intentione ut monasterium sancti Dionysii ejus consilio et adjutorio melius quam tunc erat ordinari posset. Ille sciens dictum a Domino: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo; et illud Apostoli praeceptum: Deum timete, regem honorificate, ad illud negotium peragendum, gaudens iter suscepit, usque ad locum Silviniacum pervenit, ubi, se Deo vocante, plenus dierum et sanctitate ex hac vita obiit, quinto Idus Maii, illucescente feria sexta, post celebrationem ipsius sacratissimae solemnitatis qua Christus Jesus Dominus noster, subacto mortis principe, ad dexteram Patris ascendit et fideli suo Maiolo ascendendi post se iter ostendit. Post cujus transitum, supradictus rex Hugo, adventus sui praesentia et regalibus donis, exsequias ejus honoravit et tumulum, ubi praestante Domino multa patrata sunt et patrantur miracula, et plurimis plurima praestita sunt et praestantur beneficia: quorum numerositatem et magnitudinem non sufficit per ordinem omnium nostrorum enarrare memoria. Sed ut brevissima utar conclusione, ad sepulcrum istius sanctissimi viri de quo loquimur et cujus vitam et merita charitati fidelium commendare nitimur, gratia et misericordia Christi a quacunque infirmitate detenti multi sanati sunt et sanantur infirmi. Ibi paralytici eriguntur et claudi, ibi febricitantes et caeci, ibi a daemonibus possessi mundantur, et nescimus cujus generis igne terribiliter et miserabiliter adusti liberantur. Et quisquis ibi devotus adveniens de quacunque necessitate fideliter auxilium expetit, voti sui compos effectus redit ad propria sospes et laetus, praestante Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat in unitate spiritus sancti Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

Cum enim huic sententiae vellem finem imponere, in qua de beati Maioli vita et moribus fideli temeritate et humili praesumptione nisus sum aliquid dicere, venit in memoria memorabile quoddam praesagium, quod in genitore illius quorumdam fidelium relatione audiveram gestum. Quod, ut quidam referunt, isdem pater frequenter jucundo sermone solitus erat referre. Sed ego huic operi timebam inserere, ne alicui videretur incredibile. Postquam accidentia quaedam, quae temporibus illius evenire contigit, quibus praesagium illud apertissima ratione favebat, recolere coepi, indubitanter inde aliquid dicere disposui. Sed insolitae rei nova materies contradicebat incipere, quod ob granditatem sui timebam me non posse perficere. Et cum haec cogitarem, dicebat ipsa mea cogitatio mihi: Tam idonee poterit quis referre ingenio alicujus viri boni delusam crudelissimam rabiem lupi, sicut ille retulit mansuetudinem et obedientiam leonis, qui scripsit Vitam B. Hieronymi divinae legis interpretis, doctissimi, eruditissimi et catholici viri? Imminente itaque tempore illo quo ab Hispaniae finibus ebulliens crudelissima Sarracenorum ingens multitudo per iter navale ad terminos usque Italiae atque Provinciae pervenit et in utroque regno utriusque ordinis sexus aetatis hominum strages dedit; deinde monasteria destruens, urbes, vicos villasque depopulans et sic per Alpes Julias usque ad juga Penninarum Alpium rapido cursu pervenit, ibique impietatis suae frena relaxans, per multorum temporum spatia Christiani nominis populos diversis infestationibus et calamitatibus afflixit, alios occidendo, alios capiendo, alios bonis suis omnibus exspoliando, impietatis suae vota taliter tyrannica exercitatione complevit; inter caetera mala quae populus ille nefandissimus gessit, beatissimum Patrem Maiolum, a liminibus apostolorum redeuntem, fraude et insidiis cepit, rebus omnibus exspoliatum, vinculis alligavit, fame et siti afflixit. Ille vero divinitus absolutus, ad postremum pecuniis monasterii sui redemptus, de manibus illorum Domino protegente evasit illaesus, et ejus injusta captio expulsionis illorum et perpetuae perditionis fuit occasio. Sicut vero, post passionem Christi, Judaei sunt a suis exsulati, ita, post captionem servi illius et fidelissimi ejus famuli Maioli, Sarraceni a finibus Christianorum sunt expulsi. Et sicut per Titum et Vespasianum, Romanorum principes, Dominus a Judaeis vindictam exercuit, ita per Willelmum illustrissimum virum et Christianissimum principem, meritis beati Maioli jugum Sarracenorum ab humeris Christianorum deposuit. Et multa terrarum spatia, ab eis injuste possessa, ab eorum tyrannica dominatione potenti virtute eripuit. Sed, his dictis, necesse est ut ad proposita redeamus.

Quae sunt quae proposuimus? Praesagium quoddam memorabile, favens accidentiis temporibus beati Maioli supervenientibus. Quae sunt illa accidentia? Sarracenorum improvisus adventus, Christianorum afflictio, monasteriorum et urbium destructio, ipsius beati Maioli captio, redemptio, et liberatio, et ejusdem ferocissimae gentis a Christianorum finibus, Christo auxiliante, dejectio. Quod vel quale est illud praesagium memorabile? Praecessit enim crudelissimam infestationem Sarracenorum rabies inaudita luporum in illis maxime partibus, in quibus post transitum maris totus Sarracenorum efferbuit impetus. Diximus pro modulo qualiter liberata est fidelium multitudo a Sarracenorum persecutione, dicamus pro posse quo ordine liberata est patria a luporum infestatione. Fuit eodem tempore quidam miles in illis partibus, nomine Folcherius, in armis strenuus, jure haereditario caeterisque bonis et divitiis ditissimus, et, ut de nobilissima ejus prole diximus, ex utroque parente gemina nobilitate coruscus, vir magni consilii, prudentis sagacisque ingenii, pater videlicet istius sanctissimi Patris nostri, de quo loquimur, Maioli. In cujus possessione et affinitate supradicta rabies luporum excrevit quam maxime. In quorum horum, videlicet luporum, multitudine unus videbatur caeteris corpore validior, cursu velocior, ad dilacerandum crudelior, ad devorandum elatior in tantum ut humanorum corporum membra sua voracitate deglutiret integra. Tunc vir ille, audiens et videns quotidie talem pestem tantamque calamitatem excrescere, non modo suam, sed etiam aliorum necessitatem coepit intra se tractare et intensissime cogitare qualiter se suosque cives de tanto talique periculo potuisset liberare. Tunc demum divino nutu admonitus, coelesti consilio confortatus, praecepit sepes erigere, caulas componere, arietes, oves et agnos in eas introducere, quod nullus eo tempore propter luporum rabiem ausus erat facere. Deinde armis militaribus, lorica videlicet et galea indutus, desuper totus ovinis pellibus tectus, coepit nocturno tempore juxta caulas residere ovium.

Facta est autem in una noctium super easdem caulas ovium incursio luporum. Nutu Dei accidit ut lupus qui crudelior erat super virum praestolantem se irrueret; super dorsum ejus saltum dedit, utrosque pedes super humeros ejus posuit, coepit circumquaque exquirere unde facilius arietem, qui non aderat, posset exstinguere. Guttur et collum inveniebat lorica munitum, caput galea tectum, corpus regio septum munimine; nulla parte potuit illum nocere. Vir ille, statim utrasque manus extendens, lupi pedes ambos arripiens, fortis ut erat, fortiter lupi membra suis membris astringens, concito cursu ad socios rediens, quibus diu exspectantibus et tali agone dubitantibus offertur eorum obtutibus magnus pro magno munere lupus. Servatur vivus in crastinum, praesentatur hominibus, quibus fuerat semper infestus. Occiditur, dilaceratur, et inter ejus viscera humanorum corporum inveniuntur integra membra. Occisus trunco suspenditur, et dum unus occiditur, omnes alii ab illis finibus effugantur. Si quis haec prudenter intelligi voluerit, aliquid spiritale inde conjicere poterit. Per luporum rabiem ego credo denuntiatam Sarracenorum saevitiam. Per illum virum in laico habitu in multis laudabilem, qui lupum delusit et deludendo occidit, filium et intelligo praemonstratum, qui lupo invisibili, antiquo videlicet hoste, Christi virtute superato, cum suis omnibus vitiis et illusionibus spreto, coelesti virtute et spiritualibus armis subacto, multorum fidelium animas, de potestate ejus, exemplo, doctrina et meritis suis eripuit, et in viam salutis, vitae, et veritatis et justitiae introduxit. Ipso praecedente, comitante et subsequente, qui est via, veritas et vita, Dominus videlicet Jesus Christus, qui vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.